Жасөспірімдердің музыкалық қабілеттерін дамыту [ 52 бет ]

М А З М Ұ Н Ы


КІРІСПЕ......................................................................................................................3

1 ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ МУЗЫКАЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕРІН
ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ

1.1 Балалардың жас ерекшеліктерін анықтау .......................................................6

1.2 Музыка педагогикасында оқушылардың музыкалық қабілетін
дамытуда зерттеудің мәні ......................................................................................16



2 МУЗЫКАЛЫҚ САБАҚТАР ПРОЦЕСІНДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ
МУЗЫКАЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕРІ

2.1 Эксперименттің негізгі этаптары және оны ұйымдастыру ..........................26

2.2 Экспериментальды түрде оқытудың мазмұны мен нәтижесі
туралы ........................................................................................................................34

ҚОРЫТЫНДЫ .......................................................................................................46

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР .................................................................49

ҚОСЫМШАЛАР ...................................................................................................52
        
        ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ МУЗЫКАЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕРІН ДАМЫТУ ТАҚЫРЫБЫНА
М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ... ... ... НЕГІЗІ
1.1 Балалардың жас ... ... ... педагогикасында оқушылардың музыкалық қабілетін
дамытуда ... ... ... ... ... ОҚУШЫЛАРДЫҢ
МУЗЫКАЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДІСТЕРІ
2.1 ... ... ... және оны ... ... ... оқытудың мазмұны мен нәтижесі
туралы
............................................................................
............................................34
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
...........................46
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... те ғажайып құралы болып табылады.
Музыка арқылы адам ... ... ... ... ... үшін жаралғандығын, егер өз
бойында
әлдебір нашар қасиеттер болса, оны да музыканың
құдіреті
арқылы жеңе ... ... ... ... Біздің қоғамымыздың жас мүшесінің нағыз
адамзаттық дәйекті көзқарасының қалыптасуы тек ... ғана ... оған қоса ... ... ... ар-ожданының елегінен өткен,
ақыл-ой қызметі ... Ол ... ... ... орны ерекше. Демек, біз
өнер бұлағынан сусындаған ата-бабаларымыздың, өнер әлеміндегі ... ... бойы ... бай ... ... одан әрі
кеңейтіп дамытуымыз керек. Яғни, ... ... ... ескі ... мен ... жоғалмай тұрып, оны сақтап қалу және ... әрі ... ... алға қою өте ... тәрбиесін дүниежүзілік құндылықтар негізінде жетілдіру,
қазіргі педагогика ғылымының алдында ... ... ... бірі.
Әрбір жас ұрпақтың жеке ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... әрекеттерге
тарту басым бағыт алуда.
Адамның, ... ... ... ... ... ... ... арттырудың қажетті алғы шарттары - ... ... ... мен ... ... ... ... әрі қарай дамуын анықтауды және бақылауды ... ... ... ... тұрақты және нақтылы жасалған
әдістемесі негізінде біртіндеп жүргізуге ... ... жеке даму ... ... ... даму
процестеріне бақылау жүргізу, балалардың дауыстарын сақтауды және олардың
әрі ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Айтылған мәселе И.И.Левидовтің [1], Н.Д.Орлованың [2], Н.Н.Добровольскаяның
[3], Т.Н.Овчинникованың [4], ... [5], ... ... [7] және т.б. ... ... ... уақытта, біздің ойымызша, музыка мұғалімдеріне, хор
топтарындағы хор ... ... ... даму ... ... ... ... мүмкіндік беретін, балалардың музыкалық-
әншілік қабілеттерін зерттеудің нақты жасалған әдістемесі жоқтың қасы ... ... ... ... ... ... қарапайым
әдісін қолданады: музыкалық есту қабілеті, есте ... ... ... ... музыкалық қабілеттіліктерді зерттеудің мұндай түрлері
әрбір баланың даралық қасиеттерін ... жете ... ... ... ... ... мынандай да жағдайлар кездеседі: тексеру кезінде жалпы
музыкалық қабілеті жоғары ... ... ... ... ... ауырып қалуы және т.б.) байланысты өзін-өзі көрсете
алмай ... ал одан ... ... ... сол ... басқа оқытушыда өзін жақсы жақтарынан көрсететін жағдайлары да
кездеседі.
Сонымен ... ... ... өкілдері тарапынан әрбір ... ... ... мен ... сай ... қолға
алынып келеді. Сонда да болса, бұл әлі өз ... жете ... ... ... ... ... ... және жас мамандардың
психологиялық - педагогикалық даму ... ... ... соң ... ... кәсіби қызметтерінің жағдайында олардың әлсіз екендігінің
куәсі бола аламыз.
Зерттеу мақсаты: жергілікті жағдайдағы музыкалық ... ... ... ... ... ... ... іздеу.
Осыған байланысты біз келесі мынадай мақсат қойып отырмыз:
1. ... - ... және ... - ... ... ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай музыкалық
қабілеттіліктерінің негізгі теориялық салаларын негіздеп, ... ... 1-2 және 5-6 ... ... жұмыстардың әр түрлі жағдайында
оқушылардың музыкалық-ән айтушылық қабілеттерін айқындайтын педагогикалық
шарттарын ... және оны ... ... ... ... - ... ... оқушылардың музыкалық-ән айту
қабілеттерін ... ... ... ... сай ... ... (психологиялық-
философиялық және музыкалық-педагогикалық) талдап, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жүйеге келтіру.
2. Жасөспірімдердің музыкалық ән айту ... ... ... ... ... Ән сабағы барысында оқушылардың музыкалық қабілеттерін айқын-дайтын
педагогикалық шарттарын анықтау.
Зерттеудің әдіснамалық негізі: ... ... ... ... ән ... мұғалімдерінің жеке
тәжірибелерін зерттеу, ... ... және ... жеке
эксперименттік жұмысы.
Зерттеу әдістері: ... ... ... ... мәденитанушылық, психологиялық-педагогикалық, музыкаға
қатысты ... ... ... ... диагностикалық (сұрақ-жауап,
сауалнама, арнайы тапсырма); ... ... ... ... материалдарына жұмыстық қорытындысына талдау
жасау);
Зерттеудің практикалық маңыздылығы:
- егер музыкалық-ән айту ... өсу ... ... іс
жүзінде көріп, осы әдістерді музыкалық жұмыс жағдайында ... ... онда ... жас ... ... ... ... дамытуды жалпылама зерттеу ... ... ... деп ... ... ... ... беретін орта мектептің оқу үрдісінде
оқушылардың музыкалық мәдениетін ... және ... ... мен
сынып жетекшілерінің білімдерін жетілдіру жүйесінде пайдалануға болады.
Мынадай деректі материалдар қолданылды:
1. ... ... ... ... ... ... музыкалық-әдістемелік); а) балалардың жас ерекшеліктеріне
қарап, ... ... мен ... ... ... ... ... және оны талдау.
2. Оқушылармен ... ... ... ... б) ... беру ... бір түрі – оқушылардың ән
айтуы және оның ән айту ... ... ... ... ... ... ... білу.
Біз негізінен топтық және жеке ... ... ... ... байқау әдісіне сүйендік. Белгілі кезеңдерде оқушылардың ән
айтуларын ... ... ... ... ... ... ашуға, оның нәтижелігін табуға тырыстық.
Зерттеу жұмыстың құрылымы: ... екі ... ... ... ... материалдар.
Кіріспеде жұмыстың көкейкестілігі, мақсаты, пәні, міндеттері, әдістері,
көздері, және ... ән айту ... ... ... атты ... тарауда балалардың жас ерекшеліктерін ... және ... ... ... ән ... ... зерттеудің мәні мазмұндалады.
«Музыкалық сабақтар процесінде оқушылардың музыкалық қабілеттерін
қалыптастырудың әдістері» екінші ... ... ... ... ән айту қабілеттерін дамыту барысында жүргізілген эксперименттің
негізгі этаптары, оны ... және ... ... ... ... ... ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ МУЗЫКАЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕРІН
ЗЕРТТЕУДІҢ ... ... ... жас ... ...... ... үмітіміз, болашағымыз. Бүгінгі мектептің
алдына қойып ... ...... ұрпаққа саяси, мәдени,
еңбек, адамгершілік және эстетикалық тәрбие берудің ... ... ... білім ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай жақсарту.
Әсемдік сезімін дамыту, көркемдік талғамын тәрбиелеу, өнер ... ... ... оның байлығын ... ... ... ... ... ... ... деген ынтасы мен
сүйіспен-шілігін тәрбиелеу, бірлесе отырып ән ... ... ... ... ырғақ, есте сақтау) қалыптастырумен
қатар, ортақ табысқа ... ... ... ... ... ... кезеңдеріне бөлінудің көбірек ... түрі ... ... ... Онда жас ... даму ... төмендегіше бөлінеді:
← туғаннан 1 жасқа дейінгі бөбектік кезең;
← 1 мен 3 арасындағы сәбилік ... 3 пен 7 жас ... ... ... ... ... жасының өзі 3 бөлінеді:
← 7 мен 9 -дың ... ... ... ... ... 10 мен ... ... ортанғы сынып оқушылары (жасөспірімдер);
← 15 пен 17-дің арасындағы жоғарғы сынып оқушылары (балаң жастар).
Келесі жас кезеңдеріне ... 1965 жылы ... ... жас ... мәселесі бойынша симпозиумға қатысушылар
ұсынды. Оның мәні ... жаңа ... ... 1-10 күн,
← емшектегі кезең 10 күн - 1 ... ... ... кезең 1 - 3 жас,
← бірінші балалық кезең 4 - 7 жас,
← екінші ... ... ер ... үшін 8 - 12 ... ... ... ... кыз балалар үшін 8 - 11 ... ... ... - ер ... үшін 13 - 16 жас,
← жеткіншек кезең - қыз ... үшін 12 - 15 ... жас ... ... - ер балалар үшін 17 - 21 жас,
← жас өспірім кезең - қыз ... үшін 16 - 20 ... жас ... ... әдістері әсіресе соңғы үлгі ... ... ... жас кезеңдерінің барлық жылдарын қамтыған, бұл
жерде тек туғаннан бастап 16-ты ... ... ... ... ... ... әр жанұя үшін үлкен қуаныш.
Қазақ халқы жас ... ... мән ... оны ... ... ... ... салу, тұсау кесу, сүндетке отырғызу,
құда түсу, қыз ұзату, келін алу т.б. Сондай-ақ жас кезеңдерін ... ... ... жырлаған.
Бастауыш мектеп жасындағы оқушыларға 6 - 10 (7 - 11) ... ... ... ... ... өсіп-дамуы салыстырмалы
түрде шамалас, ... ... ... 120 ... ... ... деп берілген. Олардың ... ... ... ... ... 3 - 6 ... балалардың миының салмағы 1100 грамдай
болса, 7 жаста 1250 ... ал 9 ... 1300 ... ... ... жасындағы баланың оқуға ынтасы, ... ... ... ... бару, мектеп ... ... ... ... ... ... өнегелі әңгімесін тыңдау ... ... ... көру болып саналады.
Жеткіншек кезеңге негізгі мектеп жасындағы (10-14), ... ... ... ... мен ... ... түрлерін
өз бетінше орындауға тырысуы, жыныс белгілерінің ... мен ... өсуі ... ... ... өсуі бір ... ... тез, бірде баяу ... ... Жас ... ... жоғары
сынып оқушыларына 14-17, (15-18) жасар жастар жатады.
Жалпы, Жасөспірім деген ұғым – ... ... ... ... ... бала ... есейіп, сана-сезімі ояна түсіп, ... ... ... Осы ... жас ... дербестікке, өз
психологиясын біле түсуге құмартады. ... ... ... иланғыш,
қимыл-қозғалысқа құштар болып келеді. Жасөспірім өз бетімен жүріп
тұрғысы ... ... ... ... қате ... ... ... шегу, ішімдікке аңсау, ... ... ... т.б.) ... да ... ... да тәрбиешілер (ата-ана,
мұғалім) бұл ... ... мен ... ... және
тәрбиелеуді шеберлікпен, асқан байсал-дықпен жүргізуі тиіс.
Жасөспірім балалар – адам ... ... ... оның ... ... яғни кім ... ... тыс қалатын мәселе емес.
Олардың өміріне қажетті әлеуметтік тәжірибені меңгеруін білу, ... ... ... ... ақыл ... беру ... ... шешіледі.
Балалардың дамуы тура, кейде кері өзгеріске ... ... Оның ... дене мен психикада сандық, сапалық
өзгерістер болады. Олардың өсуі мен ... ... ... ... ... сонымен бірге санада сандық, сапалық өзгерістер
және балалардың ... ... ... ... ... ... кезеңде баланы оқуға дайындау, мектеп жасында оларды
оқыту, ... ... ... ... ... ... дамуына
негіз болады.
Қазақ мектебі өзінің даму жолында ... ... ... ... ... ... бойы қазақтың сазды әні, күмбірлеген
күйі елден-елге, ауыздан-ауызға тарап ... енді жаңа ... ... көтерілді.
Бүгінгі егемен Қазақстан мектептерінде музыкалық білім ... ... ... пәні ... ... ... іс-әрекеттер арқылы
оқушылардың әсемдік сезімін, ... ... ... ... түсіну, өнер, мәдениет жетістіктеріне аялы көзқарастарын
қалыптастыру міндеттері ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастың нашарлығынан және ... мен ... ... ... ... ... жағынан қараусыз ... ... Олар - ... денелік жағынан ... ... ... ... талап тілегіне көнбейтін, ... ... ... - ... қылмысты әрекет жасайтын ... ... ... ... ... кезеңде айқын ... бұл ... ... ... ... ... өзгемен қарым-
қатынас сипаты, мінез-құлқы өзгереді, яғни өз ... ... ... ... Сондай-ақ, жеткіншектердің іс-әрекетінде ... ... ... ... ... ... ... бұрын мектепте ... ... жоқ деп ... ... ... мазмұны, әдісі, формасы арқылы әсер етіп ... өзі ... ... ... ... топ ... ... болса, алдымен оның ерекшеліктерін зерттейді. Оған ... ... ... бірлесіп, ... ... ... ... ... және ... ... сүйеніп, түрлі тапсырмалар орындатады, өзге оқушылармен
қарым-қатынас ... мән ... ... еңбек етуге үйретеді, іс-
әрекетті тиянақты әрі жүйелі ... оған есеп беру ... оның ... іс ... ... ... ретіне
қарай мадақтайды. Бұл жұмыстар нәтижелі болуы үшін ... ... ... ... танытатын белгісіне сай ... ... әсер ету ... ... Бұл ... мұғалім - тәрбиеші
мектеп басшыларына, педагогикалық кеңеске есеп беріп, өз ... ... ... беретін мектепте музыкалық тәрбиенің оның ... мен ... ... тереңірек жүзеге асырудың фундамен-
тальдық принциптері мен жолдарын атақты зерттеушілер Б.В. ... ... ... т.б. ... балаларды және жас өспірімдерді үлкен және салмақты музыка
әлеміне жетелеу, музыка әсер ету ... ... жеке ... ... Кабалевскийдің музыкалық шығармаларының дені –
қазіргі ... ... ... мен ... ... ... ... өмірі музыкаға толы. Радио, телевизор,
магнитофон немесе ... ... ең ... бір түрі кез
келген үйден кездеседі. Бұл қуанарлық ... ... ... ... өскенін, музыкамен айналысуға әркімнің де ... ... ... ... Ал, ... ... ... адам табыларма екен! Қорытып айтсақ, музыка біздің
өміріміздегі ... ... Ол ... шаттыққа бөлеп,
жігерлендіреді, талаптандырады, ... ойға ... маңы жүзі ... жайдары жасөспірімдер мен бүлдіршіндер.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу мәселесі бүкіл халықтық іс болып ... ... ... ... ... бірі – ... музыкалы-
эстетикалық білім саласында ... ... ... ... ... ... ... жас кезінен-ақ пайда болады.
Жалпы айтарлық адамгершілік қасиет деп ...... ... ... ... ұғым. Адамгершілік адамдардың
мінез-құлқымен, іс-әрекеттерімен ... ... ... ... ету,
сыйлау, оған сенім ... ... ... ... өзін ... ... әдептілік, шыншыл болу т.б.)
Мектеп қабырғасындағы жастарға музыка ... ... жер, ... ... мәдени мұра, ұлттар достығы ... ... ... ... жаңалықты сезінуге көмектеседі. ... ... ... ... ішкі жан дүниесіне, ... ... ... етіп, қазақ жастарын жоғары адамгершілік қасиеттерге ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің
нәтижелілігі жоғары көтерілуінің қажетті алғы шарттары болып олардың
білімі мен ... ... ... алу болып табылады.
Сыныптан тыс жүргізілетін ...... ... бір ... ... ... тыс ... оқушылар (үйірме
жұмыстары), сынып жетекшілері және олардың ... ... тыс ... деп ... білімін тереңдету,
іскерлік пен дағдысын ... ... мен ... ... дұрыс ұйымдастыруға мүмкіндіктер туғызатын арнайы
ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ән сабағы мұғалімдерінің, музыкалық
топтардың, үйірме жетекшілерінің нақты қолданып, жан-жақты ... ... ... ән айту ... зерттейтін
анық дәлелденген, бейімді, арнайы әдістемелер жоқтың қасы. Көп ... ... ... ... жәй әдістерін ... есту ... есте ... ырғақ, дауыс сияқты).
Музыкалық қабілеттілікті зерттеудің мұдай ... әр ... ... ... ... ... ... Іс жүзінде мынадай да
жағдайлар кездеседі. Кейбір дарынды балалар ... ... ... ... тура ... мүмкін. Мысалы, көпшіліктен ұялуы немесе
тамағының ауырып қалуы және т.б. Ал ... ... ол ... ... ... ашып көрсете алуы мүмкін. ... ... ... ... сабақтың нәтижесінде байқалуы мүмкін емес.
Мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... театрға баруы жиі кездеседі. Бұл ... ... ... қою аз. ... ... ... шараларға жете мән
бермейміз.
Музыка сабағының және мектеп ... ... ... алда ... ... ... зор. ... бастауыш, сегізжылдық және орта ... ... ... бір ... ... ... кейбір
мектептерде музыка сабағының ... ... ... ... ... айналған.
Жалпы, мектеп мұғалімдерінің музыка, ән сабағын ... ... ... методикалық құрал – грампластинка болып
саналады. Музыка ... ... ... бәрі ... ... ... ... жақсы ойнай алмайды немесе
әнді жөндеп айта ... ... ... ... ... ... алдына шығып өздерінің өнерін көрсеткені өте пайдалы.
Оқушылардың ... ... өнер ... ... батылдыққа,
жинақылыққа бейімдеп, ойларын, өнерлерін ұштай ... ... ... ... ... ... үстінде үйренген әндерді,
музыкалық шығармаларды сабақтан тыс ... ... ... ... ... қызықтыра түседі. Мұндай ... әр ... ... ... ... балаларының басын қосып
өткізуді ... ... ... Әр ... ... ... білімін тереңдетіп, оларды ... ... ... ... ... ... ... театрға апару
олардың өнерге ... ... ... ... қоса ... ... кездесулер ұйымдастырып тұрудың
немесе олар ... ... ... ... де мәні зор. ... ... балаларға музыка-эстетика саласынан сапалы білім
беру – ... ... ... ... түсінігін кеңейтіп, ән айту,
музыканы тыңдау, оның ... ... ... ... ... кеңейте түседі.
Үйірмеге қатысушы балалардың музыкалық дарынынан басқа ... ... ... ... Үйірмелердің ішінде қазіргі кең бағыттағы
мектептерде ең кең ... және ......... грек театрындағы трагедия мен комедияларда ... ... ... Хор үйірмесі мектепте ... ... ... ... бастауыштан жоғарғы сынып оқушыларынан
біріккен хор деп. Оларды алғашында ... ... ... ... байқайды. Төменгі сынып балалар ... ... ... ... ... ... ... Әдетте, хорға 40-50
бала немесе одан да көп бала ... ... ... ... ... ... ... ұлттық музыкалық
театрдың ... ... ... Хор мәдениетінің ... ... ... М.Толебаев, Е.Брусиловский,
Қ.Қожамияров, Б.Байқадамов, С.Мұхамеджанов, ... ... ... ... үлес қосты.
Көркемөнерпаздар үйірмелерінің де ... тән ... бар. ... ... жеке ... ... аздап
та болса музыкалық-теориялық білім берудегі талап қылып жүргендерді
айтпағанда, ... ... ... ... ... ... білім
беруі әрдайым белсенді жүрмейді. Мұны біз ... ... ... ... ... тыс хор ... ... музыкалық
шығарманың стилін және жанрын талдау жұмысында көп ... ... деп ... Ал бұны іс жүзінде талдап ... ... ... ... барысында және де жалпы эстетикалық тәрбиеге
кері әсер ... ... ... мектеп педагогикасын ойландырмай
қалдырған жоқ. ... ... ... ... ... ... іздеу күшейді. Көптеген музыка ... ... ... ... оқу ... да ... ... жинақтап, әрбір жылда жас мамандар даярлап шығарып ...... ... мәні ... ... мен сыры ... үлкен жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... Жас ұрпаққа өз ... ... ... ... ... ... ... – тұл» (Абай). Мектепте
оқу-тәрбие процесін өмірдің талабына сай ... ... ... біздердің іс-тәжірибеміздің үздіксіз толықтырып отыруымызға,
жаңа ... ... ... ... әсерлі, тиімді және нәтижелі болуы олардың
ісінде тапқырлықты, ептілікті талап ... ... ... оқушылардың
жас және жеке ... ... ... ... ... ... Мұғалімнің балалармен тіл ... ... ... ... ... тек ... шығармаларды орындап
қана қоймай, сол шығарма жайында әңгімелеп, ... және ... ... музыкаға деген өзінің көз-қарастарын айта отырып,
балалардың көңіл-күйлеріне әсерін тигізеді. Мұғалімнің балалар алдындағы
беделінің артуы оның ... қоя ... ... мән ... ... ... ... негізгі мақсаты балалардың музы-
калық ... ... ... ... деген сүйіспе-
шіліктерін тәрбиелеу, ән айту ... ... деп ... ... топ ... ән ... ең басты мақсаты – ... ... ... деңгейге жеткізе орындап, тыңдаушысына
жеткізе білу. Сондықтан ән сабақтары бірін - бірі ... ... сай ... тиіс.
Сонымен, музыкалық тәрбиенің ең көпшілік түрі ән салу болып табылады.
Ол оқушыларға орындаушылық топтарға ... ... ... ... ашуға мүмкіндік алады.
Ән айту жалғасып келе ... ... Ән – ... ... ... ... ... керек шабыт себеп болып отыр! Шабытсыз туған ән көпке
жетпейді! Қазақ халқының тарихындағы ... ... – ән ... ... тауып отыр. Қазіргі уақыттарда зерттеу жұмыстары вокалдық
педагогиканың өкілдері тарапынан да көптеп ... ... ... көп ... сіңіргендер И.Левидов[1], Е.Алмазов, А.Содейка,
А.Рябченко т. б. ... ... ... ... ... ән айтуды
тәрбиелеу олардың дауыстарын сақтау болып саналады дейді.
Музыкалық ... ... ... ... ... ... өте ... байланысты. Мәселен, эстетикалық қабылдаудың
танымдағы рөлі ... В.Г. ... ... деп өте ... ... силлогизмдермен сөйлейді, ақын – образдармен және ... ал ... де сол бір ... айтады....Саяси экономия
маманы статистикалық ... ... ... ... ... ... себептерге байланысты нашарлап кетті деп ... ... ... тыңдаушыларының ақыл-ойына әсер етеді. Ақын
шын өмірді әсерлі де ... ... ... ... ... де, өз оқушыларының ... әсер ... ...... береді, сөйтіп, ... ... ... кем әсер ... Бұл ... ... да, өнер
де бірдей ... сол ... ... да ... ... баса
алмайды, өнер де ... ... баса ... ән ... дұрыс үйрету үшін, олардың ағзаларының
өсіп даму процестерінде ... ... ... тәрбиелеуде
ән айту аппаратының даму ... ... ... ... ... ... – дұрыс үйрету мен тәрбиелеудің басты
шарты болып табылады.
Физиологияның заңдылықтарын ... ... ... ... үшін ... қасиеттер тән деп білеміз:
а) Ағзаларының нәзік, әрі толық жетілмеуі, ... ... ... мұғалімнің сабақты бір сөзбенен айтып ... ... ... мақсаттылықтың, қабілеттіліктің, оймен жұмыс істеу
қасиеттерінің ... ... ... олардың есте сақтау ... Өз ... ... ... ... ... ... шағын көлемі,
еріксіз ықыласты ... ... ... ... ... ... қажет етеді;
в) Белгілі бір бейнені сол қалпында елестете білу, оның нақты-лығын
білу, ... ... ... ... ... ... қоса, турашылдық, анайылық байланысының қаупі барын әрдайым
еске алуы қажет;
г) Балалардың ойынға бейімділігі, ойын ... ... ... ... ... және елестету қабілетін арттырады, осындай қасиеттерін
ескере ... ... ... ... ... ... ... музыкалық даму деңгейі біркелкі емес,
әртүрлі. ... ... ... ... ... аудармай музыка
тыңдай алады, ал ... ... ... не екенін түсінбейді.
Балалардың белгілі орындаушылық қабілеттері болады, музыкалық сауатты, ал
біреулері музыкаға немқұрайлы ... ... ... ... кең ... ... негізгі ... ... ... ... ... ... өз бетімен қалай болса
солай ойлауының көлеміне байланысты ... да ... ... ... ән айту ... ... бір ... алдыңғы
музыкалық дайындық кезінде ... ... ... жоқ
балалардың дауыс ... 2-3 ... ал ... ... ...... ... 7 жастағы балалардың ... ... ... ... зонамен тең келуі керек, ... ... ... ... Примарлық зонаны ... ... ... қосу ... ... ... бірінші
октаваның «си» нотасынан екінші ... ... ... ... ... жас ... байланысты
вокальдық орындау мүмкіншіліктерімен тығыз ... ... ... хор үйірмесі оқушылардың жас шамасына қарай үш ... ... Кіші ... оқушылар хоры – бұған I-II ... ... ... III сынып оқушыларын қосуға ... Орта ... ... хоры – ... III-IV ... ... V сынып
оқушыларын қосуға болады.
3 Жоғары сынып оқушылар хоры – ... V-VII ... ... ... ... қосуға болады.
Хор үйірмелерін мұндай топтарға бөлудегі негізгі ... ... ... ... өзгерістерді ескере отырып,
олардың ... өсуі мен ... зиян ... ... ... бөлудің тағы бір пайдасы балалардың жас ... ... ... ... яғни ... ... сай, дәл ... ескеруге мүмкіншілік жасайды.
Ер балалар мен қыз балалардың дауысында ... ... ... ... орташа күші болады. Жалпы ... ... ... ... бар ... өз ризашылығымен қабылдайды.
Кішкентайлар хорының ... ... ... бар, өте ... ... ... арқылы, сезімін ашық та анық, ... ... ... ... әрекет арқылы орындайды.
Жасөспірімдерге көбінесе ... ... және ... ... жазылған шығармалар таңдалынғаны жөн.
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық ... ... ... мен зерттеулердің көрсетуі бойынша ... ... ... ... ... өте тез ұғып алады. ... ... ... беру әдістемелік жұмыста-рындағы ең ...... ... қызығушылығында, оның дамып жетілуінде,
бар ынтасымен ... ... деп ... ... Н.Я.Гродзенская, О.А.Апраксина) [11].
Балалардың алған музыкалық әсері негізінде, музыкалық білім алудың
бірінші күнінен ... ... ... қабілеттерін: яғни музыкаға
деген эмоциялық әсерін, ... есту ... лад пен ... есте ... ... ... ... шығармашылық
қабілетін әрі қарай ... ... ... отыру қажет.
Әрбір музыка пәні мұғалімдері мен хор ... ... ... – оқушыларды бірінші сыныптан бастап музыканы ... ... Бұл ... кез ... ... ... ... оның
ішінде, әсіресе, ән үйрету ... ... ... ... алмауының себептері жоғарыда айтып
өткеніміздей әртүрлі болады, ... ... ... ән айту ... ... ден ... тыңдаудың, есту мен дауыс арасының
координациясының ... ... ... оқушыларда осындай
жетіспеушіліктің болатыны болғандықтан, ... ... ... ... ... ... бірнеше әртүрлі амал-тәсілдер қолдану қажет. Ең
бастысы, дұрыс ... үшін кез ... ... ... ... ... әр кез есте ... тиіс.
Бірінші және екінші сынып оқушыларының ... ... ... ... формасы арқылы материалдарды жақсы қабылдауы, фантазиясы,
тез есте сақтап ... ... ... бар. Екінші сынып
оқушысы «тәжірибелі» оқушы, мектеп күн ... оған ... ... ... ... ... ... қарағанда көңіл бөлуі
тұрақтылау дамыған.
Екінші сынып оқушыларының музыкалық дамуы тек қана өзін ... ... ғана ... сондай-ақ бірінші сыныпта ... ... да ... ... ... ... ... көңіл бөле отырып, сонымен бірге дарынды балалардың да әрі қарай
дамуына нақты ... ... ... оларға жеке тапсырмалар беріп,
қадағалау ... ... ... кіретін 5, 6 сынып оқушыларына қатысты
қазіргі психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... практика жүзіндегі бақылаулар мен ғылыми болжамдар
негіз бола ... Бала ... ... ... әр ... ... ... Жалпы ағзаның дамуы ... ... ... ... ... жүрек, қан тамырларының
дамуына қарағанда ... ... ... байланысты миға қажетті
керекті заттардың ... ... тез ... ... құлазып салбырауы пайда болады.
Балалардың тез шаршап – ... ... ... ... ... еліктеуіне және олардың ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлуді талап етеді. Әрине, жұмыс кезінде
сезім ... бой ... өте ... ... ол өте ұзақ ... тыс болмауы керек.
Психологиялық, физиологиялық даму ... ... ... ... ... ... басталады («мутация» - өмір жағдайының
өзгеру ... ... жаңа ... ... ... ... ... мүшелерінің жетілуіне байланысты қатты өзгереді. ... ... ... ... ... кезеңі деп айтады.
Мутация ұл балалардан гөрі қыз ... ... ... ... ... қыздардың көмейі үштен бір, ал ... екі есе ... ... ... ... дауыс шымылдығы
да ұзарады. ... ... ... ... бұл ... бұрауы
келмеген домбырадай болады. Ұлдардың дауысы сөйлегенде, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... қырылдап,
сырылдап естіледі. Кенеттен бір октаваға ... ... ... болады. Мұғалім балаға бұл жағдайдың физиологиялық ... ...... ... ... ... ... әдетте 1,5 – 2 жылға созылады. Әр ... ... өз ... дауысының даму ерекшеліктерін, соған орай
оқыту барысында ... ... ... ... оны әрі ... ... барлық шарттарын сақтауы тиіс. ... ... ... ... ... ... ең ... оның даусына лайықты
репертуар таңдай білу қажет. Тисситурасы өте ... ... ... ... ... табиғи тембрін жоғалтып, елеулі ... ... тек қана ән ... ғана ... ... ... кезінде оқушының іс-әрекетінен, тәртібінен ... ... ... және ... күрт ... ... ... «жасай алмаймын» арасының бөлінуі ... ... ... ... беру ... ... де байланысты. Арнайы дағдыны білмесе де ... ... ... ... ... болу керек. Баланы тәрбиелеу ... ... ... ... ... басталады.
Балаларға қойылатын талап:
Музыканы тыңдай отырып, оның ... ... ... ... ... ... өзіне тән мінез-
құлықтарын естей білу. ... ... ... оның ... не ... не ... білу.
1.2 Музыка педагогикасында оқушылардың ... ... ... ... ... – адамзат қауымының пайда ... ... ... ... барлық сатысында өмірлік мәні зор тәрбиелік ... ... ... жеткен сарқылмас рухани қазына.
Музыкалық - ... ... ... ... ән айту өнерінің музыкалық өнердің ішіндегі ең ... ... Ол ... ... ... ... беретін мектепте ән сабақ-
тарында іске асады.
Мектеп, музыка. Бұл екі ұғым бір ... ... ән, ... күй ... сәні. Сондықтан да қазір музыка ... мәні ... ... ... ... барлық саласында құлаш ұрып, ... ... ... ... бар ... ... гүлін ашуға тиіс. Музыка сабағын өткізгенде – оқушылардың
музыкалық-эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... күшін, әсем сырын түсіндіру басты
бағдар, ... ... ... алға ... ... ... ... дыбысты қабылдауы бірдей
бола бермейді. Олардың бірі тез, ... ... ... баяу
қабылдайды. Кейіннен баланың өскен ортасына, музыкалық ... ... ... сезіну табиғи қабілеті жетіле түседі.
Осыған орай ... ... ... ... ... қабілет көзін ашып, ... ... ...... міндеті болып саналады.
Музыка пәні ... ... ... ...... ... дамыту, музыкалық деңгейін кеңейту, музыкаға
деген және ... ән ... ... ... ... дағдыларын үйрену болып табылады. Ал мұғалімнің ... бірі де сол ... ... ... жағымды саз
арқылы патриотизмге, елін сүюге, еңбекке баулуға, әдемілікке, тәртіпке,
адамгер-шілікке, ынтымақтыққа, ... ... ... ... ән
сабақтарында өтетін хормен ән айтуының тағы бір айырмашылығы: ән ... ... өз ... ... ән айтқысы келетіндер және
вокалдық ән айту ... ... ... Мектептегі музыка пәні
барлық оқушыларға міндетті ... ... ... және ... ... ... ... пәні мұғалімдерінің қызметіндегі және оның жеке ... ... ... ... ... ... деп
атап көрсетеді: «...Педагог-музыкант өзінің күнделікті жұмысында ... ... ... ... ... ... ... жақсы
білетін, әрі оны еркін меңгерген музыка тарихшысы ретінде өзін ... ... ... ... ... ... сияқты, мұғалім музыка
әдебиеттерін музыка тарихын жақсы ... ... ... мен ... ... ... тиіс» Б.Асафьев [8].
Т.Н.Овчинникова әр жастағы балалар топтарының ән айту қабілетте-
рінің ... ... ... ... ән айта ... ән салу дағдыларының
біртіндеп жәй қалыптасуын, сыныптағы немесе ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеді. Демек, ол
дауыс ерекшеліктерін дамытудың әдістерін береді:
1 Балалардың жас ... ... ... ... ... беріп отыру.
2 Әнді еркін, қысылмай айту, сонымен ... ... ... ... ... Жәй, ... дем алу және ол алған демді біртіндеп шығару.
4 ... ... ... бірі ... ... көмейдің
тұрақты қалпын сақтауы.
5 Дауысты дыбыстарды дұрыс айту, ... ... ... нақты
келтіру.
6 Музыкалық шығармаларды терең түсіне, өз ... айта ... ... барысында үйлесімді сезімге бой алдырушылыққа бағыттау.
8 Балалардың жеке басының ... ... жас ... ... дауыс көлемінде ән айту.
9 Балалардың ән айту ... және жас ... ... ... ... таңдай білу. Овчиникова [4].
Ал, біздің зерттеуіміз барысында ... ... ... үшін салыстырмалы түрде талдау жасалынды. ... ... ... ... ... Жас ... Ән айту ... тексеру кезіндегі баланың қанша жыл бойына
ән айтып келгендігі.
3. Ән айту ... ... ... ... ... Мутациялық белгілер: мутациялық кезеңге дейінгі ... оның ... ... ... ... мутациядан
кейінгі кезең, оның ағымының ерекшеліктері.
5. Ән ... ... тұру ... ... Дыбыс шығарудың тәсілдері, тыныс алудың сапасы, дикция, мәнерлілік,
есту қабілеті, дауыс ... ... ... ... кемшіліктері, келесі кезеңге тапсырма беруі).
7. Дыбысталу сапасы – еркіндік, сыңғырлап шығуы, жұмсақтық, дауыстың
қарлығуы, ... ... ... ... алу сапасы: демді бір деңгейде ... ... ... алу мен ... ... демді алу кезінде иықпен
алуды ... ... ... ... ... интервалдарды және аккордтарды тыңдау және ... Әр ... ... ... ... ... диапазондарын
білу.
12 Дауыс түрлері. Қандай партияда ән айта ... ... ... ... ... Қорытынды: жетістіктер, кемшіліктер, келесі кезеңге ... ... ... ... ... ... әртүрлі
жас ерекшеліктеріндегі балалардың ... ән ... ... бай нәтижесін көреміз және алдымызға ол ... ... ... Ол ... ... сабақ жүргізу барысындағы әдістемесінің
дұрыстығы туралы негізделген ... ... ... ... ... ... жалпы талдауы барысында мынадай
мәселелерге көңіл аударуды жөн ... ... ... не? ... ... ән айту ... ... алуды мақсат етіп
қойдық.
Қабілет (способность) – ... ... бір ... ойдағыдай,
нәтижелі орындауда көрінетін адамның жеке қасиеті. Қабілеттілік күнбе-
күнгі тәжірибеде жиі кездеседі. ... ... бар ... ... біз ... оқушы қабілетті оқушы екен» дейміз, не болмаса
оның ... ... ... үлгеруіне байланысты мына ... ... ... ... географияға қабілеті
бар екен дейміз.
Қабілеттердің дамып қалыптасуы әр ... ... ... ... оның алғашқы репродуктивтік десе, екінші негізгі ... ... ... ... ... адам ... игеруге, іс-
әрекетті қажетті дәрежеде іске ... ... ... ... ... соны туынды жасай алу ... ... ... ... және ... ал ... ұйымдастырғыштық,
мұғалімдік болып бірнеше түрге бөлінеді.
Күнделікті ауызекі сөзде «қабілет» ... ... жиі ... ... ... ... бере отырып, осы ... ... ... ... ... ... ... түрлі қоғамдық жұмыстар жүктелгенде де ... ... ... ... ... қабілеттері
еске алынып, бұған ерекше мән беріліп отырады. Бұл ... ... ... бір ... ... ... ... болатынын байқатады.
Қабілеттің өлшемі – ... бір ... ... ... ... дамуы қажет ететін қызмет саласында және ... ... ... отырады. Қабілеттің ойдағыдай дамуы адамда тиісті
білім ... ... пен ... ... ... ... Қ.Жарықбаев негізінен екіге бөлген. Адамның ақыл-ой
өзгеше-ліктерінің жеке ... ... кез ... ... ... ... ... деп аталады. Ал енді ... ... ғана ... оның ... ... ... ... арнаулы деп атаймыз. [12]
Қабілетті дамудағы ең негізгі ... ...... ... ... ... ... ісін ешбір ерінбей, жалықпай
орындайтын ... оның ... ... ... ... ... тіршілік иесі, оған қоса ол жаны бар ... ... ... өмір ... ие, әрекетшіл тіршілік иесі, онда бұл күштер нышан
мен қабілет түрінде өмір ... ... те, ... да ... ... ... – қабілеттің бастапқы табиғи негізі ретінде ... ... ... нерв ... ерекшелігі дедік. Нышанның
ықпалымен қалыптасқан қабілеттің түрін ... деп ... ... шығармашылық пен орындау мүмкіншілігін қамтамасыз ететін
қабілеттің ерекше ... ... ... Бейімділік – адамның белгілі
бір әрекетпен айналысуға бет бұрып, оған көңілінің аууы және оны ... ... Жеке ... ... ... ... көптеген қасиеттерінің ішінде ақыл сапаларының елеулі мәні бар.
Олар адамның ... ... ... оның ақыл-ой
қабілетінің өзіндік ерекшеліктерімен көрінеді. ... ... ... бір ... ... ... ... сапалар
жиынтығы айтылады.
Ғалымдардың ... ... ... қабілет» ғылыми
білімнің және музыкалық білім ... ... мен ... ... қаралады.
Музыкалық қабілеттілік жеке ... ... ... оған ... ... ... ... есту қабілеті,
жады, ... ... ... ... музыкалық шығармашылық
қызметтерді ... ... ... ... болып табылады.
Б.М.Тепловтың пікірінше: «Музыкалық қабілеттіліктің ең басты белгісі
– музыканы ... ... ... мазмұнын түсінгендей сезіне
білу». Зерттеуші музыкалық ... ... ... ... ... ... эмоциялық және есту қабілеті
сияқты екі жағына баса ... ... ... ... – лат. – ...... мен ... өзінің
айналасындағы ортамен қарым-қатынасы ... ... ... ... көңіл күйлер. Адам эмоциясы қоғамдық ... ... ... ... ... ... жоғарғы түрі
адамның іс-әрекетінің өнімді ... ... ... ... ... ... т.б. эмоциялар жатады. Жағымсыз
эмоция адамның ісіне азды ... ... ... ... ... абыржу, налу, үмітсіздену т.б. эмоциялар жатады.
Оқушының жеке ... ... үшін ... ... ... ... ықшамдап, өнімді әрі ... ... ... ... болу ... ... ... бағдарламасындағы ұлттық өнеріміздің осындай тұрғыда
берілуі ... ... және ... шығармашылық қабілетінің
дамуына ... ... ... Елім-ай бағдарламасын
құрастырушылар алқасы Балтабаев М.Қ, Спанов Т.А, ... ... Б.С. ... «Елім-ай» бағдарламасының негізгі мақсаты – жасөспірімдерді
өз халқының ... бойы ... ... ... ... ... ... білуге баулу, оған деген қызығушылығы мен ынта-
жігерін ... ... ... ... мен ... ... ... білуге тәрбиелеу. Бағдарламаның негізгі міндеті:
1 Қазақ халық ән-күйлерінің шығу ... ... ... жайлы оқушылардың білімдерін, ... ... ... жан ... қабылдап, түсініп, тыңдай білуге тәрбиелеу.
2 Оқушылардың бойындағы шығармашылық ... ... ... жас ... ... де ... мен ... бар екенін,
өтірік пен шындықтың қатар жүретінін, бірақ әрқашан шындық, ... ... үшін ... ... ... ғана мәңгі өмір
сүретінін білуі керек.
Оқушылардың ... ... ән ... ...
олардың дауыстарын сақтауға және ең ... ... ... ... ... ... Осы ... төңірегінде ғалымдарымыз
И.Левидов[1], А.А.Сергеев, И.Малинина[14], Д.Орлова ... ... ... ... ... Ш.Б.Құлманова[7] т.б. ғалымдардың
еңбектерінде зерттелген. Оқушылардың музыкалық мәдениетін сипаттай ... ... , ... сезу, ойлау өнері сияқты ... ... ... алмай, баланың, оқушының жаратушы,
суретші тәрізді ... өзі ... ... ... ... ... мүмкін емес», - деген ерекше ой түйеді.
Музыка мұғалімінің музыкалық қабілеті оның ... ... ... ... ... ... Атап ... вокалды және
аспаптық орындаушылықта, жеке ... ... ... ... ... ... ... ән
шығаруында, драмаларды, мюзиклдарды ұйымдастыруда, сабаққа ... ... т.б. ... ... ... ... процестерді жандандыра отырып, музыка мұғалімінің
музыкалық қабілетінің дамуына жағдай ... Ең ...... ... ... ән айту ... ... рухани жан дүниесін
тәрбиелеуге, мінез-құлқын қалыптастыруда өз ... ... Ән ... ... ... ... арттырып, ой-өрісін ұштап,
таным-түсінігін жетілдіре түседі. Ән айту балалардың ... ... ... ... ... жолдастыққа баулып, өзара
қарым-қатынастарын нығайта ... әрі ... ... ... ... ... айту ... құбылыс болғандықтан ағза қызметіне, оның
функционалдық қабілетіне байланысты ... Ән ... ми, ... дыбыс апараттары, ... ауыз ... тіл, ... ... өкпе ... ағзалар бір – бірімен өзара ... ... ... ... ... дауыс ашық, көмескі, жіңішке,
жуан, құлаққа ... ... ... ... ... үш ... ... міндет атқарады:
1) Көмей – дыбыс құру аспап ... ... алу ... ... тірегі ретінде;
3) Дауыстың үнін нығайтып, күшейтетін міндет ... ... ... ... ... ... қатпарланып, онда ... ... ... ... ауыз ... ... қабатынан, жүйке жүйелерімен импульс сигналы ... ... ... ... ... ... қуысындағы мүшелердің ішінде ең басты қызмет атқаратын
мүше – тіл. Тіл ... ... ... ... ... мүшелерінің бірі – ерін.
Тіл арқылы тіс дыбыстары және тіл арты ... ... ... ... ... ... ... жуықтауынан жасалады. Ал
еріннің дауысты дыбыстардың ... да, ... ... да ... бар. ... ... еріннің сүйірленіп
дөңгеленуінен, өзара жымдасуынан ерін ... ... ... ... тіске жуықтауынан лабиаль-денталь дыбыстар жасалады.
Ән методикасында ... ... үшін ... «тыныс
алу» тәсілдері әртүрлі және дұрыс ... алу ... ... Тыныс алу процесі, тыныс алу, сақтау, және ән ... ... ... ... процестерінен құралады.
Тыныс алудың дұрыс екендігін есту мен ... ... ... ауыз бен ... ... ... ... ұсынады. Терең
тыныс алуда, не ... ... ... ... ... ... иіскеп жатқанда, ауа беліңе дейін жететіндей етіп ... ... ... ... ... ... үшін тыныс алудың ең ... ... ... ... мен ... деп ... Бұл ... әсіресе,
классикалық бағытта тәрбиеленетін әншілер осы ... ... ... ... ... ... толтырып тұрып көп алғанда ... ... оны ... бөліп – бөліп пайдалануда. Артық алған
тыныс әншіні тез ... ... ... тамырларды адырайтып,
дауыс күшке келіп, апаратқа зақым ... ... ... тынысты
белден төменгі бұлшық еттер әннің ... ... ... Егер ... ... ән жылдам, біраз ... ... ... ... ... ... ... қатайып беруге тиіс. Егер
шығарма лирикалық тынысты ... ... ... ... бұлшық
еттері соған икемденіп жұмсарып беруге ... ... ән ... ... ... ... ... босап, үнемі ... ... ...... ... Ол екі ... бір – бірімен
үйкелісінен не ... ... ... ... ... тербеліс –
резонанс (латын тілінде – тербелістің сыртқы күш ... ... ... ... мағынада).
Сонымен, музыкалық дыбыс деп – белгілі биіктігі, ... ... ... (үн ... бар ... айтамыз.
Оқушылар, ең алдымен, өз даусының қай ... ... ... білу ... ... ... мен әйелдер дауысы жоғары,
ортаңғы, ... деп үш ... ... ... дауысы – бас,
баритон, тенор деп бөлсе, әйелдердің ...... ... және контральто деп бөлінеді. ... өз ... ... ... сол дауысқа арналған репертуарды ... ... ... ... ... дауыс екенін дұрыс ... ... ... ... қалыптасуына зор ықпал етеді.
Нотаға дейінгі кезеңде музыкалық сауаттың элементтерін ... есту ... ... ... ... ... әуендеріндегі дауыс биіктігін (жоғары, төмен, бір
орында), динамиканы ... ... ... регистрларды (жоғарғы және төменгі дыбыстар) айыру
барысында ... ... ... ... ... есту қабілеті дамуы ... ... ... ... ... ... өту, қабылдау және ән айту,
вокальдық импровизация сияқты ... ... ... процесі
барысында музыка тілінің ырғақтарын сезіну арқылы нота ... ... ... ... ... ... ... барысында жақсы музыкалық есту ... ... ... ... Есту ... ... мектептерге қабылдау сынақтарының
маңызды көрсеткіштерінің бірі.
Лад – музыканың ... Оның екі түрі бар – ... ... және
минор. Олардың құрылымы: мажор – минор. Сабақта оқушылар ... ... ... және оларға тән ырғақтармен танысады.
Дұрыс ән айту ... ... ... ... ... өз нышанына келтіріп айту үшін ... ... ... яғни ... мазмұнын тыңдаушысына жеткізу, дауыстардың бір-
бірімен үйлесіп, интонациясын таза, дикциясының анық ... әнді ... ... ... ... ... ... керек.
Әнді топпен айту – халықтың бүкіл ... ... ... мен ... ... ең ... құралы. Оқушылардың
эстетикалық дамуы табиғатқа, ... ... ... ... тәрбиелеумен тығыз байланысты. Сан алуан тақырыптағы музыкалық
шығармалар арқылы оқушылардың жандүниесіне, ... әсер ... ... ... ... ... ... талғаммен
рухани дүниесін ... ... ... сүйіспеншілігін
арттыру.
Ән салу, музыкалық шығармаларды түрлі аспаптарда орындау ... ... ... дене тәрбиесіне, денсаулығына жағымды
ықпалын тигізеді. Ән ... ... ... ... ... яғни ... мен бұлшық еттерінің физиологиялық жағдайдағы күш - ... ... ... түрегеп ән салу процесінде дене бітімін,
басты, қолдарды ... ... ... ... ... ... дене қозғалысы ... ... ... айту ... дикцияның дұрыс шығуына ... ... ... ... дыбыстармен өзара қарым-қатынасы ... ... айту және ... ... жұмыс жасауда әр түрлі дауыстылар
мен дауыссыз ... ... өте ... яғни, «ку»,
«гу» ... ... ... ... күресуде үлкен нәтиже
береді.
Сонымен, ... ... ... бір түрі әнді айту болып
табылады. Ән айту ... ... ... ... ... ... ... музыкалық есту қабілетін тәрбиелеуге
жағдай жасайды.
Сонымен балалар әнді ... ... ... ән айту ... жағынан жауапкершілікпен қарау өте қажет. Дыбысталу сапасын
қалыптастыруда, яғни ... ... ... ән ... ... ... және ... мәдениетін, әсіресе вокалды есту
мәдениетін білуіне мұғалімнің, хор жетекшісінің арнайы ... ... ... іске ... жаттығулар оқушылардың ән айтуын дамыту ... ... және ... ... ... күрделене бастайды.
Тәжірибе жүзінде бақылаудың формаларының ... ... ... ... жеке ән айту ... ... тексеру қажет.
Барлық осы ... ... ... көп ... ... ... ... музыкалық дамуындағы ән
айтуларының жалпы деңгейін ... ... ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік туғызады. ... біз ... ... жауаптың қорытындысына қарасақ,
оқушылардың оқып ... ... ... ... ... эстетикалық қажеттілігі көп көтерілмейтіндігін ... ... ... ... жүретін оқушылар ... ... (4,1% ... ал классикалық музыкамен айналасатындар
9,2%, өнердің ... ... – 6,5% ... ... барлығы – 19,7%.
(Анкеталық ... ... ... ... ... ... ... апараты ең үлкен байлық, оны ... ... ... ... ... деушілер дұрыс ән айту
тәрбиесі – дауысты қорғау ... ... ... ... ... ... А.В.Рябченко т.б. Кейбір ... ... ... ... ... әдістері арқылы
емдеуге болады деп ... ... ... ... дұрыс ән
айту тәрбиесі дауысты қорғау ... ... ... тұжырымға
келген. Әрбір ... ... ... ... дамытып
отыруымен үнемі ... ... өте ... ... ... музыкалы дидактикалық ойындар, әсем
би қимылдары, ою-өрнек, ... ... ... әр ... ... ... ... Демек, өнер түрлері жүйеленіп,
тереңдетіліп беріліп отырады.
Сонымен, ... ... бір ... ... және ... жатқан өзгерістері жайлы, ән айту ерекшеліктері жайлы нақты
білу ... ... ... даму ... ән айту қабілеттерін,
олармен жеке-жеке ... ... ... ... керек.
Сондықтан алынған мәлімдеменің ... ... ... ... ... үшін ... ... баланы жеке оқып
білдік, бірлесе зерттедік (қосымша материалда).
И.И.Левидов ... ... ... ... ... ... ... дауыстарына абай болуын, ән ... ... ... ... Сонда мұғалімнің сабақтарында баланың
дауыс аппаратына, ... ... тыс ... ... деп атап
көрсетті.[1].
Сабақтар музыкалық дарынды балалар артта ... ... ... ... алып жүре ... ... қажет. Балалар сыныпта ән ... ... ... ... ұйымдастыру керек екенін айтады. Көптеген
зерттеушілер осы ... ... ... айтады. Соның ішінде
Е.Малинина басқа оқытушылар сияқты балалардың қабілетінің және ... өсу ... ... деп ... Ең бірінші
кезеңде Е.Малинина балалардың есту қабілетіне, ... есте ... ... ... азар ... ... ... дауысты
тәрбиелеу есту тәрбиесімен тығыз табиғи байланыста ... ... ... ... ... ... ән ... дұрыс дамытудың қажетті шарттарының бірі болып табылады.[14].
Вокалды-хор жұмыс барысында ... ... ... ... ... Оның негізгі қасиеттеріне жататындар: дыбыстық және
динамикалық диапазон, тембрдің ... ... ... ... ... ... ... қараудың,
олардың даму деңгейін, жасын, ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... да ... оларға басшылық
жасау қажет дейді.
Музыкалық есту ... ... ... ... өз
әсерін тигізбей қалған емес. Балалардың естуін тексере келгенде, ... ... ... ... және ... дамыған балалардың
тізіміне енгізеді. Мұндай әдіс әсерлілеу ... ... ... ... немесе «ре» дыбысын ойнайды, содан кейін өзі ... ... ... оны ... ұсынады. Сонан соң аспапсыз және жабыңқы дыбыс-пен
бір оқушыға айтқызады.
Сүйемелдеусіз айту ... таза ... ... барысында
үлкен маңызы бар. Оқушы өзінің ... ... әнін ... ... ... біз ... ... дамуын тексерген кезде
есту қабілетін, дыбысты ... таза ... ... ... ... тағы да ... ... ... ... ... және жеке ... айтады.
Мұғалім оқушының кемшіліктерін дер кезінде ... ... ... тырысуы керек. Бірінші кезеңде ... есту ... ... ... ол әншілік дауысты дұрыс дамытудағы, вокалды-
хор дағдыларын меңгертудегі қажетті ... бірі ... ... ... ... ... ... балаға жеке жағдайда жұмыс
жасау керектігін, оның жас ерекшелігін, даму ... ... ... ... аударады. Сонымен қатар, олардың ... оны ... ... ... ... ... Т.И.Овчинникова баланың даусын, ән айту қабілеттерін ... ... ... «Топтық оқыту ... ... ... ән айтуларын дамыту «әрбір баланың бабын табу принципін
іске ... ... ...... Ол балалардың дауысының дамуын
қадағалауға, ... ... ... ... күшіне және
белгіленген репертуарды ... ... ... ... ... ... Оның іске асырылуындағы негізгісі
болып оқушылардың жеке ән айту ... ... ... музыка
сабақтарындағы оларға дифференциялық талап қоюы саналады. ... ... ... ... ... ... бақылау (тексеру);
2. Ән айтушылардың әрқайсысын жеке тексеру;
3. Күйді, ... жеке әнді күй ... ... ... ... топ бойынша қосымша сабақтар өткізу. [4].
Сонымен, зерттеуіміз ... ... бұл ... балалардың
дұрыс бағытта ... ... және ... ... ... мүмкіндік туғызады, білімдерін тереңдетуге ... ... ... ... ... мазмұны халық мұңы, оның
ауыр тұрмысы еді. Ел мұңы ән-күй арқылы ... ... ... ... ... - ... жұрттан - жұртқа таралып ... ... ... ... суырылып шыққан өнер иелері: әнші, күйші,
жыршы, қобызшылар болды. Біздің ... деп ... ... ... ... ... кең ... түрінің бірі – ән мен аспапта музыканың
өткен заманда қай ... ... шолу ... ... ... де
оның мектеп оқушылары мен ... ... ... ... ... зор екендігін ашып көрсету болып отыр.
2 ... ... ... ... ... ... ... Эксперименттің негізгі этаптары және оны ... ... ... ... ... ... стильдер,
жанрлардың түрлері, белгілі сазгерлердің шығармашылық ... ... ... ... ... және ... ... дамуына өз үлестерін қосады. Балалардың дауыстарын сақтап,
дауыс ... ... ... ... ... талдау
әдістерін үйретеді.
Әдістеме – оқытудың негізгі жолдарына негіздеп, ... бір ... ... жолдарын көрсетеді. Қалай? және Қандай? ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып балалардың музыкалық шығармаларды
тыңдап, жоғарғы ... ... ... ... ... жолдарын көрсетеді. Сонымен қатар, әдістеме ән үйретудің
амал тәсілдерін вокальдық хор ... ... ... ... жолдарын көрсетеді.
Эксперимент (лат. – тәжірибе) – обьективтік шындықты танудың ... ... ... ... Оның ... 1) Ол ... әр ... ... ... Бір ... әр түрлі жағдайда ... бір ... көп ... ... ... затты әр түрлі бөліктерге жіктеп үлкен
дәлдікпен ... ... ... ... ... ... ... пен рационалдық, тәжірибелік пен теориялық жақтардың ... ... ... ... ... музыкаға
қарағанда әншілік өнердің басым ... ... Әнге ... қазақ
баласының құштарлығы анасының ақ сүтінен ... Жүре ... ... ... ... ... ауызша түрде жалғастырып,
мұра етіп қалдырып отырған. ... ... ... ... ... шеберлігінің ... ... ... үлкен үлесін қосты.
Практика (грекше – ...... ... ... сүру әрекетінің сезімдік-заттық формасы, адамның ... ... ... ... ... ... ... табиғи күштерін игеру, ... ... ... ... ... ... ... : мақсатты іске
асырудың жолдары мен ... ... ... сай ... ... оның нәтижесі.
Мамандыққа қатысты бізбен ізденіс жаттықтыру сынақ ... ... ... ... ... ... сабақтарында жасөспірім
оқушылардың музыкалық деңгейін, қабілетін, қызығушылық ... ... ... ... №65 ... эстетикалық
гимназия мектебінде 2007-2008 жылдары қаңтар, ақпан айы ... ... ... жүргізілді. Сондай-ақ ... ... сай, ... келесі 2008-2009 жылдары
наурыз, сәуір ... ... ... ... мен ән ... ... ... зерттеу жүргізу секілді талаптар
қойылды.
Алғашында 2007 жылы біздер ... ... осы ... ... ... ол жақпен танысып, ... ... ... ... ... ... біраз мағлұматтар алдық.
Келесі 2008 жылы ... ... ... ... № 65 гуманитарлық эстетикалық гимназия ... ... ... ... ... іс-тәжірибелерімен
танысып қарадық. Музыка ... жеке - жеке ... ... ... – жұмыс тәжірибесіндегі музыка сабақтарын, оқушылардың
ән айту дағдыларын ... ... ... ... ... жылы өтілген ізденіс жұмысымызда № 65 гиназия мектебінде
барлық ... 2-ші ... ... ән ... берілді және
жетекшілік ... ... ... ... ... біздерге
бір сыныптан берілді. Яғни, ... өз ... ... ... ... ... күніне қадағалап тұру, және ... ... ... ... ... ... музыка сабақтары кезінде оларды әрдайым бақылап
отырдық. Ұзақ ... ... ... ... деңгейін, әншілік
қабілеттерін қалыптастыру мүмкіншіліктерін көрдік. Сонымен қатар ... ... ... ... ... балалардың ән айтуын
қалыптастырудың әдістерін ашу мүмкіншіліктерін таба білу және ... ... ... ... ... тыс топтардағы жетекшілерінің
кеңінен қолдану мүмкіншілігін білу керек болды.
Ал жалпы, ... ... ... ... ... ... ... біз оқушылармен жаңа ... ... ... ... ... байланысты жаңа әуендерді де
жаттықтыра түсіндіре кеттік. ... ... ... әнді таза
айтуды үйрету ... ең ... ... дұрыс есте сақтап,
қабылдауын, сосын ... ол ... ... дәл ... үйрету
қажет.
Бастауыш балаларының дауыс диапазоны 2-3 дыбыстардан немесе 1-
ші ... ... ... ... ... ... дауыс үні нәзік келеді, яғни 1-ші октаваның ре, ... ... Бұл ... ... дауыс үндері жеңіл
ашық, таза болады.
Әрбір мұғалім жұмыс ... ... ... ... аударып,
оның неғұрлым тиімді түрін пайдалануы қажет.
Сабақ бастамас бұрын ... ... ... ... ... алып ... ... олардан орындарына отырып,
бастарын ... ... тік ... сәл жиналып, ... не ... ... ... ... ... оқушылармен
(жаттығу) аспап көмегімен жұмыстарын жүргіздік. Мысалы, мына жаттығу
түрінде ... ... не ... не созу ... ... ... соң «ма-мэ-ми-мо-му» ... ... ... да ... ... Бұл ... қолдану арқылы
алдымен балалардың ... ашып ... не ... бес ... дауыстарды жаттықтырып болғаннан кейін, дауысты
ән айтуға ... яғни ... ... ... ... ... ... босатып, шаршауларын сергітіп алдық.
Енді, ... жаңа ... ... оның желісін түсіндіре
кетіп, жаңа әуенге көштік. Бұл ... ... ... ... тартып, дыбыстарын қайталау арқылы ескеріп, олардың ... ... ... алдымен сольфеджио арқылы нота ... ... соң ... ... ... жатқан бұл әуендер «Жарқын
жүзді ұстазым», «Біз шадыман баламыз», «Анадай асыл ... ... ... ... ... ... ... , т.б.
композиторлары-мыздың әндерін жатқа үйреттік.
Музыкалық ... ... ... ... сабақтарының ерекше
маңызы бар. Біз оқушылармен толық ... келе ... ... ... және ... ... ... жайында мәліметтер
алдық, осыларға байланысты жетекшілік ... ... ... табыса арқалы жүргіздік. Бізге ... ... ... ... ... ... келгеннен қадағалап, қайтқанға дейін
қастарында болу ... ... ... ... ... іске ... ... мен амалдарын барынша ... осы ... 2009 жылы ... ... ... ... ... практикалық жұмысымыз осы жылы да ... Бұл жолы ... ... ... ... 6-шы сынып
оқушылары берілді. Бұл сынып оқушылары ... ... ер ... ... ... ... Олардың назары мен ... ... ... ... болады, және оларда өзіндік пікір
қалыптасады.
Мен өзімді ... және ... ... келе тіл ... және осы ... ... сабақтарға деген ұмтылыстарын,
білімдерін бақылап отырдым. Біздерге ... аз ғана бес ... ... ... біздер сол күндерді пайдалана келе ... ... және ... ... ... іске
асыратындай сабақтарымыз мақсатқа сай нәтижелі болу ... ... ... жақсы таныса келе міндетті ... ... ... ... оқу ... және өтілген
не өтілетін тақырыптары мен таныстық.
Жоспар бойынша біздерге ... ... ... ... мақсаты, білім беру мен тәрбиелік мәні, ... ... ... ... ашу ... және т.б. ... жүргізу.
Мысалы мына түрде жоспар жасадық:
Қазақстан ... ... ... ... тақырыбы: Дарынды ғұлама композитор
Нұрғиса
Тілендиев.
2 Сабақтың мақсаты: Ұлы ғұлама ... бірі – ... ... және ... ... Нұрғиса Тілендиевтің өмір жолы мен
шығармашылығындағы ... ... ... ... ... ... ... тигізер әсері, пайдасы, маңызы
мен міндеті жайлы айта кету. Сол ... ... және ... деген
ынтасын арттыру. Сондай-ақ, шәкіртке ... ... ... ... ... ... Педагогика-психология, дидактика саласындағы
қағидаларды қарастыру. ... ... ... саналы қарым-
қатынасын қалыптастыру, ой-өрісін кеңейту және талабын ... ... ... ... ... Адамгершілікке, нәзіктік-инабаттылыққа,ізгілік-
сезімталдыққа ... және есту ... ... сезімін,
сондай-ақ музыкаға деген ынта-ықыласын одан әрі ... ... ... ... ... ... ... түсіру.
4 Сабақтың әдістемесі: Жалпы, жан-жақты пікір-талас, ... ... ... дауыс ашу әдістері іске ... Пән ... ... ... ... музыка әдебиеті, тарих,
сурет, педагогика, ... ... ... ... ... нота ... плокаттар,
буклеттер, ережелер, суреттемелер, сөзжұмбақ ойындары т.б.
7 Техникалық құралдар: Күй ... күй ... ... ... ... ... ... жөніндегі негізгі оқу программасын ... ... оны үш ... ... тиімді.
Біріншіден – ән үйрену. Бұл ... ... ... және ... ... туысқан республикалар мен Батыс европа
және Азия ... ... ... ...... ... нота сауаты. Мұнда ... ... 7 ... ... ән - ... ... үзбей жүргізе
отырып, оларға нота сауатын ... ... ...... ... Бұл да маңызды саланың бірі.
Жоғарыда ... ... ... ... ... мен
хорға арналған шығармалар, ... мен ... ... ... орындаушылар мен композиторлардың творчестволық өмірлерінен
біршама ... ... ... ... үш ... ... істі қатар жүргізу әрбір
мұғалімнің қолынан келе ... Ол үшін ән – ... ... ... ... ... ... шарт. Ол әр сабаққа мықты
әзірленуі қажет, тіпті ол өз ... әнді ... ... ... адам ... дұрыс. Ән – музыка ... ... ... ... ... бір ... ... ойнай білмейінше,
ән - музыка ... ... ... өте ... оның ... – эстетикалық талғамын қанағаттандырылмайды.
Зерттеу барысында біз Т.Н.Овчинникованың жұмыс ... ... Бұл әдіс өте жан - ... ... оның ... ... беретіндей және балалардың музыкалық - ... ... ... ... қарастыруға тырыстық. Олардың музыкалық
үлгілерін де ... ... ... ... ... үшін,
бізге керекті ... ... ... ... ... ... бақылай алатындай бес балмен бағаланды.
[4].
Музыкалық - әншілік өсу динамикасының ... ... ... ... музыкалық есту қабілеті түсінігінің даму деңгейі (мелодиялық, гармо-
ниялық, ладтық, ырғақтық), ән салуға ... ... ... ... жете ... қабылдап және дұрыс түсініп елестете білу.
2. ән айтудағы ... ... ... сөйлеудің даму деңгейі (дыбыс-
тардың ... ... ... ... динамикалық,
ырғақтық өсуі), ән айтуға ұсынылған ... таза ... оны ... ... ... ... сипаттамасы;
4. орындау мәнері;
5. әндік ... ... ... ... ... ... отырған жұмысымыздың жолдарын
нақты анықтап алуға мүмкіндік ... ... ән айту ... ... музыка сабақтарының, сыныптан тыс топтық жұмыстардың зор
мүмкіншілігі бар. Оған ... ... ән айту ... оның ... бір ... ... сол топтың жетек-
шілеріне жүктеледі. ... ... ... ... ... ... ... Топтағы әртүрлі дауыстардың бір-бірімен
үйлесіп, интонациясы таза, дикциясының анық ... ... ... ... болып саналады.
Оқушыларды жоғарыда айтылған ... іске асуы ... біз ... ... ... ... топқа музыкалық қабілеттері жоғары, таза ... бар, ... ... таза ... жасайтын, диапазондары
өте жақсы ... ... ... Баллдың жалпы бағасы 15-тен ... ... ... топқа музыкалық қабілеттері қанағаттанарлық, әуенді
орташа интонациямен айтатын, таза тембрлі дауысы бар, ... ... ... ... ... ... даму қабілеттерінің жалпы
балы – 8-16 тең келді.
Үшінші (әлсіз) топ ... ... ... төменгі
деңгейдегі, әуенді және оның текстісін онша айта ... ... ... ... ... Жалпы балы - 1-8.
Сонымен қатар бізге жас ерекшеліктеріне қарай ... ... ән ... ... ... ашу ... таба білу және оны ән ... мұғалімінің, хор үйірмелері тағы да
басқа ... ... ... ... мүмкіншілігін білу керек
болды.
Ән айтқан кезде музыка мұғалімнің немесе хор жетекшісінің ұйымдас-тыру
қабілетімен қоса, ... ... ... білуінің түрлі
принциптік ... ... ... хор ... ... дене ... қозғалысы, бет
әлпеті, мимикасы, эмоциясы зор қызмет атқарады. ... ... ... айту ... ... сөзбен айтып түсіндіру тәсілінің
де ... көп. Ол үшін топ ... ... - хор ... негізін
білуі, айтылатын шығарманың дауыстарын өзі айтып көрсетуі, музыкалық
аспапты еркін ... ... ... ... ... және ... айқын аңғару қабілеті болуы тиіс.
Осындай топ жетекшісі музыкалық ән ... ... ... ... ... әншілердің назарын аударып, жақсылап
түсіндіру үшін, өзі ... ... ... ... кеңірек қолданады. Ән
айтуға қатысушы өзінің ... ... ... мәнін,
астарын (жаттығу) дайындық кезінде ... нені ... ... ұғынып, шығарманы ... сай етіп ... ... дауыстың динамикалық жағынан ақырын (р), ... (f) ... ... ... жеке ... бағытымен көрсетуі мүмкін.
Сыныптағы музыка ... ... ... талабын әрқашан ... ашық ... ... ән ... ... ... сай ... ыңғайлануы,
қолының қимылын дұрыс ... әнді таза ... ... ... ... ... саналады және де осындай
талаптардың іске асуы - ... ... ... ... ... тікелей байланысты.
Мектеп оқушыларының музыкалық – эстетикалық тәрбие беруде түп-
нұсқасы музыка ... ... ... ... оқушылардың хор,
оркестр, музыка сауаты, жеке ... ... ... өте зор. ... ... үйірмелердің жұмысын жандандырып,
бағыт беріп ... олар ... ... ... ... ... ... көркем өнерпаздарының шеберлігін
байқайтын олимпиадаға байланысты ... ... ... ... себебі жыл бойы көңіл ... ... ... ашылады, қауырт дайындық басталады. Міне, ... ... ... ... ... өткізілсе қандай жақсы.
2.2 Экспериментальды оқытудың мазмұны мен нәтижесі
Зерттеу жұмысымыздың тақырыбына ... ән ... ... ... және басқа да топтарда айтылатын шығармалар ... ... ... ... ... ... 1 және ... авторлар: Ш.Б.Құлманова, М.А.Оразалиева, Б.Р.Сүлейменова-
лардың ... ... ... ... ... ... ... психологиялық және музыкалық-
педагогикалық принциптерді ... ... яғни ... ... бір ... ... ... ұйымдастырылды және
жүргізілді. Балалардың жас ерекшеліктері, жеке ... және ... ... принциптері сақталды.
Зерттеу жұмысымыздың мақсаты мен міндеттеріне негізделе отырып,
біз 2 ... ән ... ... топ ... ... ... ... таңдап алынған әндік ... ... ... ... жүруіне, балалардың әншілік дамуларында өз ... ол зор ... орын ... деп ... ... жұмысымыздың
нәтижесі түсінікті болуы үшін, талдау материалдарын жеке ... ... ... ... айту ... ... ... 2008 жылы жүргізіліп; Ал, 6-шы сыныптағы ... ... ... ... жұмысымызда қарастырылды.
Бастауыш ... ... ... ... ... ... ... Олар бір қалыпты күйден және ... ... ... бір ... сөйлеуінен тез
шаршайды. Олардың есте сақтау қабілеттері өте ... ... ... пен бағытталған ақыл ойларының жұмыс ... Бұл ... ... ... бейім келеді. Ойындардың әр
түрлері арқылы қиын ... ... ... ... назарын, есте сақтау қабілеттерін, қиялдарын белсендіре
түсіріп, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... оқушылары мен жұмыс жасауда
қолданылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... сол қуыршаққа қандай ... ... ... не
қалай жатқызу яғни, ұйықтату қажет. Бұл ... ойын ... ... ... ... босауға, жалықпауға
көмектеседі.
2008 жылы қаңтар ... ... ... ... ... ... ... жолы жасалды. Бастауыш сыныптағы
балалардың жартысына жуығы ... ... ... ... ... өте ... ... батыл. Жұмыс кезінде балалар
бақшасына бармағандарға ... ... ... тез іліп ... Ал ... бақшасына бармай, музыкалық тәрбиені жанұядан
алған оқушылар, ... ... ... ... ... ... балалармен онша сөйлесе қоймай, қорқақтық танытты.
Оқушылардың ... ... ... ... ... білу қасиеттерінен бастау керек. Себебі, ырғақты ... ... ... ... және музыкалық тәрбие беру ... іс. ... ... ең ... ... ... бастап,
бірте-бірте қиындата түскен жөн. Егер ... ... ... ... ... мүдірмей қайталап ... ... онда ... ... білу ... бар ... есту қабілетін ... ... біз ... әр ... ... ... ойнап, оқушылардан әр
естіген дыбысын асықпай, дауыстап ... ... ... ... ... естімеген түрлі әуендерден, не жаттығулардан үзінділер
ойнап, сол ... ... ... ... ... ... ... бұл әуендер қиындық тудырса, оларға бұрыннан ... ... ... ... ... ... ... болады. Оқушы
дыбыстарды ... ... ... онда оның бұл ... ... даусы жоқтығын сылтау етіп, ... ... ... талапқа дұрыс жауап бермей жататын ... бар. ... ... жоқ екен деп, қоя салмай керісінше, біздер ... ... ... ... керек кезінде өзіміз
дауыстап айтып көрсеткеніміз дұрыс.
Мысалы, кейде мына ... ... ... музыкалық қабілеті нашар дамыған балалар;
• дауыс пен есту ... ... ... ... нормадан ауытқу;
• ұялшақтық пен ... ... не ... беймазалық;
• ән айтуға құштарлықтың жоқтығы, деген ... ... ... ... ... айта ... себептерін анықтау –
олардың ... ... ... ... Әрі ... жұмыс
істегенде нашар немесе таза айтатын оқушыларды ысте ... ...... ... ... «дауысты қатты шығармаңдар» - ... ... ... ... ... ... ... босату қажет болды.
Ол үшін олармен үнемі сабақ ... ... тыс ... ... ... ... ... айтқызу, ашық тәрбие сағаты ... ... ... ... ... ... Әрбір балаға музыкалық
дамуының жеке ... ... ... ... ... ... ... сыныптағы топтың 30
оқушының 7- уі күшті топта , орта ... – 15, ... ... – 8 ... барысында біз нәтижелеріне барлық мүмкін болған фактор-
лардың ... ... ... ... ... денсаулығының
жағдайы, сабақ кестесі ... қиын ... бір ... ... ... ... жалпы жағдайлары (психологиялық, шаршағандық
) т.б. Барлық параметрлердің ... ... ең ... ... орындау», тек күшті топтағы 3 бала ғана ... ... ... бере ... ... ... музыка сабақтарын ... өз ... ... түзетуге мүмкіндік берді. Біз ... ... ... ашық ... ... ... ... отырып,
олардың белсене, қызыға қатысуына, әнді ... ... ... ойын ... де ... бағыттап отырдық.
Тексерудің екінші жолында осы ... ... ... ... жасауға мүмкіндік болды: 30 баланың 10-ны күшті топқа,
орта топқа – 18, әлсіз топқа – 2 бала ... ... ... өте ... зерттеу жұмысына қатысуға қызығушылқпен
қарады. Сабақта өздерін ... ... кез ... ... ... тырысты.
күшті топ орта ... ... ...
Сурет 1-2 сыныптардағы тексеру нәтижелері
Берілген график балалардың музыкалық даму деңгейлерін көрнекі түрде
көрсетеді.
Тәжірибеміздің 1 және 2 ... ... ... оны ... және ... меңгеруге сенім мүмкіншіліктерін беретін
шығармашылық тапсырмалардың шешу ... ... ... ... деу ... ... ... еліктеу, яғни өз
ортасында ... ... ... ... ... аламын» деу арқылы өз іс-әрекетіне сенімділікпен
қарау, секілді ... ... ... ... ... ... жоспарына байланысты тағы бір тексерулер жүргіздік:
Оқушылардың музыканы ұқыпты тыңдаулары бізге ... ... ... ... ... береді, онда Н.А.Ветлугинаның
«Балалардың музыкалық ... ... ... ... ... бір
ассоциация мен теңеулер пайда ... ... ... ... мен ән айту ... қалыптастырудағы органикалық байланысқа жеткізуге ... ... ... өз ... ... ... Берілген әнді аспап көмегімен жеке, не топпен орындап шығу;
3. Анаға, ... ... ... ... және қосымша
сұрақтарға ... ... ... ... дәл ... ... ... жауапты сезімін тілеп тұрады.
Ескере кететін бір жай: 7 – 8 ... ... ән ... және ... қағидасын тек қана әр түрлі буындардың
жиынтығынан ... ... ... ... бір ... бар
әуендерді қайталау арқылы тезірек қабылдайды. Шығарманы ... ... ... ... ... біріне «Әлди»
әуені жатады.
Балалар даусын тәрбиелеп, әрі ... ... ... ... ... ... ән-күйлерінен алынған тәжірибеде бар ... ... ... ... кестеде жаттығулар берілен).
Бұл жатты-ғулар ... ... ішкі ... ... ... айтуды қажет етпейді, балалардың даусына ыңғайлы жазылған.
Берілген ... ... және ... оны ... ... кейбір басқыштаушылық байқалды, тексеру ... ... үні, ... ... ... ... ... жауап беріп,
жоғары балдармен бағаланды. Балалар ... және ... ... ... өте ... ... және олардың 80 проценті
үлкен сеніммен ... ... ал ... ... ... ... Бұларды біз қосымша тақырып және ... ... ... ... ... ... тәсіл ... ... ... сезіну белсенділігін белгілі дәрежеге
көтерді. ... ... ... топ ... ... ... көрсет-кіші мынадай болды (Кесте - 1)
Бұл кестеде жоғарыда ... ... ... ... сынып
оқушыларының музыкалық қабілеттерінің дамуы ... ... 1 - ... ... | ... ... |Күні |Мазмұны ... ... ... |
| | | | | ... ... ... ... |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | | ... |
|1 ... Е. |2 ... ... әні ... |Әнде не |Әуен ... |Ән |
| | | | | ... ... ... |қуанышты |
| | | | | ... | | |
|2 ... Г. |2 ... жатқанда жатпаған. Мен|-//- ... өте ... ... | | | |деп ... ... | ... |ойға |
| | | | | | | ... ... Т. |2 ... үшін ... ... ... ... |Толқыған-|
| | | | |сау жүр ақ ... | ... ... |дықты |
| | | | | | ... ... | | | | | | |. |
|4 ... Д. |2 ... сөзі ... әні |-//- ... ... ән |Мерекелі |
| | | | ... ... | ... ... ... | | | ... ... | | |ді |
| | | | | | | ... ... Ж. |2 |8.02.08.|«Анадай асыл ... |-//- ... ... ... ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... | | | | | | |. |
|6 ... К. |2 ... |-//- ... туралы ән |Бақытты |
| | | | | | | ... ... Г. |2 ... ... ... |-//- ... ... болуды |Қуанышты |
| | | | |әні: ... | ... |шақ |
| | | | | | | ... ... С. |2 ... |-//- ... ... ... ... |
| | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... А. |2 ... болайық бәріміз» И. |-//- |Ән балалардың достығы|Көңілді |
| | | | ... | ... ... ... |Қанатбаева А. |2 |8.02.08.|«Әрқашан дос біргеміз, |-//- |Дос ... ... |
| | | | ... ... ... | ... оны ... |
| | | | ... | ... ... ... ... С. |2 ... ... біліңдер, |-//- ... көп ... ... |
| | | | ... ... ... | ... |айтылады |
| | | | ... ... | | | ... ... Л. |2 ... ... бәріміз, |-//- |Дос ... әнді ... |
| | | | ... тұр ... | ... |дос |
| | | | ... ... | | ... |
| | | | ... ... ... | | ... |
| | | | | | | ... 6 ... ... ... дамуларын
зерттеу нәтижесі:
6 сынып оқушылары өздерінен ... ... ... ... ... ... қылықтарына, жүріс - ... Әр бала ... жеке ... ретінде көрінуіне
талпынады, оны байқасақ, тек ... ... ... ... ... кей кездері кері әсерін тигізеді.
Барлық 6-шы ... ... ... ... ... байланысты тақырып жоспарларын түсінікті ете ... ... ... ... ... ... аптасына «Наурыз – ... ... өмір ... ... сөзі – ақыл көзі» атты тәрбие
сағаттар өткізіп отырдым. Сонымен ... ... ... ... байрағы желбіреп, тәуелсіздік таңы атты» ... ... ... ... ... ... жеткені жайлы
болған желісін айтып, алдын ала ... ... ... бірлесе көрермен жұртшылыққа көрсетіп, көңілдерінен ... ... ... ат - салысы келе, өздері азда болса ... деп ... олар ... ... да ... көптеген тәрбие
сағаттар өтілгені білгілі, ал бұл ... ... ... ... ... ... Әрине, бұл тақырыпта Отанын, жерін, елін
сүюге, ана тілін ... ... ... ... әсер ету ... ... сезімталдыққа тәрбиелеу, және
есту қабілетін, эстетикалық сезімін одан әрі ... 5-ші, 6-шы, 7-ші ... ... арасында көптеген жалпы
ұқсастықтар бар. Сонымен қатар жас ... ... 6 ... ... ... ... ... 7 сыныпқа жақындай ... жылы ... бір ... ... ... ... ... байланысты тексеру ... ... өтіп ... ... ... Ал ... ... келмеген қыздар мен ер ... ... ... ... ... болды. Бірінші жолы екі қыздың мутациялық
кезеңге ... ... ... ... ... ... әдіс ... тексеру кезінде олардың дауыс ... ... ... ... ... ... қырыл байқалды.
Ән айтушылардың ... ... даму ... ... ... біз ... барысында негізінен мынадай параметрлерге
сүйендік: бәрінен бұрын ... ... ... ... әншілік дыбыстау сипаты, әндік дем алу ... және ... ... ... ... ... балалардың мутациялық кезеңге келгенін де ... ... ... Сондықтан оларды онша қатты белгіленген уақыттарында
тексергеніміз жоқ мезгіл-мезгіл ... ... ... түрі ... ... ... ... берді.. Айта кетуіміз керек,
ер ... ... ... ... онша ... тез ... бала-лардың дауыстарында қатты қырыл ... ... ... ... ... ... ән айту ... таза айтпаушылық, дыбыс
интонациясының төмендеуі байқалды. Бұл ән ... ... ... байланысты болуы мүмкін.
Кейінгі тапсырмаларымыз – оқушылардың ән айтудағы ладты ... ... және ... вокалды-хор техникасының дағды-ларына
ие болуын қарастыру болып ... ... үш ... ... ... ... меңгеруі.
2. Шығарманың көркемдік орындауына бағытталған жұмыс.
3. Шешуші ... ... бір ойды ... ... ... және оны ... ... Әннің жеке ... сол ... ... ... ... ... ... қосып үйрету болады. Вокалды – хор
дағдылары – дыбыс ... ... ... ... ... ... шығарманы «ішкі есту» қабілетінің көмегімен айқын
есту, шығарманы нотасымен, вокал, ... ... ... ... тональ-
ностерде орындау, сүйемелдеумен және сүйемелдеусіз айту, жабық дауыспен
айту, ырғақтың ... ... ... ... ... ... қолдандық.
Шығарманы әртүрлі кезеңдермен үйрену кезіндегі: қиын жерлеріне арнаулы
музыкалық естумен вокалдық ... ... ... ... айту ... ... ... қолдану арқылы үйретуге болады.
Шығармадағы мәнерлеп орындау мен ... ... ... аса көңіл
бөлетін қорытындылау жұмысының шешуші кезеңі шығармадағы ... ... ... ... мен ... ... ... органикалық байланысқа жеткізуге тырыстық, оны ... ... ... ... өз тәжірибемізден алынған шығармалармен тексеру жүргіздік.
Оқушылардың орындаған әндері композитор дәл ... ... ... ... ... тілеп тұрады.
Берілген тапсырманы талдау және ... оны ... ... ... ... ... ... кезінде музы-
калық жақсы дауысы, дыбыс ... бар ... да ... Бұлармен
біз қосымша тапсырманы орындатуға ... ... ... музыкалық дыбыс ырғағын сезіну белсенділігін белгілі дәрежеге
көтерді. Музыка сабақтарында ... топ ... ... ... ... ... болды (Кесте -2)
Кесте 2 - Экспериментті топ
|Р\с |Аты-жөні ... ... ... |Шығ ... |Музык. |
| | |бы | ... ... ... ... |
| | | | | ... |айтуы | ... ... ... |6 |12 ... |+ |Жоқ ... ... |Әбутәлік Ерлан |6 |12 ... |+ |Жоқ ... ... ... ... |6 |11 ... |+ |Ия ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Жоқ ... ... |Байғали Шолпан |6 |12 ... |+ |Ия |Өте ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Ия ... ... ... Айда |6 |11 ... |+ |Ия |Өте ... ... ... Айжан |6 |11 ... |+ |Ия |Өте ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Ия |Өте ... ... ... Ғаламат |6 |12 ... |+ |Ия |Өте ... ... ... ... |6 |11 ... |+ |Жоқ ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Жоқ ... ... |Өмірбай Асылзат |6 |11 ... |+ |Ия ... ... ... ... |6 |11 ... |+ |Жоқ ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Ия ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Жоқ ... ... |Тоғызбаева Жанел |6 |12 ... |+ |Ия |Өте ... ... ... Әсел |6 |11 ... |+ |Ия ... ... ... ... |6 |12 ... |+ |Жоқ ... ... ... Перизат |6 |11 ... |+ |Ия | ... ... ... ... жасаудағы негізгі педагогикалық принциптер:
ән айтуға қатысушылардың жалпы музыкалық өсуі мен оның ... ... сол ... музыкаға қызығуы мен ... ... ... және ... ... біртіндеп жүйелі түрде
іске асып отыруы, әнмен жұмыс жасаудағы орындаушылардың алдында ... және ... ... ... ... мен ... алдындағы рационалды және эмоционалдық сезім бірлігі ... «Көк ... ... ... таңы ... ... ... тақырып желісін түсіндіріп, көріністер қойып,
әндер ... ... ... ... ... болатынбыз! Сонымен
қатар, арнайы музыкалық ән ... ... ... жасап,
оқушылардан өзіндік пікірлер алдық. Соның бірі, дарынды ... ... бірі ... ... ... тебіренген
әндері «Әдемі - ау», «Анаға сәлем» т.б. әндері бірінен соң бірі ... ... ... бірі ... ... ... Мырзалиевтің
сөзіне жазылған әніне ерекше тоқталып, талдап ... ... ... беретін музыкалы - ... ... ... ән ... тақырыптарымен ерекшеленеді.
Халқымыздың құлағына сіңіп ... ... жан ... ... ... ... ... сол әннің сөзін кез-келген кісінің
түзетуге хақысы жоқ. ... ән ... тез ... ... ... жанры.
Сонадай ақ, Қазақстандық ... мен ... атап ... болсақ Өмірбек Байділдәұлының «Туған ел»,
«Менің Отаным» т.б. патриоттық ... ... ... ... ... (байтақ дала, туған жердің қымбат маған әр ... атты ... ... ... ел», ... «Дос ... ... «Бақыт
құсы», «Қазақстан қыран далам», және Алтынбек Қоразбаевтың «Үш ... ... және де т.б. ... патриоттық,
өтімді, жігерлі әндері әр дайым ... ... ... ... ашық, көкірегін ояу» қылып, мереке сайын айтылып келеді.
Біз өтілген ән ... ... ... ... талдау
барысында оның ... ... ... ... ... ... ... өттік. Сонымен қатар, оқушыларды композитордың
өмір-баяны мен таныстырып, ... ... ... ... да
айтып өттік.
Тәжірибеміздің алдыңғы сатыларын қорытындылай ... ... ... ... ... ... келетіндей болды,
бірақ орындау сапасы тіпті де ... ... біз үшін ... ... ... ... қажет.
Тәжірибемізге сүйене отырып, мысалыға мынадай секілді күнделіктің
формасын жасадық. Мұндай ... ... ... ... және ... жұмыстың орындалуы туралы, оны ... ... ... (Кесте -3).
Кесте 3 - Музыкалық ән шығармаларын талдау
|Музыкалық шығармаға жалпы ... ... ... ... ... | ... шы- ... |Оқу және ... ... ... ... |қысқаша тарихи |орындау- | ... ... ... ... және ... | ... |
|жақтарын ашу |сыпаттама беру |тапсырма | ... ... ... ... ... |Қай ... ... кейінгі |өзіне тән жақтарын |мақсатын |тапсырма-ны|арқылы ... ... ... ... ... |балаларға |
|әсері.Бұл ... ... ... |осы ... ... әсері. |анықтау. |керектігін |әнді ... ... ... ән ... |және қай ... ... ... |мағынасын |тапсырма-ны|немесе ... ... ... ...... |
|тәрбиелеу,ой-өрісі|армандаған ... өз ... ... ... ... |ын көрсету.|а түсінікті|
|байыту, есту |егемендік,атамекен,|нышанына ... ... ... мен ... ... |келтіре |әуенін |жеткізе ... ... ... ... ... ... |
|ынта-ықыласын одан|әдемілік пен қатар |тыңдау-шыға|2.Сөзімен |білу. |
|әрі ... ... ... ... ... | ... ... |білу. |жасау. | ... ... ... | ... | ... 2/4 ... ... | |екпінде | ... ... ... | ... ... әсер | ... |
|бөлінген.Динам/қ |ететін,дауысқа | |лық | ... ... мен | ... ... және ... бірлесіп | ... | ... ... ... | ... |ың ... от | ... | ... ... ... ... |
| ... сондай бір | ... | |
| ... бар. | | | ... ... ... әдіс ... ... әкеледі: - Әуенді
жете түсініп, саналы ... ... таба ... ... (ұнайды,
ұнамайды) біз музыкаға деген эмоциялық үн қосушылықты байқаймыз, ... ... ән мен ... ... ғана ішкі дүниесінің
сезімін толқытып, орындау ... ... жете ... ... ... ... ұрпақ тәрбиесіндегі басты мәселе – жеке тұлғаның рухани дамуы.
Рухани даму дегеніміз – өмірдегі өз орнын, атқаратын ... ... ... күрделі құрылымын түсіну және өзін-өзі үздіксіз
жетілдіру.
Біздер ... ... де ... ... ... бай музыка мәдениеттері бар. Халықтық ... ... ... ... де қомақты. Сондай-ақ ... ... ... жинақта ұсынылды. Қазақ халқының ... ... ... тарихы бар да, оның музыкалық ... ... ... мен ... көңіл күйін тарқатып, адамды ... ... ... белгілі музыка – көркем өнер ... ... ... бір ... образды, идеяны яғни, ән, әуен, ырғақ арқылы
бәрін бір ... ... ... ... Бұл сала ... ... көп еңбекті талап етеді. Бұған үлкен ... ... ... болу істің басы.
Осы жас ұрпақ тәрбиесінде де музыканың ... ... ... болса, балғынға жүйелі музыкалы білім беру ісін шыңдап ... оның ... ... ... қою – аса маңызды міндет.
Республикада музыка мектептерінің ... кең ... бар. ... ... ... ... ... білім беру ордасы, ... ... ... ... жан - ... ... ... мәдени көзқарастарын байытып,
зор мұратты, талантты, шат көңілді, ... ... етіп ... ... ... ... зор орны бар. ... ... және ... ... ... мен ... ... түсініктерін байыту, және де ... ... одан әрі ... ... ... музыка сабақтарында
іске асып отырады.
Бастауыш ... ... ... сабағының маңызы мен
мақсаттары өте кең. Музыка сабағының ... ... ... ... ... ... ... таныту. Сөйтіп оқушылардың
санасына, ... ... ... ... мен ... ... ... әсер ету. Музыкалық түсінік сәбидің жас ... ... ... да ... ... ... ... арқылы жетіледі.
Есейген сайын ол ән айтуға, әуен тыңдауға құмартады, ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің музыкалық
талғамдары бірдей бола ... ол ... ... ... ... ортасына, музыкалы – эстетикалық ... ... ... және ... ... байланысты дамиды.
Музыка саласы – қоғамдық сананың ... ... ... ... тікелей ықпал етуші әстетикалық тәрбие ... ... өнер ... ... ... суретте
бояу, әдебиетте сөз) арқылы жасалған ... ... ... ... өмір шындығын, әсемдікті сезіне білу ... ... ... ... ... ... орман шуылын, теңіз
толқынын, дала тыныштығын, ... ... мен аң мен ... ... ... дыбыстар арқылы бейнелеп жеткізеді.
Ал, музыкалық ... ... - ... Ол – өзі өмір ... ... орта мен ... ... әсерін өз сезімі
арқылы саралап, тыңдаушыларына жеткізіп отырған.
Музыка өнері – ... ... ... ... ... қоғам дамуының барлық сатысында ... мәні ... ... ... ... ... жеткен сарқылмас рухани
қазына.
Мектепте ... ... ... ...... ... ... денген сүйіспеншілікке тәрбиелеу, олардың рухани
байлығын, ... ... ... сезімін тәрбиелеу, ой-
өрісін кеңейту және ... ... есту ... мен ... ынта – ... одан әрі ... ... деген ұғымның өзі- белгілі бір іске ... ... оны ... ... ... ... кезде адамның көңілі
көтеріңкі болады. Демек, ықылас іске қызығушылықтың негізгі ... ... ... зор ... қоюы – ең ... мұғалімнің оқыту
шеберлігіне байланысты. Қорыта ... ... ... ... ... болып, бір-бірімен толықтырылып жатуы ... - ... ... ... ерекшеліктері болады. Музыка
мұғалімінің өзіне тән ... бар ... және олар ... ... ... ... Өйткені олар оқу
тәрбиелік жұмыстарын жүзеге асыру ... ... көз ...... қалыптастырады.
Біз жүргізген эксперименттік жұмыс балалардың ... ... ... ... көрсетеді. Белгілі бір шоғырлану, назар
аудару, музыкалық шығарманы талдау кезінде анық ... ... ... ... ... ... ... әсерінің нәтижелері көрсетілді.
Зерттеу жұмысымыздың нәтижелері:
- әртүрлі жас тобындағы ... ... ... ... ... ... ... алғы шарттары анықталды;
- мақсаттылықты көздеп оқыту процесінде ... ... ... ... әртүрлі жастағы балаларды жалпылама зерттеу әдісінің тиімділігі
және оның әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... музыкалық шығарманы топ ортасында музыкалық
жағынан жеке талдау барысында тек қана ... ... ... ал ... ... олар ... - деп айтуға болады.
Музыкалық ән шығармаларын орындаудың ... ... ... ... ... ... ... айтуы) бақылау тобында оқушының
аз бөлігінде белгіленсе, ал экспериментті топта ол ... ... сөз ... әуен ... ... әуендері бар
шығармаларды ... ... ... тобында тек қана
оқушылардың 15 ... ғана әлі ... ал ... ... ... әлі ... т опта ... шығармашылық тапсырманы көрсету-лерінің
сатыларына жету және оған ... ... ... бұл ... және ... - ... ... бірігу мүмкіндіктерін
көрсететін күрделі ... ... ән ... ... нәтижелілігін
көрсететін шарттары есебінде көруге ... ... ... – берілген әдістемелік амал-тәсілдер
арқылы оқушылардың музыкалық-эстетикалық тәрбиесіне ... әсер ... және ... тыс ... жұмысында мұғалімдер үшін
маңызы бар.
Дамыта оқыту:
Мектептің ... ... ... ... ... оған жеке ... ретінде қарау – міндетіміз.
Қазіргі заман өзгерді. Соған ... ... ... ... деңгейге бөліп оқытуға ... оның ... ... ... оның ... қандай? Бұл мәселе
төңірегінде бірін-шіден, оқушының ... ... ... ... ... үшіншіден, теориялық дайындығы есепке
алынуы тиіс.
Деңгейлік ... ... ... ... нені ... ... нені меңгермегенін біледі, соның нәтижесінде ... оты ... ... ... ... ойлап өз мүмкіндігіне
қарай ... ... әрі ... оқу ... көптеген өзгерістерден өтіп, ... ... ... ... ... ... ... жан – жақты
толық жағдай жасалынды десек ... ... ... ... ... ... ... үстінде. Білімді де зерделі, парасатты да
инабатты ... өсіп ... Оның ... ... мына ... ... ... өнері де өркен жайған ... ... ... – өз қажеттілігіне, талабына тұрарлық қоғам
мүддесін қорғай ... ... және ... ... ... қабілетті тұлғаны қалыптастыру.
Біздің мақсатымыз – туған ... ... ... ... ... даңқын бүкіл әлемге паш ете ... ... ... В.И. Детское пение и охрана голоса ... – Л., ... ... 1935, - 32 ... ... Н.Д. Изучение возрастных изменений в голосовом механизме
и в певческом ... ... в ... с ускорением их роста и развития.
/В кн: 1У ... ... по ... развития музыкального слуха,
певческого голоса и музыкального восприятия детей и ... ... – М., 1972, - ... Добровольская Н.Н., Орлова Н.Д. Что надо знать учителю о детском
голосе. – М., Музыка, 1972. – 3 б.
4 ... Т.Н. К ... о ... ... ... в процессе работы с хором. /В кн: Музыкальное воспитание в школе.
Выпуск 10 – М., 1975 – 148-162 ... ... Э.Б., ... Е.В. ... ... ... Учебное пособие. – М.: Прометей, 2005. – 232 с.
6 Музыкальное ... в ... ... пособие для сту-
дентов высших учебных заведений. Вып. 2./Составители Р.Р.Джәрдималиева,
А.А.Момбек, З.Р.Ахметова. ... 2006. – 296 ... ... Ш.Б. ... сабағынан бағдарламалар 1-4 сынып // Бас-
тауыш мектеп. – Алматы, 1996 - № 7, 8, -1998. - № 3, 8. ... Ш.Б., ... ... ... Б.В. О хоровом искусстве. / Сб.статей. –Л., Музыка
1980
9 Шацкая В.Н. ... - ... ... ... ... М. ... Д.Б. Кабалевский «Основные принципы и ... ... ... для ... ... Москва 1985
11 Апраксина О.А., Орлова Н.Д. Выявление неверно ... ... ... ... с ... /Кн: ... ... в школе. Вып. 10. – М.,
1975. 104-113 б.
12 Жарықбаев Қ. ... ...... ... ... Б.М. Психология музыкальных способностей. М.-Л.: 1947.
– 336 б.
14 Малинина В.Н. Опыт работы по ... ... ... ... ... ред. ... – М. Изд. АПН ... – 48 б.
15 Ұзақбаева С.А. ... өнер ... ... ... ... беру - ... ... Жұматай Асанов. ... оның ... және ... ... 1993 102-107, 124-127 беттер.
17 Сухомлинский С.А. ... В 3-х т. – М., ... ... ... Қазақ музыкасының қысқаша тарихы. II-III
том, Алматы 2002, ... 2007. М 264-387 ... ... К. Хор ... - ... 2003.
Қыдырбаева К. Хор үнділігі. - Қызылорда, 2007.
20 Қыдырбаева К. Хор ... ... ... ... - ... ... ... К.Ұлттық хор ұжымдарын ұйымдастыру. - Алматы “Жазушы”
баспасы, 2009
22 ... Ә.А., ... Ж.Ы., ... Т.М. ... ... мен ... «Қазақ Университеті» Алматы, 2002
11-170 беттер.
23 ... М. Х. ... ... ... ... Алматы, 2000. – 268 с.
24 Добровольская Н.Н., Орлова Н.Д. Что надо ... ... ... ... – М., ... 1972. – 3 б.
25 Анисимов А.И. Дирижер – ... ... – Л., ... 1976
26 Абуова К. Хор жүргізу. – Алматы, РИК 1993
Абелян Л.М. Как организовать детский хор. /В кн: ... с ... (под ред. ... – М., 1981, 4-11 ... Левидов В.И. Детское пение и охрана голоса детей. – Л., ... ... 1935, - 32 ... ... Т.Л., Гриценко К.С. Музыкальное развитие ... ... ... пению. / 1 – 11 кл./ Под ред. ... – М., АПН ... 1961, 216 ... Возрастная и педагогическая психология /Под ... 2 изд. ... ... – М., Просвещение, 1979. 288 б.
30 ... Е.Я. ... ... 5 – ... общеобразовательной школы. – М., Музыка, 1970 – 5 б.
31 Жакеева Б. Хор үйірмесімен жұмыс. – Алматы- Өнер, ... ... орта ... 1, 2, 3, және 4 ... үшін ...... 1987
33 Лопатина В.В. Задачи и ... ... ... / В кн: Методика музыкального воспитания школьников. 1-4 классов. –
М., Л, 1964 – 227-246 ... ... Д.Н. ... ... хором старших школьников. –
М. Академия пед.наук РСФСР, 1960
35 Малинина В.Н. Вокальное воспитание детей. – Л. Музыка, ... ... ... – М., Музыка, 1981.
37 «Мектепте музыка сабағын оқыту принциптері»; Алматы 2005
38 Овчинникова Т.Н. ... ... ... ... ... хоровых занятий. Выпуск 6– Сов.педагогика, 1971.
39 Огородников И.Т. Певческое дыхание и детский голос. /В ... ... ... исследование. //Под ред. В.Н.Шацкой – М., 1970.
40 Абдуллин Э.Б., Николаева Е.В. Музыкалық білім беру ... ... ... – ПМПИ ... 2007. – 173 ... Музыкальное образование в Казахстане: Учебное пособие для студен-
тов ... ... ... Вып. ... ... ... ... 2007. – 272 б.
42 Стулов Г.П. Хоровой класс. – М., ... ... ... с ... ... ... статей. – М. Музыка, 1981.
44 Субаев М.М. Работа со ... ... ... /В кн: Опыт
музыкальной работы в школе. – М., 1978. – 208 ... ... Н.Н., ... В.В. ... знаний учащихся и пути его
совершенствования. – М., 1978. – 208 ... ... ... этап ... работы
с детьми./Методическое пособие. //Помощь обучающим пению. –Всероссийское
хоровое общество. – М, 1967 – 16 ... ... ... ... беру педагогикасы»
Талдықор-ған 2006
48 Абдуллин Э.Б. Теория музыкального образования: Учебное пособие.
– М.:Изд.центр ... 2004. – 336 ... ... ... ... и ... ред.
Г.М.Цыпина – М.,2003. – 362 с.
50 ... ... ... ... ... ... A
1 ... сынып оқушыларына қосымша сұрақ;
1. Өнердің қай түрін ұнатасың?
2. Музыка ... ... ... ... ... ... тыс көркемөнерпаздар үйірмелеріне (би,
драмалық әдебиет, хорға) қатысасың ба?
4. Өзің көргің келген фильмдерді ... ... ... атына қарай;
- ұнайтын кейіпкер, сүйікті әртістердің қатынасына ... ... ... ... мазмұнына қарай;
- тақырыбына;
- егер бос уақыт ... ... да ... ... ... ... ... делік, үйге екі кітапты алуға рұқсат етіледі,
сонда
сіз қандай кітапты қалап алар едіңіз?
• Ғылыми фантастикалық;
• Қазақ, орыс классиктерінің шығармаларын;
... ... ... романын;
• Жастар туралы роман;
• Махаббат туралы;
• Тарихи роман;
• Ұлы Отан соғысы туралы;
• Шетел классиктерінің шығармалары;
... ... Өнер ... кітаптар.
12. Шығармашылықтың қай түрімен айналысқың келеді?
• журналист ... ... ... ... ... ... ... ... ойын
• хореография (би өнері) ... ... ... ... ... ... оқу ... ... ... ... ... (РЕПЕРТУАР)
1. «Бір бала» халық әні ... ... «Ақ ... Жаяу Мұса ... Тен ... «Дос болайық бәріміз» әні И.Нүсіпбаевтікі
4. «Ақ ... әні ... ... күн ... әні ... ... ... әні ... ... әні» әні ... ... ... әні ... ... бақ-бақ» әні Т.Қоңыратбаевтікі
10.»Анадай асыл мектебім» әні ... ел» әні ... ... ... әні ... «Жас дәуірдің түлегіміз» әні И.Нүсіпбаевтікі
14. «Зырлайды шанамыз» әні ... ... әні ... «Менің Отаным» әні ... «Ел ... ... әні ... ... жыры» әні ... ... ... ... ай» әні ... «Кел, балалар, күлейік» әні И.Нүсіпбаевтікі
21. ... тап» әні ... ... ... ... «Наурыз-нақыл жыр» әні ... ... ... ұстазым» әні И.Нүсіпбаевтікі
25. «До-ре-ми» әні ... Б
2 ... ... оқушыларына қосымша сұрақ;
1. Өнердің қай түрін ұнатасың?
2. Музыка мектебінде оқисың ба?
3. Бос уақытыңда өнердің қай ... ... көп ... ... ... ... неше ... поэзия джаз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Соңғы бірер жылдың і шінде өнер, мәдениет ... ... ... ... ... ... Өнер туралы жазылған мақалаларға
көңіл аударасыз ба? Қайсысы есіңде қалды?
6.Төмендегі қай композиторлардың шығармасын ... ... ... белгіле).
Чайковский П.И ... ... ... М.П. ... В. ... Г. ... ... ... ... ... ... ... ... ... оқисың ба?
8.Мектепте немесе мектептен тыс көркемөнерпаздар ... ... ... хорға) қатысасың ба?
9.Келешекте өнердің қандай түрін қалар ... ... оның ... ... ... ... мен теориясы.
Мысалы, әдебиет тарихы мен теориясы, кино, театр, сурет және тағы ... өнер ... ... мен ... ... екі жыл ішінде қандай концерттер, джаз музыкасын, әндер,
театр қойылымын, ... ... ... ... ... қай кезде
болғанын жазыңыз).
11. Қандай музейге бардыңыз? Онда не нәрсе әсер қалдырды?
12. ... қай ... ... ... журналист ... ... ... ... ... ... режиссер ... ... ... (би ... ... ... ... ... ... ... оқу ... ... ... көргің келген фильмдерді қалай таңдайсың?
- фильмнің атына қарай;
- ... ... ... ... қатынасына қарай;
- алдын-ала жарияланған рецензиясының мазмұнына қарай;
- тақырыбына;
- егер бос ... ... ... да ... ... ... ... келдіңіз делік, үйге екі кітапты алуға ... ... ... кітапты қалап алар едіңіз?
• Ғылыми фантастикалық;
• Орыс классиктерінің шығармаларын;
• Қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... Тарихи роман;
• Ұлы Отан соғысы туралы;
• Шетел классиктерінің шығармалары;
• Детективті роман;
• Өнер туралы кітаптар.
ҚОСЫМША ... ... ... пен ... ... ... құралдар
(А) – АККОРД (итал. accordo- үйлестіру,үндестіру) – ... ... ... ... ... ... 3-4 не
одан да көп бір мезгілде орындалатын (ойналатын) ... (лат. ... ... ...... ... жеке
дыбыстарын бөліп, ... ... ... ... мынадай (>

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге


Пәндер

2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0894