Пестицидтердің қоршаған ортаға және адам организміне әсері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ..............................................................................................................4
1 ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ӘСЕРІ................................................................................5
1.1 Пестицидтердің түрлері мен топтары........................................................5
1.2 Пестицидтерді зиянды өлшемдері және қауіптілік дәрежесі бойынша жіктеу...........................................................................................................10
1.3 Пестицидтерді қолданудың экологиялық проблемалары және олардың адам организміне әсері...............................................................................11
1.4 Топырақтың ластануын бақылау..............................................................15
2 ПЕСТИЦИДТЕРДІ ҚОЛДАНУДА АҒЗАЛАР САНЫН РЕТТЕУДІҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ...................................................................................18
2.1 Пестицидтер айналымында қоршаған ортаның қауіпсіздігін сақтау жолдары.......................................................................................................18
2.2 Пестицидсіз технологиялар.......................................................................22
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................................26
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..............................................................................................................4
* ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ӘСЕРІ................................................................................5
+ Пестицидтердің түрлері мен топтары........................................................5
+ Пестицидтерді зиянды өлшемдері және қауіптілік ... ... ... ... ... экологиялық проблемалары және олардың адам организміне әсері...............................................................................11
+ Топырақтың ластануын бақылау..............................................................15
* ПЕСТИЦИДТЕРДІ ҚОЛДАНУДА ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның қауіпсіздігін сақтау жолдары.......................................................................................................18
+ Пестицидсіз технологиялар.......................................................................22
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ......................................................26
КІРІСПЕ
Жұмыстың өзектілігі: ... ... адам саны жыл ... ... ... ... ... үшінші мыңжылдықта, яғни 2050-жылы адамзат баласының саны 9,2 миллиардқа жетеді деген болжам бар. Бұл ... ... пла - ... ... ... - лығына әкеліп соқтыруы мүмкін. Сон - дықтан, біз ауыл ... ... ... көздерін іздестіруге мәжбүр боламыз.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік қоры мекемесінің мәліметтері бойынша, дүниежүзілік барлық ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі зиянды ... ... 35%, оның ... зиянкестерден 13,8%, арамшөптерден 12% және өсімдік ауруларынан 9,2% төмендейді екен. ... ... ... ... олардың сапасы да на - шарлап, өнім - ді сақтау ке - ... оны 10-12% тағы да ... ... Ауыл ... ... - нің ... ... арттырудың бірден бір жолы - ол зиянды орга - ... ... ... - ша мен ... тигізер кері әсерін күрт төмендету немесе біржолата жою болып табылады. ... ... жою ... ... ... мен ... зиянын тигізбеу басты мәселелердің қатарында.
Пестицидтерді дұрыс пайдалану ... ... ... ... олардың қоршаған орта мен адам денсаулығына кері әсері болмайды. Дегенмен, оларды ... ... ... ... ... ... қоймаларында, тұрмыстық жағдайларда сақталмайтыны белгілі. Осы мәселелерді анықтау, талдау және зерттеу мен оны әрбір адамның білуі өзекті мәселелердің бірі.
Жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... ... ... ең ... технологияларын негіздеу.
Жұмыстың міндеті:
- Пестицидтердің адам денсаулығына әсерін анықтап талдау;
- Агробиоценоздың тіршілігін ... ... ... ... ауыл ... ... ... пестицидтермен ластануын болдырмай, пестицидсіз технологияларын негіздеу.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, екі негізгі бөлімнен, 2 кестеден, 4 ... ... және ... ... ... ... ПЕСТИЦИДТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЖӘНЕ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ӘСЕРІ
+ Пестицидтердің түрлері мен топтары
Пестицидтер (латынның pestis - ... ... caedo - ... ... сөздерінен шыққан) - өсімдік зиянкестері мен ауруларына, арамшөптерге, мақта, жүн, теріден жасалған бұйым зиянкестеріне, жануарлар эктопаразиттеріне, адам мен ... ауру ... ... қарсы қолданылатын химиялық қосылыстар. Бұл қосылыстардың барлығы ксенобиотиктер, яғни тірі ... мен ... ... ... үшін ... заттар болып табылады [1].
Пестицидтерді пайдалану ауылшаруашылық өнімдерін 18-20% сақтайды. Қазіргі кезде оларды көп қолданатын болғандықтан биосфера мен адамдарға зияны тиіп ... ... ... өнім ... ... жоқ, себебі зиянкестер өте көбейіп кетті. Бунақденелілер пестицидтердің бір түріне тез бейімделетін және ол қасиетін ұрпағына бере алатын ... бар. ... ... ... ... түріне қарай таңдап алу керек. Күрделі химиялық қосылыстар - ... ... ... ... зиянды және қауіптілігі жоғары.
Пестицидтердің түрі өте көп. Оларға мына препараттар жатады: өсімдіктерді жою үшін ... - ... ... - ... ... - фунгицидтер, кенелерге - акарицидтер, балдырлар - ... және т.б ... ... ... ... кетейік. Гербицидтер (шөпжойғыштар) - арамшөптерді жою үшін қолданылатын химиялық қосылыстар. Олар өсімдіктерге әсер етуіне қарай екі ... ... ... ... ... ... әсер ... және өсімдіктердің тек бір түріне ғана әсер етіп, қалған түрлеріне зиян ... ... ... ... орындарының айналасындағы, ормандардың ағаш кесілетін бөлігіндегі, темір және тас жолдардағы, тоғандар мен көлдердегі өсімдіктерді құрту ... ... ... ... ... ... үшін ... Гербицидтер өсімдіктерге әсері және қолдану әдісіне байланысты тікелей жойғыш және жүйелік болып бөлінеді. Тікелей жойғыштар - өсімдік ... ... ... ... тез ... қурайды. Жүйеліктер - өсімдіктердің сабақтары мен жапырақтары арқылы бүкіл өн бойына тарап, уландырады, ... ... ұзын және көп ... ... қарсы қолданылады. Тікелей жойғыш және жүйелік гербицидтердің ... ... ... ... ... ... ретінде органикалық және анорганикалық заттар қолданылады. Кейде бірнеше гербицидтерді араластырып қолдану арамшөптердің әр түрлерін жою үшін ... ... ... ... бар ... аса ... ... (1-кесте). Оларды ерітінділер, ерігіш ұнтақ, паста, жұққыш ұнтақ, концентратты эмульсия түрінде дайындайды. ... - ... ... ... заты, фирмасы.
Қайта тiркеу мерзiмi (айы, жылы)
Қолдану мөлшерi (л/га, ... ... ... ... ... ... ... шектелуi, тәсiлi
Өнiмдi жинағанға дейiнгi соңғы бүрку мезгiлi
( ) бүрку еселiгiнiң максималдығы
АВАДЕКС БВ, 48 % ... ... - ... ж.
1.7-3.4
Жаздық бидай, арпа
Қара сұлы
Дақылды сепкенге дейiн немесе өскiндерi жерге шыққанға (тез арада сiңiру) дейiн ... ...
- ... 600 SL, ... 2,4-Д) ... С.А., ... П - 4 02.2006 ... ... ... және арпа ... және көпжылдық қосжарнақты арамшөптер
Егiстi дақылдың түптену кезеңiнде бүрку
- (1)
АРСЕНАЛ, 25 % с.к.
(имазапир)
БАСФ Агрокемикал Продактс Б.В., Пуэрто Рико
П - ... ... ... ... ... желiсi қарауына алынған алқаптар, газ және мұнай құбырлары, темiр жолы үйiндiлерi, жол жағалары)
Арамшөптердiң барлық түрлерi оның iшiнде ... ... ... және жатаған кекiре,
Арамшөптер-дiң алғашқы өсу кезеңiнде оның iшiнде жусан жапырақты ... 2-4 ... ... және ... ... ... кезеңiнде бүрку
- (1)
4.0-5.0
Мемлекеттiк шекарада (iз кесетiн алқап)
Арамшөптердiң барлық түрлерi
Арамшөптердiң алғашқы өсу кезеңiнде ...
- ... ... 7,5 % ... 75 г/л, ... ... ж.
1.5
Күрiш
Бiржылдық астық тұқымдас арамшөптер (тары тәрiздi) однолетние)
Егiстiктi арамшөптiң түптену кезеңiнде бүрку
- ... М, 37 % ... 25 % + МСРА ... ... ... - 4
12.2012 ж.
2.0-3.0
Жаздық бидай және арпа (жоңышқа араластырып себiлген
Бiржылдық қосжарнақты
Егiсте жоңышқаның 1-шi үшашалы жапырағы шыққанда ... ... ... ... ... (1)
3.0
Күрiш
Түйнекөлең
Күрiште 4-6 жапырақ кезеңiнде бүрку
- (1)
БАРС СУПЕР, 10 % к.э.(феноксапроп-п- этил + антидот)
Байер КропСайенс
П - ... ... және ... ...
Бiржылдық астық тұқымдастар
Егiстегi өскен арамшөптердiң 2-шi жапырағы шыққан кезеңiнен бастап түптену кезеңiнiң аяағына дейiн бүрку (дақылдың өсу ... ... ... 16 % к.э. ... 8 % + ... 8 ... Фосфорус Лтд, Индия
П - 4
12.2012 ж.
4.0-6.0
Қант қызылшасы
Бiржылдық қосжарнақты ( ... ... ... ... дақылдың негiзгi 2 жапырағы ал арамшөптiң ерте өсу кезеңiнде (2-4 жапырақ)
- (1)
ГАЛАКСИ ТОП, 48 % с.е.
(бентазон, 32 % + ... 16 ... ... П - 4 12.2012 ... бұршақ (соя)
Бiржылдық және көпжылдық қосжарнақты
Егiсте дақылдың негiзгi 1-4 жапырағы ал арамшөпте 2-6 ... ... ...
- (1)
ДЕЗОРМОН-ЭФИР, 72% к.э. ( 2-этилгексилдi эфир 2, 4 ... ... ... ... П - 4 02.2004 ... және күздiк бидай, жаздық арпа
Бiржылдық және көпжылдық қосжарнақты
Егiстегi дақылдың түптену кезеңiнде бүрку
- (1)
ДИКАМИН Д, 72 % с.е. (720 г/л ... ... ... ... - ... ж.
1.0 - 1.25
Жаздық және күздiк бидай, жаздық арпа
Бiржылдық қосжарнақты
Егiсте дақылдың түптену кезеңiнде яғни түтiктенуге ... ... ... 50 % ... + ... ВНИИХСЗР, Ресей
П - 4
12.2012 ж.
140-200 мл/га
Күздiк бидай, арпа
Бiржылдық және кейбiр көпжылдық қосжарнақты
Көктемде егiстi дақылдың түптену кезеңiнде ... ... ... ағзалардың физиологиялық функцияларын өзгертетін немесе оның жекелеген мүшелеріне әсер ететін заттар да ... ... - ... жапырағын түсіретін, дефлоранттар - өсімдіктердің гүлдерін жою ... ... - ... ... үшін, аттарактанттар - жануарларды өзіне тарту үшін, фумиганттар - дезинфекция мақсатында ауыл ... ... ... ... ... үшін ... [3]. ... жылдары улылық дәрежесі жоғары, бірақ тіршілік периоды қысқа пестицидтерге сұраныс ... ... ... ... танымал препарат ДДТ (дихлордифенилтрихлорэтан), дильдрин, линдан, альдрин және т.б. жатады. Аталған препараттардың зиянды экологиялық эффектісі - ... ... ... өмір сүру уақыты ұзақ. ДДТ қоршаған ортада ондаған жыл сақталады (жартылай ыдырау кезеңі шамамен 20 жыл).
Пестицидтердің өздерінің өмір сүру ... ... ... ... олардың ыдырау өнімдерінің де әсерін есепке алу қажет. Мұндай пестицидтерге құрамында ауыр металдар болатын (қорғасын, мышьяк, сынап) препараттар ... ... ... ... сынапорганикалық (гранозан, меркуран) немесе бейорганикалық, мысалы, мышьякты (натрий арсенаты, калий арсенаты) табиғаты болуы мүмкін. Аталған пестицидтерді Б.Небел бірінші буынның ... ... Олар ... ... ... - 10 жылға дейін) сипатталады. Олардың ыдырау өнімдері (ауыр металдар) өте жоғары тұрақтылықпен сипатталады. Бұл заттар ... ... ... олай ... ... ... қабілетті.
Пестицидтерді мәдени шаруашылықтың нәтижесі деп қарастыру керек. Оларды адам ... ... ... ... ... ... ... реттелу механизмдері (гомеостаз) бұзылған табиғи экожүйелерде қолданады. ... ... ... ... ... ... даму кезіндегі жекелеген ағзалардың шектен тыс көбейіп кетуін басу үшін де пайдаланады. Бұл құбылыс әсіресе орман экожүйелерінде жиі ... ... ... ... ... адамның және үй жануарларының шамамен 30 ауруының алдын алуға, 25 млн. адамның ... ... және 1 ... жуық ... ... қол жеткізілді.
Пестицидтерді қолдану толығынан дерлік мына ауруларды безгек, кене ... ... және т.б. ... ... береді.
Дүние жүзінде өсімдік аурулары, арамшөптер мен зиянкестерден өнімнің 50%-ы, ал дамыған елдерде шамамен 15%-ы жойылады [3].
Химиялық ... ... ... 5 ... ... ... қосылыстар - гексахлоран, ДДТ (дуст), гексахлорциклогексан, полихлорпинен, полихлоркамфен т.б. Олар организмде жинала алады да, ыдырауы бірнеше ондаған ... ... ... ... ... ... тұрақты органикалық қосылыстар түзеді.
* Фосфорорганикалық инсектицидтер - карбофос, дихлофос, диазинон, фосфамид, метафос, амофос, ... ... ... және т.б. ... ... және ... ... тезірек ыдырайды.
* Карбаматты инсектицидтер - ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлеріне ғана әсер етеді, ал жануарлар мен адамдарға зияны ... ... ... - дефолиант ретінде су қоймаларында өсетін өсімдіктерді жою үшін ... ... ... бар пестицидтер - транс-хризантема қышқылы. Бұл инсектицидтердің жаңа түрі, оны табиғи материалдардан ... ... ... түймедақ өсімдігінің сығындысынан табиғи пиретрин-І алынған. Бұдан басқа өте қатты әсер ететін жасанды пиретроидтер де алынған.
Пестицидтердің ыдырау ... ... ... түскен пестицидтер абиотикалық және биотикалық жолдармен ыдырайды. Біріншісі - фотохимиялық, тотығу - ... ... және ... көмегімен жүзеге асса, екіншісі - ферменттердің әсерінен ыдырайды. Биотикалық ыдырау абиотикалыққа қарағанда тезірек ... ... ... ... ... және ... ... алатын микроорганизмдердің санына байланысты.
1.2 Пестицидтерді зиянды өлшемдері және ... ... ... ... ... ... ... - тәжрибе кезінде пайдаланғанда жануарлардың 50%-ын өлтіретін, жануарларды толық жоятын ... ... ... ... ... жануардың асқазанына енгізген кездегі олардың уыттылығы болып табылады және осы көрсеткіштер бойынша пестицидтер:
1) аса уыттылыққа, ЛД50 50мг/кг дейін ... ... ... - 50-200 ... орташа уыттылыққа - 200-100 мг/кг;
4) аз уыттылыққа - 1000 мг/кг-дай бөлінеді.
Пестицидтер әртүрлі теріге сіңетін уыттылыққа ие:
1) ... ... ... 500 мг/кг дейін енгізген кезде теріде тітіркену пайда болады;
2) көрсетілген - енгізген кезде 500-2000 мг/кг;
3) нашар көрсетілген - ... ... 2000 ... ... ұшу ... ... ... айқын көрсетілген, мұнда қаныққан концентрация көп немесе уыттылыққа тең;
2) көрсетілген - ... ... ... ... аз ... - қаныққан концентрация шекті әсер етпейді.
Пестицидтер организмде кумуляциялау үшін ... ... ие:
1) ... ... - ... ... 1 шегінде;
2) көрсетілген кумуляция - кумуляция коэффициенті 1-ден 3-ке дейін;
3) орташа кумуляция - кумуляция коэффициенті 3-тен 5-ке ... ... ... - ... коэффициенті 5-тен жоғары.
Пестицидтер қоршаған орта объектілерінде мынадай жартылай ыдырау кезеңдерімен сипатталады, негізінде топырақта:
1) 1-2 жылда жартылай ыдырау ... өте ... ... - 6 ... 1 жылға дейін;
3) күштілігі орташа - 1 айдан 6 айға дейін;
4) ... аз - 1 айға ... ... ... бойынша сыныптарға жіктеледі:
1) сынып 1 - өте ... ... 1 - ... ... ... 2 - ... ... сынып 3 - қауіптілігі аз;
5) сынып 4 - дағдылы пайдалану ... ... ... ... табылмайтын өнімдер.
Қауіптілік сыныбы пестицидтің орамында және ілеспе құжаттарда көрсетілуі керек [4].
1.3 Пестицидтерді қолданудың экологиялық проблемалары және олардың адам организміне әсері
Есептеулер ... ... ... ... тек 1%-ы ... пестицидтерді қарсы пайдаланатын ағзалармен тікелей жанасатынын көрсетті. Ал қалған массасы қоршаған ортаның әр ... ... ... ... ... әсері ізсіз кетпейді:
- топыраққа түсіп, пайдалы микроорганизмдерді жояды және топырақтың құрамын құртады;
- ауаға түсіп, ауа арқылы дем ... ... ... суға ... тірі организмдердің денесіне еніп, зиянды әсер етеді;
- ... - су және ... ... ... Олар ... тірі ағзаларды уландырып, адамдарға кері әсерін тигізеді.
Жауын-шашын
Су
Биотоп
Ауа
Топырақ
Пестицидтер
1-сурет - ... ... ... айналымы
ХХ ғасыр аяғында Республика территориясында шикізат материалдары мен тағамдарда өсімдіктерді зиянкестерден қорғауға пайдаланатын химиялық заттар ... ... 1999 жылы ... ... ... талдау жасалып, құрамында хлоры бар пестицидтердің шекті рауалы концентрациясынан (ШРК) 40% артық болғандығы анықталған. Бұл жай ... және ... ... ... Қызылорда және Жамбыл облыстарында байқалған. Сонымен қатар, 1999 жылы Республикалық санитарлық эпидемиологиялық қадағалау комитетінің токсикология ... ... ... ... ... ... 45%-да ... бар екендігі, соның ішінде 10% дикофол пестицидінің ШРК (0,01 мг/кг) артық екендігі ... 1998 жылы ... ... бойынша шикі және піскен тағамдардың 0,41%-ында пестицидтердің қалдығы анықталып, ШРК-0,41%-ға және 0,16%-ға көп ... 1999 жылы бұл ... ... ... ... ... ... сақтау ұйымы жыл сайын дүние жүзінде пестицидтерді пайдаланудың салдарынан 500 000-нан 2 миллионға жуық адам уланып, олардың 10-40 мыңы өліп ... ... ... ... Көп елдерде пестицидтерді пайдалануға тыйым салынған. Бұл заттың шығу тарихы өте ... 1940 жылы ... ... Пауль Мюллер ең алғаш синтездеу жолымен ДДТ-ны тауып, оны ауыл шаруашылығының зианкестерімен күресуге пайдалануды ұсынған. Осы жаңалығы үшін ... ... ... сыйлығы берілген. Алғашқы кезде бұл зат адамдардың көптеген қиыншылықтарын шешті. ДДТ-ны пайдаланып кесіртке мен көптеген ... ... ... ... ауру таратушы масаларды өлтіріп, миллиондаған адамдарды безгек ауруынан құтқарды. Кейінірек ДДТ-ның ... ... ... ... ... ДДТ ... тірі организмдерге тіпті балдырларға да зиянын тигізеді екен. Оның миллиардтан бір бөлігі фотосинтездің жылдамдығын баяулатады. Ал ... ... ... ауамен қамтамасыз ететіндігі сіздерге белгілі. Кейінірек ДДТ-ның басқа пестицидтер тәрізді кумулятивтік эффектісі бар екендігі анықталды. Оның ... ... ... ... ... жетті. ДДТ тұрақты болғандықтан, ол қоректену тізбегімен өсімдіктер организміне ... де, ... ... ... ... аңдарға беріледі. Өсімдік және жануар тектес тағаммен тамақтанудың арқасында ДДТ адам организміне де ... ... ... ... ... ... организмде жинақталған ДДТ-ның шамасы 10 есе артып отырады. Организмде жиналған препарат ондағы басқа заттармен қосылысып, улылығы артады да, адамдарды, жануарларды ... ... ... жетеді.
Пестицидтердің экологиялық зияндылығы негізінен олардың улылығына, өмір сүру уақытына, жеке ... ... ... әсер ... және ортада өзгеруіне байланысты болады.
Белгілі ДДТ препараты ультракүлгін сәулелердің әсерінен басқа тұрақты және улы көмірсутек - ... ... (ПХБ) ... Бұл ... ДДТ ... өмір сүру уақыты үлкен, қоректік тізбек буындарында жиналады және көбею мүшелерін зақымдайды.
2-сурет - ... ... ... ... жиналуы
Пестицидтер тірі ағзаларға таңдамалы түрде әсер еткенімен, бұл таңдамалылық салыстырмалы болып ... ... ... тек бір ... ғана ... жоқ. Олар ... жүйелік жағынан жақын ағзаларды жояды. Оның үстіне пестицидтердің қоректік тізбегі концентрациясы артады. Мысалы, ДДТ-ны (1) судағы масаның дернәсілін ... үшін ... ... бір ... шашса, одан (2) планктондарда 5миллион, (3,4) балықтар популяциясында одан екі есе көп және (5) ... ... ... ... Ал ол үйректің өліміне алып келеді (2-сурет).
Экологиялық жағынан, әсіресе, жылдан-жылға пестицидтерді пайдалану көлемінің артуы қауіп туғызып отыр. Бұл тек өңделетін ... ... ғана ... ... ... үйренуімен де байланысты. Уақыт өтуіне қарай бірдей нәтиже алу үшін пестицидтерді көп қолдану қажет.
Адам қоректену тізбегінің жоғары деңгейінен қоректік заттар ... ... ... мен ... ... адам ағзасына жоғары концентрленген түрде түседі.
Пестицидтерді қолданудың белгілі бір сатысында адам өзі зиянкестердің көбеюін туғызады. Бұған жылдам бейімделуден ... ... ... немесе жыртқыштарын жою әсер етеді [3].
Пестицидтердің ішіндегі ең қауіптісі - ДДТ. Олар ұзақ уақыт бұзылмай, ... ... ... ... топырақта, суда көп мөлшерде жинақталады. Жыл сайын жер бетінде 100мың тонна ДДТ өндірілетінін, адам аяғы бара қоймаған Антарктидада жүрген пингвиннің ... ДДТ ... ... жер ... ... ... кең тарағанын түсінуге болады. Американ әскерлері Вьетнаммен соғысқанда 600мың ... ... ... ... ... түгел жойып жібергенін, ал Орта Азия мен Қазақстанда, осы пестицидтерді - мақта, күріш, ... ... көп ... ... кісі ... жас ... түрлі дертке ұшырауы, жарым-жан балалардың дүниеге келуі көбейгенін әлі ешкім ұмыта қойған жоқ [5].
Қазақстан ... ... 2008 ... ... бекітілген техникалық регламенті бойынша пестицидтердің адам денсаулығына әсер етуінің 2 деңгейі көрсетілген:
1-деңгей
1) ... ...
- ... ... патогендік әрекеті және жұқтыру белгілері туралы практикалық деректер және ақпарат;
- алғашқы дәрігерлік көмекке және терапияларға дейінгі тиімді шаралар;
- ... - ... ... ... ... деректері;
- адамдардағы аллергия және жоғары сезімталдықты бақылаудың деректері;
- клиникалық жағдайларды тікелей бақылаудың деректері;
2) негізгі ...
- ... ...
- өткір улылық, патогендік және жұқтыру қабілеті;
- ... ... ... ... және ... ... өткір ингалияциялық улылық, патогендік және жұқтыру қабілеті;
- ... ... ... ... енгізу;
- гендік улылық (гендік улылылыққа лабораториялық жағдайда (in vitro) зерттеу жүргізу);
- дақылдардың ... ... ... ... ... ... және патогендік (ингаляциялық тәсіл арқылы организмнің микроорганизммен бірнеше байланысқа түсуінен кейінгі денсаулыққа әсері);
- ұсынылған медициналық ... ... және ... ... ... ... шаралар;
1-деңгейдің соңы
2-деңгей
3) улылық, патогендік және жұқтыру ... ... ... ...
4) ... ... (in vivo) зерттеу жүргізу;
5) жыныстық жасушалардағы гендік улылыққа зерттеу жүргізу;
2-деңгейдің соңы
6) ... ... ... және жұқтыру қабілетінің түйіндемесі, жалпы бағалау [4].
1.4 Топырақтың ластануын бақылау
Жер ... ... ... ... - өндіріс және тұрмыс қажетін өтеуден туындайтын қалдық ... ... ... бетінің топырақ қыртысы - әр түрлі геохимиялық өзгерістер нәтижесінде, өсімдіктер мен микроорганизмдердің тіршілік етуінің барысында сан ... ... ... орын ... қозғалғыштығы төмен биогеоценоз компоненттерінің ең маңызды бөлігі. Жер қыртысының топырақ бөлігіне түсетін бөтен заттар (ксенобиотиктер), әр түрлі өзгерістерге ... ... өзге бір ... ... Көп ... олар ... ... шайылып немесе оның бойына сіңіп отырады.
Топырақ бойында, оның құнарлығын арттыратын әр түрлі өлі органикалық ... ... ... ... айналдыратын бактериялар, микроорганизмдер бар. Лас қалдықтардың топырақ бойында жиналуы, оның құрамындағы аталған бактерияларға, микроорганизмдерге зиянды әсер етуімен ... оның ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Бұл ыдырау процесі нәтижесінде, сасық және улы газдардың түзілуі ықтимал.
Топырақ ... ... ... ... өмір ... ... етуіне зиянды әсер етпейтін шаманы, яғни зияны жоқ жоғары концентрация шамасын (ЗЖЖК) анықтау енді қолға алынып отыр. ... ... ... жуық улы ... және әр ... ... мен ... жауларына қарсы күресте пайдаланылатын заттардың ЗЖЖК мәні анықталған (2-кесте).
2-кесте - Топырақ құрамындағы ... ... ... жоқ ... ... ... (ЗЖЖК)
Пестицид табиғаты
ЗЖЖК (мг/кг-топырақ)
ШҚМ (мг/кг-өсімдік қалдықтарының бойында)
Прометрин (арборицид)
Хлорамы (арборицид)
Хлорофос (инсектицид)
Карбофос (инсектицид)
Гексахлорциклогексан (инсектицид)
Гамма-изомер гексахлорин ... ... ... тиіс
0,1
Шын мәнінде, топырақ қыртысы бойындағы қалдық заттар, адамның өмір сүруіне, ауа мен суға қарағанда ... ... әсер ... ... ... ... ... - адам өміріне, жан-жануарларға ауылшаруашылық өнімдері арқылы зиянды әсер етуі ... ... сол ... ... заттардың немесе пестицидтердің мөлшерін анықтауда, ЗЖЖК-ға қарағанда басқа көрсеткіш ... Бұл ... ... ... ... ... қалдық шамасы арқылы сипатталады да, шекті қалдық мөлшері (ШҚМ) деп аталады.
ШҚМ - ... ... ... ... ... ... оның 1 киллограмға шаққанда келетін пестицидтің миллиграмм мөлшері. Жалпы топырақ құрамын, оның күйін - арнаулы ... ... ... ... ... Олар төмендегідей жұмыстар жүргізеді:
* Санитарлы физика-химиялық зерттеулер (жалпы азот мөлшерінің органикалық азот мөлшеріне қатынасы, топырақ қышқылындағы, оттегінің биохимиялық пайдалану ... ... ... құрғақ қалдықтар - сульфат, хлорид және т.б.);
* Санитарлы-энтомологиялық бақылаулар (синантропты шыбын-шіркейлердің өсіп-жетілу барысын қоса алғанда);
* ... жиі ... ... ... ... анықтау үшін санитарлы-гельминтологиялық бақылаулар жүргізу;
* Санитарлы-бактериологиялық зерттеулер жүргізу [5].
2 ПЕСТИЦИДТЕРДІ ҚОЛДАНУДА АҒЗАЛАР САНЫН РЕТТЕУДІҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ
Қазақстанда ... ... ... ... қатар, арнайы автомайзерлер, тұмандатқыш генераторлар және ұшақтар арқылы да шашылады (3-сурет).
3-сурет - ... ұшақ ... ... ... ... ... жоғарылығына қызығып, аэрозолды генераторлар кең қолданылуда. Олар пестицидті тұмандатып жатқанда желдің бағыты ... ... улы ... ... ... ауылды мекендерге де ауып кетуі мүмкін. Әрине, су тапшы келетін шөлейт жерлерде шегірткеге қарсы аэрозолды генераторлар мен автомайзерлердің ... ... жоқ. ... ... ірі ... ... шет ... жоғары өнімді, алып ені 30 метрге жететін өзі жүретін бүріккіш қондырғылар әкелуде. Олардың біреуінің өзі күніне 1000 гектарға жуық егіс ... ... ... Осы ... ... ірі ... қожалықтары мен серіктестердің бәрінде болса, пестицидтерді қолданудың тиімділігі артып, қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... ... ортаның қауіпсіздігін
сақтау жолдары
1. Мемлекеттік тіркеуден өткен пестицидтерді Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... және ... ...
2. Қазақстан Республикасының аумағында пестицидтер айналымының барлық кезеңдерінде химиялық өнім саласындағы қауіпсіздігі, өрт және ... ... ... қауіпсіздігі, халықты санитариялық-эпидемиологиялық қолайлылығы саласындағы нормативтік құқықтық басқа да актілерде белгіленген ... ... ... ... етілуі тиіс.
3. Пестицидтер айналымы адамның денсаулығына және қоршаған ортаның жай-күйіне ... ... ... ... ... ... суда және ауыл ... өнімінде белгіленген әсер етуші заттарының қалдық ... ... ... асып ... әкеп ... ... биоценоздар мен агробиоценоздардың пайдалы флора мен фаунаға қолайсыз ықпал етуі.
Пестицидтердің қалдық сандары сумен, тамақ өнімдерімен және ... адам ... ... енуі ... етілген тәуліктік дозалардан (РТД) артық болмауы тиіс.
4. Пестицидтер өндіру және қолдану кезінде жұмыс істеу аймағындағы ... ... ... ластану деңгейі қолданыстағы гигиеналық нормативтерінде (жұмыс істеу аймағының ауасында ШРШ) белгіленген деңгейден аспауы тиіс.
5. Пестицидтермен ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етіледі:
- пестицидтердің қауіпсіз айналымы саласындағы нормативтік құқықтық актілердің талаптарын орындау;
- ... ... ... ... ... ... қоршаған орта мониторингі деректеріне негізделген және халықтың денсаулығын және қоршаған ортаны қолайсыз әсерден ... ... ... ... әзірлеу, жетілдіру және іске асыру;
- ... ... ... ... ... ... және қадағалау жүйелері;
- белгіленген тәртіппен биологиялық, токсикологиялық-гигиеналық және экологиялық бағалаудан өтпеген және кейіннен мемлекеттік тіркеуден ... ... ... ... ... ... өндірілуін, сондай-ақ өткізілуін және қолданылуын болдырмау;
- пестицидтерді қолдану кезінде химиялық өнім қауіпсіздігі саласындағы, өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік, экологиялық ... ... ... қолайлылығы және мемлекеттік қадағалау талаптарына сәйкес келмейтін технологиялар мен құрал-жабдықтардың қолданылуын болдырмау;
- халықтың денсаулығына пестицидтердің қолайсыз ... ... алу ... ... ... жұмыс істейтін қызметкерлерді қоса, көрсетілген құралдарды қауіпсіз пайдалану бойынша халыққа ақпарат беру және оқыту;
- ... ... ... және ... ... ... енгізу тәсілдерін толық механикаландыруды және автоматтандыруды қамтамасыз ету, қауіпсіздік техникасы мен санитариялық-эпидемилогиялық ... ... ... түсетін пестицидтер осы регламентте белгіленген талаптарға сәйкес болуы тиіс. Пестицидтердің сипаттамалары нақты пестицидтерді мемлекеттік тіркеу кезінде белгіленген сипаттамаларға сәйкес ... ... ... ... ... ... шығарылғанға дейін пестицидтерді жеткізушілер (өндірушілер, импортшылар, сатушылар) ауыл шаруашылығы өнімінде және қоршаған орта объектілерінде пестицидтердің ... ... ... ... ... ... үшін ... қолданыстағы заттарының талдамалық стандарттары берілуін қамтамасыз етуге міндетті.
8. Пестицидтерге арналған буындылар мен ыдыс ... ... ... және ... кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз етуі тиіс.
Буып-түю үшін және ыдыс үшін пайдаланылатын материалдар ... ... ... ... қауіпті сипаттарынан қорғауға арнайы лайықталған болуы тиіс.
Буып-түю үшін және ыдыс үшін пайдаланылатын ... ... ... заттарының қиратушы немесе бүлдіруші зиянды ықпалына төзетін болуы тиіс және ... ... түсу ... ... ... ... себеп болмауы тиіс:
- тұтану және күшті жылу шығару;
- тез тұтанатын, улы немесе тұншықтыратын ... ... ... ... және ... ... ... Пестицидтерді рынокқа жеткізушілер (өндірушілер, импортшылар, сатушылар) оларға химиялық өнімнің қауіпсіздігі саласындағы қолданыстағы заңнамаға сәйкес жасалған қауіпсіздік паспортын қоса ... ... ... ... ... ... өнімнің қауіпсіздігі және өсімдіктерді қорғау саласындағы қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес болуы тиіс. Пестицидтерді таңбалау үшін ... ... ... ... ... ... ... өндіруге арналған нормативтік және техникалық құжаттамаға) сәйкес болуы тиіс. Таңбада нақты пестицидтерді қауіпсіз қолдану, сонымен бірге пестицидтермен ... ... ... ... ... ... туралы қажетті барлық ақпарат болуы тиіс.
11. Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... және ... ... объектілер өнеркәсіптік қауіпсіздікке арналған сараптамадан өткізілгеннен кейін ғана жұмыс істеуіне болады. Өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес олар ... ... ... ... ... ... әдістер мен жаңа техникалық құрылғыларды іске қосуға, сондай-ақ пестицидтерді ... ... және ... ... жаңа технологияларды пайдалануға болады.
12. Пестицидтер өндіруді, сақтауды, өткізуді, тасымалдауды, қолдануды және ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдар жұмысқа орналасқанда алдын ала және жұмыс барысында кезеңдік міндетті медициналық байқаудан өткізілуі, сондай-ақ қызметкерлердің ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс.
13. Жұмыс беруші алынған қорытындылардың негізінде, мамандандырылған медициналық мекемелердің қатысуымен кәсіби және өндіріске қатысты ... ... алу ... ... ... және ... ... Пестицидтерді қолдануда еңбек қауіпсіздігі бойынша оқу оқымаған адамдардың жұмыс істеуіне рұқсат берілмейді.
15. Бірінші және екінші ... ... бар ... шектелген пестицидтермен істелетін жұмыстың бәрі, сондай-ақ пестицидтерді фумигациялық және аэрозолдық ... ... ... ... ... ... аумақтық уәкілетті орган бекіткен бағдарлама бойынша арнайы кәсіби дайындығы бар адамдар жүзеге асырады.
16. Пестицидтермен жұмыс істейтіндер нақты ... ... ... ... көрсетілген арнайы жұмыс киімімен, арнайы аяқ киіммен және ... да жеке ... ... ... ... ... - Пестицидтермен жұмыс істеу кезіндегі арнайы жұмыс киімі
Арнайы киімді бір орталықта жуу, ағынды суларды тазалайтын және ... ... ... кір жуатын орындарда жүзеге асырылады.
Арнайы аяқ киімді және басқа да жеке ... ... ... және ... нақты пестицидтерді қолдану жөніндегі ұсынымдарда көрсетілген талаптарды ... ... ... ... ... ... істеу кезінде жұмыс орындарында темекі тартуға, ашық от пайдалануға, ас ... ... ... ... Республикасының экологиялық заңнамасына сәйкес қабылданған, ауаны ластанудан тазарту, ағынды суды жинап залалсыздандыру жөніндегі ғимараттар (қондырғылар) болмаса пестицидтерді өндіру жөніндегі объектілерді іске ... және ... ... ... ... ... ... ағызып жіберуге (құюға), сондай-ақ залалсыздандырылмаған өндірістік ағынды суды тұрмыстық канализацияға немесе су тоғандарына құюға рұқсат етілмейді.
22. ... ... ... суы ... еріген қар суы қолданыстағы гигиеналық нормативтерде белгіленген құрамда тоған суында ... ... саны ... ... ... ... дейін тазалануы және залалсыздандырылуы тиіс.
20. Пестицидтерді сақтау осы мақсаттарға әдейі арналған ... ... ... ... ... ыдыс этикеткасында, өздерінің физикалық-химиялық ерекшеліктеріне (ұшпалы, қышқылды және басқадай ... өрт шығу және ... ... ... ... ... ... режиміне байланысты өзара алшақ сақталуға тиіс пестицидтерді бөлек сақтау үшін жағдай жасауды қоса, нақты пестицидтерді ... ... ... ... ... ... көзделген талаптар сақталуы тиіс.
21. Пестицидтермен жұмыс жүргізілетін жайлардың қабырғалары мен төбелері ... ... ... ... ... ... ... тысталады, едендер су ағызуға арналған траптарға қарай еңіс ... ... ... ... ... ... ... пестицидтермен өңдеу жүргізілерден бұрын 3 күннен кешіктірмей, өңделетін алаңдармен шекаралас елді ... ... ... ... ... ... ... құралдары (баспасөз органдары, радио, халыққа хабар таратудың ... ... және ... да ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Орман алаптарын пестицидтермен өңдеуден бұрын 10 күннен кешіктірмей, ... және ... ... ... ... ... ... туралы, мерзімін көрсетіп, халықты хабардар ету қажет. Пестицидтермен өңделген алаңдардың (телімдердің) шекараларында алдын ала ... ... ... және ... ... ... ықтимал мерзімдері туралы ескертетін, деген көрсеткіштер орнатылады.
23. Пестицидтерді қолдануда, сондай-ақ оларды өндіру, ... және ... ... ... жою) ... елді мекендерді, су көздерін, сауықтыру-курорт мекемелерін, табиғат қорғау объектілерін қолданыстағы санитариялық-эпидемиологиялық ережелер мен нормаларға сәйкес санитариялық-қорғау аймақтары ... тиіс ... ... технологиялар
Пестицидсіз технологиялар ауыл шаруашылығында кеңінен таралып келеді. Бұл кезде пестицидтермен қатар минералдық тыңайтқыштар, өсуді жылдамдататын заттар және т.б. ... ... да ... Шет ... өнім ... ... ... шаруашылықтарды органикалық фермалар деп атайды. Мұндай өнімнің бағасы ... ... да, оған ... ... көп. Бірқатар елдерде (Швеция, Голландия, Венгрия, Дания және т.б.) улы химикаттарды пайдалануды кеміту бағдарламалары жүзеге ... (1990) ... ... ... ... және басқа да химиялық емес шараларының жүйесін ұсынды. Мысалы:
1. Зиянды түрлердің ... мен ... ... ... өсіру және экожүйеге енгізу. Оларға құмырсқалар, паразит-бунақденелілер, ызылдауықтар, қанқыз және т.б. жатады. Дүние ... ... ... 300-ге жуық ... ... ... Вирустық және бактериялық препараттар. Мұндай препараттардың үлесі зиянды түрлермен күресудің биологиялық құралдарының шамамен 10%-ын құрайды.
3. Популяцияға ұрпақ бермейтін немесе ... ... емес ... ... даралар енгізу. Қазір осы генетикалық әдіс кеңінен қолданылып келеді. АҚШ-та аталықтарды толық ұрықсыздандыру әдісі кеңінен қолданылады. Оларды ... ... ... ... болғанымен, ұрықтану болмайды.
4. Жануарлардың белгілі бір даму кезеңдерін үзу немесе қорқыту мен ... ... ... ... заттарды қолдану не оларға ұқсас заттарды қолдан жасау. Бұл заттарды ферромондар деп ... ... ... ... ... - ... ... - қозу). Әсіресе, ферромондардың бір тобы - жыныстық аттарактанттар кеңінен қолданылып келеді. Бұл заттар басқа ... ... ... ... ... ... кейде бунақденелілердің жекелеген даму кезеңдеріне кедергі келтіру үшін де қолданылады. Мысалы, ферромондардың ... ... ... ... ... болдырмайды. Басқа кезеңдерге де әсер ететін заттар бар.
5. Тек белгілі бір ... ... ғана ... ... Егер ... өсімдік арамшөп болса, онда жануарлар оларды жояды да, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... инсектицидтер). Мұндай препараттарға темекінің сөлі, ұнтағы, қызан, сарымсақ, түймедағы және т.б. өсімдіктер жатады. Қазір биологиялық табиғаты бар 800-дей ... ... ... ... ... ... ... астамы қолданылуда.
7. Пестицидтік қасиеті бар физикалық препараттар. Мысалы, бунақденелілермен ... ... ... Бұл ... ... ... өте ұсақ шаң. Мұндай шаң бунақденелілердің трахеясын тыныс алу кезінде жауып қалады.
8. Белгілі бір зиянкестерге тұрақты қолтұқымдарды шығарудың селекциялық ... ... АҚШ ... тегіс жапырақты мақта сортын шығарған. Ол өсімдікке бунақденелінің жұмыртқасын бекітуге ... ... ... ... ... ... ... Өкінішке орай өнімділігі жоғары өсімдік тұқымдары зиянкестер мен ауруға тұрақтылығы төмен болуымен сипатталады. Ағзалардың зиянкестер мен ауруларға тұрақтылығын ... ... ... ... ... әдістерін қолдану. Адамға қажет ағзаға қорқыту немесе улы (пестицидтік) ... бар ... ... ... ... томаттың тұрақтылығын оның геномына зиянкес бунақденелілердің жұлдызқұрттарын өлтіруге ... ... ... ... ... енгізу.
9. Интеграциялық әдістер. Химиялық препараттарды қолдануды ... ... ... биологиялық, агротехникалық және селекциялық әдістерді үйлесімді түрде қолдану. Бұл әдістер аралық әдістер болып есептеледі. Одан әрі біртіндеп толық химиялық ... ... ... ... ... ... өңдеу табиғат үшін бөтен іс-әрекет болып табылады. Монодақылды өсіре отырып, адам бір уақытта зиянкестер және олармен күресу ... ... ... мүмкіндігінше табиғи экожүйелерді модельдеу қажет.
Көптүрлі бірлестіктер тек зиянкестер ... ... ғана ... ... да ... факторларға да тұрақты болып келеді. Тәжірибе, аралас егіс танаптарының ... ... ... ... ... ... пен сұлыны бір танапта өсіру. Картоп пен жүгеріні араластырып егеді. Картоп құмырсқаларды өзіне қаратады да, ... ... өнім ... ... кей ... ... таза дақылда өсіру мүмкін емес.
Экологиялық әдістердің бірі ландшафттардың оптимизациясы. Мысалы, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда өзінің қоректену тізбегінде ауыл шаруашылық дақылдарының зиянкестерін енгізетін жануарлар популяциясын сақтауға мүмкіндік болады.
Кей ... егіс ... ... бір ... ... ... ... беру керек. Бұл оны табиғи экожүйелерге жақындатады. Сонымен қатар арамшөптермен зиянкестер қоректенеді немесе оларды қорқыту үшін қолданылады. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... және ... биологиялық күресу әдістері - ең алдымен ... ... ету ... ... ... ... биологиясын терең білуге негізделген [3].
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысты жазу барысында пестицидтердің қоршаған ортаға пайдасынан гөрі зияны көбірек тиетінін байқадық. Сол үшін де, ... ... жою үшін ... ... жоқ ... кетпей, табиғатта болып жатқан зат айналымына қатысып, қоршаған ортада жинала беретінін ескеріп, оны белгілі бір ... ғана ... ... ... ... ... ... екені анықталды.
Жылдан-жылға пестицидтерді пайдалану көлемінің артуы, ағзалардың ... ... ... ... уақыт өтуіне қарай бірдей нәтиже алу үшін пестицидтерді көп қолдану қажет болады. Бұл қоршаған ортаға келтіретін ... ... көп ... ... білдіреді. Сондықтан ауыл шаруашылығы мамандары ғана емес, жер бетінің қамқор тұрғындары ретінде, барша адамдар осы ... ... ... ... ... біліп, оны тиімді қолданып, қоршаған ортаның қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс.
Пестицидтерді негізгі көп қолданатын ауыл шаруашылығы саласында әдістерін ... ... ... ... яғни ... ... шараларын өндіріске енгізуді ғылыми негіздеуді талап етеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Ақбасова А.Ж., ... Е.Ү., ... Т., ... А.Т., ... Қ.Б., ... Г.Ә., Сәндібеков М.Н. Экологиялық энциклопедия - ... 2007ж. - 303б.
* ... А.А., ... М.З. ... свойства пестицидов (справочник). Изд.2-е, доп., - М.: Химия, 1976г. 328с., 1табл.
* Оспанова Г.С., ... Г.Т. ... ... - Алматы: Экономика, 2002ж. - 402бет.
* ... (улы ... ... ... ... техникалық регламенті. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы қаулысымен ... ... Ж.Е., ... Ә.Б., Сермаңызов С.С. Экология. - Астана: Дәнекер 2005ж.
* Ақбасова А.Ж., ... Г.Ә. ... - ... 2003ж.
* ... О. Жер ... ... ... зияны (текст) - Естественная экология - ... ... Э.Ю., ... Г.М., ... И.П. Чем ... ... гopoд. -- Д., 1991г.
* Гиpyсев Э.В., Бoбылев С.Н. Экoлoгия и экoнoмикa природопользования. - М., ... ... С.К. ... ... по защите растений для садоводов и огородников. Изд. 2-е, перераб. и доп. - М.:Росагропромиздат, 1991г. - 208с.
* ... М.С. ... ... - М.: ... ... - ... №1-2. ... журналы. - 2007жыл. №4. 16-бет.
* журналы. - 2008жыл. №7. ... ... - 1992г. №4. ... ... - 1993г. №6. 13-стр.
* Қойшыбаев М. Өсімдік қорғау және экология (текст) - ... - 2008ж. 10-15 ... ...
* ... Б.Қ. ... ... - Алматы, 2005ж.
* ... А.А., ... И.В. ... химических веществ, загрязняющих окружающую среду - ... 1986г.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі әлемдегі экологиялық проблемалар5 бет
«Қалаларда қоршаған ортаны құқықтық қорғау»23 бет
Автокөліктің қоршаған ортаға тигізетін әсері5 бет
Адам-қоршаған орта жүйесіндегі негативті факторлар7 бет
АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНАН ШЫҒАРЫЛАТЫН ЗИЯНДЫ ЗАТТЕКТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА ӘСЕРІ77 бет
Атмосфераның ластануы және қоршаған ортаға әсерін бағалау16 бет
Батыс Еуропадағы ортағасырлық философия9 бет
Генетикалық тұқым қуалау мен ортаға байланысты және экзогендік аномалиялар13 бет
Жасөспірімдердің қоршаған ортамен қарым – қатынасының психологиялық, педагогикалық негіздері45 бет
Мұнай өндірісінің қоршаған ортаға әсері10 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь