«Құмар Сұлу» романы

Жоспар

I.Кіріспе бөлім
C.Торайғыровтың шығармашылығы

II.Негізгі бөлім
«Қамар сұлу» романына қысқаша талдау

III.Қорытынды
«Қамар сұлу» алғашқы реалистік роман
Сұлтанмахмұт Торайғыров
(1893-1920)

Сұлтанмахмұт Торайғыров – екі дәуір тоғысында,аса күрделі кезеңде тіршілік кешті.Ол Россия тарихының,Россияға біріккен қазақ халқы тарихының аса бір өрлеу кезеңінде – тарихи дамулар, күрес-көтерілістер,қиян-кескі соғыстар,дүрбелеңді революциялар дәуірінде жасады.
Сұлтанмахмұт 1893 жылы, 29 октябрь күні қазіргі Көкшетау облысының Қызылту ауданында туып, төрт-бес жасынан Павлодар облысының Баянауыл ауданында өседі. Ақынның арғы атасы – Торайғыр би, ел аузында аты аңызға айналған көптеген шешендік, билік, сөздері халық жадында сақталған адам.Ақынның өз әкесі, Әубәкір аты ұмытылып, Шоқпыт, Шоқа атанған момын кедей шаруа екен.
Болашақ от ауыз, орақ тілді ақын алты жасында әкесінен оқып, хат таниды.Қара таныған баланы осыдан кейін кейде Шоқпыт өзі оқытып, кейде ауыл арасындағы молдаға беріп оқытып, баласын оқудан үзбейді. Молдалардың ішінде Мұқан біраз оқыған, әдебиеттен хабардар, өзі де жадынан өлең шығаратын көңілінің желі бар жан екен. Ол араб,парсы ертегілерінен қазақша өлең етіп жазады;біреуді мақтап,біреуді мазақтап өлең шығарад ды. Дәріс беретін молдаға еліктеуші шәкірттің бірі – Сұлтанмахмұт. Ол Мұқан молдаға еліктеп он үш жасында өлең жаза бастайды.Тұңғыш жазған өлеңі – «Секілді өмір қысқа жарты тұтам» деп аталады. Тырнақалды өлеңінде Сұлтанмахмұт өзін оқытушы молдаларды,оқуы туралы,ақындыққа талпынып жүргені жайында сыр айтады.Сол кезде Баянауыл қаласында медресе ашылып,Сұлтанмахмұт 1908-1910жылдары сонда оқиды.
Өкініші – Сұлтанмахмұт бұл медреседе көп оқымайды.Бір қыс оқыған соң, «аузың асқа тигенде мұрның қанар» дегеннің кебі келіп, көз ауруына ұшырап, медреседен шығып қалады. «Жығылған үстіне жұдырық» дегендей осы кезде жөтел пайда болады, өкпесін дерт шалғаны байқалады.Ақынның теңіздей толқыған көңілі басылып, жадап-жүдейді.
1914 жылдың жазында Сұлтанмахмұт өзінің ауылы – Баянауылға кайтады. Ондағы мақсаты – ауылда біраз уақыт болып, қаржы жинап алып, үлкен қалалардың біріне тағы да оқуға кетпек болады.Осы оймен ол елде бала оқытады.ел жастарын оятпақ, оқуға, мәдениетке талпындырмақ әрекетіне кіріседі.
Сұлтанмахмұт әлеумет өміріне тереңдеу қазақ оқығандарымен араласады.Солар құрған қазақ комитетінің кіші хатшысы болып қызмет істейді, солардың газетіне өлең, мақала жазып тұрады. Бірақ, ол тап болған ортада ұлтшыл-алашордашыл оқығандар басым еді, олардың әсеріне ерді.
Сұлтанмахмұттың «Социолизм» деген мақаласында оқу, мәдениет, ғылым, техника жайлы, қазақ халқының ілгері дамуы, мәдениетті ел болуы туралы сөз етеді. Ақын дүниедегі ғылым-білімді екі жікке айырып ұғады: бірі – дене азығы,екіншісі – ар азығы; дене азығы –техника, ар азығы - әділдік деп ұғады.Өзгеге солай ұғындыруға тырысады. Қазір Европада дене азығы әбден жетілді, ар азығы әлі жетіле алмай отыр. Ар азығы жетілмегендіктен дене азығы,адамды бақытты етуге тиісті құралдар адамды қанауға, бақытсыз етуге жұмсалып отыр. Ал ар азығы ер жеткенде, дене азығы адамды бақытты етуге жұмсала ды, адам жеңіл күн көретін болады. Адамның ақыл-ойымен, күш қуатымен жасалған құралдар – дене азығы адам қоғамын гүлдендіруге, адамды бақытты етуге жұмсалады-дейді ақын. Яғни Сұлтанмахмұт ғылым, техниканы екі түрлі жолмен – капиталис тік және социолистік жолмен пайдалануға болатынын аңғарды. Алдыңғы жолды даттады, кейінгі жолды дәріптеді. Ақын арманы да соңғысы.
Алашорда ұкіметі Колчак өкіметімен ресми бірігіп, әскерін, қару-жарағын соған беріп, Совет өкіметіне қарсы соғыс бастаған кезде, яғни 1918 жылдың июнь айында Сұлтанмахмұт емделем деп еліне, Баянауылға кетті. Ол кезде Сібірде, Баянауыл жағында Колчак, Алашорда үкіметі үстемдік жүргізіп тұр еді. Ақын олардың қызметіне қатыспады. Емделді, үйінде жатып өлең,поэмалар жазды, елеусіз мұғалім болып қызмет атқарды.
        
        «Құмар Сұлу» романы
Жоспар
I.Кіріспе бөлім
C.Торайғыровтың шығармашылығы
II.Негізгі бөлім
«Қамар сұлу» романына қысқаша талдау
III.Қорытынды
«Қамар сұлу» алғашқы ... ... ... ... – екі ... ... күрделі кезеңде тіршілік
кешті.Ол Россия тарихының,Россияға біріккен қазақ халқы тарихының аса бір
өрлеу кезеңінде – тарихи дамулар, күрес-көтерілістер,қиян-кескі
соғыстар,дүрбелеңді революциялар дәуірінде жасады.
Сұлтанмахмұт 1893 ... 29 ... күні ... ... ... ... туып, төрт-бес жасынан Павлодар облысының Баянауыл ауданында
өседі. Ақынның арғы атасы – Торайғыр би, ел ... аты ... ... ... ... сөздері халық жадында сақталған адам.Ақынның өз
әкесі, Әубәкір аты ... ... Шоқа ... ... ... ... екен.
Болашақ от ауыз, орақ тілді ақын алты жасында әкесінен оқып, хат
таниды.Қара таныған баланы осыдан кейін кейде ... өзі ... ... ... ... ... оқытып, баласын оқудан үзбейді. Молдалардың ішінде
Мұқан біраз оқыған, әдебиеттен хабардар, өзі де жадынан өлең шығаратын
көңілінің желі бар жан ... Ол ... ... ... өлең ... ... ... өлең шығарад ды. Дәріс беретін
молдаға еліктеуші шәкірттің бірі – Сұлтанмахмұт. Ол Мұқан молдаға ... үш ... өлең жаза ... ... ... – «Секілді өмір қысқа
жарты тұтам» деп аталады. Тырнақалды өлеңінде Сұлтанмахмұт өзін оқытушы
молдаларды,оқуы ... ... ... ... сыр ... ... қаласында медресе ашылып,Сұлтанмахмұт 1908-1910жылдары сонда
оқиды.
Өкініші – Сұлтанмахмұт бұл медреседе көп оқымайды.Бір қыс оқыған
соң, «аузың асқа тигенде мұрның қанар» ... кебі ... көз ... ... шығып қалады. «Жығылған үстіне жұдырық» дегендей осы
кезде жөтел ... ... ... дерт ... ... теңіздей
толқыған көңілі басылып, жадап-жүдейді.
1914 жылдың жазында Сұлтанмахмұт ... ...... ... Ондағы
мақсаты – ауылда біраз уақыт болып, қаржы жинап ... ... ... тағы да ... кетпек болады.Осы оймен ол елде бала оқытады.ел
жастарын оятпақ, оқуға, мәдениетке талпындырмақ әрекетіне кіріседі.
Сұлтанмахмұт ... ... ... ... ... ... ... комитетінің кіші хатшысы болып қызмет істейді,
солардың газетіне өлең, мақала жазып тұрады. Бірақ, ол тап болған ортада
ұлтшыл-алашордашыл оқығандар басым еді, олардың ... ... ... ... ... оқу, мәдениет, ғылым, техника
жайлы, қазақ халқының ілгері дамуы, мәдениетті ел болуы туралы сөз етеді.
Ақын ... ... екі ... айырып ұғады: бірі – дене
азығы,екіншісі – ар азығы; дене азығы –техника, ар азығы - ... ... ... ... ... ... ... дене азығы әбден
жетілді, ар азығы әлі жетіле алмай отыр. Ар азығы ... ... ... етуге тиісті құралдар адамды қанауға, бақытсыз етуге
жұмсалып отыр. Ал ар азығы ер жеткенде, дене азығы адамды бақытты етуге
жұмсала ды, адам ... күн ... ... ... ... ... ... құралдар – дене азығы адам қоғамын гүлдендіруге, адамды
бақытты етуге жұмсалады-дейді ақын. Яғни Сұлтанмахмұт ғылым, техниканы екі
түрлі жолмен – капиталис тік және ... ... ... ... ... ... даттады, кейінгі жолды дәріптеді. Ақын арманы да
соңғысы.
Алашорда ұкіметі Колчак ... ... ... ... ... соған беріп, Совет өкіметіне қарсы соғыс бастаған кезде, яғни ... июнь ... ... ... деп еліне, Баянауылға кетті. Ол
кезде Сібірде, Баянауыл жағында Колчак, Алашорда үкіметі ... ... еді. Ақын ... ... ... Емделді, үйінде жатып
өлең,поэмалар жазды, елеусіз мұғалім болып қызмет атқарды.
Торығып жүрген кезінде,өз ауылында жатқанда Сұлтанмахмұт саяси-әлеуметтік,
философиялық кітаптарды, социолизм жайында, ... ... ... көп
нәрселер оқиды.
Бұл оқығандары Сұлтанмахмұтқа зор әсер етеді:білімін тереңдетіп,
көзқарасын ... көп ой ... күш ... Бұл ... социолизм деген
мақала, « Осы әділдік пе?», «Неге жасай- мын?», «Адасқан ... ... ... пе?», ... ... ... ... деген шығармалар жазады.
Ақын бұл шығармаларда дүниеге, заманға үміттеніп ... оның ... ... ... ... ой-пікірі, көзқарасы
айқын көрінеді.
1919ж декабрь айында Колчак үкіметі құлап, Сібірде, Павлодар, ... ... ... ... ... ол мұғалімдікті тастап, Павлодарға
барады.Жигеров Сұлтанмахмұтты Шідерті болысына революциялық комитеттің
бастығы етіп жібереді. Оған ел ... ... ... жолын, саясатын
түсіндіруді, сайлау жүргізуді тапсырады.
Шідерті болыстық революциялық комитеттің бастығы болып екі-үш ай ... оның ... ... ... ... ... жатып қалады. Ауырып жатып,
1920жылдың алғашқы айларында, ол «Айтыс» деген поэма бастайды. Бірақ ол
шығармасы ... ... ... сырқаттанғаннан, үйінде ауырып жатып, 1920жылы,
21май күні, 27жасында өлді, тіпті жастай көз жұмды. ... ... ... ... ... осы қысқа өмірінің бәрі
кемшілікте, мұқтаждықта, запта, тартыс-күресте өтті. Жасынан ... ана ... ... ... ... ішер ... киер ... жарымады
оның шетке кетіп оқуға, кең білім беретін мектепке түсіп оқуға қаржысы
болмады. Әлгі кемшілік пен мұқтаждық, тән азығын да, жан ... да ... ... ... ... ... ... бірде-біріне
қажып,мұңаймады.
Тұрмыста үмітім көп жеңем деген,
Жеңуге жігеріме сенем деген..
Менде жоқ, қажу деген, ашу деген,
Тарығып,болымсызға сасу деген, -
деп, үнемі, ... ... ... ... ... бақыт, шындық іздеумен
болды. Өмірі құлшыныс, күреспен өтті.
Ақын ... ... ... ... екі ... негізгі
қасиеті бар. Ол – шығармаларының реалистігі мен халықтығы.
Жазушы шығармаларының тақырыптары түгелдей шын өмір, қазақ халқының
Сұлтанмахмұт тұсындағы тұсындағы өмірі.
Сұлтанмахмұт шығармаларының ... ... ... Ұлы ... ... ... ... жылдарындағы қоғам
тіршілігінің, дүние, қоғам тануының, әдет-ғұрпы мен мінез-қылығының әрі
нағыз шындығы, әрі әділ сыны, халықтың ой арманы тілек-мақсаты.
Сұлтанмахмұт революциядан бұрынғы ... өлең ... ... шертеді.Оның аяқ зар, мұң, қайғы, уайым, өкініш, налу
болып келеді. Ақын бұлардың бірінде жеке адамның басына түскен қайғы
–қасіретті, мұң-шерді айтып, ... ... ... халықтың,еңбекші
бұхараның басындағы ауыртпалықты, аянышты халды айтып зарлайды.
Сұлтанмахмұттың тағы басқа бірқатар өлең, поэмаларында халық басындағы
ауыртпалықты, жалшы, ... ... ... ... ... ... ... шығармаларының негізгі қасиеті – олардың реалистігі мен
халықтығы. Ақын қазақ халқының өз тұсындығы өмірін бар шынайылықпен
бейнеледі.Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... көптеген күрделі мәселелерін қозғады. Соның баршасын
халықтың тұрғыдан баяндады. С.Торайғыров қиян-кескі күрес-көтерілістер,
сұрапыл соғыстар, ұлы ... ... ... Өз ... ... ... ойшыл ақыны болды. Өз ұлтының ұлы орыс халқынан үлгі-өнеге алып,
ілгері дамуы, саясат, шаруашылықпен, мәдениет жағынан тегіс жетілуі жолында
күресті. Бұл жағынан ол ұлы ... ... ... Сұлу » ... талдау
XX ғ. басындагы қазақтың іріп-шіріген билеуші табының өскен, тәрбие
алған ортасы, ескілікке қарсы үн көтерген "Қамар сұлу" ... ... ... зор ... бастайтын лирикасы - оны қазақ әдебиетіндегі
демократтык әдебиеттің ірі ... ... Сұлу » ... Қамардың бейнесін автор:
Жіңішке сымға тартқан әні қандай,
Балауыз балбыраған тәні ... ой, ... ... ... келіп,
Толықсып толып тұрған сәні қандай? –
деп ақын Қамардың «Ойы көркіне сай» қазақ қызын бейнелейді. Ал Қамардың бет-
ажар ... ... ... көзі ... ... ... бұлбұл сөзі қандай.
Жұп-жұмсақ, бып-биязы ішке кіріп,
Жайтаңдап жан күйдірген кезі қандай!
Күлгенде көзіңді алып ... ... оны ... ... іші?
Алмас қылыш жүзіндей аударылған,
Сүйгізіп көлеңкесін әрбір ісі.
Нұрлы жүз жан-жағына сәуле шашып,
Бойының мінсіздігі оның асып.
Өзгеден сып-сыпайы һәм сүйкімді,
Ең арты ... аяқ ... ... ... қызына тән барлық қасиеттерді жырлайды. Қамардың
бойына барлық қазақ қыздарының түрлі қасиеттерін біріктіреді. Қамардың
бейнесін ... ... асты ... ... эпиеттерді қолданған.
Қамар мен Ахмет
Ахметтің Қамарға бірінші жазған хатында:
...Амалсыз арды түйіп ... ... соң ... оты ... алып...
...Шығаршы жүректегі шын сырыңды,
Жаутаңдап екі көзді мөлдіретпей.
деген өлең жолдарында С.Торайғыров Ахметтің жан-күйін сипаттағанда ғашық
оты; шын сыр; жаутаңдаған көз ... ... ... қол ... ... ... да жетер ме деп қолым қысқа
Негізінен «Қамар сұлу» романынды қазақ салт-дәстүрлері сынға алынған. Ең
көрнекті ... ... ... ... ... ... ... өмірде алатын орны болып табылады. Ал жоғарыдағы келтірілген
шумақта кедей ... ... қызы ... «қолы қысқа болса да, ұшқан
құсқа қол сермеуі» деп мәселенің түп-төркінің дөп ... ... құс, ... ... ... ... сол кездердегі әлеуметтік –теңсіздік
мәселесінің қозғалғанын байқаймыз.
Қамардың Ахметтің хатына жазған жауап хаты:
Қарасам, ... ... де, сол ... ... айға ... ... ... жетпес көктегі аймын.
Сен шыда, күйіп тұрсың, бір-ақ отқа,
Болсаң да қандай қызу жалын шоқта.
Аузың айтып, ар жағың біліп тұр ... ... ... ... жоқ па?!
Деп Қамар Ахметке қатал да, ойлы хат жібереді. Мұндай хаттың жолдауының
себебі «Аш бала мен тоқ бала ойнамайды» дегендей. Және ... ... ... ескерсек онда Қамардың данышпандығына сүйсінуге болады.
Бұны өлең жолының бірінші ... ... ... Ол өзінің махаббатын
болашақта Ахметтің амандығына қияды десе де болады.
Бұл хатты алған Ахметтің ... ... ... екінші хаты:
Ол рас менен гөрі малың тәуір...
Не шара, айтқан сөзім ем болмаса,
Сұңқар мен сұқсыр үйрек тең болмаса
Сен үшін ... қапа ... та ... бәрі қысқа кем болмаса.
Өз жағдайын осылай бағалайды, бірақ өзінің шың махаббатынан қол үзбейді.
Екеу арасындағы сезімдерін ашқан ақ ... ... өтіп ... ... ... жоқ» дейді ғой қазақ , бірін-бірі сүйген жандардың
тағдырына бірге болу жазбаған. Жол айрықта екі ... ... еш ... Қамарға жорға Нұрым деген бір шал көз салып, оны:
Ататай, болдым ғашық мұрыныңа,
Көк ... ... ... аяқ-қолы жиырылған,
Қосылар күн болар ма тұлыбыма?
Қамар сарказммен осылай суреттейді. Бұны сатиралық ... ... ... бұл өмірдің қайда апарарын білмейсін ғой. Солай да Қамарды ... ... ... ... ... ... ... қатты ауыруға
шалдығып, күннен-күнге халі нашарлайды. Жорға Нұрым өзінің надандығынан
әртүрлі сөзі майлы бақсыларға сеніп, Қамардың жағдайын одан бетер
ауырлатады. Қамардың ... ... ... ... ... ... ... айтқаны:
Қазақта қыз туған жоқ менен артық,
Құлпырдым он бескеше бағым артып,
Майысып пісіп тұрған дер кезімде,
Малды шал анталады иттей тартып.
Ғибрат ал мен ... ... ... мал ... ... ... бұл әдетпен қазақ халқы,
Бол себеп ақырында қалмасқа ізі.
Естіп жанында тұрған Ахмет естіген сайын өнбойы шымырлап, үзіліп кете
жаздағандай болып, ... ... ... мынаны айтады:
Сені кім отқа салған шырылдатып,
Қойыпты тамағыңды қырылдатып.
Құтырған көк ... ... ... кім ... ... ем көзі ... ... деп,
Көрген соң, күйігіңнен өлейін деп.
Шыдамай бұл қорлыққа мен ... ... ... ... ... бұл ... өмір күресіне қате жол таңдап, жорға Нұрымға қол
салады.
-Қарағым Қамар, міне сенің үшін жаным, қасықтай қаным, қош!-деп ... ... ... Бұл өмір ... ... тарихының ұйқыдағы қазағымның ұзын
да ұзақ қаралы жолы.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Ақан сері7 бет
Людвиг ван Бетховен. Өмірбаян4 бет
Қамар сұлу27 бет
Ақан сері17 бет
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі8 бет
«Қаһар» романы25 бет
Абай жолы романындағы антропонимдер38 бет
Абайдың романы13 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь