Құдайбердіұлы Шәкәрім [ 5 бет ]

1.Шәкәрім Құдайбердіұлы
2.Өмірбаяны
3.Абай ұстазы
4.Шығармалары
5.Өлендері
        
        Құдайбердіұлы, Шәкәрім
Дүниеге келгені: 1858 шілденің 11
Қайтыс болғаны: 1931
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858 - 1931) — қазақ ақыны.
Туған жері қазіргі Шығыс ... ... Абай ... ... 1858 ж. ... 11]-де ... Оның ... Құдайберді Құнанбайдың үлкен бәйбішесі
Күнкеден туған, Абаймен әкесі бір, шешесі бөлек. ... ... ... іні болып келеді.
Шәкәрім бес жасында оқуға беріліп, екі ... ... ... жеті ... ... ... ... Құнанбайдың
тәрбиесінде болған Шәкәрім жетімдік тауқыметін тарта
қоймаған. Өзінің «Мұтылғанның өмірі» атты ғұмырнамалық
өлеңінде бес жасында ауыл молдасынан сабақ ала
бастағанын жазады. ... оның ... қаяу ... ... еркелетіп өсіреді: ол жөнінде ақынның өзі:
«қажы марқұм мені „жетім“ деп аяп, қысып оқыта алмай,
жетімді сылтау етіп, ойыма не келсе, соны ... ... деп ... еске ... ... ақылды бала өсе келе тез
ес жиып, жеті жасынан бастап өлең сөзге бейімділігін
танытады.
Оның ерекше зеректігін аңғарған Абай ... өз ... ... ... ... орысша үйренеді. Былайғы өмірін
ғылым білім қуумен қатар, домбыра тарту, гармоньда ойнау, ән
салу, саятшылық құру, сурет салу, т.б. ... ... ... ... ортасы Құнанбай ауылының зиялы тобы, ұлы
Абайдың тағылымы болды. Ол жас Шәкәрімнің ... және ... ... ... әсер етеді. Абайдың кеңесімен әр
түрлі кітаптар оқуға машықтанған Шәкәрім ақылы кемелденіп, ой
өрісі тереңдеп өседі. Ақындық өнерін де таныта
бастайды.Абайдың ... ... ... ... екінші реалист ақын атанды. Ақынның
творчествосы сан-салалылығымен ерекшеленді, оған
көңілдің шат-шадыман әуені де, көкіректі қарс ... де тән. Ақын ... өмір ... ... ... ... жырлады. 19ғ. - дың аяғы мен 20ғ.-дың
басындағы қазақ өміріндегі оқиғаларға, құбылыстарға қызу
үн ... "Кел, ... біз бір ... жол ... (1877)
өлеңінде талапты жастарды ұлы Абайдан үлгі-өнеге алуға,
содан үйренуге шақырса, "Жастық туралы", "Кәрілік туралы"
(1879) өлеңдері Абай ... ... ... өмір жасын жыр
етеді. "Өмір", "Сәнқойлар", "Ызақорлар", "Құмарлық", сияқты
дидактикалық өлең-жырларында боямалы ажарды, жасанды мінез
бен жағымсыз қылықты сынға алады.
Ғашықтық ... ... пәк ... ... айта келіп,
("Анық асық әулие", "Шын сырым") адамгершілік ақ жолға,
өнер-білімге үндейді. "Жастарға" (1880), "Арман", "Насихат"
(1881) атты ... ... тап пен топ ... ... ... ... қоғамда әлі моральдық өлшемнің дұрыс
қойылмағанын сө з етеді. Ш.Қ.- қазақ поэзиясында оның
философиялық саласын дамытқан ақын. Бірақ кейбір
өлеңдерінде ("Бай мен ... "Бай мен ... ... ... ... бара ... ... таптың
озбырлығын, қиянатын айтумен шектеліп, "еңбек ет,
бөтенді қанама, ісіңе арың басшы болсын" деп уағыздайды.
"Жуандар" деген өлеңінде байларды сынайды, бірақ ... ... ... ... ... ағартушылық
көзқараста қалып қояды.
Ақынды қатты толғандырған мәселенің бірі - қару-жарақтың адам
мен табиғатқа қарсы жұмсалуы, империалистік соғыс кезінде
адамның қырылуы, озбырлық пен ... орын ... ... ... ... жазылған өлеңдері Шәкәрімнің
интернационалдық ой, толғаныстарының биіктігін,
заманалылығын аңғартады. ("Патшалар сансыз шығыс
қылады", 1919; "Адам немене" 1915) , "Бостандық таңы атты",
" Бостандық туы ... (1917) ... ... ... Ақын ... ... болашақты, бейбітшілік пен
берекелі тұрмысты жырға қосты. Әлеуметтік жағдайға
байланысты тұңғыш рет "Шаттық" деген сөзді
қолданғанымен, Ш.Құдайбердиевтің жаңа ... үн ... әлі де ... Оның мұраты бұрынғысынша
адал еңбекте, рулық жікшілдікті жоюда, әділеттігі жарасқан
тұрмыс құруда еді. "Қош жұртым" өлеңінде (1931) жапан
түзде жалғыз ... ... қол ... ... қарайтынын білдіреді. Бұл ойын С. Мұқановқа жазған
хатында(3.2.1931) айқын білдірген.
Шәкәрім ауыз ... ... ... ... ... ... зор қызмет етті. Лирикалық жанр түрлерінің
дамуына ,мазмұнының етене жақындасуына мол еңбек сіңірді.
Көптеген өлеңдеріне ән ... ... ... ... - ... ... жазды. (1888). Мұнда кіршіксіз
махаббат дәріптеліп, ел билеушілер орнатқан қатыгез
тіршілікке қарсылық, оны айыптау бар. ... - ... (1891) ... ... екі ... ... ... қатып қалған уағыздарымен
байланыстырады. "Айсұлу - Нартайдың" поэмасы жамандықты
жазаласа, "Әділ - Мария" романында шынжыр балақ, шұбар төс
алпауыттардың зорлық-зомбылығына қарсылық білдіріп,
революцияның ... ... ... ... - ... ... "Крез патша"
дастандарының авторы .
1905 жылы Шәкәрім Құдайбердиев қажылық сапар шегеді. Меккеге
барған бұл ... ... ақын ... ... ... асырады. Стамбул, Париж кітапханаларынан туған халқының
тарихына байланысты кітаптарды оқиды. Осылай жинаған
материалдар негізінде "Түрік, қырғыз, ... ... ... (1911) ... ... ... ... түсу мақсатымен "Мұсылмандық
шарты" деген еңбек жазды. (1911) Бұл тұста ақынның
діншілдігі ғана емес, үлкен ойшыл философ екендігі
айқын ... Ол ... ... ақылға салып түсінуге
ұмтылыды. Дін бұзушыларды қатты сынға алады. ("Көнбеймін
дінді теріс бұрғаныңа, Сопының бара қойман құрбанына". Абай
сияқты Шәкәрім де ... ... ... ... жат ... сол кездегі қазақ қоғамындағы
әлеуметтік жарықшақты көре білді. ... ... ... ... күресте мәдениет пен ғылымның
жетістіктеріне сүйенді, халықтар достығы мен туыстығын
қуаттады. ("Мен ... ... ... ... ... ... ... тамаша үлгілерін қазақ оқырмандарына
таныстырды. Лев Толстойдың творчествосын аса жоғары
бағалап, ("Ақиқат сырымды ... ... мың ... ... өз ... ... жүзінің озық
мәдениетін игеруге шақырды. Өзін ғұмыр бойы
Л.Толстойдың шәкіртімін деп санады, онымен хат
жазысып тұрды. Американ жазушысы ... - ... ... "Том ... ... романын, Л.Н. Толстойдың
"Асрхадон патша", "Үш сауал" т.б. әңгімелерін
А.С.Пушкиннің "Боран", "Дубровский" ... ... ... ... ... ... ... жырлады (1907). Идеялық мақсат-мұраттары
жағынан Шәкәрім үнемі демократтық, халықтық, гуманистік
-ағартушылық бағытта болды. Бұл орайда 20-ғасырдың басындағы
озат ойлы қазақ зиялыларымен үндес ... ... ... ... білді. Абайдың
реалистік дәстүрлерін жалғастырып, эпикалық жанрдың
дамуына үлкен үлес қосты. Шығармаларында демократиялық,
халықтық және гуманистік көзқарастырды насихаттады. Таза ... ... ... ... бас ... ... алға
тартты, оның асыл мұраттары үшін күреске шақырды.
Адамгершілік, ар-ұждан тақырыбына жазған ойшыл да
парасатты туындылары баршамызға рухани азық.
Ресми ақталуы
1988 жылы Шәкәрім ... оның ... ... ... ... ... Осы жылы ақынның “Жазушы” және “Жалын”
баспасынан өлеңдер, ал “Өнер” баспасынан әндер жинақтары
жарық ... Тап осы жылы ... 130 ... Абай ... жылы 140 жылдығы Семей қаласы көлемінде тойланды. Осы
жылдар аралығында Семейдегі бір жоғары оқу орнына қажы
есімі беріліп, ескерткіші ... қала ... бір ... ақын ... ... ... ... байырғы бір қазақ мектебі ақын есімін иеленді.
Бүгінде осындағы екі бірдей жоғары оқу орнында – Семей
педагогика институты мен Шәкәрім ... ... ... ... ... ... Сол ... күшімен “Шәкәрім” және
“Шәкәрім әлемі” атты екі бірдей журнал ... ... ... ... ... ... қазірде Шәкәрімнің тұлғалық экциклопедиясы
дайындалуда. Мұның сыртында аталмыш орталықта Шәкәрім
мұрасы туралы ... ... ... бес томдық еңбек дайын
тұр.
Шығармалары
Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі» атты тұңғыш кітабы
1911 ж. ... ... ... ... ... ойшыл ретінде
де танытатын «Үш анық», «Мұсылсандық шарты» атты туындылары,
әлеуметтік-ағартушылық арнадағы «Жолсыз жаза», ... ... ... - Кебек", "Нартайлақ-Айсұлу" т.б. жыр
жинақтары мен поэмалары басылып шыққан. Көбісінде
негізгі сюжет ғашық жастар ... ... ... ... тек қана ... трагедиясы деп қарауға
болмайды. Шәкәрімнің поэмалары өзінің әлеуметтік,
философиялық терең астарымен ерекшеленеді. ... ... «Бұл ән ... әннен өзгерек», «Жастық
туралы», «Анадан алғаш туғанымда» сияқты жиырмаға тарта әсем
әуезді әндер туған. Көркем ... ... ... ... ... - Мария" деп аталатын роман тудырған.
Сондай-ақ Шығыс ақыны Физулидің шығармасы негізінде «Ләйлі —
Мәжнүн» дастанын жазған, орыс ақыны А. С. ... ... атты ... өз ... ... ... А.С. Пушкин, Л.Н. Толстой т.б. шығармаларын
қазақ тіліне аударған.
Шәкәрімнің бір өлеңі:
Біреу сені мақтаса, қуанасың,
Жамандаса, жабырқап суаласың.
Мақтаған кім, ... кім — онда ісің ... сен де ... ... мақтасса, не пайда онан саған,
Дұшпан сөксе, не кемдік көрдің жаман?
Шын сөзбенен мақтаса иә боқтаса,
Мақтау — пайда, зиян ба жамандаған?
Бойда ... ... яки ... не кейімек өзіңе еп пе?
Ғаділ жүрек, таза ақыл мақтайтұғын,
Солар сөкпес іс қылар жолды көксе.
Дос ... сен ... ... ... ... елірте бермек үшін.
Есептемей есірік елің мақтар,
Көп нені айтса, соны айтып ермек ... үш ... ... ме ... ... ... адам ... ілгерілер сүйсінерлік
Жол тап-тағы ақылды солай айда.
Кейде дос та жамандар жоқ нәрсе үшін,
Дұшпан сөгер ... ... ... жоқ, ... ел ... пе, рас па, ... ... зиян жоқ мұнан тағы,
Мін болмайды наданның қорламағы.
Білімділер сөгерлік ісің болса,
Жоғалта бер, айласын ... ... ... ... боқтау,
Жақсы іске — ындын, зиянға салар тоқтау.
Көп наданның сөзімен құйқылжысаң,
Сен де ... ... есі ... ... ... рет нотаға түсірген голландық Альвин
Эрнестович Бимбоэс. Ол 1919 - 1922 жылдар аралығында Ақмола
саяси бөлімінде нұсқаушылық қызмет атқарып ... ... ... түсірумен шұғылданады. Соның нәтижесінде
1926 жылы Н.Ф. Финдейзеннің ... ... ... жинағында Бимбоэстің қазақ музыкасы туралы жазған
көлемді мақаласына қоса қазақтың жиырма бес әнінің нотасы
басылады. Осы аталған жинақтың ішінде «¹ 1 ... «¹ ... ... атпен Шәкәрімнің екі әні жарық көреді. Бірақ,
екі әннің де өлеңі нота астына жазылмаған, тек орыс ... ... А.Э. ... ... ... «¹1 ... екінші түрі А.В.Затаевичтің 1925 жылы шыққан «Қазақ
халқының 1000 әні» жинағына «Тілек - бата» деген ... ... ... «Бұл ән ... ... ... ... әні А.В.
Затаевичтің 1931 жылы жарық көрген «Қазақ халқының 500 әні
мен күйі» деген жинағында «Шәкәрім Құдайбердин әні» деген
атпен ... Осы ... № 156 ... ... ... - ... ... қарт
ақыны, қазір тірі, жасы жетпістер шамасында. Жинақта
келтірілген әнін орыс әндерінің үлгісіне еліктеп
шығарса керек, - деп жазған.
Шәкәрім әндері қазақ ... ... да ... ... ... ... сюитасының бірінші бөліміне,
А. Жұбанов пен Л. Хамидидің «Абай» операсындағы Айдардың
ариозосына, Айдар мен Ажардың дуэтіне ... ... Ал ақын ... ... ... ... кең орын алғанын айтсақ артық
болмас. Мысалы, «Қалқаман - Мамыр» балетіне, «Еңлік - Кебек»
пьесасына, «Еңлік - Кебек» операсына Шәкәрім туындылары ... ... ... ... ... өз ... иін ... айтатындар Әбдіғали
Алдажаров, Зікағил Абайұлы, Рақымжан Мамырқазов, Есбай
Бекхожин, Зұлғарыш Әзімбаев, Жебрайыл Тұрағұлов,
Әлмағамбет деген ... ... ... ... өзінен үйренгендердің ішінен басқалардан
шоқтығы биік, көпке танымал болған әнші ... ... ... Ол ақынның оншақты әнін музыкатанушы Асқан
Серікбаеваға айтып береді. Ал ол өз тарапынан осы әндерді
қағазға түсіреді. ... ... үш ... ... -
қой, жұлдызым - июль», «Қорқыттың сарыны», «Қорқыт, Хожа
Хафиз түсіме енді де», «Анадан алғаш туғанда», «Сұраған
жанға сәлем айт», «Ойладым бір сөз ... ... ... «Сен ... ... ынтық»,
«Көңіл», «Байғазы» сынды әндері ұзақ жылдар Құрманғазы
атындағы Ұлттық консерваторияның фольклорлық
зертханасының қорында сақталып келген бұл әндер
сол Қабыш айтқан, Асқан нотаға түсірген ... ... жоқ. Ал ... ... ... ... насихатшысы,
жанашыр іздеушісі әрі орындаушысы әнші Келденбай Ұлмесеков. Ол
ел ішінде ұмыт болып бара ... ... ... ... жарыққа шығарды, қазақ радиосының Алтын
қорына жазғызды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың ақын шәкірті шәкәрім құдайбердіұлы24 бет
Шәкәрім Құдайбердіүлы4 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлы6 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлы – қазақтың көрнекті ақыны19 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының жан туралы философиясы9 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының тәрбие жайлы ойлары30 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының философиясындағы адамтану бағыттары44 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлының өмірбаяны13 бет
Абай тұлғасы8 бет
ХХ ғасыр басындағы аударма23 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь