нарык инфракурылымы

Қазақстан Республикасы
Мемлекеттiк құрылысы
Табиғаты
        
        КІРІСПЕ
І. ҚОҒАМНЫҢ БІР КҮЙДЕН ЕКІНШІ ЖАҒДАЙҒА ӨТУ СЕБЕПТЕРІ
ІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА ... ... ... ҚР нарықтық экономикаға өту ерекшеліктері
2.3. Өтпелі экономикада меншік мәселесінің қайта ұйымдастырылуы
ІІІ. ҚР ... ... ... ТҮРҒЫДАН ДАМЫТУ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ
КІРІСПЕ
Нарықтық қоғам еркін бәсекедегі «таза» капитализм ... ... ... ... қазіргі әлемнің Азия, Африка және ... ... ... өмір сүруде, ал ондағы ендіріс, белужәне
айырбастау дәстүрге, салтқа, жекелеген ғұрыптарға негізделтен және ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген коғамды жіктеуде кайшылық жоқ, қайта олар бірін-бірі
толықтырады. Дәуірлерді нені ... ... ... қалай өндіргендігімен
және қалай өндіргіш күштермен айыра аламыз деп жазған К. Маркс. ... даму ... ... ... ... ... ... табылады.
Баскаша айтсақ, меншік түрінің әртүрлі жағдайыңда жүмыс күші өндіріс кұрал-
жабдығымен қайтіп біріктіріледі, қалай үйлестіріледі және ... ... ... ... ... ... арқылы немесе екеуінің
көмегі аркылы ма, яғни аралас басқару жүйесі: мемлекет пен нарық аркылы.
Белгілі ғалым-экономистер, америка ... оку ... ... окулығының авторлары Р. Макконнелл мен Л.Брюдың көзқарастары
бойынша, әлемдегі иңдустриалды дамыған еддерді екі ... ... ... ... ... меншіктің түрлері бойынша;
2. Осы экономикалык ... ... және ... ... өндіріс құрылымында өндіргіш кұштер өндірістік катынастармен
диалектикалық ... ... ... ... ... — бұл
ондірістің қоғамдық түрде жүзеге асуы. Өңдірістік катынастар — ... ... ... ... ... ... өндіріс әдісін
күрайды, яғни қоғамның экономикалык құрылуы, оның ... ... ... өндірістік қатынастар отбасылық, діни, ... ... ... ... косылып. коғамның коңдырмасын
кұрайды. Базис пен қондырма бірііу жағдайында болады. Базистің өндіргіш
күштер мен ... ... ... ... қоғамның жаңа
күйге көшуіне объективті жағдайлар тудырады. Бұл кезде қондырма ... ... ... ... ... ... немесе етеуге кедергі
жасайды.
Адамзат коғамы өзінің бүкіл тарихында ендіргіш күштер ... ... ... ... ... ... ... кайшылыктардың
әсерінен бір күйден екіншісіне, бір коғамдық ... ... ... ... баспалдағынан жоғарғысына ауысуы. Меншік
түрлерінің ауысуына ... жаңа ... ... ... болады.
Адамзат өркениеттілігі баспалдағымен қоғам көтеріле отырып,
қауымдастық ... ... ... ... жекеден қоғамдыққа
(мемлекетгікке) қозғалыс жасап, экономиканы тек қана ... ... ... ... басқарады. Қазіргі жағдайда өндіргіш күштер мен өндірістік
қатынастардың арасындағы кайшылықтар адамзат қоғамының ... ... ... ... мен ... ... басқару тәсілінің аралас
(рынок пен мемлекеттік) жүйесіне көшуімен жойылады.
І. ҚОҒАМНЫҢ БІР КҮЙДЕН ЕКІНШІ ЖАҒДАЙҒА ӨТУ ... ... ... ең аз ... ...... жүйесінің бір типінен екіншісіне көшудің салдары мен өтпелі
экономиканың мән-жағдайы. Бұл дүниежүзілік қауымдастықтағы ... ... даму ... мен ... ... ... ... әртүрлі
күйді кешуімен түсіндіріледі. Сондықтан экономикалық теорияда ... ... ... басты көрсеткіштеріне әзірше біркелкі ... ... ... бір ... ... ... ... мән-жағдайы жайында
біркелкі тұйінделген ой да жоқ. Баршаға белгілі нәрсе — ... ... ... деңгейіне қарай ... ... ... ... ... бар: тас дәуірі, қола және темір дәуірі.
Белгілі ғалым Л. Морган (1818-1881 жж.) енбек кұрал-сайманының даму
деңгейіне карай ... ... ... және ... ... ... ... әрі философы Давид Юм (1711-1776 жж.) еңбек құрал-
сайманының дамуы негізінде ... — ен ... көне ... және ... деп боледі.
Американ социологы әрі экономисі Уолт Ростоу (1916 ж.) ... ... ... ... — дәстүрлі коғам, мұнда ондірістің дамуы әлсіз сипатка ...... ... ұшін ... ... жасау стадиясы;
III — каркынды өрлеу кезеңі, мұнда экономикалык прогрестін күші оседі
және қоғамда билік жүргізе ...... ... козғалу, мұнда жаңа гехника кең ...... ... ... ... ... шолу көрсеткендей, қоғамның әртүрлі даму күйіеңбек кұрал-
сайманының даму деңгейімен ғана емес, сондай-ак ... ... ... ... яғни ... әдістерімең байланыстырылады.
Қоғамды өндіріс әдісімең бөлу мәселесін тереңірек зерттеген К. ... ... ... ... ... ... ... карайды:
а) алғашкы кауымдык; ә) құл иеленушілік;
б) феодалдык;
в) каниталистік;
г) коммунистік.
Казіргі Батыс экономикалык теория мектебі адамзат ... ... үшке ... ... ... индустриалдык;
б) ностиндустриалдык (акпараттық).
Коғам дамуы бойынша коптеген әртүрлі классификацияға болу ... ... ... жасауға итермелейді.
Ғалымдардың коғамның даму децгейі бойынша классификацияға бөлу ұсынысының
әртүрлілігіне карамай-ак, оларда жекелеген ... ... ... ... ... үшін ... салдарларды гүжырымдауға комектеседі.
Ғалымдардыц есептуінше отпелі экономика теориясы адамзат коғамынын үш
ірі негізгі күйінен бастау алуы керек.
- біріншіден, мүндағы дәстүрлі ... ... ... еңбек кұрал-
жабдығы ең қарапайым. Біздін ойымызша, бұған алғашкы тұрмыстык ... ... және ... ... әдісі еніп. мұнда тауар айырбасы
тұракталған, локальды сыипат алып. яғни өнімді айырбассыз ... ... ... ... ... экономика, бұл индустриалды даму ... ... ... ... ... бұл ... ... кейін жүзеге асады.
Американ ғалымы Д. Бэлл «постиндус триалды коғам» тұжырымдамасын жасай
отырып, бұл жүйенін төмендегідей бес белгісін келтіреді:
а) өндейтін сала ... ... ... ... ... ... экономикалық белсенділігінде дене еңбегі жұмыскерлері
емес, ой ... ... ... орын ... ... ... ... басқару аясында электроңдық-есептеу техникасы шешімін ... ... ... ... ... жаңалықты ендіру негізі ретінде теориялық
білімнің басшылық ролінің болуы;
г) жаңа қоғамның маңызды инструменттері болып корпорация саналмайды,
университет пен ... ... ... ... ... — бұл ақпараттық экономика.
Меншік тұрғысынан бұл ... ... ... экономика
ретіңде қаралды.
Егер қоғамды оның даму ... ... ... ... ... ... онда схемалық түрде негізінен үш жікке
белуге болады:
а) формациялық;
ә) оркениетгілік;
б) нарықтық;
— формациялық жіктеу қоғамның ... ... ... ... ... ... құл ... феодаддық,
капиталистік және коммунистік (формация - ... ... мен ... (әлеуметгік-экономикальіқ) және қондырмалық институттың
біріккендігі);
... ... ... үш ... ... ... индустриалдық және постиңдустриаддық (ақпараттық);
— нарықтық жіктеу қоғамды — нарықтык және нарықтық емес деп ... емес ... ... ... ... ... ... формациясы, феодалдық ... және ... ... жатады.
Дәстүрлі экономикалык қоғам қазіргі әлемнің Азия, Африка және Латын
Америкасынын 140-тай елінде өмір сүруде, ал ... ... ... дәстүрге, салтқа, жекелеген ғұрыптарға негізделтен және аралас
экономикалық ... ... ... елдерді қамтиды.
Жоғарыдағы көрсетілген коғамды жіктеуде кайшылық жоқ, ... олар ... ... нені ... емес, қайта қалай өндіргендігімен
және қалай өндіргіш күштермен айыра аламыз деп жазған К. ... ... даму ... ... процестің жалпы критериі болып табылады.
Баскаша айтсақ, меншік ... ... ... ... күші ... ... қайтіп біріктіріледі, қалай үйлестіріледі және қалай ... ... ... ... ... ... ... екеуінің
көмегі аркылы ма, яғни аралас басқару жүйесі: мемлекет пен ... ... ... америка жоғарғы оку орнына ... ... ... Р. ... мен ... ... әлемдегі иңдустриалды дамыған еддерді екі белгісімен ажыратуға
болады:
1. Өндіріс ... ... ... ... бойынша;
2. Осы экономикалык кызметтің үйлестіру және басқару әдістері
бойынша.
Қоғамдык өндіріс ... ... ... өндірістік катынастармен
диалектикалық бірігу жағдайында ... ... ... — бұл
ондірістің қоғамдық түрде жүзеге ... ... ...... ... ... ... күшпен бірігуі өндіріс әдісін
күрайды, яғни қоғамның экономикалык құрылуы, оның ... ... ... ... ... ... ... құкыктық,
мәдени, саяси, әлеуметтік қатынастармен косылып. коғамның ... ... пен ... ... ... ... Базистің өндіргіш
күштер мен өндірістік қатынастар арасындағы қайшылықтары қоғамның ... ... ... ... ... Бұл кезде қондырма қоғамның
бір күйден басқасына көшуіне көмектесуі мүмкін ... ... ... коғамы өзінің бүкіл тарихында өндіргіш ... ... ... катынастар сипаты арасындағы объективті туыңдаған кайшылыктардың
әсерінен бір ... ... бір ... ... ... ... өркениет баспалдағынан жоғарғысына ауысуы. Меншік
түрлерінің ауысуына ... жаңа ... ... ... болады.
Адамзат өркениеттілігі баспалдағымен қоғам ... ... ... меншік түрінен жекеге, жекеден ... ... ... экономиканы тек қана рынокпен немесе тек
қана ... ... ... жағдайда өндіргіш күштер мен өндірістік
қатынастардың арасындағы кайшылықтар адамзат қоғамының аралас экономикаға,
аралас меншік (жеке мен ... ... ... ... ... пен ... ... көшуімен жойылады.
Тарихқа терең үңіле отырып байқағанымыз, бұрынғы заманның озінде
меншік түрлері таза күйінде болған ... ... кез ... ... ... ... ... жағдай көрнекті түрде біздің
дәуірімізге дейін УІ-ІУ ғасырда ... Рим мен ... ... Ол ... сол кезде көне дүниелік (антикалық) меншік өмір сүрді.
Көне дүниелік (антикалық) меншік — қауымдык меншік түрінің жерге деген
синтезін қүрайды. Бұл ... ... және ... ... меншігін
шешудің негізі болып табылып, оларға ол еркін шешім қабылдай алады. Осы
дәуірге Ертедегі Афина мен ... Рим ... ... ... ... ... ... сондай-ақ азаматтық, саяси және экономикалык
әмірдін дамуы қарқынды болғаны тән.
Бүрынғы социалистік елдерде, КСРО-мен қоса 70-ші жылдардан ... ... ... өндіргіш күштер даму ... ... Бұл ... ... ... ... түріне қарағанда 90%
болуымен, барлық ұлғаймалы ... ... ... ... ... тежеуден байқалады. Осы елдердің экономикасы қатаң ... ... ... экономикалық мүдделікті жоққа шығарып, ғылыми-
техникалық прогреске селқос кеңіл бөлді. ... ... ... 70-
шы жылдардан бастап катты төмендеп, тауардың ... ... ... ... ... жеткіліксіз дамуынан экономикалық дағдарысқа тап
болды. Осыдан барып нарыкка ... ... ... ... Әтудің
қажеттілігі 1985-ші жылғы сәуірден бастап анық ... Осы ... ... ... ... ... құру» термині пайда болып, ол 1987-
ші жылдың маусым айынан «нарық» басқарудың бәлінбейтін ... ... ... ... ... ... ӨТУІ
2.1. Өтпелі экономика
Өтпелі экономика типтерін өту процестерінің сипаты мен ауқымы бойынша
айырады. Өтпелі экономиканың ... және ... ... ... ... адамзаттың бір дәуірден екінші дәуірге ... ... ... ... иңдустриаддыкка өту немесе
индустриалдыктан постиндустриалдыкка ... екі ... және ... ... әлемдік өркениетке өту.
Жоғарыда аталған дәуірлер шеңберінде локалдық өтпелі процестер ... ... ... ... моделдегі рыноктық экономикаға өту.
Бүл кезде ғаламдық ету процесі отпелі экономиканың ... ... ... ... әсер ... ... экономика. Қоғам мен оның экономикасы қысқа мерзімде
өзінің сипатын, түрін және жағдайын ... ... ... ... үзақ ... ... бүрынғы ескі жономикалықтүрлерді сақтауды
жүзеге асырады. Экономиканы, оның ... ... мен ... ... ... ... жаңа ... ойды 5-10 жылда қалыптастыру
мүмкін емес, ал «500 күнде» жүзеге ... қиын ... ... ... ... екінші бағдарламасында өтпелі
кезеңдегі экономиканың инерциялығы ескеріліп, ескі әміршілдік-әкімшілдік
басқару ... жаңа ... ... жайлап ауыстыруға бет-бұрыс
жасалды;
ә) өтпелі экономиканың тұрақсыздығы. Бұл жағдайда кез-келген ең ... тұр мен ... тез ... ... тұрақты түрде ең
толыққан, ең ... ... ... динамикалық жаңа түрлерін
іздестірген дұрыс;
б) өтпелі экономикадағы ескі және жаңа ... ... ... бір ... ... Мұнда бір мезгілде кетіп бара
жатқан мемлекеттік меншік түрімен ... жеке ... ... ... ол ... ... ... аралас меншік түрі пайда болады: мемлекеттік, жеке
меншікпен араласқан түрде және т.б.;
в) өтпелі экономиканың тарихилығы:
— ету ... ... ... ... ... асады;
— етудің өзі белгілі мемлекетте болады. Нақтыласақ, ... ... ... ... ... ... ғасырдың басына
белгіленуде.
г) өтпелі экономиканың озіне тән ... ... ... ... бар. ... бүл ... барлық әлемдік қауымдастықтағы елдер
әртүрлі даму баспалдағында болып, экономикалық жүйенің біркелкі ... ... ... ... енетін елдерді алатын болсақ, оларды бір-бірімен
былай: нарықтық экономикадағы мемлекеттің ролі ... ... ... ... әртүрлі меншік түрлеріндегі үлесі бойынша,
монополиялық және олигополиялық нарықтардың бар ... ... ... ... ... бойынша айыруға болады. Нарықтық ... ... ... ... ... ... жаңа ... -
әлеуметтік бағытталған әрі басқарудың аралас түріне көшуде.
Бүрынғы социалистік елдердің нарыққа өтуі адамзат қоғамы дамуындағы
қайталанбас ... ... ... ... етуінің өзіне ... бар. Бұл өту ... ... ... ... ... экономикаға
енетін аздаған мемлекеттердің өзіне қатысты ерекшелігімен сыипатталады.
Жоспарлы экономикадағы аздаған елдердің езінде ету мерзіміне ... ... ... ... ... ТМД ... жеке
меншік болған емес, ал 90% жуығы мемлекеттік меншік үлесіне тиді. Соңцыктан
мемлекеттен алу мен ... ... мен ... ... ... қажет бодды. Біз атап отырған екі едде мемлекеттік меншік үлесі 14 %-
дан асқан жок, ал жеке меншік үлесі — 76 % ... ... ... мен Венгрияға нарыққа етудін ... ... ... ... ал бұл Ресей үшін болмайтын жай. Алайда
Ресейде осы аталған өту варианты «500 күн» ... ... ... процестер өзінің сипаты жағьшан табиғи-эволюциялық және табиғи-
реформаторлық болып келеді.
Қоғамның бір жүйеден екіншісіне табиғи-эволюциялық процеске кешуі
әдетте ... ... ... шеңберінде байқалады. Алайда ғаламдық
езгерістер шеңберінде етпелі процесс ... ... ие ... ... процестің табиғи-реформаторлық сипаты етпелі экономиканың
локаддық типінде байқалуы мүмкін.
Мысал ретінде, реформаторлық сипаттағы локальды өтпелі ... ... ... ... социализм күрылысы кезенін айта аламыз.
Осындай жағдай 1946-шы жылдан соң Шығыс Еуропа мен Азия ... ... ... эіздлюциялықтипке мысал ретінде, соғыстан кейінгі
Германияның тоталитарлык ... ... ... ... ... Белгілі неміс ғалымы әрі экономисі Людвиг Эрхардтың (1897-1977
жж.) жасаған бағдарламасының негізінде өту жүзеге асты.
Қазақстан ... ... ... аралас парыктық
экономикаға өтуі ТМД елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы басты
міндеттері мыналар:
1. ... ... ... алу және ... - ... ... ... басқару қызметін алып
тастауын айтамыз. Меншікті жеке ... ... ... монополиялық меншіктілігін ... ... ... ... ... ... 30-40 % шеңберде қалады.
2. Қазақстандық кәсіпкерлердін әлеуметтік жігінің қалыптасуы (еңбекке
қабілеггі тұрғындардың жалпы санының 10-15% қамту).
3. ... ... ... ... нәрсе — тауар мен кор
биржасы және басқада әртүрлі нарықтың құрылуы.
4. ... пен ... ... ... экономиканы
монополиясыздандыру.
5. Бағаны бейтараптандыру, сүраным мен ... ... ... бағаға кошу.
6. Экономиканың каржы-экономикалық тұрактануы.
7. Өтпелі кезеңде тұрғындардың әлеуметтік қорғау жүйесін ... ... өту ... ... ... әлеуметтік бағытталған аралас
экономиканы кұрудың құралы. Экономика адам үшін ... ... адам ... ... ҚР ... ... өту ... катынастардын Қазақстан Республикасындағы қалыптасуының
ерекшелігі көптеген факторлармен ... ... ... ... ... ... табиғи-климаттық және географиялық сипаттармен.
Біріншіден, етпелі экономиканың ерекшелігі сонда, ... ... ... ... және ез ... жүзеге асырады.
Екіншіден, экономиканың әтуін Қазақстан алғашқы рет әлемдік практикада
әкімшілдік-әміршілдікпен ғана емес, сондай-ақ қоғамдык ... ... ... жеке және ... ... ... ... нарыққа
өтуді жүзеге асырды. Әкімшілдік-әміршіддік экономикадан нарықка өтудің
халыкаралық ... ... мен ... ... ... ... ... қолданғандығы қажет нәрсе. Бірақ кезді жұмып қойып,
ұлттық ... пен ... ... жат ... ... ... салу,
экономиканы реформалауға толық мүмкіндік жасамайды. Сондықтан, әлемдік
өркениеттіліктің ... ... ... ... сай ... ... ... жөн.
Үшіншіден, Қазақстанның территориялық-географиялық ... ... ... пен ... қосатын ерекше орыны болып табылып,
өткелі кезендегі экономикаға айрықша әсер ... ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайында өтуде.
Ол КСРО-ның ыдырауымен, бұрынғы ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Жалпы
одақтық экономикамен интеграциялык елдерде болған, ... ... ... және ауыл ... ... ... калды.
Бесіншіден, әнеркәсіптегі мемлекеттік сектор негізінен ірі кен-байыту,
металлургиялық, химиялық және химия-мұнай ... ... ... ірі ...... көп болды. Республикада олар —
2059-ға жетіп, барлық ауыл шаруашылығы кәсіпорынының 75% ... ... ... ең ірі болып келіп, олардың әрқайсысында орташа алғанда
15 мың шамасынан аздау егіс келемі және 16 ... ... ірі қара мал ... ... ... осы ... жекешелеңдіру сипатына әсер етпей
коймады.
Жекешелендіру тек қана үшінші кезеңде ... жж.) ғана ... ... ... мен ... ... ... ауыл шаруашылығында шет ел ... ... ... ... ... ... Республикасы таңдап
алған бағыт — аралас әлеуметтік бағыттағы нарыктық экономиканы ... ... ... ... ... моделін құру факторын көбірек
ескереді. Қазақстан ары ... ... ... ... ... ... ... мен жетістіктерін есекере отырып, ... ... тән ... ... ... Өтпелі экономикада меншік мәселесінің қайта ұйымдастырылуы
Өтпелі кезеңде нарықтық экономикаға өту мемлекет үшін киын мәселелерді
көдденең тартады: меншік катынастарын ... ... ... ... ... ... ... мен меншіккердің жақындасу түрлерін табу,
тіпті ... ... ... ... ету. ... мемлекеттік меншікті
реформалау, оны жекешелендіру, мемлекеттік мүліктің жеке ... және ... ... иелігіне ауыстыру мәселесі туындайды. Мемлекеттік
кәсіпорындарды жекешелендіру ғана кәсіпорынның экономикалық еркіндігі мен
жауапкершілігін органикалық түрде ымыраластыра ... ... ... ... ... меншік баска меншік
түрлерінің жалпы күрылымына қарағанда ... ... Осы ... ... ... болмауына, алып келіп, өндіріс тиімділігін
төмендеуіне, ендіруші кәсіпорындар түтынушыны билеп төстеуіне және тапшылық
экономикасынын пайда болуына алып ... ... ... ... ортаны қүру үшін мемлекеттік
меншікті реформалау қажеттілігін анықтады. Осыны жүзеге ... ... ... ... ... ... арттыруға, нарықты
жоғары сапалы тауар мен қызмет көрсетумен барынша толтыра түседі.
Отпелі экономика кезіндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... эволюция-реформаторлық
тәсілін, жекешелендіру тәсілін кеңірек қолдануды дәріптейді.
Экономикалық әдебиеттерде мына екі терминді: «мемлекеттен алу» ... ... ... ... ... ... мемлекеттен тікелей басқару қызметін алып
тастауды түсіндіреді. Басқаша айтқанда, мемлекеттік ... ... беру ... ... ... байланысты емес. Мемлекетсіздендіру
мемлекеттік кәсіпорыңдардынтолык коммерциялык есепке көшуін білдіреді.
Мемлекетсіздендіру — ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншіктің жеке меншікке өтуін
білдіреді.
Жекешелендірудің максаты:
— өтпелілік максатты алға тартып, жеке ... ... ... ... ... ... жеке адам мен ... ... ... толтыру үшін сату.
Мемлекеттік меншікті ... ... ... ... екі варианты бар:
— «катан» вариантты жекешелендіруді каркынды жүргізу;
— «жұмсак» вариантты жекешелендіруді акырындап жүргізу. Жекешелендіру
— мемлекеттік меншікгің жеке ... ... ... ... ... ТМД елдерінде ғана, Шығыс Еуропада және нарыктык экономикасы
дамыған елдерде: ... ... ... мен АҚШ-та кеңінен
колданылады. Алайда, жекешелендірудің мақсаты нарықтык ... ... мен ... экономика түскен елдерде әртүрлі. Егер нарыктық
экономикасы дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... ... отпелі экономика елдерінде жеке меншікті кұру
құралы болып, сонын негізінде бәсекелестік ... ... кал ... ... ... ... жекешелендірудің бір моделінде
жүзеге асты. Ол модель ... ... ... ... ... ... ... алуына негізделген еді.
АҚШ-да мемлекеттік кәсіпорынды сату ұзак мерзімде — 5 жылдың аумағында
жүргізіледі. Бір ... ... ... ... ... ... 20%-нан аспауы керек. ТМД мен Шығыс ... ... өте ... ... ... кәсіпорынды олардың жұмыскерлері сатып алды. Онда
жұмыскерлердін каржылары ғана емес, ... ... ... мен ... ... шағын кәсіпорындар аукцион арқылы сатылса, ірі
кәсіпорындар тұрғындар ... банк ... жөне ... ... ... ... Сондай-ақ Чехословакияда кәсіпорындар сатып алу
үшін түрғындарға ... мен ... ... таратылады. Чек пен купондар
жекешелендірілген кәсіпорынның акциясына айырбастау үшін берілген.
Ресейдегі жекешелендірудің басты мақсаты — ... ... ... негізінде меншіккер топтарын тезірек калыптастыру болды. Тұрғындар үшін
біркелкі мүмкіндіктер жасалды. Осыны жүйеге ... үшін ... ... чегі ваучерді берді. Олардың әрқайсысының құны 1000 рубль
болды. Иегерлері оны ... ... ... ... ... объект акциясын сатып алуға, ез ваучерін ... ... ... ... ... ... жекешелендіру процесі Чехословакияда қолданылған моделге
ұқсастықпен жүзеге асырылды.
Жекешелендіру екі кезеңмен жүргізілді: бірінші кезеңде тұрғыңдардан
қайтаруды кажет ... ... ... ... ... ... жекешелендіру жүзеге асты; екінші ... ... ... ... ... ... тек қана ... қоры арқылы қолдану мүмкіндігі жасалды. Ондай қор Қазақстанда
120-дай болды.
Жекешелендірудің бұл тәсілінің кемшілігі ... ... ... ... ез ... шешім кабылдау құқы жоқ, тек қана
оны инвестициялык қорына сала ... Бұл ... ... ... ... ... ... жасады.
Жекешелендіру процесі кәсіпорынды жұмыскерлердің сатып алу мүмкіндігін
қарастырып, ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды, акционерлік коғам-
шаруашылығын құрып, олардың акциясының 51% ... ... ... ... ... ... қоғамға қатысуы
айтарлықтай нәтиже бермеді, әлсіз, банкрот болған кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... басшыларын
бекітумен, ендіріс енімін үйлестірумен және пайданы холдинг қажеттілігіне
қолданумен шектелді. Бұл айналым қорын жоюға және кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ТМД мен ... Еуропа
елдерінде, «үшінші әлем» дамушы елдерінде «жұмсак жекешелендіру» варианты
қолданылады. Бұл вариант — Чили, Индонезия, Индия, Алжир, ... ... ... жаңа ... екі елде — ... ... мен Тайванда
колданылды.
«Жұмсақ» жекешелендіру ерекшелігі сол, бұл вариантта мемлекетгік
секторды жылдам бұзу ... ... оның ... ... ұзақ ... жекешелендіру көзделген. Бұл іс-шаралар
мемлекеттік көсіпорынньщ экономикалық еркіндігін ... ... баға ... бір бөлігін либерализациялаумен, арнайы «қатысу
қоры» арқылы акционерлеп, бақылау пакет акциясын мемлекеттің сақтауы арқылы
жүзеге ... ... ... ... коғамды
колдану жекешелендірудің барлық мәселесін шешпейді.
Өтпелі экономикада ... ... мен ... ... ... ... жағдайын бұзу ... ... ... беріп қоймай, соңдай-ақ, экономикалық дамуды
тұрақтандыру мен экономикалық өсуге ... ... ... ... ... ... тарту;
— мемлекеттік субсидияны тарту есебінен мемлекеттік қарызды қысқарту
және жеке ... мен ... ... ... ... мақсат -
тұрғыңдардың омір деңгейін көтеру;
— бәсекелестік нарықтық орта жасау.
ІІІ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКА НАРЫҚ ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫН ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ТҮРҒЫДАН
ДАМЫТУ
Экономиканы ... ... ... ... мемлекеттік
меншік түрі өте қатты дамьщы. ... ... ... басты екі жол болды:
а) еңбек адамы сол меншіктің билеушісі ... ... ... оны ... қолдануға жігерленбейді;
ә) өндірісті басқаруда бюрократтану жүріп, экономиканың артықшылығы
тапталады.
Шетел тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік меншік 30-40% ... ... ... тиімділігін сипаттайтын сапасын жоя ... ... ... ... ... қалыптасуы көп
укладты экономиканың дамуын қарастырады. Мемлекеттік ... ... ... ... мен ... жүзеге асты.
Меншік құқығы экономиканы мемлекеттен алу мен ... ... ... мүліктер азаматтарға берілді.
Ұлттык бағдарламаға сай Қазакстан Республикасында мемлекеттен меншікті
алу мен жекешелендіру ... екі ... ... ... кезең 1991-1992 жылдар;
— екінші кезең 1993-1995 жылдар;
— үшінші ... ... ... ... ... ... бірінші
жартысына дейін созылды.
Қазақстан Республикасында мемлекеттен алу мен ... ... ... ... ... ... түрі ... жеке меншік топтарын
қалыптастыру;
— бәсекелестік ортаны құрып, өндірісті монополиясыздандыруды
қамтамасыз ету;
— шағын және орта ... ... шет ... ... тарта білетін, жеке бизнес басымырақ ұйымдық-
шаруашылық ... ... ... қағаздар нарығының субъектісі ретінде инвестициялық кұрылым
жүйесін дамыту және нығайту.
Қазақстан Республикасының ерекше меншік объектілері жекешелендіруге
жатпайды. Олар — жер, оның ... су, әуе ... ... ... ... елдің тарихи жөне мәдени кұндылықтары.
Мемлекеттен меншікті алу — жай ... кең ... ... ... кәсіпорынның мемлекеттік емес меншік түрінің саласына ауысуын
қарастырып, акционерлік, кооперативтік және жеке ... ... ... меншікті алудың мақсаты - әртүрлі меншік түрінің
қалыптасуына, ... пен ... және ... ... ... ... жағдай жасау.
Мемлекетген алу мен жекешелендіруге мемлекет меншік обьектілері -
кәсіпорын, бірлестік, ... және ... ... ... ... ... қызмет көрсету объекгілері, мемлекеттік тұрғын-үй
қоры жөне басқада қүндылықтар жатады. Мемлекеттен ... алу ... ... мен ... ... ... ... ресурсқа
лимиттер түтынушыны әкелушіге және бағаны орталықтан ... ... ... ... жоюды талап етеді.
Кәсіпкерлік. Монополды мемлекеттік экономика ... ... ... тек ... ғана ... Нарықтық экономика косіпкерлік
қызметпен айналысуды тек мемлекетке ғана жүктемейді, әрбір кәсіпорын мен
индивидке де мүмкіндіктер ... Бүл ... ... ... ҒТП талаптарына сай ... және ... ... ... ... Өтпелі кезеңдегі мемлекеттің ... ... бірі - ... ... құру. Оларды масштабы
бойынша шартты түрде ... ... және ірі ... бөлеміз.
Кәсіпкерлік субъектісі бойынша да бөлінеді: кәсіпкерлік субъектісіне -
әртүрлі экономикалық кызметке қатысатындар, жеке ... жеке ... ... ... мүдделер мен келісім-шарт міндеттерімен
біріктірілген адамдар тобы жатады. Ал, ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік кәсіпкерлікті
айта аламыз.
Неміс ғалымы әрі экономисі Йозеф Алоиз Шумпетердің (1883-1950 жж.)
ойынша, ... жаңа ... ... немесе баска бір сапалы жаңа
игілікті жасауға бағытталған. Сондай-ақ ондіріске жаңа тәсілді өндіруге,
затты ... жаңа ... ... жаңа ... пен жартылай фабрикаттар
көзін табуға ондірісті талапка сай, басқаша құруға күш ... ез ... ... пен ... ... ... ... ойлаудың ерекше типі.
Кәсіпкерлікті кұрудың езекті мәселесі — мемлекеттік меншікті
мемлекеттен алу мен ... ... ... Олар ... ... ... кұрып қана қоймайды, сондай-ақ еркін кәсіпкерлікке жол
ашады. Белгілі ағылшын ... әрі ... ... ... ... экономиканьщ басты касиеті — ... пен ... А. ... ... ...... процесті
жеделдетуші. Нарықтық экономикаға ету еркін кәсіпкерлікке жол ашты, бірақ
барлық ... шеше ... Оны шешу үшін ... ... ... ... ... және оның мәселелері.
Халықаралық практика керсеткендей, шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... болды. Ондай салаға — ... ... мен ... ... аясы ... ... ... карқынды экономикалық саясат
бағаның либерализациялануынан басталады және онымен ... ... ... жинақ қорының құнсыздануы мен пайыздық есімінің тез
кетерілуіне қарай, шағын ... ... ... ... ... Бұл ... ... калыптасуы мен оның инвестициялық қызметін
барынша түсаулап тастайды. Шағын кәсіпкерлік ... ... мен ... ... ... ... кезендегі қалыптасып ... ... ... ... ... жағдайын жояды.
Алайда, нарықтық экономиканың қалыптасуын кәсіпкерліксіз елестеу ... ... ... ... ірі монополияның ары қарай
қарқынды дамуы шағын және орта фирмалардың сақталуымен тікелей сабақгас.
Бұл ... ... ... де ... ... ... түрлерін шағын және орта кәсіпорындар ендіре бастайды. Себебі,
ендірістегі алдыңғы орынға таласа отырып, олар ... ... тез ... ... және ... ... қанағаттандырмаған жаңа нәрселерін
іздей бастайды. Сондықтан шағын фирмалардын ... бір ... ... және ... ... ... ірі ... әлдеқайда жоғары.
Қазіргі кезде шағын бизнестің жалпы алғанда нарықта жаңа өнімдер
ендіру ... ролі ете ... ... ... алу ... ... ... 50-ші
жылдың ортасынан бастап 70-ші жылдың ортасына дейін шағын фирмалар ... ... ... ... ... ... ... жартысына жуығын
тапқан. Тіпті, ашқан жаңалықтардың ширегіне жуығы 10 ... ... ... ... ... ... ... (жеке бастың)
компьютерді шығаруды алғашқылардың бірі болып игеріп, кейін оны ең ... ... ... ... игергеңдерден авансценаға американың
қазіргі белгілі компаниялары «Ксерокс», «Тексас ... ... ... елдерде тұрғындарды жұмыспен камтуда шағын бизнестің ролі
өте зор. АКДІ-да ... 10 ... ... ... жана ... орны 20 ... жұмыс істейтін кәсіпорындарға келеді. 80-ші жылдардың басында
жұмыссыздыктың қатты өсуіне ... ... ... ... ... кайраткерлері шағын бизнесті жаңа ... ... ... құралы
ретінде қарап, ірі кәсіпорындағы жұмыстылықты қысқартудың орнын толтыратын
кабілеттілігі барлығын байқады. Сондықтан да капиталистік ... ... ... ... әртүрлі көмек керсетіледі.
Шағын және орта бизнестің болуы ірі фирма (монополия) мүдделерінде
толық қанағаттандырады. Бүгіндері ... ... үшін ... ... ... Оларды өндіру үшін кептеген шағын және орта фирмалардың
маманданып, сонымен ... олар ... ... ... ... ірі ... ... монополияларында және басқада
салаларда түракты түрде 20-30 ... ... ... ... істейді. Жалпы
шағын және орта фирмалардың көп бөлігі ірі монополиялармен контракт жасай
отырып өмір сүреді. Мысалы, Францияда 40% ... және орта ... ... ... Сондай-ак, АҚШ-да контракт жүйесімен 400 мыңға
жуык немесе 25%-дай ... ... ... ... 4,5 млн адам жүмыс
істейді. Осындай жағдайды Жапонияда да кездестіруге болады.
Шағын бизнесті кең тарату техникалық қызмет ... ... ... ... ... ашу үшін аздаған капитал қажет. Өндірістен
қолы босап, жүмыссыз ... өзі ... ... көзін ашуға
талпыныс жасайды.
Жалпы 80-ші жылдардың басында шағын кәсіпорыңда тек қана иегер отбасы
мүшелерінің еңбегін қолдануға, ... ... ... ... ... — 29%, ... 21% камтылған.
Монополистік емес фирмалар біркатар жаңа салаларда өзінің жағдайын
кәдімгідей бекітіп алған, әсіресе алдыменен ... ... ... ... ... ... іскерлік қызмет керсету спектрі ЭВМ —
негізінде - ... ... ... ... ету, ... бизнес және т.б. қалыптасты. ... ... ... ... аса ... ... және шағын компаниялар
шеңберінде ойдағыдай ... ... ... ... ... ... ... 3700 астам фирма қызмет етуде, онын ... 70% 10 ... ... ... ... компаниялар құрайды.
Жоғарыдағы ойымызды жинақтап, қорытындылайтын болсақ, онда шағын және
орта бизнестің ролі темендегі алты ... ... ... ... ... ... ... жедел реакция
байкатып, нарықтык экономикаға икемділік көрсетеді. Мұндай іс әрекетке ... қол ... ... ... және орта ... көптеген қолданылмаған қаржы
кұралдарын тиімді жұмсауға жұмылдырады. Мұндай бизнес түрі ... ... ... ... шағын және орта бизнес бөсекелестік ортаны қалыптастыруда
кәдімгідей үлес қосады. Себебі, кезкелген ... ... ... ... ... мәні бар ... ... және орта бизнес түрғындарды жұмыспен камтуда үлкен
роль ... ... ... ... ... ... істейтіндердің 50-
60% қамтыса, жаңа жұмыс орңдарының 70-80% құрайды.
Бесіншіден, жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... роль атқарады. АҚШ-да шағын бизнеске
ғылыми-техникалык жаналықтардың (жеке бастылық ... ... ... ... 50% ... ... ... жұмсартуда шағын және орта ... ... роль ... ... қиын ... ... бұл ... жұмыс
тауып. өздерінің қабілеттерін жүзеге асырады.
Кәсіпкерліктің халықаралык тәжірбиесінің ... ... ... ... ... ... ... саудадағы
делдалдығын құптаған (дәріптеп отырған). Бұл өндіріс саласындағы қызметтің
пайдасыздығын көрсетті.
Өтпелі экономикаға тән ... ... ... ... ... ... ... токтатты және тоқтатып келеді.
Өндіріс құлдырауының тоқтамауы, инфляциялык процестер, осы ... өсуі ... ... ... ... қуып ... ... тарылуына алып келді. Бұл өндіріс саласында кәсіпкерлік кызметтің
дамуын кәдімгідей ... онын ... ... бизнеске негізделгені де
баршылық.
Сондай-ак, шағын косіпкерлікті дамытуды ... ... ... шағын бизнестің маңыздылығын бағаламауды жатқызамыз.
Дамыған елдерде ХХ-ғасырдың 70-ші, 80-ші жылдардағы белең ... ... ... мен практиктердің шағын бизнес жайлы бұрынғы
козқарастарынан бас тартуына мәжбүр етті. Онда олар ... ... ... олар ... ... ... ірі ... ұйымдасуы
қажеттігі айтылған еді. Соңғы 20 жылдың ... жж.) ... ... мен ... ... ... ... байланысты саны екі есе оскен
және шағын кәсіпорындар ... ... ...... ... ... елеулі роль атқара бастады.
Өтпелі экономика кезінде шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... ... ... калыптастырудың негізі ретінде шағын
кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... оны ... үшін каржылық базаны калыптастыру және каржылық
жеңілдіктер (несие, ... ... ... ... ... және т.б.) жасау;
— бағдарламада шағын кәсіпкерліктің ... ... ... орны ... көрсетіледі;
— шағын бизнесті кұруда елдің ... ... ... ... орталықтары ерекше роль атқарады;
— ірі және шағын бизнес (франчайзинг) ынтымақтастығы негізінде шағын
бизнесті дамыту ... ірі ... ... ... ... мен ... көрсету саласында.
Қазакстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамытуда ... 1997 ... 6-шы ... ... кәсіпкерлікті дамыту мен
мемлекеттік колдауды күшейту» шаралары жайлы жарлығы ерекше роль ... ... ... ... ... ... кезіндегі шағын кәсіпкерлікгі
дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
ә) орта және ірі кәсіпкерліктің мәселелері.
Өтпелі экономика кезінде орта және ірі ... ... ... алу және ... меншікті жекешелендірумен байланысты.
Жоспарлы экономикада (әкімшілдік-әміршілдік) барлық орта және ... ... ... ... Тек ... ғана оларды
тәуелсіздікке, өз бетінше жұмыс жасауға мұмкіндік туғызады.
Өтпелі ... ... орта және ірі ... ... қиын әрі ... ... болып қала береді, себебі оның тууы қоғамдық
сана қабілетін ... ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорындар 1985-шы жыддан — қайта кұру ... ... ... ... ... Яғни, өзін-өзі басқаруды және өзін-өзі қаржыландыруды, бірақ
та ... ... ... ... ... ... жоспарды орындау
үшін ғана күресті. Өнімді бір ... ... ... ... ... ... іздеу кәсіпорындарға жүктелген емес. Бірнеше замаңдастар өмірімен
қатысты ... ... ... ... ... тез өзгере
қоймайды және басқа ... ... ... ... ... ие де болмайды.
Кәсіпкер психологиясы нарықтық қатынастардың құрыла бастауымен қатар
қалыптасуы мүмкін.
ТМД елдері мен Шығыс ... ... орта және ірі ... ... басты кедергісі болып, өскен телем қабілетсіздігінің
сыипаты мен ішкі қарыздар жатады. ... ... ... ... мемлекеттік және нарықтық басқаруда жаңа құрылымдардың
пайда болуы мынаны аша алмады: олардың құқығын, ... мен ... ... ... ... бұрынғы мемлекеттік
кәсіпорындардын өзін-өзі басқаруы мен дамуына қарай, қабілетті ... деп ... ... 1997 ... ... төрт мыңнан астам
кәсіпорын кұлдырауға ұшырады.
Экономиканың ... мен ... ... қалыптасқан қайшьшықтарды қалай шешу ... ... ТМД ... ... ... ... кәсіпорын басынан кешіріп отырған
қиындықтардың үқсастығы, кәсіпорыңды басқару мен ... ... ... тарту идеясына алып келді. Бұл ... ... ... ... ... нағыз шаруашылық басқарушысы —
меншік иесі пайда болады. Ол өзінің мүлкінің тиімді пайдаланылуына ... ... ... ... ... ... тарту біркатар
ірі энергетика және металлургия кешен ... ... ... инвесторын тарту кәсіпорынға өнім ... ... оның ... ... арттырды және кәсіпорынды
технологиялық жаңартуды жұзеге асырды.
Мемлекеттік кәсіпкерлік.
Өтпелі экономика кезінде ... ... ... ... ие ... ... нарыктық жүйе жолында жеке тұлға ретінде жаңа
қызметті игеру тиіс — ол кәсіпкерлік қабілеттілік. ... ... даму ... ... ... ... табылады. Нарықтық
экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік меншіктің ұлесі аса көп ... ... ... мемлекетке өз кәсіпорынының болуьш қамтамасыз етеді. Бұл
косіпорындар ұлтгык экономиканы дамыту ұшін ... ... ... ... ... ... қатар мемлекетгік бюджетті толтыру ұшін
акшалай қаржы табады.
Аталған кәсіпорындар коммерциялыкжәне коммерциялық емес ... ... ... ... өз ... тіршілік жасау сипатына
карай үш топка болінеді:
1) бюджеттік (ведомостволық)
2) коғамдық (корнорациялық)
3) аралас акционерлік коғамдар (холдинг)
1. Мемлекеттік — ... ... ... (қорғаныс, дәрі-дормек
жасайтын зауыттар және т.б.) шаруашылықты құқықтык ... ... ...... емес ... есеппен (коммуникация,
геодезиялык жұмыс өндірісі және т.б.), жедел басқару құкығына негізделе
жүргізіледі.
Алайда, ... ... ... осы ... жұмысымен
ғана шектелмейді. Мемлекеттің кәсіпкерлік қызмет ұлттык экономиканың ... ... ... ... қызмет аясында ықпал етеді — ... ... ... ... ... ... өтпелі
экономиканы тұрақтандырады және мемлекеттің экономикалық деңгейін ... ... ... ... ... ... 90-шы ... кәсіпкерлік қызметін алуға болады. Сол кездерде шетел капиталын
тарта біліп, Қазақстан өнеркәсіп өндірісінің алыптары — таукен, энергетика
және металлургия ... ... ... ... Тек қана жылына 60
млн. гонна мүнай айдау үшін Батыс ... ... Өзен ... ... ... ... ... Қаратеңіз терминалына,
Новороссийск ауданына дейін мұнай кұбырларын салуға шетел инвестициясын
тартты.
Басқа мысал ретінде ... ... ... 1996 ... ... мен Азияның жеті мемлекетінің арасыңдағы қол қойылған құжат
мемлекеттік кәсіпкерлік қызметтін жаңа ... ... Бұл ... ... ... арқылы өтетін Еуразиялық темір жолда
транзиттік, ауыр жұк пен ... ... шешу алу ... байланысты жүктер Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен Батыс Еуропа
елдеріне тасымалданады, ал бүл ... ... ... ... ... ... ... Бұл келісім грансазиялық ... ... ... жасайды және барлық магистрал бойында — Достық
(Қытай шекарасында) станциясынан Озинка ... ... ... косымша жұмыс орынын ашуға мүмкіндік туғызады.
Нарықтық экономика кезінде макроэкономикалық процестерді мемлекеттің
реттеуі тікелей және жанама тәсіл арқылы ... ... ... ... ... ... ... экономика кезінде мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... саясат, ақша айналымын,
инфляцияны, мемлекеттік бюджетті ... ... ... ... антимонополиялық саясат, яғни нарықтық бәсекелестік жағдайын
бақылау, тұрғындарды ... ... ... жатады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тікелей тәсіл — ... ... ... мен өткеру арқылы жүргізіліп, кысқа, орта,
ұзақ мерзімді міндеттерді шешуге ат ... ... ... ... ... ... ұксас бағдарлама ретінде, соғыстан кейін Оңтүстік Кореядағы
экономиканы орынынан ... ... ... бағдарламаны, ал
Жапонияда «Автомобиль жолын салудағы төтенше шаралар» заңын айтуға болады.
Жапонияда ... ... ... институттары нарықдамуыныңжоспары мен
бағдарламасын жасайды.
Жалпы қабылданғандай, қазіргі жағдайда мемлекеттің ... ... ... ақша ... ... Өтпелі жономикада
ақша айналымы мемлекет бақылауынан шықпауы керек. Бұл макроэкономикалык
деңгейіндегі ... ең ... ... қызметі болып табылады. Бұл
жағдай «экономикалық кұлпырыс» ... ...... ... Тайвань - тәжірибесімен расталады. Бұл елдерде ең қиын — ... ... ... ... құру менреформалаукезіңде акша
айналымы, инфляция, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және бұл олардың бәсеңдеуі мен ... ... ... ... Республикасы нарыкка өту кезеңіңде (1990 ж.) бастапкы
шарттарда басқаша түрде болды. Республика экономикасы осы кезде КСРО ... ... ... ... ... Ақшалай табыстың осуі
өндіріс құлдырауына ... ... ... ... ... 1990 ... салым қалдықтары шамамеи 13
млрд ... ... ... ... ... 17 млрд рубльден асып
кетті немесе жылдықтауар айналымы мен ... ... ... 76% ... Жісырын инфляция ашыкқа ұласьт, қаржы жүйесі бакылаудан шығып
кетті.
Казакстан реформаны оз ... 1993 жылы ... ... ... ... ... жүргізе бастады, шын мәнінде 1994 жылдан бастады.
Мерзімді басылымның корсеткеніндей, реформаны жүзеге асырған ... ... 13250 ... ... ... күлдырауы 1991-ші жылғы
деңгейге қарағанда 50% жеткен.2
Қазақстан үкіметі қабылдаған дағдарысқа қарсы ... ... жж.) және ... жж.) ... ... мен ... ... тоқтата алмады. Макроэкономикалық тұрақтандыру ... ... ... үшін ... ... ... қаржы-
бюджеттік және ақша-несие саясатын қатандау үстап, сырткы ... ... ... жайлы жаңа заңдар шараларын қабылдады.
Меншікті жекешелендірудің батыл түріне ... ... ... ... ... ... ... және келесі кезенде
кәсіпорынның бақылау пакет акциясын оларға ... ... ... мыңы жекешелеңдірідді, оның ішінде экономиканың экспорттық ... ең ірі ... ... бар. ... ... Кореядағы
әтпелі экономика тәжірибесі көрсеткендей, жақсы бағдарламаның болуы
жеткіліксіз. Бүл жерде осы ... ... ... жүзеге асыру үшін
мемлекеттің араласуы қажет. Әңгіме жоспарлы жүйеге қайту ... ... ... жана ... мен механизмін ендіруде ... ... ... ... ... жеке ... мен ... арасында
өзара іс-әрекет пен тең қүқыктық әріптестікті қалыптастыру.
Экономиканы тұрақтандыру мен ... ... жету үшін ... жеке ... да ... ... Жалпы белгіленгендей, мемлекет
ыңғайлы ... ... ... ... жеке ... ... және
шетелдік) Қазакстанда қолдау саласын тапқаны дұрыс.
Осы максатта 1991 ... ... ... ... ... ... қолдау туралы» Заң қабылданып, «Салық және
бюджетке ... ... ... ... езгерістер мен толықтырулар
енгізілді. «Шетел инвестициясы ... заң ... және ... ... өте ... жағдай жасауға көмектесті.
Біріншіден, инвестролар үшін жеңілдіктер анықтаған. Жеңілдіктер
мөлшері тікелей инвестиция көлемі мен ... ... ... ... жүзеге асыру үшін импорттық жабдықтарды, шикізат пен
материалдарды кеден баж салығын салудан толык немесе ... ... ... ... ұрылымдык жағынан кайта кұруда да мемлекеттің ролі
өте зөр.
Қорытынды
Қазакстанның нарықтық экономикасы үшін ... мен ... ... ... ... кайта кұру тәжірибесі өте манызды.
Өндірісті құрылымдык тұрғыдан ... ... ... Корея моделіне сүйене
отырып салалардың басыңқы тұстарынып алты критериі колданылады.
Біріншіден, саланың экономикалык әлеуеті бағаланады, яғни ... ... ... ... тезірек экспортты
каркындату мүмкіндігі.
Екіншіден, ішкі нарықта сала оніміне сұранымның өсуі.
Үшіншіден, осы саланыңдамуы, елдің ең ... ... ... еай болу ... саланың дамуы шикізат пен энергия импортынан мппнмалды
тәуелділікке жүзеге асуы ... ... ... ... ... минималды кыскарту
мүмкіндігі багаланады.
Алтыншыдан, басыңкы бағыт салаларының дамуы қаншалықты ыңғайлы косымша
эффект ... ... яғни ... ... мен ... ... ... камтамасыз етеді.
Аталған критерийді талдап болған соң, кдлап ... ... ... ... ... ... ... стратегиялыкдаму шеңберіндегі 1993-ші жылдың
басында ... ... ... дағдарысқа карсы шаралар ... ... ... ... ... ... салалары аталған: энергетика, металлургия, халық
тұтынатын тауарлар, азык-түлік өндірісінің салалары және ... пен ... жол ... ... ... құру ... жүзеге асыруда, мемлекеттің кәсіпкерлік
бастамасы ерекше орын алып, ол кәдімгідей өзінің нәтижесін ... ... ... ... ... ... күлдырауы
тоқтатылды. Қазақстан Республикасы үкіметі ... ... ... қарап, кәсіпкерлік бастаманы колға алды. ... ... ірі ... ... кәсіпорындарды котеру үшін
шетелдік инвесторлардын тікелей инвестициясын тартты. Үкіметтің ... ... ... ... ауыр ... ... өнім есімі 12-
20% болу керек.
Қазақстан Республикасында Теңіз ... ... бір ғана ... байлығын
есептегенде, жақын арада 20 жыл ішінде 80 млрд долларға жуықтабыс ... ... ... ... ... жылғы наурыздағы
«Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдар жүйесін реформалаудын кезекті
шаралары» ... сай кең ... ... ... реформалау
басталып, негізінен мемлекет басшысы тарапынан атқарушы ... ... ... Бүл ... ... ... жоспар негізінде
Қазақстан экономикасының түрақты дамуға көшетіндігін байқатады; басқару
жүйесін экономиканы ... ... сай ... ... ... ... және ... бұл олардың функциональдық жақын
дегендерін біріктіріп, көп буынды бақылау мен қызметтің қосарлануын ... ... ... бас ... ... ... қьізметтерді жеке
секторға беру.
Қолданылған әдебиет
1. Программа стабилизации Казахской ССР и переход к рынку. Алма-
Ата, 1991.
2. Реформы и ... ... ... 6 декабря 1996.
3. Шумпетер Й. Теория экономического развития. - М., Прогресс,
1982.
4. 4. ... ... ... ... ... /Под ... В В и др. - М., МГУ, 1995.
5. Экономика переходпого периода. Умебпое ... /Под ... В В и др.. М. МГУ. ... ... ... ... ... / жалпы редакциясын басқарған Ғ.
С. Сейітқасымов. – Алматы: Экономика, 2001. – 466 ... ... С.Б. Ақша ... және ... оқу ... / ... басқарған Ғ. С. Сейітқасымов. – Алматы, 2004 жыл –
246 бет.
8. ... ... ... ... ААҚ, № 251 (24504) 14
қазан, сенбі, 2006 жыл.
9. В.Л. Назарова «Шаруашылық ... ... ... 205 ... ... ... «Бухгалтерлік есеп»
11. Қ.Н. Кеулімжаев
Н.А. Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп принциптері»
12. ... Б.А. ... ... ... ... ... / Алматы «Экономика»-2000ж / Мәдешев Б. «Нарықтық экономика
теориясына кіріспе»/ Алматы ... ... ... Н.Г. ... / Москва - 1999 г /
15. Мауленова С.С. ... ... ... – 2004ж./

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамыған елдердегі нарықтың түрлері және инфрақұрылымы35 бет
Нарық инфрақұрылымы16 бет
Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары77 бет
Маркетингтік зерттеулер мен нарық сегментациясы26 бет
Нарық30 бет
Нарық механизмі3 бет
Нарық механизмінің мәні және ерекшеліктері23 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы7 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы12 бет
Нарықты экономиканың қажеттілігі, мәні және қазақстандағы оған өту жолдары28 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь