Терроризм: қылмыстық-құқықтық сипаттамасы

М А 3 М Ұ Н Ы

Кіріспe………………………………………………………………………..…….3

1 Қазіргі заманғы терроризімнің шығуы және оның мәні………………….... ..6
1.1 Терроризм түсінігі және оның пайда болу себептері ......6
1.2 Терроризмнің психологиясы………………………………………...….......13
1.3 Экетремизм және терроризм: түрлері, айырмашылығы .....21
1.4 Орталық Азия және Қазақстанда экстремизм мен терроризмнің
таралуы ......26

2 Терроризм қылмысымен күресудің жолдары мен әдістері……………...….34
2.1 Терроризммен күрестің әлемдік тәжірибесі ........34
2.2 Терроризм тенденциясы және онымен күресу әдістері .....43
2.3 Қазақстанда терроризм мен экстремизмге қарсы іс-әрекеттің механизмі
және қүқықтық реттеу.....……………...............……...................................49

Қорытынды……………………………………….……………………………...53

Пайдаланылған әдебиеттер .....54
Кіріспе

Таңдалған тақырыптың өзектілігі: Соңғы уақыттарда әлемнің түрлі елдерінде болып жатқан жан түршігерлік сан-қилы оқиғалар көп мемлекеттер үшін терроризмнің аса күрделі проблемаға айналып отырғандығын көрсетсе керек. Замана дерті саналатын осынау қоғамдық қауіпті көріністің кең етек алып, өрттей қаулап бара жатқаны мемлекетаралық және ішкі саяси, әлеуметтік -экономикалық, тарихи, үлттық, діни, тағы басқа факторлардың үлкен қайшылықтарға үрынуымен түсіндірілмек.
Осынау жағдайды ескере отырып, соңғы кездері әлемдік қауымдастықтар терроризмге қарсы күрес шараларын белсенді түрде үйымдастырып жүзеге асыруда.
Қазақстан тәуелсіздік алғалы бәрі терроризмге тікелей душар болмағанын атап өткеніміз жөн. Бұл сөз жоқ, республика басшылығының реформа барысындағы салауатты саясатының жемісі болса керек. Алайда, егеменді Қазақтанның әлемдік қауымдастық елдер қатарына енуімен қатар террористік топтардың оған деген қызығушылығының пайда бола бастағаны да жасырын емес. Сонымен қатар дипломатиялық, коммерциялық, ғылыми-техникалық және гуманитарлық байланыстар да күн санап артып келеді. Көптеген мемлекеттер Қазақстанда өздерінің дипломатиялық, сауда, тағы басқа өкілеттерін ашуда. Олардың арасында террористік және экстремистік әрекеттерге үшыраған үйымдар да, азаматтар да бар (АҚШ, Израиль, Иран т.б.).
Ресей, Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан елдеріндегі қанды оқиғалар экстремистік топтардың өз мұраттарына жету үшш ештеңеден тайынбайтындығын тағы да дәлелдеп бергендей. Демек, тап осындай ахуал кез-келген уақытта біздің елімізде де орын алуы мүмкін.
Диплом жұмысының маңыздылығы терроризмнің қазіргі кезде қауіпті құбылыс екендігін ашып көрсету арқылы оның қоғам өмірінің қауіпсіздігіне және конституциялық тәртіпке келтіретін зиянын анықтау. Терроризмнің қоғам өміріне үрей тудыру, бұл құбылыстың XXI ғасыр індеті екендігін дәлелдейді. Тақырыпты анықтай және деректерден нақты материалдарды таңдай отырып, біз терроризмнің мәнін ашып, оған сипаттама беруге тырыстық. Осыған қарап тақырыптың өзекті мәселелері туралы (терроризм түсінігі, оның психологиясы, тенденциясы, түрлері, күресу әдістері, оны құқықтық реттеу) түсінік беруге тырыстық. Атап өтілген осы дәлелдердің барлығы дипломдық тақырыбымыздың теориялық, ғылыми, практикалық маңыздылығын, сонымен қатар оның көкейкестілігін негіздеу үшін жеткілікті.
Терроризмнің түсінігін ашып көрсетіп, бұл құбылыстың шығу себебін талдау. Осының нәтижесінде терроризммен күресудің әдістері мен жолдарын сараптап, онымен күресудің механизмі мен стратегиясын ашып көрсету.
Тақырыптың зерттелген дәрежесі: Зерттеудің басты міндетінің бірі терроризм құбылысын теориялық түрде зерттеп қана қоймай, бұл мәселені шешудің практикалық жағына да көңіл бөлу.
Дипломдық жұмысты жазу барысында автор зањ ѓылымы саласындаѓы белгiлi ѓалымдардыњ – Ағыбаев А.Н., Паридинова А.Л., Кругликов Л.Л., Солопанов Ю., Шмелев В.О., Т.Ә.Бапанов., Осипов П.П., Кайыржанов Е., Морагулова И.Л., Алауханов Е.О., Бұғыбай Д. Б., Рахметов С.М., Оңғарбаев Е.Ә., Смағулов А.А., Наумов А.В., Кригер Г.А Малков В.П. жєне т.б. ѓалымдардыњ ењбектерiнде т±жырымдалѓан теориялыќ жєне тєжiрибелiк ±сыныстар мен ќорытындыларѓа арќа с‰йедi.
Терроризм ауыр қылмыстардың бір түріне жататын болғандықтан, оның табиғатын айқын білмей тұрып, онымен күресу тиімсіз әрі дұрыс бағыт бермейді. Сондықтан терроризмнің түсінігін терең зерттеп отырып, оның пайда болу себептері мен психологиясын анықтау міндетін шешуге тырыстық. Осы арқылы терроризммен күресудің әлемдік тәжірибесін қолдана отырып, біз оған қарсы іс-әрекеттің механизмін жасап, оны құқықтық реттеудің жолын қарастырдық.
Зерттеудің методологиялық негізі. Зерттеудің мақсаты мен міндеттеріне сәйкес ғылыми - танымдық әдістер қолданылды: салыстырмалы-түсіндіру, ғылыми талдау, сараптау, сипаттау және публицистикалық. Мұның өзі авторға біржақты позиция мен догмалардан аралып, зерттеліп отырған мәселені сыни, объективтік тұрғыдан қарастыруға мүмкіндік берді. Зерттеудің методологиялық негізін анықтағанда, қазіргі кезде ғылымда орын алып отырған зерттеудің ғылыми тәсілдерін - аналогия және эксктрополяцияны -басшылыққа алдық.
Қорғауға ұсынылған ережелер: Зерттеліп отырған мәселенің өзектілігі мен маңыздылығына байланысты біз жаңа идеяларды ендіре отырып, оны қоғам өмірінің даму заңдылықтарымен сәйкестендіріп, негіздеуге тырыстық. Тақырыпты зерттеудің қиыншылығына қарамастан терроризмнің шығу себептерін, түрлерін, күресу әдістерін ғылыми түрде жан-жақты талдап, терроризм құбылысының мәнін ашуда ғылыми жүйелілікті қолдандық. Жұмыстың - ғылыми жаңалығы - бұрын соңды жөнді зерттелмеген терроризм психологиясы.
Бүгінгі таңда - бұл құбылыс Камикадзе-Шаһид түрінде етек алып отырғандықтан, біз осы мәселені жан-жақты зерттеуге тырыстық. Сондай - ақ тағы бір жаңалығы - жұмыста теория мен практиканың бір-бірімен ұштастырылуы.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы. Диплом жұмысының негізгі практикалық маңызы сол, оның ой-тұжырымдары, сарапталған мәліметтері жаңаша көзқарастық түсініктердің қалыптасуына үлкен көмек береді деп және гтуденттердің өзінің білімдік қажеттігін одан әрі дамытады деп айта аламыз. Сондай-ақ, жұмыста көрсетілген бұл зұлымдыққа қарсы күрестің әдістерін іс жүзінде де мемлекет тарапынан қолдануға болады деп есептейміз.
Диплом жұмысының құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды, қолданылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады. Кіріспеде зерттеу тақырыбының маңыздылығы, мақсаты мен міндеттері, методологиялық негізі дәйектелген. Мәселенің зерттелу деңгейі анықталып, дерек көздері сараланады. Еңбектің ғылыми жаңалығы мен практикалық маңызы ашық көрсетіледі.
Жұмыстың «Қазіргі заманғы терроризмнің шығуы және оның мәні» деп аталатын бірінші тарауында терроризмге анықтама бере отырып, оның түсінігі ғылыми түрде талданылды. Жұмыста терроризмнің пайда болу себептерінің түрлі жақтары қарастырылып, террордың және терроризмнің психологиясына түсініктеме берілді. Тарауда экстремизм және терроризм туралы айта келіп, олардың түрлері мен айырмашылығына тоқтала отырып, Орталық Азияда және Қазақстанда экстремизм мен терроризмнің таралу жолдары туралы айтылады. Бірінші тарау түгілімен теориялық мәселелерге арналса, екінші тарау «Терроризм қылмысымен күресудің жолдары мен әдістері» деп аталып, терроризм қылмысымен күресудің практикалық жолдарын ашып береді.
Қорытындыда жұмыстың негізгі нәтижелері мен тұжырымдары жинақталған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Военный энциклопедический словарь. М., 1983 С. 736
2. Рихтер Э. Почему пропаганда открытого общества должна стать частью антитеррориетической политики в Средней Азии? Институт "Открытое общество", Нью-Иорк. 2001. М. С. 240
3. Ожегов СИ Словарь русского языка. М.1986,С 691.
4. Генри Эрнст. Против терроризма. М., 1981 С.108
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 16 шілде 1997ж Алматы, 2006 Юрист 2006- 141 б
6. ҚР «Терроризммен күресу туралы» Заңы. Алматы. 2002 4-5 бет
7. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: ерекше бөлім - Оқулық - Алматы: Жеті-Жарғы, 2000-520 бет
8. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодекісне. Түсінік. – Алматы ЖШС “Издательство “Норма-К”, 2004. – 648-бет.
9. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. Алматы 2003. 430 бет
10. Хлобустов О.М., Федоров З.Г. Терроризм: реальность сегодняшнего состояния. М., 2000 С.73
11. Назаркин М.В. Криминологическая характеристка и предупрежедние терроризма. М., 1998. С.145
12. Васильев В.А. Психология терроризма. М., 2000 С. 172
13. Ляхов Е.Г., Попов А.В. Терроризм: национальный, региональный и международный контроль. Ростов Ротов-на-
Дону. 1999. С. 280
14. Лекарев С. Разведка мирового сообщества. Независимое военное обозрение. 37.2001.С.7.
15. Миникес С. Выступление в Постоянном совете ОБСЕ в Вене 20.12.2001. М. С. 458
16. Савинков Б. Воспоминания террориста.// Избранное. М., 1990. С.154
17. Словарь иностранных слов. М., 1989. С. 880
18. Емельянов В.П. Терроризм и преступления террористической направленности. Харьков. 1997.С.225
19. Лунев В.В. Терроризм: психологические корни и правовые оценки // Государство и право. 1995 N-4. c. 120
20. "Терроризм, сепаратизм және экстремизммен күрес туралы,, Шанхай
конвенциясы// Шанхай. 15 маусым 2001. 558 бет.
21. Авдеев Ю.И. Терроризм как социально- политическое явление //
Современный терроризм: состояние и перспективы М, 2000.С.459
22. Мартыненко Б.К. Теоретико-правовые вопросы политического терроризма. Ростов-на-Дону 1999. С.130
23. Жевлаков Э.Н. К вопросу о правовом регулировании и организации борьбы с терроризмом. М.2000.
24. Теэлор Френсис К. Терроризм: политика и контрмеры США. // Внешняя политика США. Т.6 № 3 С. 226
25. Эфиров С.А. Покушение на будущее. М., 1984. С. 35-39
26. Пластун В. Исламский терроризм. 1999-2000. Американская версия. СПб. С. 120
27. Назаркин М.В. Криминологическая характеристика и предупредение терроризма. М. 1998. С.248
28. Бояр-Созанович Т.С. Проблемы классификации современного терроризма. М., 1989. С.311
29. Уголовное право. Особ. часть./Под ред. Н.Ф.Кузнецовой, Ю.М.Такчевского, Г.Н.Борзенкова. М., 2003. С.410
30. Психологи о терроризме.Психологический журнал. Т.16, 1995 С.445.
31. Олынанский Д.В. Психология террора. М., 2002. С 182.
32. Замковой В.И., Ильчиков М.З. Терроризм - глобальная проблема современности. М., 1996. С. 251
33. Устинов В.В. Международный опыт борьбы с терроризмом. М., 2002. С. 225
34. Пиллар П.Инструменты борьбы с терроризмом // Внешняя политика США.т.6.
35. Резолюция ГАООН 49/60 от 9 декабря 1994 г. Декларация о мерах по ликвидации международного терроризма // Сборник правовых актов 1998. Вып. 10 С.133.
36. ҚР Конституциясы 30.08. 1995ж. Алматы: ТОО Телеу-2002, 40 бет
37. Ашимбаев М.С. Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии. Алматы. 2002. С. 137
38. Косиченко А.Г., Ашимбаев М.С. и др. Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии. Алматы 2002. С. 143.
39. Шерматова С. Исламский фактор в руках политических эпат // Ислам на постсоветском пространстве: взгляд изнутри.- М; АРТ-БИЗНЕС-ЦЕНТР. 2001. С.210
40. Лекаров С.Опыт британских диверсионно-террористических операций в периоды военных действий. М., 2001 С.37.
41. Гушер А.И. Проблемы терроризма на рубеже третьего тысячилетия новый эры
человечества. лу\т.іеггог.ш
42. Пауэлл К. Воспользоваться моментом // Внешняя политика США.т.5 С. 109
43. Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии. // Егеменді Қазақстан, 10. 12. 2002
44. Антонян. Ю.М. Терроризм. Криминологическое и уголовно-
правовые исследования. М, 1998.
45. Комментарий к УК РК под ред. Рогова И.И., Рахметова С.М. 1999.С. 680
        
        Терроризм: қылмыстық-құқықтық сипаттамасы
М А 3 М Ұ Н Ы
Кіріспe………………………………………………………………………..…….3
1 Қазіргі заманғы терроризімнің шығуы және оның мәні………………….... ..6
1.1 Терроризм түсінігі және оның ... болу ... ... ... психологиясы………………………………………...….......13
1.3 Экетремизм және терроризм: түрлері, айырмашылығы .....21
1.4 Орталық Азия және Қазақстанда экстремизм мен ... ... ... ... ... жолдары мен әдістері……………...….34
2.1 Терроризммен күрестің әлемдік тәжірибесі ........34
2. Терроризм тенденциясы және онымен күресу әдістері .....43
3. Қазақстанда ... мен ... ... ... ... ... ... .....54
Кіріспе
Таңдалған тақырыптың өзектілігі: Соңғы уақыттарда ... ... ... ... жан түршігерлік сан-қилы оқиғалар көп мемлекеттер
үшін терроризмнің аса күрделі ... ... ... ... ... дерті саналатын осынау қоғамдық қауіпті көріністің кең етек
алып, өрттей ... бара ... ... және ішкі саяси, әлеуметтік
-экономикалық, тарихи, ... ... тағы ... ... ... үрынуымен түсіндірілмек.
Осынау жағдайды ескере отырып, соңғы ... ... ... ... ... ... белсенді түрде үйымдастырып жүзеге
асыруда.
Қазақстан тәуелсіздік ... бәрі ... ... душар болмағанын
атап өткеніміз жөн. Бұл сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... ... керек. Алайда, егеменді
Қазақтанның әлемдік қауымдастық ... ... ... ... ... оған ... ... пайда бола бастағаны да жасырын емес.
Сонымен ... ... ... ғылыми-техникалық және
гуманитарлық байланыстар да күн ... ... ... ... ... өздерінің дипломатиялық, сауда, тағы басқа өкілеттерін ашуда.
Олардың арасында ... және ... ... ... ... ... да бар (АҚШ, ... Иран т.б.).
Ресей, Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан ... ... ... ... өз ... жету үшш ештеңеден тайынбайтындығын
тағы да дәлелдеп бергендей. Демек, тап осындай ахуал ... ... ... де орын алуы ... ... ... терроризмнің қазіргі кезде қауіпті құбылыс
екендігін ашып көрсету ... оның ... ... ... және
конституциялық тәртіпке келтіретін зиянын анықтау. Терроризмнің ... үрей ... бұл ... XXI ғасыр індеті екендігін дәлелдейді.
Тақырыпты анықтай және деректерден нақты материалдарды таңдай отырып, біз
терроризмнің мәнін ... оған ... ... ... ... ... өзекті мәселелері туралы (терроризм түсінігі, оның психологиясы,
тенденциясы, түрлері, күресу әдістері, оны құқықтық реттеу) түсінік беруге
тырыстық. Атап ... осы ... ... ... тақырыбымыздың
теориялық, ғылыми, практикалық маңыздылығын, ... ... ... ... үшін ... ... ашып көрсетіп, бұл құбылыстың шығу ... ... ... ... ... ... мен жолдарын
сараптап, онымен күресудің механизмі мен ... ашып ... ... ... Зерттеудің басты міндетінің бірі
терроризм құбылысын теориялық ... ... қана ... бұл ... ... ... да көңіл бөлу.
Дипломдық жұмысты жазу барысында автор зањ ѓылымы саласындаѓы белгiлi
ѓалымдардыњ – Ағыбаев А.Н., Паридинова А.Л., Кругликов Л.Л., ... ... В.О., ... ... П.П., ... Е., Морагулова И.Л.,
Алауханов Е.О., Бұғыбай Д. Б., ... С.М., ... Е.Ә., ... ... А.В., ... Г.А ... В.П. жєне т.б. ... т±жырымдалѓан теориялыќ жєне тєжiрибелiк ±сыныстар ... арќа ... ауыр ... бір түріне жататын болғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... әрі дұрыс бағыт
бермейді. Сондықтан ... ... ... зерттеп отырып, оның пайда
болу себептері мен психологиясын анықтау міндетін шешуге тырыстық. ... ... ... ... тәжірибесін қолдана отырып, біз оған
қарсы іс-әрекеттің механизмін жасап, оны ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттеріне
сәйкес ғылыми - танымдық әдістер қолданылды: салыстырмалы-түсіндіру, ... ... ... және публицистикалық. Мұның өзі авторға біржақты
позиция мен ... ... ... отырған мәселені ... ... ... ... ... ... ... анықтағанда, қазіргі кезде ғылымда орын алып отырған зерттеудің
ғылыми тәсілдерін - аналогия және ... ... ... ұсынылған ережелер: Зерттеліп отырған мәселенің өзектілігі мен
маңыздылығына байланысты біз жаңа идеяларды ендіре ... оны ... даму ... сәйкестендіріп, негіздеуге тырыстық.
Тақырыпты зерттеудің қиыншылығына қарамастан терроризмнің шығу себептерін,
түрлерін, ... ... ... ... ... талдап, терроризм
құбылысының мәнін ашуда ғылыми жүйелілікті қолдандық. Жұмыстың - ... - ... ... жөнді зерттелмеген терроризм психологиясы.
Бүгінгі таңда - бұл құбылыс Камикадзе-Шаһид ... етек ... біз осы ... ... ... ... ... - ақ
тағы бір жаңалығы - ... ... мен ... ... ... маңыздылығы. Диплом жұмысының негізгі практикалық
маңызы сол, оның ой-тұжырымдары, сарапталған мәліметтері жаңаша көзқарастық
түсініктердің қалыптасуына үлкен ... ... деп және ... ... ... одан әрі ... деп айта аламыз. Сондай-ақ, жұмыста
көрсетілген бұл зұлымдыққа қарсы күрестің әдістерін іс ... де ... ... ... деп ... ... құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды,
қолданылған ... ... және ... ... Кіріспеде
зерттеу тақырыбының маңыздылығы, мақсаты мен ... ... ... ... зерттелу деңгейі анықталып, дерек көздері
сараланады. Еңбектің ғылыми ... мен ... ... ... ... ... ... шығуы және оның мәні» ... ... ... ... ... бере ... оның түсінігі
ғылыми түрде талданылды. Жұмыста ... ... болу ... ... қарастырылып, террордың және терроризмнің ... ... ... ... және ... ... айта келіп,
олардың түрлері мен айырмашылығына тоқтала отырып, Орталық ... ... ... мен терроризмнің таралу жолдары туралы айтылады.
Бірінші тарау ... ... ... ... ... ... қылмысымен күресудің жолдары мен әдістері» деп аталып, терроризм
қылмысымен күресудің практикалық жолдарын ашып береді.
Қорытындыда жұмыстың негізгі нәтижелері мен тұжырымдары ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... түсінігі және оның пайда болу себептері
XX ғасырдағы терроризм адамзат тарихында алғаш рет геосаяси, ішкісаяси,
ұлттық және ... ... ... мен оны ... ... күшті
қарулардың біріне айналып отыр.
Терроризм - қазіргі заманда әр түрлі нысанда кеңінен ... ... ... қиын аса ... ... ... ... құбылыс
ретінде зерттеу өте қиын. Ең алдымен, бұл терроризм ұғымының жан-жақты
қабылданған ортақ түсінігі болмағандығымен ... ... ... ... ... ... ... аспект бар, ол — күш көрсету.
Тіпті террордың идеологтары мен орындаушыларының өздері ... ... ... ... Бүкіл әлемдік адамзат тарихында адамдар күш
көрсетуді жиі пайдаланды және ... де одан бас ... ... жоқ. Сонымен
"күш көрсету" дегеніміз қоғамдық қатынастардың жаңа формасы да, өзіндік
ерекшелігі бар "жаңа әлемдік ... де, ... ... ... де ... түрі емес. Күш көрсетуге сүйенетін террор негізінде
ешқандай жаңалық әкелмейді. Оның ... ... ... ... террордың күш көрсетуді мақсатқа жетудің ... жолы ... алуы ... табылады.
Терроризмнің ең қысқа және ... ... ... ... ... мақсаттағы дәлелді күш көрсету"[1] -дей отырып, күш көрсету
терроризмдегі басты ... ... ... XIX ғ ... - ақ террор
идеологтары (Бланки, Мост, Гейнцен, Бакунин) күш ... ... ... ... ... ... " ... нысаны-деп
саналады. Сонымен, жер бетінде неліктен әділеттілік орнату ісінде ... ... ... бар деген пікір орын алып келеді. Дегенмен
бұл идеяның түп ... ... ... ... керек. Сондықтан бар мәселе
заңды қоғамның да, терроризмнің де ... ... ... ... Егер ... адам ... адамдар тобы қоғамды өзгертуге бағытталған
белсенді әрекеттерін әділетті ... ... ... онда ... ... ... ... террор өзін-өзі ақтайды. Бұл терроризмнің аса
маңызды шегі болып табылады.
Соғыс ... ... ... ... ... ... да қоғамды
экстремалды, бірақ заңды құралдар арқылы, қайта құрудың ... ... ... терроризмнің негізгі қозғаушы күші осы заманның әралуан
шешілмеген мәселелері болып табылады. Әр түрлі елдердің дамуы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының
нашарлығы, кедейлік, жұмыссыздық, сыбайлас жемқорлық, ... ... ... ... ... ... ... билікті сақтап қалуға
ұмтылуы — осының барлығы ақырында терроризмнің туындауы үшін қолайлы ... Бұл ... ... ... ... директоры Э.Рихтер
"терроризм теңсіздік, әділетсіздік пен ... орын ... ... ... деп көрсетеді. Алайда, терроризмді әлеуметтік-экономикалық
факторлармен ақтауға болмайды.
"Көбінесе террористер экономикалық сәтсіздіктерге, саяси ... ... ... өздерінің қанды акцияларын ақтайтын жағдай ретінде
оларға ... ... ... бұл жағдайлар барлығына белгілі. Алайда олар
бейбіт адамдарға қатысты жасалатын тікелей және психологиялық күш көрсету
актілерін ... ... ... ... ... ... жасалған талдау оның
көп түрлі және көп қырлы құбылыс екендігін дәлелдейді. Халықаралық құқықта
да, терроризм ұғымының нақты және ... ... ... да ... ... ... мәнін түсіну үшін оған түсініктемелік
жұмыс жүргізейік. ... ... ... ... ... ... ... (Terror)- латын тілінен
аударғанда, "қорқыныш, үрей" ... ... ... Құқықтық ортада
"террорризм" ұғымының кеңінен таралған ... ... — дәл ... ... бұл ... түсіну үшін анықтамалық әдебиетке жүгінейік. Мысалы,
С.И.Ожеговтың орыс тілі ... ... ... күш ... жою, ... өлімге бұйыруға дейін бару" деп ... ...... күш ... ... ... - жеке
террорлық актіге қатысушы ... ... деп ... Бұл ... жеке түрде көрсетіліп отыр, бірақ террор бұқаралық сипатта да
болады. ... бұл ... ... ... ... бере ... ... біз тағы бір -шетел сөздерінің сөздігін алып қарастырамыз.
Онда: "террор-күш көрсету шаралары ... ... ... ... ... - делінген. Бұл жердегі "қарсыластарды" деген сөз ... ... ... ... ... ... ... "әскери энциклопедиялық сөздікте" өте
қатаң түрде келтіреді. Онда былай делінген: "террор-саяси немесе ... күш ... ... ... қорқыту тіпті адамдарды
жоюға дейінгі ... ... ... мұның барлығы локальды түрде
көрінеді, ... ... ... ... ... ... бір ... өмір
сүреді. Мысалы, мемлекеттік, биліктік парламенттік, ресми құрылымдар мен
институттік шеңберлерде. Сондықтан XX ғ. соңы мен XXI ғ ... ... алып ... ... бұл ... әлі де ... сәйкес келмейді.
Сонымен, өмірде кездесетін террор мен ... ... ... ... талдау жасаған кезде, біздің түсінетініміз,
жоғарыда көрсетілген түсініктердің бір-бірінен ... мен ... ... қазіргі уақытқа сай келмейтінін байқауға болады. Сонымен қатар
"террор" мен "террористік акт", " ... мен " ... және тағы ... ара ... ... да көзге көрінеді.Осыдан келіп
бұл сөздердің ... ... ... ... ... ... деген
түсінікке әртүрлі мазмұн араласып кетіп отыр. Мысалы, ... әдіс ... ... ...... ... отыр. Сондай-ақ,
террорды күшейту әдістерімен орындалатын ... де ... ... ... сараптай келе, нақты анықтама Қазақстан
Респуликасының ... ... ... ... ... отыр деген
тұжырымға келуге болады. Бұл Заңда:" Сонымен, ... ... ... ... ... ... Респуликасының "Терроризммен күресу туралы"
заңында көрсетіліп отыр деген тұжырымға келуге болады.
Бұл ... ... ... бұзу, мемлекеттік
органдардың шешім қабылдауына ықпал ету мақсатында жасалатын қылмыстық іс-
әрекет. ... ... және ... маңызы бар
обьектілерді, мемлекеттің ... ... ... ету ... және ... да материалдық обьектілерді жою немесе жоямын деп
қорқыту, мемлекеттік немесе қоғамдық қайраткердің өміріне ... ... ... ... ... ... ... қызметкеріне шабуыл
жасау, жеке тұлғаларға қатысты күш көрсету немесе күш ... ... ... қатысты күш көрсету немесе күш көрсетемін деп қорқыту,
тұлғаларды кепілге немесе басып алу жатқызылады»[6].
Терроризмнің мәнін түсіну үшін, ... оның ... ... ... ... ... әдіс және құрал.
-Террористік ұйым.
Террористік акт ... ... және ... элементі болып
табылады. Террористік актісіз терроризм де болмайды.
Террористік акт — ... ... жету үшін ... ... ... ... ... жарылыс және ұшақтарды айдап әкету, өндіріс
орындарында диверсия ұйымдастыру, жасау, кепілге алу, тағы басқа ... ... ... өзі шын ... ... ... жете алмайды. Көп жағдайда бұл тек террористердің өздерінің
талаптары мен мүмкіндіктерін көрсету үшін жасау болып ... ... ... көп ... оның ұйымдастырушылары мен орындаушылары
көпшілік ... оны ... үшін ... мойнына алады.
Сондықтан басты мақсаттарына жетпесе де, олар аралық мақсатқа жетеді.
Террористік акция — ол ... ... ... және ... ... жасауға бағытталған іс-әрекеттер жиынтығы.
Терроризмнің орталық элементі - ол террористік қызмет. Бұл ... ... ... ... ... ... нақты
анықтама берілген: «Террористік қызмет — ... ... ... ... ... ... ... қамтиды: терроризм идеологиясын тарату,
террористік акцияларды ұйымдастыру, жоспарлау, дайындау және ... ... ... ... ... ... күш
көрсетуге шақыру, террористік акцияларды жасау мақсатында қылмыстық ұйымдар
немесе заңсыз ... ... ... ... ... ... қаржыландыру, террористер құрамына тарту.
Террорист — бұл террористік қызметті және ... ... ... ... ... ... ... және
орындаушылар болып бөлінеді.
Террористік әдіс — бұл террористік актіні жүзеге ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, кейбір террористік ұйымдар
саяси тұлғалардың өміріне қастандық ... ... ЭТА), ... ... ... ... ұйым — ол ... акцияларды жасау үшін екі немесе одан
да көп тұлғалардың тұрақты түрге бірігуі. Мысалы, терроризмнің ... ... ... ал ... ... ... («Аль-
Каида», «Хамас», «Исламдық Джихад») және тіпті көптеген мемлекеттер (кейбір
Ислам елдері, тәлиптер ... ... ... ... көрсетілген терроризм элементері бір — бірімен тығыз
байланысты. Мына ... соны ... егер ... ... ... акті де болмайды, ал террористік акті болмаса, онда терроризм
де болмайды[7].
Террористік актілердің өзі шын ... ... ... мақсаттарына
жете алмайды. Көп жағдайда бұл тек террористер өздерінің талаптары мен
мүмкіндіктерін ... үшін ... ... ... ... актілерден
кейін көп жағдайда оның ... мен ... ... оны ... үшін жауапкершілікті мойнына ... және ... не үшін ... ... ... кей жағдайда ол актілерді
тоқтату шарттарын жариялайды. Сондықтан басты мақсаттарына жетпесе де, ... ... ... әлгі ұйым белгілі және беделді болып есептеледі, ол
туралы айтылып, онымен ... ... Дәл ... "жарнамалық"
логикамен қазіргі террористер өздеріне, тіпті ол әрекетті жасамаса да, ... ... ... Мысалы, шешен террористі С.Радуев.
2001 жылдың 11 ... ... ... ... ... ... ... мүлде өзгертті. Осы жағдай XXI ғасырдың ... ... ... алып, осының нәтижесінде адамзат бірте — ... ... ... ... Тіпті Ирландиядағы, Испаниядағы,
Израильдегі және Палестинадағы ... ... ... ... ... мен аймақтардың локальді мәселелері ретінде қаралады. Қазіргі әлем
үшін басты фактісі болып, жоғарыда айтылған ... ... өсіп ... ... ... ... ... қажеттілік осы феноменді
тез арада түсіну болса, басты проблема күнделікті ... ... ... ... ... ... террористік актінің келесі
белгілері болады.
Зорлық - зомбылықтың ең дөрекі нысандарын қолдану ... ... ... ... ... оның ... туындайтын құрбандықтар мен
қиратулар шегіне асып түседі.
Террористік актінің ... оның ... ... ... ... психологиялық жолмен әсер ету арқылы қол жеткізіледі.
Терроризм құрбандары ... ... ... қарай емес, символикалық мәніне
қарай таңдалады.
Террористік актіні мынандай жағдайларда халықаралық сипаттағы қылмыс
деп дәрежелеуге ... ... және ... акті ... ... ... тұлға бір немесе
әр түрлі мемлекеттердің азаматтары болса, алайда қылмыс ... ... тыс ... жасалса;
Террористік акт халықаралық қорғау аясындағы тұлғаларға қарсы ... акт бір ... ... ... ... аумағында жүзеге асырылса;
4) Бір мемлекеттің ... ... ... ... ... басқа мемлекеттің аумағында жасырынса және оны ұстап беру туралы
мәселе қойылса; Қазіргі біздің заманымызда ... ... ... ... ... тез арада жетілуде. Террористік актілерден
антигуманистік принциптері тез күшейіп, бұл бір жағынан бұқаралық ... ... ... ... нәтижесінде қатыгездікке ие болып отыр.
Исламдық фанат - шахидтердің АҚШ-қа қарсы 2001 жылдың 11-ші ... ... ... ... ... ... масштабтағы
ұйымдасқан күшке айналып, өзінің құрбандарының масштабы бойынша ол тұрақты
соғыс әрекетінің деңгейіне жетіп отыр. ... ... ... Елбасы
Н.Ә. Назарбаевтың мына сөздерімен қорытындылауға болады:
"Терроризм белгілі бір мақсат пен міндетті ... ... үшін ... ... ... ... ... көзқарастар мен идеялардың
емес, әрекеттердің жүйесі, өйткені ол қара ... ... ... ... ... құндылық бола алмайды, алайда, қызмет көрсетудің бір
түрі ретінде айтарлықтай әрекетшілдік пен сұранысқа ие"[9].
Терроризмнің қайнар көзі мен ... білу ... ... ... және оның ... немесе жоюға көмектеседі. Қ.Р-
ның "Терроризммен күресу туралы" Заңында террористік қызметтің себебі ... ... және жою, ... ... негізгі мақсаты деп
көрсетілуі кездейсоқ емес.
Әлемдік ғылымда терроризмнің пайда болуы ... әсер ... екі ... жол - ... күш ... ... яғни
адамдардың басқа адамның мүлделеріне қауіп төндіруі;
Әлеуметтік жол - әлеуметтік қарама-қайшылықтың шығуы.
Бірақ бұл жерде бұған қарсы мынадай мысалды келтіруге ... ... ... ... түрде әрекет етеді.
Мысалы, Испаниядағы сепаратистік ұйым Эта, ... ... ... ... ... қалың бұқараны біріктіретін масштабты
идеяның бар ... ... ... заңдылықты әкелетін сияқты. Заңдылықты
жұртқа көз - ... олар ... ... азат етумен бақытты етеміз деп,
шетелдерде өздерін жақсы жағынан ... ... және ... ойы ... ... ... жалпы қылмыстың өсуі әсер етеді дейді [10].
М.В.Назаркин терроризмнің базалық себептеріне әлеуметтік шиеленістерді
жатқызады [11] .
В. Л. ... ... ... ... мен ... ... "көптеген тарихи, этнопсихологиялық, саяси және ... ... ... ... ... ... мен С. ... "Терроризмнің көптеген себептері негізгі
әділстсіздіктер мен кәдімгі адам құқығын таптауда ... деп ... ... түбірлі себептерін 1979 жылғы халықаралық
терроризм туралы арнайы комитет ... деп ... ... ... ... ... оккупация және оның салдарлары:
әділетсіздік, теңсіздік, ... ... ... ... көрсетілген барлық зерттеушілердің айтуы бойынша әлеуметтік
қарама-қайшылықтардың комплексі шын ... ... ... ... мен ... ... болып келеді. Бірақ бұл
терроризмнің ерекшелігін ескере ... ... ... ... қазіргі заманғы терроризмнің саяси-діни бағытга екенін көрсетеді.
Олардың ... болу ... ... ... және ... ... әлеуметтік, экономикалық, тарихи-аумақтық, ұлттық, діни және басқа
да сипаттағы шиеленіс тудырушы факторлар жатады. Бұл ... ... ... террорды өздерінің мақсаттарына жетудің әдісі ретінде пайдаланатын
ислам ... ... ... мен ... Сөйтіп, терроризмнің пайда болуына келесі факторлар әсер етеді:
мемлекетте экономикалық дағдарыстың ... ... ... ... құқық органдары және сот органдарының әлсіздігі;
мемлекетте ұлтшылдық, шовинистік, экстремистік, сепаратистік
көзқарастардың өсуі;
коррутщияның кең таралуы;
арнайы қызметтің кәсіби деңгейінің ... ... ... ... заттарының алу жеңілдігі;
миграциялық бақылаудың төмендігі;
елде саяси партиялардың және ұйымдардың билікке таласуы;
геосаяси факторлар және т.б.
этникалық, діни ... ... ... ... сүру ... ... ... дискомфорт
жағдайы, әлеуметтік қорғалмағандық, тұрмыс тауқыметінің шиеленісуі;
мемлекет пен оның институттарының жалпы құрылымдық
дағдарысы;
тарихи, мәдени, құқықтық, гуманистік құндылықтардың
жойылуы;
биліктің беделінің құлауы, заңның және оған ... ... ... ... ... - ... т.б. ұйымдардың, басқа мемлекеттің қызығушылықтарының ... ... айту ... ... онда ілгері заңдылықты елемей өтуге
болмайды. Түпкі себеп дамудың теңсіздігінде жатыр, мұның өзі әр ... ... ... үн қату қарсылығын тудырып, оны террорист терең бір
агрессивті түрде арсыздықпен пайдаланып ... ... ... бұл ... ... баяу ... мина көму ... сөз [14].
П.Уилконсонның пікірі бойынша, терроризмнің бір себебі діни және
идеологиялық шиеленісте ... ... ... қарсы Н.Ә.Назарбаев былай дейді:
"Террорризмнің түп ... ... ... ... ... мәлімдеменің
ешқандай сын көтермейтініне ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұлай болмаған жағдайда
да біз террористік бейімділігі тұрғысынан тек ... ғана ... де ... тиіспіз, себебі, мысалға алғанда, Солтүстік
Ирландиядағы жіктелудің бір ұшығы дінмен де астасып жатыр.
Бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... Адамзатты құтқарушы дін ретінде есептелетін
ислам, күш ... ... дін ... ... Сондықтан ислам
терроризмнің себебі бола алмайды.
Оны менің ойымша былай түсіндіруге болады: Ислам өзінің алғашқы шыққан
кезінде, оны тарату үшін ... ... ... болды. Міне, осы кезде бұл
дүниежүзілік діннің бейбіт мәні бұрмаланды. Сондықтан бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... қазіргі
терроризмнің негізін исламнан іздеушілерге "жол ашық" болу ... ... Бұл ... ... және ... ... зерттеу қажет сияқты, оның
екі ұштылығын ... ... ... ... болмайды Сондықтан мен
Елбасы айтқан пікірге қосыламын. Себебі, исламды немесе ... ... ... ... ... болмайды.
Бұған дәлел ретінде мына мысалды келтіруге болады: 56 мүшеден тұратын
мұсылман мемлекеттерінің ... ... ... ... ... варварлық терактіні қатаң түрде ... ... да ... қолдамағанын мәлімдеді. Ислам бір ... ... шығу ... болу ... егер ... ... ... болса [14] . Сонымен қатар терроризмнің өмір сүруіне қажетті 2
фактор бар.
Біріншіден, ... ... ... бір ... ... Бұл ... базаның жетілмеуіне байланысты болуы мүмкін және
бірыңғай ... ... жоқ ... ... ... және ... да бақылау жүйелерінің тиімсіздігі; құқық қорғау
органдары мен барлау органдарының ... ... ... ... ... оның шығу ... ... қабілетсіздігі немесе
басқа да себептерге байланысты ықылас білдірмеуі болып табылады.
Екіншіден, ... ... ... ... яғни бірінші- адамдар
ресурсы: жалдамалылар, кәсіби кісі өлтірушілер мен ... ... ... ... қару — ... және ... жаңа түрлері, жаттығу лагерьлерін құру
мүмкіндіктері.
Терроризмге жауаптың варианттарын анықтағанда адамдардың ... ... ... есте ... ... ... көрегендік
саясат осы себептердің барлығын назарында ... ... ... ... ... ... ешқандай да себептер терроризмді ақтамайды.
1.2 Терроризм психологиясы
Терроризм адамдар үшін ... шешу ... ... ... ... ... ... халықаралық сипатқа ие болуы әлем халқына,
мемлекет аралық бейбітшілік пен ынтымақтастыққа деген қаупін ... ... бұл ... ... және объективті зерттеуді қажет етеді.
Психологиялық тұрғыдан террор үрейді (страх) және ... ... ... бұл ... ... ... ... үрей.
Қорқыныш эмоциясы үрейден күштірек болады. Үрей бұл тұлғаның биологиялық
және әлеуметтік өмір ... ... ... пайда болатын эмоция. Адам
үрейді әр түрлі жағдайда өз басынан кешіруі ... Үрей ... ... қауіпсіздігіне қауіп төндіргенде пайда болады. Сонымен
террор психологиялық тұрғыдан қарағанда, белгілі-бір іс ... ... ... ... үрей ... ... болып табылады. Террорлық
актінің мақсаты ... дүр ... және ... ... яғни халық
санасында сенімсіздік тудыру. Бұл халықтың құқық қорғау органдарына ... ... ... ... ... ... ... түсінігі - бұл өзінің идеологиялық негізі
бар және өзінің қажеттіліктері мен мүлделерін террор арқылы жүзеге асыратын
ерекше жағдайдағы ... ... ... ... ... ... ... іс әрекеттің қаруы болып келді және болады. Терроризм — бұл күш
қолдану арқылы адамдарды ... Күш ... ... күш ... ... онда ... террор да жоқ. Күш қолданудың әртүрлісі болады:
тәндік жою, саяси, әлеуметтік, экономикалық, ... және тағы ... ... ... ... ... ... әрқашан біркелкі
емес көзқарас туғызады. Әлсіздердің қаруы бола отырып терроризм белгілі-бір
қолдаушыларға ие ... ... ... ... қатары көбеюде.
Қазіргі заманда дүние жүзінде тсрроризм адам ... ... ... ... Бұл ... ... ... зерттейтін ерекше психологияны
туғызады.
Террористердің сөздерін таңдаған кезде, террор бұлар үшін тек ... ... ... ... олар үшін өмір сүру ... ... ... яғни
террор террористер үшін бос ... ... ... емес. Террористік
қызметті кәдімгі бандитизммен салыстыруға ... ... ... ... ... бар, ... да ... күрделі
құбылыс.
Террористік ұйымның өмір сүруі - тек тәртіпке байланысты. Бұл тәртіп
әскердегі тәртіп емес, террористік ... ... ... мүшелері мен
басшыларының мақсатқа жету үшін тәртіпке бағынуы.
Террордың классигі Б. Савинков былай деген: "Егер террорристік ұйымда
тәртіп ... ... онда ол ... болашағы жоқ" [16]. Осыған
байланысты атақты исламдық ... ... ... ... мынаны үйретеді: "Күрестің мақсатына жетуі жаудың үрейленуі
және ... күш ... ... ... жоюына байланысты. Ол "алла"
атымен қорқыту үшін жақсы ойластырылған және ... ... ... ... ... бірі ... ... Жауға бір минутқа болса да тыныштық бермеу
керек.
Осы "Алла" жасақтары үшін толық мағынасы бар өмір ... ... ... ... ... ұйымның және әр
террористің өмірі қозғалыста болады. Террористік акт аяқталғаннан кейін ол
келесі терактінің ... ... ... Яғни бұл ... ... және ... қызмет болып табылады.
Әр түрлі қызметтің немесе іс-әрекеттің өзінің психологиялық құрылымы
болады.
Іс-әрекет ... ... ... ... - бұл ... үшін бағытталған қызмет. Мотивтің екі функциясы бар:
1)қозғаушы ... - бұл ... ... ... ... функция —
бұл іс-әрекетке ерекше тұлғалық мағына беретін әрекет. Қызмет ... ... ... Ал ... жеке ... тұрады.
Сөйтіп терроризмиің мотиві кез-келген әдіспен адамдарды қорқыту болып
табылады. Бөтен адамның қорқынышы террористің ... ... ... ... мотивке жету үшін террорист әр түрлі әрекет етеді. ... ... ... ... табу, болашақта жасалатын террористік
актінің ... ... ... жүру және тағы басқа.
Террористік жолға түсушілерді ... ... осы ... түсірмейді.
Заңдылық бойынша терроршылдар өзі, яғни өзіне ұнағандықтан таңдайды. Бірақ
осы жерде мынандай сұрақ туындайды: Не үшін ... ... ... ... ... адам ... ... сезінеді.
Террорист үшін идеялық -риторикалық компаненті ... ... ... қылмыскерден айырмашылығы террорист қылмысты бір идея ... ... өз ... ... үшін ... бір ... сүйенеді. Ол
өз қылмысын ақтауға тырысады.
Террористік іс-әрекеттің тұлғалық ... ... өте ... ... ... ... ... идея арқылы олар
индивидуалдық тұлғалық қатарланудан құтылуды көп айтады.
Орыс террорист-революционері В. ... ... ... ... ... террористі ол былай суреттейді: "Террорист душарға
ұшыраған адам. Ол өзінің жеке мүлдесін, ісін, сезімін, мүлігін және ... ... Оның ... тек бір ғана ой ...... ... акт. Мұндай адам азаматтық және өркениетті өмірмен ... Ол ... да жек ... ... Ол тек қана бір ... пір ... ... ол қирату».
Сөйтіп террорлық іс-әрекет мотивсіз болмайды. Террорлық әрекеттерді
қозғайтын локомотиві ... ... ... ... мына ... түрлерге бөлдік.
Меркантильді мотив, яғни пайдаүкнемдік ниетке, террорлық әрекетке ... ... Бұл бір идея үшін ... діни, әлеуметтік және т. б.)
Дүние құрылысын өзгерту мотиві. Бұл әділетті орнату
немесе қоғамның жеткіліксіздігін өзгертуіне байланысты
террорлық әрекетке ... ... ... жүргізу немесе орнату.
Терроризмнің сүйкімді болуы.
Өлген жолдастары үшін кек қайтару:
Бірақ бұл мотивтер шартты болуы мүмкін. Бұдан басқа ... ... ... ... зерттеушілерді қызықтырған. С. К. Рощин террористерді
үш психологиялық модельге ... ... ...... Бұл сана ... ... және эмоционалдық өрісі өзіне бағынған адам. Сондықтан мұндай адам
кез-келген әрекетті ... ... ... ... ... бұл фанатик болса, ол
психологиялық тілде психопат деп аталады. Психопат ұлы және ... ... ... егер оның ... мен ... қоғамның қажеттілігімен сәйкес
келсе, бірақ ол үлкен жамандық ... ... егер оның ... ... ... ... ... сипат алса. Кез-келген психопат —
фанатик террорист болуы мүмкін. Бұл ... ... тек ... бір бөлігін
ғана түсіндіреді.
Екінші адам: Фрустрацияланған адам. ... ... ... ... ... ... жете алмағандықтан, ол адамда
агрессивтік іс-әрекетке деген тенденция күшейе түседі. Бұл жағдайда сана іс-
әрекеттерді ... ... ... ... яғни ... ... үшін түрлі
себептерді таңдайды. Егер аталған концепцияны адамның агрессивтік құлқын
түсіндірудің жалғыз және жалпылама әдісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... түсіну үшін
қолданылады. Бір жағынан бұл да дұрыс.
Үшінші модель: ... ... яғни ... өз ... ... оның ... ... баланың өмірге деген сенімсіздік
ыза болуы антиәлеуметтік қылықтар көрсетуге бастайды. Белгілі — ... ... ... террористік ұйымдардың құралы болуы мүмкін.
С. Н. Еникополов террористерге психологиялық мінездеме берудің қажеті
жоқ дейді. Оның ойынша ... 2 ... бөлу ... ... сенімді жоғары интеллектісі бар, өзін-өзі жоғары
бағалайтын террористер;
Өмірде жолы болмайтын, өзін ... ... ... екі ... де ... ... әрдайым өзінің ішкі
"менін" қорғайтын, тек қана өзін ойлайтын тұлға.
Көп террористерге өзінің ішкі ... ... ... тән. ... ... ... ... бірнеше кешенді шешімдерден тұрады. Олар террорлық
актінің орны, уақыты, объектісі, мақсаты, ... және т.б. Бұл ... әр ... ... ... ... яғни ... Осындай тандау тұлғаның қасиетіне, яғни оның ... ... ... ... көзқарасына, ішкі құлықтық
жүйесіне байланысты.
Қылмыскерлер мен террористі салыстырғанда террористер террорлық актіні
кәдімгі адамдар ... ... ... ... террорлық актіні тек
террористер және олардың жолдастары ғана жасауға қабілеті бар және ... ... ... ... ... тұлғалық қасиеттері туралы едәуір
белгілі. Әдетте бұл қасиеттер террористік ұйымның барлық мүшелеріне бірдей
талап қояды. ... ... ... болу үшін ... болу ... ... негізгі талаптар қойылады:
Өз ісіне және ұйымына берілгендік;
Өзін идея немесе ұйым ушін ... ... ... ... ... ... ... біріктіріп үлкейтсек, онда бір негізгі және ... ... ... болады. Негізгі қасиет ретінде өз ісіне берілгендік
болып табылады. Бұған ... екі ... ... ... ... ... ... Сондықтан террористік ұйымға қабылдайтын
кезде сол ұйымның жалпы мақсатқа жету үшін ... ... ... жеке ... ... бас ... ... талап етеді.
Сөйтіп, террористің тұлғалық тұтастығы, оның жеке ... ... Міне ... ... ... Бұл ... ... "Былай тартсаң
өгіз өледі, былай тартсаң арба сынады" деген мақалы жақсы көрсетеді.
Исламдық ... ... ... өзінің террористеріне мынаны үйретеді:
"Алла ... өз ... ... ... ... өз ... азат етуге және шын
дінді уағыздау үшін ... Ол ... ... және кез-келген уақытта жеңіс
үшін өмірін қиюға дайын болуы тиіс".
Үлкендерді тыңдау және ... ... - ... ... ... ... ... сақтау, оның шешімдеріне бағыну, тәртіп "алла"
жасағының міндеті. Алла жасағы өзінің ұйымына ... ... ... ... ... жолдастары мен басшыларының келісімін алуы тиіс".
Террорға берілгендік терроргендік террористің негізгі қасиеті болып
табылады. Террорлық ұйымға кіру үшін ... ... үшін ... ... ... ... заманғы терроризм топтық қызмет ... ... ... ... үшін ... адам ... ... себептермен
олар бір-бірімен кездесуі міндетті емес. Бірақ психологиялық тұрғыдан
террорлық топтың артында ... ... шын ... ұйым ... ... террорлық қызметтің тиімділігін көрсетеді, яғни террорлық ұйымның ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Террорист тұлғасы — бүл тұрақты тоқтамайтын психологиялық қозғалыс.
Террористің логикасы басқа адамға ... ... тыс ... ... гөрі ... оның ... көп орын ... Екішіден,
онда моноидеялық логика, яғни оның ... бәрі бір ... ... ... күш көрсетуге бағытталған. Үшіншіден, бұрмаланған
логика. Мысалы; Палестиналық ... ФАТХ ... ... ... ... ... ... сөзінде: "Еврейлер тек бір ғана тілді
түсінеді - ол Калашников тілі".
Террористердің логикасы мен ... ... ... ... максимамен
ауыстырылуы мүмкін. Заңдылық бойынша террористің логикасы діни ... Ол бір ... ... ... сеніп өзінің ерекше туылғандығына
сенеді. Оған бұл үшін рационалды дәлелдер немесе ... ... ... конструкциялар керек емес. Ол жай сенеді. Мұндай логикаға қарсы
сөз айту немесе ... тұру ... ... Мына факт ... бұрмалануын көрсетеді. Олар диалог режимінде жұмыс істей
алмайды. Террористер тек ... ғана ... яғни ... ... ... Бұл ... логикасының авторитарлығын
білдіреді.
Террорист кез-келген адамды үш топқа бөледі:
Жолдасы ретінде;
Құрбаны ретінде;
Жауы ретінде (антитеррорлық ... ... және ... ... жету үшін тек ... күш ... арқылы жетуге
болады дейді. Осы террорлық логиканың парадоксы ... ... ... кей ... нақты емес, яғни символды болуы
мүмкін. Мысалы, 2001жылдың 11 ... ... пен ... символды болып табылады. Өйткені, Нью-Йорктағы ... ... ... және ... ... ... АҚШ-ның гемониясының
символы болып табылады. Бірақ террордың барлық объектісі символды бола
бермейді. ... ... ... ... ұйымының саяси тұлғаларды
өлтіруі бүкіл саяси жүйені құлатқысы келуін білдіреді.
Көбінесе террористердің логикасы олардың ... ... ... [17] ... ... ... өмір болып табылады. Эмоцияға байланысты
террористерді екі топқа бөлуге болады. Бірінші, эмоциясы жоқ ... ... ... ... Бұл адамдар өз эмоциясын толық бақылайды,
яғни мұндай адамдарды ... ... ... ... ... ... атақты орыс террористі Б.В. Савинковты жатқызуға болады. Атақты
жазушы, Британ барлауының қызметкері ... Моем ... ... акт ... ... қажет етеді,-дегенде, бұған
жауап ретінде Савинков былай жауап ... "Бұл іс ... ... сияқты
барлығына үйренесің және бұл әдет болып ... Осы ... ... ... ... ... ... Палестиналық "Хамас,, террорлық
ұйымы шәкірттеріне. "Сенің жауларың отта жануы ... ал сен мұз ... ... ... ... ... ... тұлға. Бұл террористер жиі кездеседі.
Бұларға ішкі эмоцияналдық бай өмір тән. ... ... ... ... ... бұл типте қатты эмоционалдықтың ... тән. ... ... ... ... ішкі эмоциясын сыртқа шығаруы тән. Ол қатты
қуанумен, бір-бірін құттықтаумен және жылаумен және т. б. эмоция ... ... ... террорлық актіге жеңіл қараушылық жоқ. Террорлық іс-
әрекет жасайтын кезде олар бүл іске ... ... ... түрақты эмоционалдық стресстен тұрады. Ол жаудың
қолына түсуден қорқып, үрей эмоциясында өмір ... ... ... ол ашу-
ызада және өз жауын жек көрушілік эмоциясы және болашақта ... ... ... эмоциясымен бірге жүреді.
Осы жоғарыда көрсетілген эмоциялар соғысып ішкі ... ... Ал ... конфликт террорист жан дүниесінде
ауыр жағдайдағы стресске әкелуі ... Бұл ... бір ... ... тез өту тән. Исламдық фундаменталистерден басқа да террористердің
жеке өмірі терең ... ... ... ... көп ... ... оның түрақты сақтықтығы, яғни ешкімге сенбеушілігі.
Осы жағдай террористің барлық адамдарды "өзінікі" және ... ... әкеп ... Егер ... ... ... шын мәнінде "өзінікі,,
болып шықса, онда террористің оған деген қатынасы бірден өзгеріп, ... ... ... ... Бұл ... ... және эмоциясының бірден өзгеруін көрсетеді.
Террористе моральдық мәселелер тек белгілі-бір интеллектуалдық деңгейі
бар болғанда ғана ... ... ... Ал ... бір шама дамыған
террористер, әр уақытта ішінен өздерінің әрекеттерінің дұрыстығына күмән
келтіруі мүмкін. ... ... ... ... акт жасауға
дайындалған кезде оған ... ... ... ... 4 типке бөлеміз. Олар:
Холерик;
Флегматик;
Сангвинник;
Мелонхолик.
Бірінші тип "холерик,, -И.П.Павловтың нейрофизиологиялық түсіндіруінде,
бұл күшті, бірақ тұрақсыз, өзін-өзі ұстай ... ... мен ... ... тез ... тез ... тип. Г.Ю.Айзенк бойынша бұл невротик-
экстраверт, яғни халықты жақсы көріп тұратын, бірақ бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... жағдай шын мәнінде психопатия
мен истерияның басым белгісін көрсетеді.
Екінші тип "Флегматик„-И.П.Павловтың түсіндіруінде бұл күшті, орнықты
өзін-өзі ұстай білетін, ... кей ... ... тип. ... ... ... ... Ол психопатия мен истерияға жақын
емес. Террорда ол тек қана ... ... ... ... ... ... тірегі.
Үшінші тип "Сангвинник,,-. И.П.Павловтың пікірі бойынша бұл күшті, өзін-
өзі ұстай білетін, ... Оның нерв ... ... және ... ерекшеленіп, бұл адам кез-келген ... ... ... бұл ... ... және экстровертті тип. Оның
шешімдері көбінесе өмірлік тәжірибенің негізінде негізделеді.
Төртінші тип "Мелонхолик,,.- И.П.Павлов бойынша бұл өте ... тип. ... ... ... Г.Ю.Айзенк бойынша бұл невротик-интроверт.
Г.Ю.Айзенктің ойы бойынша ... ... жеке ... ... байланыса отырып, оның тұқымқуалаушылығына қатысты
болады. ... ... ... ... ... Адам ... бір темпераменттік
қасиеттерге ие болғанымен, егер ол криминогендік ... ... ... ... орта оны қылмыскерге айналдырады. Ортаның әсері ... ... ... ... ... ... ... көбінесе күшті невротик
типтер көбірек кездеседі[18].
Құрбандарымен қоса ... ... ... ... ... ... Камикадзе деген ат екінші дүниежүзілік соғыстағы жапон
армиясындағы Самурайлардан шыққан, яғни ... ... ... олар ... ... ... өзін жарған. Кейін бұл термин барлық өзін-өзі
өлтіретін ... ... ... ... 2001 ... 11
қыркүйектегі Дүниежүзілік сауда орталығына жолаушы тасымалдайтын "Боинг,,
ұшағын ... ... ... бірге ғимаратқа соқтығысады. Осы оқиға
болғаннан кейін Камикадзе деген ... ... ... келді.
Камикадзе-шахид синдромына психологиялық сипаттама берсек, олар бір
идея ... діни және т. б. ... үшін ... қоса ... Мысалы, Палестиналық террористер, яғни шахидтер жарылғыш заттарды
үстіне орап, адам көп ... ... ... өзін ... Бұл ... ... өз еркі ... таңдайды. Камикадзе өз өмірін беріп, жаудың коп
өмірін ... ... Ол үшін ... ... ... қажет
етеді. Өлімнен қорықпау психологиялық факторларға ... ... идея ... ... ... сезім (жауды жек көрушілік)
және басқа эмоционалдық жағдайлар болуы мүмкін. Камикадзенің жарқын ... ... ... ... Шахидтерді жатқызуға болады.
Камикадзенің бұл түрін зерттеу қазіргі ... ... ... ... ... ерекшелігі олар құдаймен қоса өз елі үшін өз жанын қиюға дайын.
Мысалы, "Хамас,, қозғалысы ... ... - ... мынаны
үйретеді: "Алла ұлы даңқты, сен оның алмас қылышысың, Алла үшін өлім ... ... тіке ... ... Шахид психологиясы діни идеяға
негізделген. Олар құдай үшін ... ... ... бұл үшін ... тек ... болады деп үйретеді. Жұмақта оны тек рахат өмір ... ... оны ... Ол ... мол тәтті тағамдар, сусындар және жыныстық
қатынасқа түсетін 70 ... ... қыз ... тұр деп ... айтылғаннан мынандай қорытынды шығаруға болады: "Камикадзе —
Шахид комплексі,, ... ... ... ... ... ... ... Бір идеяға сенім рационалды жағдайдан
гөрі, эмоциональды жағдай болып табылады. Яғни ... ... ... ... қию ... тек ... мен ... Шахидтерде
кездеспейді. Ол барлық халықта, дінде, елде бар. Бұл ... ... ... ... және оны ... Ұйым оның ... ауыстырады.
Камикадзе — Шахид террористеріне ұйымды пір тұту тән нәрсе. Камикадзе ... ... тек бір ... ... ... ... ... тырысады.
Патопсихологияда бұл "Қараңғы туннельде жалғыз жарықты көру,, ... Осы ... ... - ... ... ... , ... болашаққа арнау,, тілегі пайда болады.
Атақты террорист Б. Савинков өзінің сөзінде: "Мен террорға сенемін. Мен
үшін террор ... үшін ... ... ... біз ... ... біз көп
боламыз. Ертең мен болмайтын шығармын. ... мен ... [16] ... Бұл ... ... ... көбеюі, ертеңінің жоқ болуына
байланысты екеніне көңіл бөлу ... ...... ... ... ... ... көбейетініне сенеді.
Біреудің өмірін өзінің өмірі арқылы тартып алу террорист-камикадзенің
негізгі мотиві. Бұл адамдарға басқа ... ... ... ... ... өлімге қиғаны қуаныш әкеледі.
Террордың мақсаты оны қызықтырмайды. Оны тек ... ... ...... ... әлсіздігінің орнын толтыру үшін
террорлық ... ... ... ... сау ... ... ... адам,
өзінің өмірін қадірлейді. Сау адам террорист болуы мүмкін, бірақ сау адам
Камикадзе—Шахид ... ... ... ... - бұл ... ... ... Ол өзінің өмірін төмен бағалап ... ... ... ... ... өлімнен қорықпайды. Олар тек террорлық акт ... ... ... органның қолына түсуден және соған
байланысты азаптаудан және қорлаудан қорқады. Сол ... ол ... ... ... және ... түрлері, айырмашылығы
БҰҰ - ның сарапшыларының ойынша, әдетте террористік актілер алдында
қарсылық пен конфликттің кіші күш ... ... ... ... ... оны ... алдын-алу жүйесі жоқ болып отыр. Бұның негізгі себебі ... мен ... ... ... және ... дәрежеде
бір-бірінен анық шектелмеуі болып табылады
Мына жағдайды ерекше атап өтуге болады, себебі ... ... ... ... ... ... сәйкес күш көрсетуге қатысты
тұлғаларды ... ... ... ... ... ... деп
атауды ұнатады.
«Экстремизм» сөзі - француздың «ехtrеmise» және латынның «ехtremis» -
ақырғы ... ... ... ... ... ... яғни саясат
пен идеологиядағы іс-әрекет пен көзқарастардың ақырғы шегі ... ... тілі ... ... С.И. ... анықтауы бойынша экстремизм-
"төтенше шаралар мен көзқарастардың жолын ұстану" (Әдетте, саясатта) [3].
Қысқа ... ... ... - бұл ... ... ... ұстану, яғни саяси мағынада мәселелерді шешуге ұмтылу,
барлық күш ... мен ... ... қоса ... ... ... ... қолдану арқылы алға қойған мақсатқа жету болып
табылады [19]. Саяси экстремизм ... ... ... ... ... ... т.б. және ... ішкі саясат, ұлттық
қатынастар салаларында байқалуы мүмкін. Сондықтан, аталғандарды сараптай
келе, экстремизмге мынадай түсініктеме беруге ... ... - ... құбылыс ретінде саяси күрестің ... ... ... ол ... ... қоғамдық институттар
мен құрылымдарды мойындамаумен, сонымен қатар өзінің ... ... оның ... ... ... Ал ... саяси экстремизмнің барлық күштері үшін билікке жетудің қылмыстық ... ... ... ... өз ... ... әдістерді қолдануы мүмкін:
айқын күш көрсетпеу- оның ішінде үгіт-насихат жүргізу, жиналыста немесе
баспасөз ақпарат ... сөз ... және т.б; ... ... ... (жаппай тәртіпсіздікті ұйымдастыру, азаматтық бағынбаушылыққа
шақыру, террористік актіге соғыс кезіндегі ... ... ... ... ... экстремизмге бірінші рет берілген анықтама
15.06.2001 жылы қабылданған, ... ... және ... ... Шанхай конвенциясында көрсетілген. Онда «экстремизм» былай
деп көрсетіледі: ... күш ... ... ... ... құрылысын өзгерту, қоғамдық қауіпсіздікке күштеп қол сұғу,
сонымен қатар жоғарыда көрсетілген мақсаттар үшін заңсыз әскери ... ... ... ... [20].
Өкінішке орай Қазақстанның ұлттық заң саласында экстремизмге анықтама
берілмеген. Ю.И. Авдеев терроризмді экстремизмнің басқа да түрлерінен ... ... оның ... ... ... ... ... және бірқатар белгілерін көрсете отырып [21], ... ... ... ... яғни ... әлеуметтік-
саяси феномен ретінде саяси күрестің соңғы формасының ... ... ... ... басқа Ю.И. Авдеевтің берген анықтамасында
терроризмнің стратегиялық ... ... ... ... көбірек көңіл
бөлінеді, ал экстремизмді стратегиялық құбылысқа жатқызады.
Профессор А.Е. Жалинскийдің байқауынша «Терроризм туралы біз ең алдымен
нені анықтауымыз ... ... ... мына ... бойынша шектеу
керек сияқты, яғни бұл күштеу іс-әрекеттерінің негізінде ... ... ... ... ... байланысты А.Е.Жалинский
мемлекеттік және экстремистік терроризмге бөлуді ұсынады.
Бірақ терроризмнің анықтамасының өзі заңды ретінде талас ... ... ... ... мен ... ара қатынасы нақты ... ... ... ... қатысушы мемлекеттік және мемлекеттік емес
субъектілер де нақты ... ... заң ... ... негізгі дефинициялар - «саяси
экстремизм», «экстремистік бағыттағы қоғамдық ... ... ... және ... діни ... ... тұру үшін билік органдарының іс-
әрекетін келістіру мен белсенділігін ... үшін ... ... жоқ.
Б.К.Мартыненко экстремизмнің әртүрлі формаларына байланысты оны саяси
(қалыптасқан мемлекеттік құрылымды жоюға ... және ... ... «оң» диктатура орнату), ұлттық («өзінің ұлтын» қорғау және
оның құқықтары мен мүлделерін, ... және ... ... ... ... ... діни (әртүрлі конфессияның өкілдерімен
есептеспеушілік) деп бөледі [22].
С.Н. Еникополов террористік қозғалыстың ... бөлу ... ол ... ... үш ... ... ... а) ұлттық, ә) діни
терроризм, б) өз еліндегі үкіметке қарсы күрес ... және ... ... ... ... ... ... тікелей қатысты. В.И. Замковой мен
М.З.Ильчиков ... ... ... оның ... кең ... Олар ... ... және контреволюциялық, әскери және
криминалды, тағы басқа деп бөледі [24].
Бұдан басқа Ресей ... ... ... түрлерге бөледі:
саяси, ұлтшыл, әуе, халықаралық, идеологиялық, этникалық, діни, ... ... ... ... ... және т.б. С.А. ... - ... террор; неофашистік; ультра оңшыл; ультра солшыл;
сонымен қатар сепаратистік деген түрлерге ... ... - ... ... мен басқа да нормативтік актілерге
сүйене отырып, Г.М. Миньковский және В.П. Ревин ... ... ... ... (бір мемлекеттің екінші мемлекетке қарсы ... ... ... ... халықаралық, ішкі ... діни ... ... француз ғалымы Л.Диспо «Террор машинасы»
кітабында терроризмді оппозициялық оңшыл ... ... ... ... ... ... солшыл деп жіктейді [24].
Көріп отырғанымыздай, жіктелудің көп болуының ерекшеленуінің себебі,
көп жағдайда бір-бірімен сәйкес келмейтін ұғымдардың бір қатарда ... ... ... көп қырлылығының түрлі негіздерде болуынан оның әр
түрлілігінің өте көп мөлшерін бөліп шығаруға ... ... ... ... ... ... құбылыс екендігінің спецификалық
белгісін немесе тек ... ... ... ... тек ... ... ... басқа құбылыстарының жалпылығын
көрсетеді.
Жоғарыда көрсетілгендей көптеген ұсынылған ... ... ... ... әр ... ... ... терроризмнің әрі
экстремизмнің біріңғай белгісін көрсетеді. Сондықтан терроризмнің мәні мен
оған қарсы әрекет ететін әдістерді спецификалы ... ... да ... Е. Г.Ляхов пен А.В.Попов жеке тұлғалы және ... ... ... және ... ... және ... мен жалпы қылмыстық терроризмді бөледі [13].
Б.К.Мартыненко бар классификациялардың ... ... ... ... келтіру үшін терроризмді түрлеріне қарай -халықаралық және ішкі;
типтеріне ...... ... ... ... ... «солшыл»;
формасы бойынша — саяси, қылмыстық, ақпараттық, ... және ... ... ... ... топтар мен ұйымдарды көздеген мақсатына
қарай - саяси-әлеуметтік, ұлт-азаттық, сепаратистік, діни жағынан ... ... ... ... жоғарыда айтылған көптеген категориялар экстремизмнің жіктелуін
қайталайды ... ... ... ... ... ... әсер ететін саяси күрестің формасы болып ... ... ... қылмыс ретінде бағаланады.
Сонымен терроризмге саяси-әлеуметтік мән беру оны ... ... ... онда ... себебі мен мақсаты көрсетілген. Ол
терроризмнің пайда болуына көмектесетін жағдайларды жою үшін ескерілуі өте
маңызды.
Сонымен ... бір ... ... ... ... ... ... оның криминалдық мәнін анықтамайды [26].
Екінші жағынан терроризмді идеологиялық белгілері бойынша ... ... ... ... ... ... Мәні жағынан ол қылмыстық
әрекетпен бірдей, бұл бір жағынан күрестің заңсыз және заңды ... ... ... ... ... бостандық үшін және т.б.).
Терроризмді классификациялауда оның құрамының саяси және криминалды
арақатынасы қиындық туғызады.
М.В.Назаркиннің ойымен келіспеу ... оның ... ... ... ... бойынша криминологиялық классификациялау жалғыз және ... яғни ол ... ... ... Ол біріншіден, ... көп ... ... яғни оны классификациялауда
критерийлердің көп болуы (мақсаты, мотиві, ... ... ... жасау әдісі, қаржыландыру көзі бойынша және т.б. жіктелуі
мүмкін), екіншіден, оның ... ... әр ... ... ... Таяу Шығыстағы терроризмнен ... ... яғни ... ... ... ... өзгеруі (өткен
ғасырдың терроризмі қазіргі заманғы терроризмнен ерекшеленеді.) [27]
Террористік актілерді субьекттік белгісі ... ... ... ... ... ... түрде жазған Т.С. Бояр-Созанович
негізгі схеманы жеңілдету мақсатында терроризмді негізгі үш түрге бөледі
[28]. 1) ... ... ... ... ... ... ... 2) топтық немесе ұйымдасқан - мемлекеттің қолдауын
пайдаланбайтын топтық немесе жеке тұлғалар ұйымдары орындайтын ... 3) ... ... жеке ... орындайтын террористік
актілер.
Бірақ қазіргі жағдайда классификация негізін алмастыру ... ... ... ... ... және ... ... терроризмнің
қылмыс екені туралы айтылса, ал бірінші ... ... ... ... ... және ... жағдайда мынаны еске алу керек, себебі
қазіргі халықаралық құқық мемлекетті қылмыстық субьект ретінде қарамайды.
Сонымен ... ... тек ... ... тұрмақ, халықаралық келісілген мәселе бойынша консенсуске
жетуін қиындатады және сонымен ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтіреді. Сондықтан ... күш ... ... ... ... анықтау маңызды.
Терроризмнен оның саяси және криминальдық ... ... ... шығаруға тырысатын жағдайда бұл түсініктердің ... ... өзі ... ... ... да, сонымен қатар криминалды
әрекет формасында да көрінуі мүмкін. Осыдан аталған формалар ... ... ... олар ... және ... қарсы
қойылатын түсініктерге де жатпайды. Бірақ логика зандарын бұза отырып,
терроризм күш көрсетудің ... ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Кейбір жағдайда криминалды терроризмнің түрлерін
ерекшелеуге ... ... ... ... қылмыстық және т.
б.)
Ю.М. Антонянның ойы ... ... ... ... ... ... терроризм қылмыстық жазаға тартылуы керек, бұл ... С.А. ... ... ... ... ... да шын мәнінде бүл әртүрлі дүние [25].
В.П. Емельянов терроризм ... анық емес деп ... ... діни терроризммен қатар, тағы қылмыстық терроризмді
бөледі.
Қандай да болмасын терроризм қылмыстық ... ... ... емес терроризм жоқ. Бірақ қылмыстық терроризмнің өзі
мотивтері бойынша бөлімшелерге бөлінеді: ... ... ... ... ... ... ... — өз елінің азаматы немесе шетел азаматы
немесе басқа да мемелекеттің құрылымының өкілі болуы мүмкін [18].
Терроризмнің классификациясы мәселесіне ... ... оның ... ішкі деп ... онша ... ... ... қолданбалылығы жөнінен
тиімді болып есептелінеді. Себебі, осы бөлудің негізінде ... ... яғни ... ... террористік акті, ... ... мен ... ... ... ішкі бағыттағы
террористік актілерге қолданатын стандарттардың экстраполяциясы.
Терроризмнің, экстремизм және ... ... ... ... ... ... келе, олардың айырмашылық белгілерін ... ... ... болады:
Субъектілері бойынша айырмашылығы.
| ... ... ... ... |+ |+ |- ... тобы, |+ |+ |+ ... | | | ... |- |+ |+ ... ... ... ... ... |Экстремизм |Терроризм ... ... ... ... |+ |+ ... жету үшін|міндетті емес | | ... ... | | | ... және оның |+ ... бірі |+ ... ... ... мүмкін + | ... ету | | | ... ... | |+ | ... ... | | | ... түрде әсер | | | ... | | | ... ... мен| |+ |+ ... | | | ... ... | | | ... ... |- |. + |- ... | | | ... |+ |+ | ... ... | | | ... ету | | | ... | |+ | ... ... ... | | | ... Қазақстан және Орталық Азияда экстремизм мен терроризмнің таралуы
Кеңестер Одағы ыдырағаннан кейін Орталық Азия аймағында пайда болған
жаңа тәуелсіз ... тек ... ғана ... сонымен
қатар әлеуметтік-мәдени және идеологиялық мәндегі күрделі ... ... Іс ... ... ... ... ... исламның саясаттануының
өткір мәселесімен бетпе-бет келіп, сол кеңес дәуірінен кейінгі кезендегі
аймақтарда діни экстремизм мен ... ... ... ... ... [20] Осы ... ... Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің "Сындарлы он жыл" ... ... ... ... қарама-қарсылық сейілгеннен кейінгі "идеологиялык ваккум"
ахуалында, көптеген мұсылман елдерінде (соның ішінде, ... ... ... ... ... байқалды. Индустриялы
елдердің экономикалық дамуы мен ... ... ... бел ... сәйкессіздік батыстық либерализмнің кердең қадамына жел беріп,
бүқара көпшіліктің ... ... ... ... әділетсіздігі туралы
ұғым ұялатты."[9]
Сонымен исламды саясиландыру ықпалында жоғарыда айтылған елдерде діни
экстремизмнің әртүрлі ... ... көп ... ... белгілер мен
ұқсас факторлардың нәтижесінде болып отыр. Орталық Азиялық ... ... ... ... ... ... ... діни
экстремизмнің шығуы мен таралуының кейбір жақтары орын алуы ... ... бұл ... ... ... ... өзінде
Орталық Азиялық аймаққа халықаралық экстремистік және террористік ... ... ... ... ... үшін де ... қауіп-қатер болып
отыр.Соңғы кездері Орталық Азия ... осы ... ... ... ... ... ... тактикасы халықаралық
террористік ұйымдар тарапынан мейлінше қарқын алып отырғанын ... ... ... ... ТМД елдерінің біразында әртүрлі формада
көрінеді. Мысалы, ислам жалауын автономия құру ... ... ... ... ... ... ... Башқүртстан, Ингушетия, ... ... ... мен ... ... ... ... Азия
кеңістігінде таралуы мынадай обьективті себептерге байланысты болды.
Біріншіден, мұсылмандық дәстүрлерді ұстанушы ... өмір ... ... Азия елдерінде коммунистік идеология құлағаннан кейін ... ... Бұл ... іс жүзінде ислам идеологиясымен ... ... ... ... ... ... айнала бастады.
Екіншіден, өзіндік мемлекеттілік алған халықтарда бірден ұлттық ... ... өсе ... ... бұл ... ... ... Өзбекстан) басқару режимдері исламдық дәстүрлердің қайта
өркендеу процесін жан-жақты қолданып отырды.
Сөйтіп, ислам дін ... ... ... ... олар ... билікке ұмтыла бастады.
Үшіншіден, оңтүстікте "темір шымылдықтың" ашылуына байланысты ... ... ... ... ... жасалды. Бұл мұсылман
елдері өзінің ... ... ... бай ... ... ... жасыра отырып, оны "бірыңғай ислам дүниесін" құрамыз деген
идеологиялық ... ... ... бұл ... әлеуметтік-экономикалық қиыншылықтардың болуы,
кейбіреуінің экономикалық артта қалуы қарсылық қозғалысының өсуіне ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде орындалмайды. Заңсыздық көп ... ... ... мен ... ... ... мұсылман бұқарасының
санасында исламды жақсы деген көзқарас стихиялы түрде қалыптаса бастады.
Сөйтіп ол баламалы құқық ... ... ... ... Азия мемлекеттерінің бірқатарында исламдық
бағыттағы экстремизмнің әртүрлі ... ... ... бірі - бұл ... мұсылман бұқарасының мультиэтникалық
құрылымының қалыптасуы болды. Коммунистік интернационализм идеологиясы мен
соған сәйкес ... ... ... ... көп ... ... ... қоғамдық реттеушіден айырылды. Сондықтан бұл елдерде ислам
жалауының астында қоғамның өзін-өзі реттеуші процесі стихиялы түрде ... ... ... факторын кейбір Орталық Азияның
жекелеген саяси орталары өздерінің мақсатына жету үшін ... ... ... Кейбір жағдайда мұсылман діні саяси және басқа да ... ... кей ... ... ... ала ... ... саясиландыру факторы болып қалыптасқан ... ... ... ... ... байланысты қазіргі әрекет
етіп отырған режимнің баламасы ... ... ... ... ... ... Мысалы,Өзбекстандағы Ферғана аумағына сепаратистік
бағыттағы діни экстремизмнің енуі. Бұлар Ташкентке ... ... ... етіп ислам ұранын алды.
Тоғызыншы, Орталық Азия елдерінің кейбір басшыларының ... діни ... ... қауіптілігін ескермеуі, сонымен
қатар бүл процеске өз ... ... ... ... жағдайдың
ушығуына әкеп соқты.
Исламды саясиландыру процесі Орталық Азия елдерінде бірте-бірте діни
экстремизм мен терроризмнің таралуына әкеліп соғуы ... үш ... ... ... 80-ші ... аяғы мен 90-шы жылдардың басы — Орталық
Азияның бірқатар елдерінде ислам дінінің қайта өркендеуі.
Екінші кезең, 90-шы ... басы мен ... ... — бұл ... ... нәтижесінде діни факторлардың күшеюі.
Үшінші кезең, 90-шы жылдардың аяғы мен 2000 ... басы — ... Азия ... діни ... ... Әртүрлі исламдық топтар
геосаяси масштаб дәрежесіндегі саяси ойындарға қолданыла бастады.
Бұл аймақтағы исламдық бағыттағы діни ... енуі мен ... ... ... ... ... дамуының үш негізгі
сценариін бөліп көрсетуге болады:
Аумақтық -кландық;
Оппозициялық -биліктік;
Сыртқы шиеленіске тарту сценариі;[45]
Бірінші топ ... діни ... және ... ... ... Оның себебі, Республика тәуелсіздік алғаннан кейін
бұрынғы билік басындағы аумақтық элита билік басына тартылмады. Сөйтіп ... ... ... ... бірінші кезекте олардың
партиялылығына қарап емес, туған жеріне қарап бөлді.[20] Діни ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың құрылуы мен жұмыс істеуі табылады. ... ... ... ... ... кейіннен Біріккен Тәжікстан Оппозициясы
(БТО).
Діни экстремизм мен ... ... ... ... ... жатқан саяси процестерге байланысты болды. ... ... ... ... ... ... ... қоғамды
біріктіруді қамтамасыз етуі керек еді, бірақ оларға кері әсерін тигізді.
Ұлтшылдық идеологиясы ... ... ... ... ... ... мемлекеттен бөліну принципіне қарама-қайшылықта болды.
Жай адамдардың діни еркіндігін шектеу олардың наразылығын ... ... ... күйдің көрінуіне себеп болды. Өзбекстанда ... ... ... ... экстремистік топтардың пайда болуына әкеп
соқты Мысалы,1998 жылы Тәжікстанда Ж.Наманғани бастаған бүлік ... ол ... ... ... онда өзбек билік органдарына қарсы
әрекеттер жасады.[420] ... ... ... ... ... ... көзі ... Андіжан, Наманған облыстары болды. Себебі,
ол жерлерде исламның дәстүрлері өте күшті ... 90-шы ... ... ... Наманған облысында бірқатар ерекше ауыр қылмыстар жасады,
яғни мемлекеттік шенеуніктерді өлтіру орын алды. 1999 жылдың ... ... ... ... ... ... мен ... таралуының сыртқы шиеленіске тарту
сценариі -Қырғызстанда орын алды. Мұның алғашқы ... ... 90- ... ... ... ... мен идеологиясын
насихаттау болды. Арнайы қызмет органдарының мәліметі бойынша ... ... ... ... 10000 дана ... араб елдерінен келе
бастады. Ош және Жалалабад облыстарында экстремистік әдебиетті ... ... үшін 300-ге жуық адам ... ... ... бұл ... шиеленіске тарту" іс жүзінде жүзеге
аса бастады.
Мысалы, 1999 жылы ... ... ... ... ... принципінің
зандылығын дәлелдеді.
Бұл оқиға Қырғызстандағы қоғамдық-саяси ... ... ғана ... жоқ, ... ... экстремистік топтардың енуі үшін
шекараның ашық ... ... ... ... ... қауымында сандық және сапалық
өзгерістер болып ... ... ... ... ... біздің
елімізге кез-келген идеологияның, соның ішінде ... ... ... туғызып отыр.
Қазақстанда терроризм мен діни экстремизмнің таралуына ... ... 2 тобы әсер ... Оның бірі ... ... ... ... шиеленістіру мүмкіндігімен байланысты. Екіншісі
Орталық Азия аймағындағы жағдайдың дамуы мен сырттың геосаяси әсері ... ... діни ... жай ғана ... еместігі тағы
бар. Мен атап өткендей, негізгі қауіп, ең алдымен, шырқы бұзылған сырттың
әсерінен болуы және ондай ... ... ... ... ... элементтері
қазірдің өзінде бой көрсетіп отырған Еуразияның ... ... алуы ... ... ... ... ... және ол
мемлекеттердің контртеррорлық әрекеттер арқылы есе қайтаруға пейіл болуы
елдегі, әсіресе, оңтүстік ... діни ... дем ... бірі ... ... өзі, ... конфессиялар арасындағы бейбіт ахуалға
байланысты қалыптасқан орнықты да беймарал ... ... ... пен діни ... ... сақтау жолында бүл проблеманы сөз етпеу
немесе белгілі-бір алдын алу шараларын қолға ... ... ... ... ... ... ... радикалды исламдық
идеологиялық экспанция арқылы етек алуы мүмкін. Қырғызстан мен Өзбекстанда
қатаң әкімшілік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... миссионерлік іс-әрекеті
қиыншылыққа ұшырап отыр.
Сондықтан ... ... ... ... негізгі
тармақтары жақын арада Қазақстанның ... ... ... Көп елдердің белгілі радикалды топтары өздерінің идеясын
бүкіл Орталық Азиялық аймаққа ... ... кең ... ... ... танытып отыр. Оның үстіне, Қазақстан халқының
мұсылман ... ... ... және ... ... мен ... ықпалдарын жүргізіп, қалайда біздің аумаққа табан тіреп қалу үшін ұдайы
әрекет етіп те ... мен ... ... ... ... халқының
мұсылман қауымына бағыттайды. Алайда осы орайда, діни ... ... ... үш ... жуық діни ... мен қозғалыстардың
басын біріктіретінін, басқа да 40-қа тарта конфессияға қауіп-қатер ... ... ... ... ... ... ... оның алдағы
уақыттарда да төбе көрсетпеуін қаперге алып отыру ... ... ... ... күштердің діндерді шектен тыс
саясаттандыру бағытындағы айқын да табанды әрекеттері, біраз себептерге
байланысты, әзірше сәтсіз болып ... ... ... ... жағдай Қазақстанның құқық қорғау
құрылымдары жағынан бақылауға алынып отырса да, соған қарамастан оқиғаның
дамуының бақылаудан ... кету ... ... ... өсіп ... ... исламдық бағыттағы діни экстремизм мен
терроризмнің таралуы үшін ... ... ... ... ... ішкі ... өсуі. Бұл жағдай еліміздің мұсылман
халқының менталитетінің ерекшелігіне байланысты.
Біріншіден, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... сол этникалық айырмашылықтарды алып
тастай алмайды. Бұл айырмашылықтар олардың ... ... ... ретінде қызмет етеді. Қазақстанда ... ... ... ... ... Қазақстанның діни
басқармасының ресми құрылымдарына бағынбай, ... ... ... ... Қазақстанның мұсылман қауымының ... ... ... көп ... ... аумақтық мүлделерін қорғап отыр.
Осы тенденциялар Қазақстанның мұсылман дін басыларының арасында қарама-
қайшылықтардың өсуіне әсер етуі ... ... ... ... ... басшыларына қарсы тұратын лидерлер белсенділік танытуы
мүмкін. ... ... ... өсуі жай ... ... ... ... Сондықтан мұндай жағдай көпшіліктің арасында сенімсіздік
туғызып олардың арасында діни оппозициялық ағымдардың өсуіне әкеліп соғуы
да ... мен діни ... ... Азия мен Қазақстан
территориясында таралу мүмкіндігін ескере ... ... ... соңғы
жылдары бұл құбылыспен күресуде бірқатар ... ... Бұл ... ... ішкі ... негізгі міндеттерінің біріне айналды.
1999 жылғы белгілі Баткент оқиғаларынан кейін, Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың
тапсырмасы бойынша ... ... мен ... ... ... ... ... Республикасының Қауіпсіздік Кеңесінің комиссиясы жедел түрде
құрылды. Ел Президентінің арнайы жарлығы- ... мен ... ... ... ... - қабылданды.
Осы жарлыққа байланысты еліміздің құқық қорғау мен ... ... діни ... ... ... ... ... шекара бөлімдерінде кедендік, визалық және паспорттық бақылау
күшейтілді.
Мұнымеи қатар халықаралық қатынас жолдардың, көліктердің барлық түрлері
күшейтіліп, ... және ... ... реттеу жұмыстары басталды.
Астыртын миграциялық жолдарды, есірткілер мен контрабандаларды шектеу
мақсатында, қатерлі топ аталатын ... ... ... ... әзірлеу уақытша ... ... ... ... оқу
орындарындағы студенттердің, оқушылардың және оқытушылардың халықаралық
алмасуларын ... ... ... ... аумағына қылмысты адамдар, халықаралық іздестіруде жүрген
террористік және экстремистік жасақ ... ... ... қоныс
аударушылар немесе босқындар атын жамылып өтіп кету фактілері анықталуда.
Шекаралық аймақтардағы ахуалды ... ... ... мемлекеттік шекараны делимитациялау процесінің мәні зор.
Қазақстан мен көрші ... ... ... делимитациялау
процесі 2002 жылы толық аяқталды деуге болады. Мемлекеттік шекараны жедел
шектеу шаралары ... ... ... ... ... ... ... мен ҰҚК-нің Шекаралық қызметіндегі бөлімшілері, ... ... ... оннан астам жаңа бақылау - ... ... ... ... ... Қазіргі шақта Оңтүстік
Қазақстан, Жамбыл, Қызылорда және Маңғыстау облыстарында 30-дан астам жаңа
кеден пункттерінің құрылысы ... ... ... аумағының, әсіресе елдің
оңтүстік өңірінің, бүкіл периметрі ... ... ... ... үшін
қосымша шаралар жасалды.
Дәл осындай мақсат барысында Оңтүстік әскери округі ... ... ... ... және ... ... өңірлік бағыттар бойынша үш
әскери округ жасақталды.
Ұлттық қауіпсіздіктің 2002-2005 жылдар аралығындағы ... ... ... ... халықаралық терроризм мен діни экстремизмге қарсы
әрекет ету мақсатында шекаралық ... ... және ... өңірлерде
өзара әрекеттесуді үйлестіру үшін ҰҚК-иің ... ... ... мен ... ішкі ... бөлімшелерінің біріккен тактикалық
жаттығулары тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... - «Сұңқар» құрылды. Ал шекара аймағындағы
аудандарда ... және жол ... ... ... ... үнемі өндірістік кәсіпорындардың, өмірді қамтамасыз ететін
обьектілердің, ... ... мен ... ... ететін шаралар жүргізіліп отыр.[9]
Қазақстан терроризм мен экстремизмнің таралуын тоқтату ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайды
жақсартуға бағытталған шаралар қолданып отыр.
Мысалы, елде макроэкономикалық жағдай тұрақтануға жетті, ... ... ... өсу ... ... жағдайды
жақсартуға ерекше көңіл бөлініп отыр. Бұл бағытта үкімет жұмыссыздық ... ... ... ... Бұл ... ... ... жұмыс орнын құруды көздеп отыр. Қазіргі кезде бір қатар маңызды
әлеуметтік бағдарламалар жүзеге асып ... ... ... ... еру,
зейнетақы реформасы, халықтың әлсіз топтарын әлеуметтік қорғау.
Елде ішкі саяси тұрақтылықты ... ету, ... және ... ... ... ... жалғастыру мәселелеріне
ерекше көңіл ... ... ... ... мен оны ... ... шешуге
мемлекеттік органдар тарапынан айтарлықтай көңіл бөлініп ... ... бұл ... одан әрі жалғастырудың және антитеррорлық шараларды
орындаудағы формалды әрекеттерден арылудың ... де бар. ... ... мен ... негізгі ошақтарындағы ахуалдың өрбуін
бажайлағанда, террористік белсенділік деңгейінің бүгінгі танда жоғарылап
тұрғанын айтуға тура ... ... ... ... ... ... Антитеррорлық орталық құрылды. Бұл орталық ТМД елдерін осы бағытта
күштерін үйлестіріп отыруға арналған.
Қазақстан Орталық Азия ... ... ... мен жетекші
халықаралық ұйымдардың, әсіресе, БҰҰ-ның назарын аудару үшін белсенді іс-
әрекет ... ... Осы ... 2000 ... ... аумақтағы көршілермен
- Өзбекстан, Қырғызстан,Тәжікстан - терроризм, саяси және діни экстремизм,
транснационалдық ұйымдасқан қылмыспен және қауіп-қатерге қарсы ... ... ... ету ... ... қол ... жерде жақын төңірікте де, сондай-ақ одан гөрі кең ... ... пен ... ... ... ... ден қоюы
және белсенділікпен қатысуы жолында терроризмге және басқа да қауіп ... ... ете ... жүйе құру ... болып отыр. ТМД-ның Антитеррорлық
Орталығы, Ұжымдық ... ... ... ... ... ... бәрі де осы аймақтағы қауіпсіздік ... ... ... ... Біз ... өңірі аясындағы қауіпсіздіктің
консолидацияланған құрылымын құру мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... Азия ... жағдайды
тұрақтандырушы рөлді ойнап отыр. Бұл ең алдымен біздің ... ... ... ... ... ... ... Ал террорризм мен
экстремизмді таратуға қарсы күрестің ... ... ... ... ... да бір ... ... сай алдағы уақытта да
күреседі. Экстремизм мен терроризмнің ұлттық белгісі жоқ, ол ұлттан тысқары
жатыр.
Сондықтан да біздің ... ... ... ... да
осыдан көрінеді.
Бүгінгі Қазақстан, сөз жоқ, қолайлы ахуалды бастан кешіп отыр, ... ... ... таралуына байланысты процестерді ... ... ... жетеді, сондай-ақ бұл құбылысқа қарсы әрекет
ететін ... бар. ... ... ... ... ... жақын
орналасқан өңірдегі террорлық ... ... ... ... ... ... ұстап отыруды қажет етеді.[29]
2 ТЕРРОРИЗМ ҚЫЛМЫСЫМЕН КҮРЕСДІҢ ЖОЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Терроризммен күрестің әлемдік тәжірибесі
Терроризммен күрес әлемдік тәжірибеде әр түрлі ... мен ... ... Оның ... ... ... ... феномені өзінің табиғаты, қозғаушы күші, мақсаты
мен нысандары бойынша көп қырлы болып табылады. Ол әлемнің түрлі елдері мен
аймақтарында ... ... ... Сондықтан да осыған қарсы
тұратын тиімді шаралар жүйесін жасауға қажеттілік туып отыр.
Екіншіден, терроризм қаупі әр елде әр ... ... ... ... елге тән ... — нысанасы болады, ал бүл жағдай ұлттық
антитеррорлық заңдар мен шараларды бір жүйеге келтіруді қиындатады. ... әр ... ... түрлі нысандарда байқалуының өзі оған
қарсы күрес жөніндегі жедел іздестіру және заңшығарушылық шараларды барлық
мемлекеттер үшін ... ... және ... ... ... ... ... әрбір елдің үкіметтері ішкі және ... ... және ... ... ... ... ұлттық мүдделерін
басшылыққа алады. Мемлекеттердің мүлделер әртүрлі болып, бір-біріне сәйкес
келмеуі, тіпті қарама-қайшы болуы да ... ... ... жекелеген
мемлекеттерде антитеррорлық қызметті ұйымдастыру сипатына әсерін тигізетіні
белгілі және бұл халықаралық қауымдастықтың осы ... ... ... ... ... "екі ... ... орын алуы заңдылық
болып табылады [20] ... ... ... XX ... ... ... шиеленісе
түсті. Әлемнің түрлі аймақтарында терроризммен және экстремизммен ... мен ... ең ... олар ... ... объектілерімен
тығыз байланысты еді. Мысалы. Таяу Шығыста террористік топтардың ... ... ... ... ... ... Мұндай сипаттағы
террористік актілердің классикалық мысалына 1981 жылы ... ... ... ... ... ... ... А.Садаттың өміріне жасалған
қастандықты айтуға болады.
Ел Президентінің өлтірілуіне жауап ретінде Египетте А. ... ... және ... саясатқа кедергі жасауды көздеген исламшыл радикалдық
топтарға қарсы кең көлемдегі полицейлік операция басталды. ... ... ... ұзақ айларға созылған сол қастандықтың тікелей қатысушыларын
өлім жазасына кесумен ... ... ... ... ... "Аль-
Джихад" ұйымының мүшелері болып шықты.
Осы сипаттағы ... ... ... ... ... ... әдетте құқық қорғау органдары ғана ... де ... ... ... ең ... ... ... алып, діни
ұрандармен бүркемеленген болатын. Негізінен, Алжирде ... ... ... құлатып, Ислам мемлекетін құруды көздейтін көптеген
жергілікті исламшыл топтар. Алжирлік террористер террордың жарылыс ... ... кісі ... адам ... ... алу ... ... елде жүргізілетін антитеррорлық шаралар сипаты жағынан ... ... ... мен ... ... іске асырылатын кең
көлемді жауынгерлік операцияларды еске түсіреді. ... ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес
"террористерге қарсы операция" барысында өз өкілеттіктерін әскерилерге
береді. ... ... ... ... ... ... "мемлекет
қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар" санатында әскери трибуналдардың қарауына
өтеді. Әдетте осындай қатаң ... ... ... қақтығыстардың
төмендеуі түрінде нәтиже береді.
Алжирдегі терроризм мен экстремизмге ... ... ... ... ... маңызды жағдайға назар ... ... ... діни ... базасының сақталуының себебі болып отырған экономикалық
мәселелердің ... ... ... келісімге келу
жөніндегі саяси ... ... ... ... ... жазалау шаралары,
тіпті қарсыластарға берілген "өмір сүру құқығы" тәрізді ... ... ... қандай да болсын бір мемлекеттегі
ішкі саяси жағдайды өзгерте алмайды.
Осыған ұқсас ... ... ... ... ... ... ... экстремистердің нысанасына айналған Египетте де байқалған болатын.
Полицияның жауап ... ... ... ... еді. ... ... істерді қарап, олардың орындаушыларына қатысты өлім
жазасына дейін ең қатаң үкімдерді шығаратын ... ... ... ... ... Шығыс елдерінде шетел азаматтарын кепілдікке алу тәжірибесі
көбінесе азамат соғысы жүріп жатқан ... ... ... ... ... ... кепілге алынғандарды құл түрінде қаржы құралдарын алу
үшін "тірі тауар" немесе саяси талаптарды қою, оның ... ... ... ... үшін пайдаланды.
Ливан да осы тұрпаттағы террорлық актілерге жауап операцияларына енді.
Сыртқы күштердің қатысуы заңдылыққа ... ... ... ... ... мәселесінде қатаң позиция ұстануы, оның ішінде ... ... ... ... ... жасауы мен Ливанда
орналасқан Сириялық әскердің ел ... ... ... ... ... 90-шы ... басында мұндай оқиғалар азайды.
XX ғасырдың соңғы жылдары мүндай тәжірибе Йеменде кеңінен тарады.
Шетелдік азаматтарды кепілдікке алумен байланысты террорлық ... да бір ... ... ... ... ... ... Шығыс елдеріндегі террористік топтардың әрекет ету обьектілеріне,
сонымен бірге көршілес мемлемкеттердің аумағы ... ... ... ... ... жатады. Террорлық актілерге жауап
ретінде ел үкіметі террорлық ... ... ... мақсатымен
"санитарлық аймақтар" немесе ... ... ... ... іс ... жүзеге асырылуының айқын мысалына 70-ші және 80-ші
жылдар аралығында Ливанның оңтүстігінде қалыптасқан жағдай жатады. ... ... ... ... ... ... жүзеге асырды, оның
нәтижесінде Ливанның оңтүстік бөлігіндегі аумақтың бір бөлігі басып алынып,
Израильге ... ... еніп ... ... алу ... ... ... "санитарлық аймақтың" қызметінің 20-жылдық тәжірибесі қазіргі
уақытқа дейін Ливанның басып алынған ... ... ... ... мәжбүр болып отырған Израиль мемлекеті шекараларының қауіпсіздігін
қамтамасыз етуге қабілетсіздігін көрсетеді.
Терроризм Албанияда сепаратистік сценарий ... ... ... одан ... ... ... осы өлке ... сербтерді қуып, Косово мен
Метохияны Албания құрамына қосуды мақсат етті.
Албан террористері террорлық операциялардың қастандық ... ... мен адам ... ... ... жиі ... Косово мен Метохияның
көптеген нүктелерінде бір мезгілде операцияларды жүзеге асыру ... ... ... өлке ... ... ... ету көрінісін жасады.
Үндістанда терроризм діни ұрандарды жамылған сепаратистік сенарий
бойынша пайда болып, одан ары дамыды. Үнді ... ... ... ... аралығында белсенділік таныта бастаған сикхілер қозғалысының
құрамдас бөлігіне айналды.
1984 жылы 3-маусымда Үндістанда ... ... ... "Көгілдір
жұлдыз" операциясының барысында сикх террористерінің орталығы-Алтын Храмды
шабуылдады. Бір түн бойы храмға артиллериядан оқ ... одан ... ... ... храмға басып кірді.
"Көгілдір жұлдыз" операциясы нашар дайындалғандықтан әскери бөлімшелер
жоспарсыз әрекет етіп,оның нәтижесінде сол ... ... ... ... ... ... ... Шабуылдаушылар тарапынан да 100 жауынгер қаза
тапты. Алтын Храмды қорлағандыққа жауап ретінде 1984 жылы 31 ... ... сикх ... ... екі ... ... ... бір мезгілде Үндістан құқық қорғау органдары
"Орман ... ... ... оның ... ... ... террористер тұтқындалды. Осыдан кейін терррористер ұзақ ... ... ... ... ... ... терроризмнің статистикалық көрсеткіштері 1985 жылға
қарағанда асып түсті.1986 жылы ... ... ... ... ... ... ... Вайдьй өлтірілді.Осы жылы солшыл "Акали
Дал" фракциясының жетекшесі Раджив Гандиге қарсы қастандық ... ... өз ... ... ... ... және қоғамдық қайраткерлерге қастандық жасау, сондай-ақ
жаппай террор тактикасын ұстанды. ... ... сикх ... ... ... олар ... етуді жалғастырып
жатыр. Сикхтер әлемнің ... ... ... ... ... ... Солтүстік Америкада әскери операцияларды жүзеге
асырады.
Қытай Халық Республикасының Шыңжаң-ұйғыр автономиялық ... ... ... ұлты өкілдерінің қатысуымен сепаратизм сценариі ... одан ары ... Осы ... онда 27 ... ... ... ... Оның ішіндегі ең белгілісі "Шығыс Түркістанды азат ... ... ... ... Бұл ұйым ҚХР ... тәуелсіз
Ұйғыр мемлекетін құруды көздейді.
ШТАБРМ террористері жарылыс ... ... мен ... қастандық, банк тонау ... ... ... ... тағы бір ... ... "Отан ұшқыны". Ол негізінен
қастандық жасау және қару-жарақ ұрлаумен ... ... ... түспейтін тағы бір топ-ол "Лобнор жолбарыстары". Оның негізгі әрекет
ету ... ... ал ... мақсаты-ядролық қару сынағын
тоқтату.
Тәжікстандағы терроризм діни ұрандар аясындағы ру ... ... ... ... дамыды. Террористердің алғашқы топтары Тәжікстанда
1992 жылы КСРО құлаған соң пайда бола бастады.
Тәжікстанда терроризмнің ... 1990 ... ... ... келе ... Таяу ... ... эмиссарлары басты қызмет атқарды.
Араб елдерінің түрлі фундаменталистік ... ... ... ... ... соғыс жүргізу тәсілдерін оқытты.
Өздерінің ұйымдық құрылымы жағынан ... ... ... ... ал ... ... көбінесе криминалды сипат
алады.
Ресейдің Шешенстан Республикасы аумағындағы терроризмнің негізіне
сепаратизм идеасы алынды. Мәскеу мен ... ... ашық ... ... ... ... ... Кавказ аймағы Таяу және Орта
Шығыстың бір қатар топтардың мүлделерінің қиылысқан өлкесіне айналды.
"Тәуелсіздік" жариялануы мен "ислам ... құру ... ... сепаратистеріне Таяу және Орта Шығыс елдерінің радикалды халықаралық
исламшыл топтарынан ... және ... ... ... ... ... ... екінші жартысы мен 2000 жылдың бірінші жартысындағы
федералдық әскердің бандалық құрылымдарды жою ... ... және ... ... ... аумақтарында терроризмге қарсы күрестің жаңа кезеңі
басталғанын көрсетті. Алайда ... ... ... ... ... ... жақын уақытта өзгере қоймайды. Көптеген
фактілерге жасалған ... ... ... ... қарсы күрес
ұзаққа созылуы мүмкін екендігін көрсетеді.
XX ғасырдың соңғы он жылдығында Европа елдері экстремизм мен терроризм
көріністерімен ... аса бай ... ... Оның ... ... ... ... кейін терроризмнің қуатты ... ... ... ... туралы айтуға болады[30].
Италияда терроризм толқынының төмендеуіне көп жағдайда үкімет және
саяси-экономиялық ... мен ... ... ... келіссөздер шешуші
роль атқарады. Мысалы, неофашистердің қызметі олардың ... ... ... нұсқауы бойынша тоқтатылды. Ал "қызыл бригадалар"
мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... биліктен кеткен соң өз қызметін доғарды.
Италия аумағында экстремизм мен терроризмнің алдын алуда ел үкіметінің
жүргізген сыртқы саясатының маңызы ерекше ... ... ... Еуропалық
елдердің ішінен бірінші болып терроризм қаупі тууы мүмкін ... ... ... ... ... Италия Ирак, Иран,
Ливия, ҚХДР, Куба мен дипломатиялық ... ... ... ... және ... ... ... асырған болатын. Бұрын өзі де
"терроризм көзі" атағын иеленген Италия ... ... ... қарым-қатынас жасауды дұрыс жолға қойды.
Мәселеге бұлай қарау Таяу Шығыста делдалдық миссияларды жүзеге асыру
кезінде ... ... жиі ... Олар ... ... де ... тіл табысады. Италия мұсылман мемлекеттерімен
әріптестік қатынас орнатқан соң, нәтижесінде ... ... ... ... ... террористер тарапынан бір де бір аса маңызды акция
жүзеге асырылған жоқ. Алайда соңғы ... ... ... ... ... ... ... қызметі жандануына байланысты,
Италияның өкімет ... өз ... ... оның ... ... ... Осыған байланысты бірқатар зерттеушілер елде
мұсылмандар ... ... ... ... ... ... терроризмнің
күшейуіне әкеп соқтыруы мүмкін деген пікір айтады. Басқаша айтқанда, діни
экстремизм мен ... ... ... ... арқа сүйеуі мүмкін.
Аталған жағдайларды ескере отырып, ... ... ... ... мен ... ... алу жөніндегі жаңа шаралар қабылдап
жатыр. 2001 жылы 11 қыркүйек оқиғасынан ... ... ... ... С.Берлускони үкіметінен бұрын қылмыстық кодекспен рұқсат
етілмеген өкілеттіктерге ие ... ... ... ... ... ГФР-дің экстремизм мен
терроризмге қарсы күрес идеологиясы итальяндық жүйеге ұқсас. Идеологиялық
ұқсастық ... және ішкі ... ... өзгерістерге жауап беруден,
көтермелеу шараларын ... ... ... ... Германия
зандарының алдын алушылық сипатынан байқалады.
ГФР үкіметі өз елінде терроризммен ... ... заң ... дамытуда. Мысалы,1986 жылы ГФР-де терроризммен күрес туралы
заң қабылданды[31].
1989 жылы Германияда терроризммен күрес жөніндегі жаңа заң қабылданды,
оның ... ... ... ... қатысушыларына,
егер олар ГФР құқық қорғау органдарына көмек берген ... ... ... ... ... ... ... органдары да экстремизм мен
терроризммен күрес мәселесіне айрықша назар аударады. Бұл ең ... ... ... ... ... пайда болған этно-діни шиеленіске
байланысты. Оның соңы әлеуметтік-саяси ... ... бұл ... ... ... қарсыластар, бір жағынан "Ирланд республикалық армиясы" ... ... ... яғни ... ал ... ... Ольстердің
әскерилендірілген ұйымдары, яғни протестанттар тарапынан терроризм әдісі
кеңінен қолданылды.
Экстремизм мен терроризм ... ... ... Ұлыбритания
үкіметі екі уақытша құқықтық акті. 1973 жылы "Солтүстік Ирландияда айрықша
өкілеттіктер ... заң", 1974 ... ... ... алу ... заң"
қабылданды. Екі заң да британ арнайы қызмет және құқық қорғау органдарының
терроризммен ... ... ... ... ... ... ішкі сипаттағы мәселемен бірге Ұлыбритания соңғы 20-жыл бойы
халықаралық терроризм қаупін бастан ... келе ... ... ... ... күрес жөніндегі халықаралық және жалпы ... ... ... ... ... ... ... асыру мәселелерін реттейтін бірқатар арнайы заңдар
қабылдады.
Антитеррорлық құқықтық шаралар пакеті ... ... ... ... ... ... ... сезікті тұлғаларды ұстау, сол сияқты
депортациялау туралы өкілеттіктерін ... ... ... ... ... және аудио жазбаларды ұсынуға, жедел түрде күдікті ... ... ... ... дейін "қатыруға" мүмкіндік береді. Жаңа заң
полицияға терроризмге қатысты сезікті ... ... ... ... ... ... Бұл қадамды британ сарапшылары британ
зандарына енгізілген ең ... деп ... ... ... ... мен қауіпсіздік қызметі, оның
ішінде шетелдік, британ мемлекеттік органдарынан, оған медициналық, ... беру ... ... ... қосқанда, қажетті деректерді беруді
талап ету өкілеттігін ... ... ... ... енді
жолаушылар мен жүк туралы ақпаратты ... ... ... ... және ... саласындағы қызмет көрсету мен айналысатын ұйымдар
террорлық және қылмыстық әрекеттерді тергеуге қажетті ... ... ... ... ... ... ... мен Қорғаныс Министрлігі
полициясының өкілеттіктері кеңейтілді. Жарылғыш ... ... ... ... ... ... қылмысы теңестірілді. Жақында ғана
мұндай хабарлар бірікксн корольдікте үрей тудырып, қоғамдық қызметтердің
жұмысына ... ... ... ... ... ... мен ... да мекемелер полиция мен
арнайы қызмет органдарына терроризмді ... ... бар деп ... ... ... мен ... ... деректерді
беруге міндетті.
Терроризммен күресте Ұлыбританияның барлық ... ... ... ... антитеррористік қызметтерінің құрылымдық арнайы
бөлімшелері болып ... ... ... терроризммен күрес бөлімі,
ирланд терроризмімен күресу бөлімі, ... ... ... ... объектілерді күзету қызметі [34] .
Жаңа заң бойынша ... ... және ... ... қызметкерлеріне олар
жедел қажеттілікпен террорлық және ... ... ... ... ... ... болған жағдайларда қылмыстық ізге
түсуден иммунитет ... Бұл ... ... ... шараларды шетелдерде
жүргізуге мәжбүр болған ... ... ... құқықтық сипаттағы
кедергілердің алдын алады.
Ұлыбритания терроризмге қарсы күрес тәжірибесі ... ... ... Осы ... ... ... ... қызметі,
немістің ГСГ-9-бөлімшелері құрылды.
Әлемдегі ең белгілі террорлық ұйымдардың біріне Испаниядағы ... ... ... белсенді түрде қарсы шыққан Баск ұлттық
партиясының жастар қанатынан ... ... ... ... ... ... ... террорлық ұйымға дейінгі қайта құруларды өткерді.
Испанияның терроризммен күрес тәжірибесінің әлемдік ... ... ... ең ... ... ... ... құқықтық құралдар
мен әдістеріне заңсыз ... де ... ... ... үкіметі құрған терроризмге қарсы күрес жөніндегі арнайы
топтар ЭТА басшыларын ұрлап,олардың ... ... ... Израильдің
арнайы қызметі де палестиндік, әсіресе, солшыл ұлтшыл партиялары мен
қозғалыстарының басшыларына қарсы ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық
саласында үлкен тәжірибе жинады. Мұндай ынтымақтастық Еуропа Одағының
көлемінде жақсы дамыған. Испания бұл ... ... ... ... ... оның өзі де ... жолмен «өзінің баскілерін
тыныштандыруды көздейді.
Израиль мемлекеті құрылған кезінен бастап ... ... ... Бұл жерде терроризиге қатысты ... ... ... ... ... ... ... өздері террорлық актілерді
белсенді түрде қолданды. Қазір болса Израиль мен ... ... ... ... екі ... та ... ... ал бұл жағдай көп жылдық Таяу Шығыстық шиеленістің бейбіт жолмен
шешілуін қиындата түседі.
Терроризмге қарсы күрестің израильдік арсеналының ішіндегі маңыздысы-ол
терактілерге ... ... беру ... ... ... кез ... тіпті
кепілдікке адамдарды алған жағдайда да ешқандай келіссөздер жүргізбеу мен
жеңілдіктерге бармау қағидасын ұстанады.
АҚШ-та терроризмге қарсы күрес жүйелі ... ... ... АҚШ 2001
жылы 11-қыркүйектегі терактілерге дейін-ақ терроризммен күрес мәселесіне
қатты көңіл бөліп ... еді. ... ... АҚШ ... ... ... иеленеді. Олар жеткілікті қаржыландырылады,
қызметкерлер ... ... ... ... ... ... деңгейде тұр. Иммиграция туралы ... ... ... ... ... ... ұйымдарға қатыстылығына сезік келтірілген
тұлғаларды ешқандай себептерін түсіндірместен АҚШ ... ... ... ... ... ведомствалар тартылады, ал олардың
ішіндегі маңыздысы – мемлекеттік департамент, ... ... ... ... ... ... ... [57] .
11 қыркүйектен соң АҚШ ... ... ... кең ... ... ... сарапшылар мұндай бағдарламаны жүзеге асыру
Батыстың мақтаныш ... ... ... ... ... әкеп
соқтыруы мүмкін деп қауіптенеді. Қазір ... ... ... ... ... ... ... көлікте қосымша қауіпсіздік
шаралары енгізілді, АҚШ-пен ... ... ... ... ... ақпарат алмасу, жаңа ақпараттық технологиялар саласын ... ... ... ... ... ... күрес жөніндегі
үйлестірушісі Ф.Тейлор елдің терроризмнің алдын алу туралы ... ... айта ... ... шаралардың ішінен бірқатар ... ... ... ... ... (Барлау жөніндегі ұлттық кеңес, Орталық Барлау Басқармасы.)
қазіргі ... ... ... күрестің кешенді сипатын айтады. Ол
«терроризммен күрес өзінің құрамына ... ... ... ... гөрі әлде ... кең ... ... Антитеррорлық
шаралардың ішінде маңыздылардың бірі - ол барлау ... ... ... табылады. Террорлық актілерден қорғану үшін жеке сектор мен
әртүрлі деңгейдегі мемлекеттік құрылымдар ... ... ... ... көрсетеді [34].
Терроризмге қарсы күрес азаматтық құқықтарды, демократия мен зандылық
қоғамдарын ... ... ету, ... мен нығайтусыз нәтиже
бермейді. Бұл жерде үкіметтік емес ұйымдар еркін қызмет ... ... ... ... зор. Терроризмге қарсы күрес жөніндегі алдын
алу шаралары экономикалық ... ... ... яғни бұл ... ... ... жолын кесу ғана емес, экономика
мен кәсіпкерліктің даму фундаментін құру. Барлық қоғам түрлері ... ... ... үшін ... мүмкіндіктерді пайдалана алулары
қажет, өйткені экономикалық даму ағыны мен жүруге қабілетсіздіктің ... ... ... ал өз ... бұл ... ... ... тудыруы мүмкін [35].
АҚШ терроризммен күресу үшін кең түрдегі коалиция құрды, оған НАТО,
Евроодақ, ... ... ... ... -Шығыс Азия елдерінің
Ассоциациясы, Африка бірлігінің Ұйымы, Араб мемлекетінің Лигасы, ... ... ... Бас ... мен ... ... және
басқа ұйымдар [33].
Соңғы уақытқа дейін Таяу Шығыс, Еуропа мен ... ... ... ... ... ... жоқ. Бұл мемлекеттердің күш құрылымдары
жеке дара алғанда қызметтерін нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... материалдық-техникалық базамен
жабдыкталған. Сонымен бірге олардың құқықтық және қоғамдық ... ... ... ... ... ... тек күшпен шешуте ұмтылды, бұл
мемлекеттердің антитеррорлық қызметінің нәтижелігін төмендетті. Таяу ... ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастыққа
айрықша назар аударды. Бірақ соңғы жылдардың тәжірибиесі мұндай өзара
келісімнің «терроризм» ... ... ... ... салдарынан мүмкін
болмай қалуын да көрсетеді. Сонымен қатар ұлттық заңдардың унификациялануы
соңғы ... ... ... ... ... терроризм құбылысын тудыратын әлеуметтік — экономикалық
және саяси себептердің алдын алмаған жағдайда қатаң жазалау шаралары нәтиже
бермейтіндігін түсініп ... ... ... мен ... ... ... ... айрықша назар аудару керек. Себебі қазіргі таңда терроризм дүние
жүзілік күрделі ... ... ... Онда ... ... ... ... кез-келген мемлекет өз аумағын міндетті түрде қорғауды
жүзеге асырады[36].
Біріншіден, терроризмге ... ... жаңа ... ... ... ... ... қажет. Өйткені экстремизм мен терроризмге қарсы көп
жылдық күрес тәжірибесі ... ... ... ... бар екендігін көрсетеді. Бүгінгі күнгі антитеррорлық қызмет
терроризмге қарсы күш ... ... ғана ... ... мен ... және тарататын «объективтік факторлардың» дер кезінде алдын
алуға және жоюға бағытталуы ... ... ... ... ... ... ... жүйесі мен халықаралық құқық салаларындағы мәселелерді шешу қажет.
Түрлі елдердің арнайы ... және ... ... органдарының
ынтымақтастығының нәтижелілігінің мысалы ретінде террорлық қызметпен
айланысатын тұлғаларға қатысты халықаралық ... ... ... ... ... ... ... шеккен отбасыларға көмек көрсету
жөніндегі халықаралық қор құру ... ... ... Бұл ... ойы ... ... қордың құдіретіне ... ... ... ... ... ... ... ата-анасыз
қалған балаларды қамқорлыққа алу сияқты антитеррорлық шараларды ғана емес,
террорлық топтарға қарсы арнайы операцияларды қаржыландыруға кірісуі тиіс.
Үшіншіден, ұлттық және ... ... ... жүйесі мен құрылымдарын
халықаралық террорлық ұйымдарға қарсы күрес талаптарына ... Бұл ... ... ... ... ... тарауына қарсы елдер
ең алдымен кез-келген террорлық ұйыммен ынтымақтастықтан бас ... ... ... ... ... ... экстремистік ұйымдардың БАҚ пайдалануын шектеу
керек. Өйткені тез ... ... бір ... ... үшін күрескен
имиджін қалыптастыру және өз идеяларын тарату ... ал ... ... ... ... және халықты үрейлендіру үшін ... ... ... ... ... ... түрде БАҚ өкілдерімен кездестіруді талап етуі кездейсоқтық емес
[37].
Осы жағдайларды ескере отырып, әлемдегі барлық антитеррорлық ... ... және ... ... ... кең ... блокада» тізбегін құруға бағытталуға тиіс. Аталған жұмыс
халықаралық қауымдастық жақын ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей конвенция шегінде жүргізіледі.
Тұтастай алғанда, көптеген ... ... ... ... ... олар экстремизм мен терроризмнің түрлі көрінісіне
қарсы тек ... ... пен күш ... күресуі жеткіліксіз
екендігін көрсетеді. Бұл енді XXI ғасыр «обасы» атағын алған ... ... ... ... ... Терроризм тенденциясы және онымен күресу әдістері
Көптеген зерттеушілер терроризмнің даму тенденциясының негізгі белгісі
ретінде оның ... ... атап ... ... ... ... аса көп ... және айтарлықтай дәрежеде
көлемді ... ... ... ... тенденция террористік
топтардың саны өсуімен, қарапайым және жаңа ... ... ... және ... көлемі артуымен, әлемнің көптеген
елдеріндегі қарулы қақтығыстарға байланысты қаруды алудың жеңілдеуі ... ... ... саяси тұрақсыздыққа тікелей байланысты.
Мысалы, КСРО құлағаннан кейін, ТМД елдерінің аумағында бұрын әскери-
өнеркәсіптік кешенде ядролық, ... және ... ... ... көптеген ғалымдар мен мамандар жұмыссыз қалды да, ал
олардың ... ... ... ... ... экстремистер мен террористер осы адамдарды пайдалана отырып, қару
түрлерін жасауға ... ... ол сөз жоқ ... ... ... келтіре алады. Терроризмнің тенденциясын бұл күрделі
құбылысты құратын компоненттерден, яғни оның ... мен ... және ... ... ... ... ... бірге терроризмнің бірқатар саяси ... да ... ... ... террористік топтарды өздерінің геосаяси
мақсаттарына жеткізетін құрал ретінде ... ... ... ... ... ... ұлт-
азаттық күрес сипатын беруге ұмтылуы.
3) Террористердің ұлтаралық ... ... ... ... ... база ... діни ... пайдалануы.
Жақын уақытта ТМД мемлекеттерінің ұлттық қауіпсіздігі мен аумақтық
тұтастығына төнетін қауіп ... ... ... тұрып жатқан
аймақтарында, Әзірбайжанда, Тәжікстанда, Өзбекстанда және Қырғызстанда
өздерінің позицияларын нығайтуға ... ... ... ... ... болып отыр.
Қазіргі уақытта террористік ұйымның негізгі сипаттамасы-ол ... мен ... ... ... ... ... Қазіргі
заманғы террористік ұйымдар - бұл ... ... ... ... лабораториялары,
коммерциялық кәсіпорындары бар және ішкі еңбек бөлінісі белгіленген ... ... ... ... идеологтар мен практиктерден,
жетекшілер мен орындаушылардан, адам өлтіру, диверсия, автомашина айдап
кету, жалған ... ... ... ... ... ... баспасөз бен
байланыс жасауға жауаптылардан, тұрақты түрде қаржыландырылатын кәсіби
астыртын ... ... ... мен ... аппараттық,
өнеркәсіп және қаржы әлемінің ... ... ... тұлғалардан
тұрады. Бүгінде терроризм-тек фанатик-революционерлер, ұшақ айдап кетушілер
мен кісі өлтіргіш-камикадзелер ғана ... Жаңа ... ... ... ... ... қаржы-экономикалық мүмкіндіктері бар, зор
құрылым.[38].
Технологиялардың, әсіресе ... пен ... ... ... ... ... ... жағдайда террористердің шағын
тобы мемлекет пен оның азаматтарына ... бере ... ... жетті.
Терроризмнің қазіргі кезендегі дамуы террористік құрылымдардың арасындағы
ынтымақтастықтың даму процесімен көрініп отыр. Қазіргі заманғы ... ... ... ... оның әскери сипаты да өзгеріске
ұшырады. Ауғаныстан, Тәжікстан, Косово, Шешенстан, Таяу Шығыс оқиғалары осы
уақыттағы терроризмнің көлемді қарулы ... ... ... ... ... ... ... дамуына қолайлы факторларға жасалған кримонологиялық
талдау оның төмендегідей түрлері туралы тұжырым жасауға ... ... ... объектісі бойынша).
А) Элитарлы (мемлекеттік өкімет органдарының лауазымды тұлғаларына.
банктер мен компаниялардың жетекшілеріне қарсы бағытталған).
Ә) Функционалды ... ... ... ... ... ... ... бағытталған).
Б) Өнеркәсіптік (Әлеуметтік маңызы бар кәсіпорындарға, сондай-ақ
уландыратын және тағы да ... ... ... ... (сақтайтын)
кәсіпорындарға шабуыл жасау).
В) Көліктік (мұндай-газ құбырларын жою, темір жолдарда жарылыс жасау).
Қазіргі терроризмнің мынадай формалары ... ... ... информациялық.
Технологиялық терроризмнің қаупі БҰҰ қылмыстың алдын-алу және ... ... ... ... БҰҰ Бас хатшысының
баяндамасында ерекше атап көрсетілді. ТМД мемлекеттерінің «Терроризмге
қарсы ... ... ... ... ... ... радиологиялық, химиялық, бактерологиялық (биологиялық) қаруды
немесе оның компоненттерін, патогенді микроорганизмдерді, радиоактивті және
өзге де адам ... үшін ... ... ... немесе қолдану
қаупімен қорқыту, ядролық, химиялық және басқа да ... ... ... ... ... мен ... мекен-жайлардың өмірін
қамтамасыз ету жүйелерін басып алу, ... ... және жою, егер ... ... ... бұзу, халықты үрейлендіру, өкімет
органдарының ... ... ... ету, ... пайдакүнемдік және тағы
басқа мақсаттарды ... ... ... ... жоғарыда аталған
қылмыстарды сол ... ... ... ... айдап салушы,
көмектесуші немесе орындаушы ретінде қатысуы жатады[39].
Ақпараттандыру дәуірінде технологиялардың дамуы қылмыстылықпен күресті
қиындата ... және кең ... ... ... үшін жаңа ... ... және ... жүйелердің арасында аса маңызды инфра
құрылымдардың арасындағы өзара байланысының өсуі ... үшін ... жаңа ... ... ... ... ... соңғы 20-
30 жыл ішінде нақты қауіп төндіру ... ... ... ... ... 2-3 жыл ... біз ... жаңа түрінің туындап келе
жатқандығының куәсі бола аламыз, онда ... ... ... емес, бүкіл әлемдік интернет-компьютерлік жүйесі ... ... ... ... ... ... ... мен ірі коммерциялық
құрылымдар осындай шабуылға ұшырайды.
Интернет террористерге өте кең мүмкіндіктер береді. Ол ... оңай және сырт ... ... алу. Мысалы, олар қару-жарақ
пен қажетті техникалық құралдар сатып алу жөніндегі ұсыныстар, ... ... ... туралы мәліметтер болуы мүмкін. Интернет арқылы қажетті
қаржы аударуға немесе алуға, ақшалай көмек жинауға немесе банк ... ... ... үгіт-насихат жүргізуге, азаматтық немесе
әскери инфрақұрылымдардың кез-келген объектісінің қалыпты жұмысына ... ... ... ... ... ауыр қылмыс ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар
кибер қылмыстылық және кибертерроризм мен күрес ... ... ... ... БҰҰ Бас ... ... терроризмді жою
жөніндегі шаралар туралы «Резолюциясында» барлық ... ... ... ... жүйелері мен байланыс
тараптарын ... ... ... ... ескеруге және
мұндай қылмыстарды ... ... ... заңдардың қажеттілігі,
ынтымақтастықты кеңейтуге шақырды. Аталған салада халықаралық ынтымақтастық
үшін жаңа мүмкіндіктерді ... ... ... кеңесі
конвенциясы туғызып отыр.
Ерекше ескеретін нәрсе, бірде бір ... ... ... ... ... мен уақтылы және дәл мәліметтерсіз жұмыс істей
алмайды. ... ... ... ... ... ұйымдар, олардың
мүшелері мен сипаттамалары туралы шектелмеген ... ... және ... мүмкіндік береді.
Террористер ядролық технологияны иемденген жағдайда, олардың қоғамға
қауіптілік дәрежесі жоғарылай түседі.
Жалпы террористердің жаппай қырып-жоятын ... ... ... аспектіде қаралады. Бір жағынан, ядролық қару ... мен ... ... ... алу ... ... ... бір қатар
террористік топтар жаппай ... ... қару ... ... ... компонеттеріне ие болуға ұмтылуына ... ... ... ... жақын уақытта ... ... ... мен ... ... қарсы
әрекет ету мәселесі қандай көп жақты болса, терроризм құбылысының өзі де
сондай көп жақты. Бұл ... ең қиын ... ... ... ... ... саяси сипат алуы. Міне сол сипат терроризіммен күресті
жүзеге асыруда қиындық туғызады. ... да, ... ... жауап
ретінде әр түрлі мемлекеттердің ... ... ... жоқ екені кездейсоқ емес.
Террористік әрекеттің негізгі міндеттерінің бірі-халықтың арасында
наразылық тудыру. Бір ... ... ... ... ... қыр ... Сондықтан оларға қарсы дер кезінде қарсы
әрекет жасалынбаса, онда тек террористер ғана емес, саяси ... ... ... өзі ... ... ... мен дәрменсіздігіне көз
жетеді. Осындай ... ... үшін ... мен ... ... білу ... және күресу әдісінің табиғатына талдау жасай білу керек.
Терроризммен күрес тек арнайы қызметтің ... ... ... міндеті емес, ол мемлекеттің, қоғамның міндеті,яғни оны жеңу
үшін бүкіл қоғам ат салысуы тиіс. Терроризм мәселесінде жай және тез ... оңай ... жоқ. ... ... ... ... ... және
орынды қолдануы тиіс.
Терроризімге қарсы күрестегі әдістерді 5 ... ... ... әдіс — ... ... ... күресу
үшін, оның алдын - алу үшін заң күшін пайдаланады. Әрине,
құқықтық шаралар терроризмнің тамырын жоя алмайды, бірақ
онымен ... ... ... ... ... ... күресу мемлекеттің бұл саладағы құқықтық ... 2001 жылы 11 ... ... кейін
дүниежүзінде терроризмге қарсы күресте заң шығару жандана түсті.
Терроризмге қарсы ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге мемлекеттің мүлдесі
мен азаматтардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру мақсатына
қызмет етіп, әрқайсысының жауапкершілік ... ... ... ... ... террористік іс-әрекетке қатысқан
тұлғалардың мінез-құлқын регламенттейді. Осының бәрі
террористердің өмір ... ... ... ... ... ... алуға жағдай туғызады.
Функционалды әдістер — бұл терроризмге қарсы күресте мемлекеттің ... ... ... Террористерге
қарсы әскери күштерді қолдану әрдайым тиімді бола бермейді.
Өйткені, ... ... ... ... ... көп
болуына байланысты, оны халық көп шоғырланған жерде ... ... ... ... әскери бөлімдер партизандық әдіске
бейімделмегендіктен, әскер арасында адам шығыны көп болуы
мүмкін. Мысалы, Шешенстандағы Ресей әскері күн ... ... ... ... тап ... ... - терроризммен күресуде тиімді шара деп ... ... бұл ... шара ... ... ... егер ... активті белсенділігін әскер күші арқылы жоймаса, ... ... ... жоюы ... мына ... ... болады. -террористік жасақтардың
белсенді қарсылығын басу үшін -террористік ұйымның жаттығу ... ... ... ... ... күресуде саяси шараларға
мыналар жатады.
-шиеленісті жағдайды келіссөздер арқылы шешу,
-жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... алғанда немесе ұшақтарды басып алғанда, ... ... ... ... ... ... уақытты созу
үшін және шабуылдың тиімді уақытын тандауға ... ... ... немесе ішінара амнистия жариялау,
-терроризмді қолдайтын мемлекеттерге дипломатиялық қысым жасау.
Ал әлеуметтік әдістерге мыналарды жатқызуға болады.
-Кедейшілікті азайтатын шаралар. Ол үшін ... орта ... ... ... ... ... қаржы адрасатқа жету,
яғни кедей халыққа жетуі тиіс. Мемлекет осыны бақылауға алуы тиіс,
-халықты жұмыспен қамту.
4)Экономикалық әдістер - ... ... оның ... ... бөлу ... ... күресте мынадай экономикалық
сипаттағы шаралар қолдануы тиіс.
-Террористік ұйымдардың ақша жинауға және ... ... ... террористік ұйымдарға ақша аударуына тыйым салу,
-Террористерді ... ... ... салу ... ... қорларды бақылау,
-Террористерді қамауға алатын мәліметтер үшін ақшалай сыйақы тағайындау
және т.б.[42].
5) Превентивті әдіс - Криминологиялық ... ... ... ... ... оның ... терроризмді, оны тудыратын себептерді жою керек.
Терроризмнің алдын-алу үшін ... ... ... ... ... айқын және қатаң контртеррористік зандарды ... ... ... ... ... ... ... шиеленістің
себептерін жоятын шараларды қолдану, яғни оның салдарымен емес, ... ... ... ... ... барлау қызметінің
тиімділігі және тағы басқа.
Жоғарыда көрсетілген шаралар потенциалды ... ... ... ... бола алады. Превентивті әдістерді функциясына қарап
мынадай түрлерге бөлуге болады.
1) ... ... ... ... ... ... болдырмау,
Терроризмді тамырымен жою,
Террористерді іздеу және табу,
Оларды тәрбиелеу.
Аталған әдістерді мемлекеттің ... ... ... ... ... ... керек. Бұл жерде барлау немесе ... ... ... ... ... терроризммен күресу әдісі ретінде қаралып отыр.
2.3 Қазақстан Республикасында терроризм мен эктремизмге қарсы іс -
әрекет механизмі жөне құқықтық ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі
қажеттіліктерге сай келу тұрғысынан институционалдық база мен ... ... ... ... ... және шет ... және құқық қолданушылық тәжірибесін ескеріп, соған жасалған
талдау негізінде мемлекеттердің антитеррорлық стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін қарау кезінде туындайтын
бірінші сұрақ - ол терроризмге заң ... ... ... ... мұндай жағдайда қарастырылып отырған тақырып үшін шешуге маңызы бар
мәселе теория саласынан тәжірибе жүзінде ... ... ... ... терроризм және онымен күреске қатысты қоғамдық қатынастар шеңберін
анықтауға, бұл қатынастарды реттеу механизмдерін дайындауға ... ... ... ... ... қарсы қылмыстардың
бір тобын жатқызады, яғни оған адамдардың қаза болуы, ... ... ... не ... ... басқа зардаптардың болу қаупін төндіретін
жарылыс жасау, өрт қою немесе өзге де ... ... егер осы ... ... ... ... халықты қорғау не мемлекеттік
органдардың шешім қабылдауына ықпал ету мақсатында ... ... іс- ... дәл сол ... ... деп ... ... Ал
тар мағынасында мемлекеттік не қоғамдық қызметті тоқтату мақсатында
мемлекеттік ... ... ... ... ... жасау деп
түсіндірілетін террористік акт мемлекеттің қауіпсіздігі мен конституциялық
құрылысына қарсы қылмыстар ... ... ... Ресейдің "Терроризмге қарсы күрес туралы" Заңында толық
берілген. Қазақстан ... ... ... туралы» Заңында
былай делінеді[6]:
«Жеке тұлғаларға немесе ұйымдарға қарсы адамдардың қаза ... ... зиян ... не қоғамдық қауіпті зардаптардың болу қаупін
төндіретін жарылыс жасау, өрт қою немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... халықты қорқыту не
мемлекеттік органдардың шешім қабылдауына ... ету ... ... ... ... дәл сол ... жасаймын деп қорқыту,
мемлекеттік немесе қоғамдық қызметті ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қорғау аясындағы
халықаралық ұйым қызметкеріне немесе шет мемлекет өкіліне, ... ... ... ... ... тұрғын-жайларына және
көлік құралдарына шабуыл жасау, егер ол соғысқа ... ... ... ... ... жасалса».
Аталған анықтама "террористік қызмет" ұғымына мынадай түсінік береді:
1) Террористік актінің ұйымдастырылуы, жоспарлануы,
дайындалуы, жүзеге асыруы;
2) ... акті ... жеке ... мен ұйымдарға күш
қолдануға, материалдық объектілерді террористік мақсатта жоюға
айдап салу;
3) Террористік актілер ... ... ... ... қауымдастық, заңсыз қарулы жасақтарды құру және
оған қатысу.
Террористерді жалдау, қаруландыру, оқыту, пайдалану.
Көренеу террористік ... ... ... ... қаржыландыру және
басқа да тәсілмен көмек беру[8].
Терроризмге ... ... ... беру ... ... ... мұндай
жағдайда оған тым кең мағынада түсінік берілуі мүмкін. Сондықтан қылмыстық
құқық шегінде тек ... ... ... ... ... ... Ал терроризмнің жалпы ұғымын криминология және онымен
байланысты ... ... ... ... ... онда ... ... түсінік беретін қылмыстық заңға қарағанда, ғылыми анықтама ... өте кең ... бар. Ал ... мағынада терроризм деп
қылмыстың жиынтығын түсіну қажет.
Сонымен бірге қылмыстың жалпы ... ... ... ... бұл ... шешудің жолы-ол ... ... ... ... ... жеке заң ... сонымен бірге терроризммен қылмыстық-құқықтық күрес саласына
жататын ... ... және ... мәселелер жиынтығын
қарастыруға болар еді. Мәселені бұлай шешу адамдар тобы ... ... ... ... ... қатыстылықты (қаржыландыру,
адам жалдау немесе оқыту, тұлғаның арнайы дайындықтан ... ... ... ... яғни ... актілерін қылмыстық әрекет
ретінде саралауда туындайтын көптеген мәселелердің ... ... ... ... ... ... келсек, бұл қылмыс құрамы ҚР-ның Қылмыстық
Кодексінің 233-2-бабымен қамтылады. Бұл жерде осы ... ... ... ... ... ... ... яғни
террористік топтың қызметін кодекстің екі бабымен саралауға болады.
Террористік ұйымдарды құру, қаржыландыру мен ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қауіптілігін ескере отырып, ҚР-ң Қылмыстық Кодексі 233-2-
бабының 2-бөлімін жоғарыда ... ... үшін ... ... ... ... ... деп санаймын. Бұл тікелей нақты
террористік актілерді жасауға қатыспаған, алайда ... ... ... қаржыландыруға қатысқан ... ... ... ... береді.
Осыған байланысты бапта көрсетілген ... ... ... ... ... мен диспозицияда жан-жақты түсіндірмені
қажет ететіндігіне байланысты жеке ... ... бөлу ... өйтпеген жағдайда, ұсынылып отырған норманың тым кең мағынада
түсіндірілуі орын алуы ... ... ... тәжірибе қылмыстық
қауымдастық немесе террористік ұйымға қатысуды криминализациялау үшін нақты
қылмыстарға қатыстылықты немесе қатыстылық болмағандығына қосымша анықтама
берудің ... жоқ, ал ... ... өз ... жеке ... ұсынылып отырған норма негізгі мәселені - ұйымды террористік деп
танудың жеке тәртібін қарастырмайды.
Ұйымды террористік ... үшін ... ... ... арызды сотқа
Бас прокурор мен бағынышты прокурорлар жібереді деп қарастырылған. Алайда
тиісті ережені ... ... ... ... ... та, ... іс жүргізу Кодексі де "Ұйымды террористік ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге
қандай материалдар - нақты қылмыстық іс, ... ... ... ... ... ... ... - негізінде мұндай өтініш
жасалады және мұндай жағдайда ұйымның ... ... ... ... ... ... бұл жағы ... бірге, заңда террористік ұйымға "бұлыңғырлау" анықтама береді,
яғни мұндай ұйым болып ... ... ... ... мақсатымен
құрылған немесе өз ... ... ... ... ұйым ... Егер ұйымның жетекші органдарының ... ... бір ғана ... бөлімшесі террористік қызметті жүзеге
асыратын болса, ұйым террористік деп ... ... ... мен ... ... қызметінің ерекше құпия сипатын
ескеретін болсақ, ... ... ... бір құрылымдық бөлімшенің
қызметі туралы хабардарлығын дәлелдеу ... ... ... Ал,
егер ұйым Қазақстан Республикасы аумағынан тыс жерде тіркелген, халықаралық
болса, ... ... аса ... ... ... ... ... жетекшісінің ұйымның бөлімшелерінің қылмыстық қызметі туралы,
қылмыстық іс ... тыс ... сот ... тәртібімен), хабардарлығын
әлде хабардар болмағандығын анықтау процессуалдық тұрғыдан алғанда мүмкін
болмайды.
Мұндай ... іс ... ... Ұйым ... деп танылғанша
оның қатысушыларының қызметін криминализациялау мүмкіндігі болмайды. Тіпті,
мұндай танылу жасалуы әлде ... өзі ... ... ... ... ... ... қатыстылығына байланысты тыйым салынған деп
жариялау туралы шешім ... ... ... ... шешімге заңмен
белгіленген тәртіппен шағымдануға құқылы болғандықтан, мұндай ... пен ... ... мүлделерінің тендігі сақталады. Сонымен бірге,
мұндай шешім барлау деректерінің негізінде, оның ... ... ... ... ал ол ... ... ғана емес, жоспарланып жатқан
террористік акті туралы да ... ... ... мұндай ұйымға дер
кезінде тыйым салу өте маңызды, сондай-ақ оны соттан тыс ... ... оң ... ... ... бірге, тиісті мәселелерді қарау жөніндегі
соттың өкілеттігін сақтай отырып, Ұлыбританияның ... ... ... ... тәжірибесіне жүгіну дұрыс болар еді. Нақтырақ айтатын болсақ,
аталған санаттағы істер ... ... ... ... ... кейінгі орынға өтеді.[44].
Тағы да ескере кететін мәселе - Ұлыбританияның терроризмге қатысты
барлық ... ... ... тікелей ниеті болғандығын немесе
болмағандығын дәлелдеу тәжірибесі. Бұл мәселе өте ... ... ... Оның ... ... ... ... туралы айыптау кезінде
өсе түседі. Сөз жоқ бұл сұрақ даулы ... ... ... заңдары
(Италия, АҚТТТ) ұйымдасқан қылмысты қаржыландыру ... ... ... ниет ... дәлелдеуді айыпталушылардың өздеріне
тапсырады.
Терроризмді қаржыландыру фактілерін дәлелдеу мәселелері ... ... ... ең ... ... ... қорғаушы
тараптың міндетті түрде айыпталушының террористерге ... оны ... ... ... нақты қандай мақсатта жұмсалатындығы туралы
хабардар ... ... ... ... Ресей
Федерациясында 1999 жылы шешен банды құрамаларын ... ... ... ... қылмыстық іс қозғалды, алайда ... ... ... және ... ... 29 іс ... ... құрылымдардың террористермен байланысы дәлелденген жоқ[45].
Жоғарыда келтірілген фактілер осыған ұқсас ... ашу ... ... көрсетеді. Мұның себебі ретінде қажетті құқықтық
қамтамасыз етудің болмауын, ... ... ... ... ашу, ... және ... кесумен айналысатын көптеген арнайы
органдардың әрекеттері арасында үйлесімдік болмағандығын айтуға болады.
Қазақстанда терроризм мен ... ... ... ... ... мәселелеріне жалпы шолуды қорытындылай келе, басты назарды тиісті
мәселені құқықтық жолмен ... ... ... ... ... қылмысы XXI ғасырдағы адамзаттың негізгі проблемасына айнала
бастады. Халықаралық құқық және барлық ... ... ... атап ... ... ... ... ұшақтарды немесе көліктерді
айдап әкету, адамдарды кепілдікке ұстап ақша талап ету, жарылыс пен ... тағы ... да ... және мемлекетке қауіпті деп жариялады.
2002 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі өзінің №1373 ... ... ... ... ... ... ... Кеңесінің шешіміне
сай БҰҰ-на мүше елдер терроризм әрекеттерінің ... де ... іс ... ... ... мен ... қолданушылардың қаржылық құралдары мен
активтерін тоқтатып, оны оларға беруге тыйым салады.
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы 2002 жылы 18 ... ... және ... қарсы күрес туралы» Шанхай Конвенциясын
жариялады. ... орай ... ... 1999 жылы ... ... ... Заң, ... мен экстремизм көріністерінің алдын-алу
және тыю жөніндегі шаралар туралы» Президент жарлығы жарияланды. ... ... ... ету ... 12 ... келісім жасасты.
Қазіргі кездегі терроризмнің өзінің инфрақұрылымы бар, сондықтан онымен
күресу жүйелі, әртүрлі бағытта жүргізілуі тиіс. Терроризмді жеңу үшін ... оның ... - ... және ... ... жою ... ... терроризмнің мәні мен себептеріне талдау жасау арқылы,
бүл құбылыстың көп ... ... оның ... ... айқындаудың
қиын екенін көрсетіп, оның мәнін ашу үшін ... ... ... ... ... ... ... түсінігін және онымен күресу жолдарын зерттеу
теориялық та, практикалық та қызығушылық тудырады.
Терроризммен күресу жолында ... ... ... ... ісі бойынша тиімді мемлекеттік саясат пен ... мен ... ... ... түр. Ол үшін ... ... ... және әртүрлі деңгейде зерттеп, бұл күрделі
құбылыстың негізін түсініп, оған ... ... ... ... болады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Военный энциклопедический словарь. М., 1983 С. 736
2. Рихтер Э. Почему ... ... ... ... ... ... ... в Средней Азии? Институт "Открытое
общество", Нью-Иорк. 2001. М. С. 240
3. Ожегов СИ Словарь русского языка. ... ... ... ... Против терроризма. М., 1981 С.108
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... 16 ... ... 2006 Юрист 2006- 141 б
6. ҚР «Терроризммен күресу ... ... ... 2002 4-5 бет
7. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: ерекше бөлім - Оқулық - ... ... 2000-520 ... ... ... ... кодекісне. Түсінік. – Алматы ЖШС
“Издательство “Норма-К”, 2004. – ... ... Н.Ә. ... он жыл. ... 2003. 430 ... Хлобустов О.М., Федоров З.Г. Терроризм: реальность ... М., 2000 ... ... М.В. ... ... и ... М., 1998. ... Васильев В.А. Психология терроризма. М., 2000 С. 172
Ляхов Е.Г., ... А.В. ... ... ... и
международный контроль. Ростов Ротов-на-
Дону. 1999. С. 280
13. Лекарев С. Разведка мирового ... ... ... ... Миникес С. Выступление в Постоянном совете ОБСЕ в Вене 20.12.2001. М.
С. 458
15. Савинков Б. Воспоминания ... ... М., 1990. ... ... ... ... М., 1989. С. ... Емельянов В.П. Терроризм и ... ... ... ... ... В.В. Терроризм: психологические корни и правовые оценки ... и ... 1995 N-4. c. ... "Терроризм, сепаратизм және экстремизммен күрес туралы,, Шанхай
конвенциясы// Шанхай. 15 маусым 2001. 558 ... ... Ю.И. ... как ... политическое явление //
Современный терроризм: состояние и перспективы М, 2000.С.459
21. Мартыненко Б.К. Теоретико-правовые вопросы политического ... 1999. ... ... Э.Н. К ... о правовом регулировании и
организации ... с ... ... ... ... К. Терроризм: политика и контрмеры США. // ... США. Т.6 № 3 С. ... ... С.А. ... на ... М., 1984. С. 35-39
25. Пластун В. Исламский терроризм. 1999-2000. ... ... ... ... ... М.В. ... характеристика и предупредение
терроризма. М. 1998. С.248
27. Бояр-Созанович Т.С. Проблемы классификации ... ... 1989. ... Уголовное право. Особ. часть./Под ред. ... ... М., 2003. ... Психологи о терроризме.Психологический журнал. Т.16, 1995 С.445.
30. Олынанский Д.В. Психология террора. М., 2002. С ... ... В.И., ... М.З. ... - ... проблема
современности. М., 1996. С. 251
32. Устинов В.В. Международный опыт борьбы с терроризмом. М., 2002. С. ... ... ... ... с ... // ... ... США.т.6.
34. Резолюция ГАООН 49/60 от 9 декабря 1994 г. ... о ... ... международного терроризма // Сборник правовых актов 1998.
Вып. 10 С.133.
35. ҚР ... 30.08. 1995ж. ... ТОО ... 40 ... Ашимбаев М.С. Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии.
Алматы. 2002. С. 137
37. Косиченко А.Г., ... М.С. и др. ... ... ... из
Центральной Азии. Алматы 2002. С. 143.
38. Шерматова С. Исламский фактор в ... ... эпат // ... на
постсоветском пространстве: взгляд изнутри.- М; АРТ-БИЗНЕС-ЦЕНТР.
2001. С.210
39. Лекаров С.Опыт британских диверсионно-террористических операций в
периоды военных действий. М., 2001 ... ... А.И. ... ... на ... ... ... новый
эры
человечества. лу\т.іеггог.ш
41. Пауэлл К. Воспользоваться моментом // Внешняя политика США.т.5 С. 109
42. Современный терроризм: ... из ... ... // ... 10. 12. ... Антонян. Ю.М. Терроризм. Криминологическое и уголовно-
правовые исследования. М, 1998.
44. Комментарий к УК РК под ред. ... И.И., ... С.М. 1999.С. 680

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық терроризммен күресудің құқықтық негіздері53 бет
«КЕҢІСТІК» КОНЦЕПТІСІНДЕГІ ЖЕР-СУ АТАУЛАРЫНЫҢ ВЕРБАЛДАНУЫ3 бет
Европа территориясының климатін қалыптастырушы факторлар17 бет
Өнімділігі 90 т/ тәулігіне дистилляцияланған майлы қышқылдары цехын жобалау64 бет
ТЕРРОРИЗМГЕ ҚАРСЫ КҮРЕСТІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕСІ58 бет
Діни экстремизм мен терроризм 10 бет
Саяси экстремизм мен терроризмнің идеологиясы16 бет
Терроризм - XX ғасырдың аяғы мен XXI ғасырдың басындағы ғаламдық процесстің бірі69 бет
Терроризм қылмысының болу себептері11 бет
Терроризммен күресудің қылмыстық құқықтық мәселелері63 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь