Тіл білімі және оның салалары

Tіл білімі немесе лингвистика—тіл және оның даму заңдары туралы ғылым. Тіл — қоғамдағы адамдардың өз ара пікір алысу, бір-бірімен қарым-қатынас жасау құралы. Әрбір тілдің дыбыс жүйесі, сөздік құрамы және грамматикалық құрылысы болады. Тілдің осы аталған әр түрлі жақтары тіл білімінің тиісті салаларында, мысалы, тілдің дыбыс жүйесі тіл білімінің фонетика саласында қарастырылса, сөздік құрамы лексикология саласында, грамматикалық құрылысы грамматика саласында қарастырылады. Тіл білімінің осы аталған салаларының әрқайсысы өз ішінде бірнеше салаға немесе бөлімге, мысалы, фонетика саласы сипаттама фонетика, са-лыстырмалы-тарихи фонетика, экспериментальды фонетика және т. б. болып бөлінеді. Мұндай ішкі салалар немесе тармақтар жайында мағлүұмат осы кітаптың әр тарауының тұс-тұсында беріледі.
Бүтіндей тіл және оның әр түрлі салалары даму, біртіндеп жетілу күйінде болады. Тілдің әр түрлі салаларының даму сипаты мен қарқыны түрліше болуы мүмкін. Бүтіндей тіл және оның әр түрлі салалары тілдің ішкі даму заңдары бойынша дамиды. Тіл білімі (немесе лингвистика) тілдің әр түрлі жақтары мен салаларын, олардың дамуын, өз ара байланысын, тіл дамуының ішкі заңдарын зерттейді. Тілдің әр түрлі жақтары (дыбыс жүйесі мен сөздік құрамы және грамматикалық кұрылысы) бір-бірімен өз ара тығыз байланысты болатыны сияқты, тіл білімінің оларды (тілдің әр түрлі жақтарын) зерттейтін салалары да (фонетика мен лексикология және грамматика) бір-бірімен өз ара тығыз байланысты болады.
Тілді белгілі бір дәуірде өмір сүріп тұрған қалпы тұрғысынан қарастырып, сипаттама беретін тіл білімі бар да, оны (тілді) шығуы мен тарих бойында дамуы тұрғысынан зерттейтін тіл білімі бар. Алдыңғысы сипаттама тіл білімі немесе синхрониялық лингвистика, соңғысы тарихи тіл білімі немесе диахрониялық лингвистика деп аталады.
Толық мағынасындағы ғылым ретінде тіл білімінің өзі тілдерді тарихи және. салыстыру тұрғысынан зерттеудің негізінде, дәлірек айтқанда, тілдерді
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. К.Аханов «Тіл білімінің негіздері»
Алматы 1993ж. 1-тарау 3-32 бет
2. Ж.А.Байымбетова «Тіл біліміне кіріспе»
Шымкент 2006ж.
        
        ТІЛ БІЛІМІ ЖӘНЕ ОНЫҢ САЛАЛАРЫ
Tіл білімі немесе лингвистика—тіл және оның даму ... ... Тіл — ... ... өз ара ... алысу, бір-бірімен қарым-
қатынас жасау құралы. Әрбір ... ... ... ... ... ... ... болады. Тілдің осы аталған әр түрлі жақтары тіл
білімінің ... ... ... тілдің дыбыс жүйесі тіл білімінің
фонетика саласында қарастырылса, ... ... ... ... құрылысы грамматика саласында қарастырылады. Тіл білімінің
осы ... ... ... өз ... бірнеше салаға немесе бөлімге,
мысалы, фонетика саласы ... ... ... ... фонетика және т. б. болып бөлінеді. Мұндай ішкі салалар
немесе тармақтар жайында мағлүұмат осы ... әр ... ... ... тіл және оның әр ... ... даму, біртіндеп жетілу
күйінде болады. Тілдің әр түрлі салаларының даму сипаты мен қарқыны түрліше
болуы мүмкін. ... тіл және оның әр ... ... ... ішкі ... бойынша дамиды. Тіл білімі (немесе лингвистика) тілдің әр түрлі
жақтары мен салаларын, олардың ... өз ара ... тіл ... ... ... ... әр түрлі жақтары (дыбыс жүйесі мен сөздік құрамы
және грамматикалық кұрылысы) бір-бірімен өз ара тығыз ... ... тіл ... ... (тілдің әр түрлі жақтарын) зерттейтін салалары
да (фонетика мен лексикология және ... ... өз ара ... ... белгілі бір дәуірде өмір сүріп тұрған қалпы тұрғысынан
қарастырып, сипаттама ... тіл ... бар да, оны ... шығуы мен
тарих бойында дамуы тұрғысынан зерттейтін тіл білімі бар. ... тіл ... ... ... ... ... ... тіл
білімі немесе диахрониялық лингвистика деп аталады.
Толық ... ... ... тіл білімінің өзі тілдерді тарихи
және. ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы-тарихи методты қолданудың нәтижесінде, салыстырмалы-
тарихи грамматиканың негізінде XIX ғасырдың басында жасалды. Бұған ... ... тіл ... ... ... XIX ғасырға дейінгі тіл білімінде
тілдін және ... сан ... ... шығуы, дамуы және олардың
себептері айқындалмай, тек сипаттама берумен шектелініп келді. Бір сөзбен
айтқанда, XIX ... ... тіл ... ... құбылыстарды ғылыми талдау
тұрғысынан түсіндіру дәрежесіне көтеріле алмай, ... ... ... ... ғана шектелді.
Ғылым атаулы, әдетте, екі топқа белінеді: оның бірі — ... ...... ... Ғылым атаулының бұлайша екі
үлкен топқа ... ... ... ... нені ... ... болмыстағы құбылыстардың бір тобы материалдық
құбылыстар, жаратылыс ... ... ... тобы — ... ... Материалдық құбылыстарды, жаратылыс құбылыстарын жаратылыс тану
ғылымдары (физика, ... ... ... және ... ... ... ғылымдар) зерттесе, адам баласы қоғамындағы құбылыстарды (яғни
қоғамдық құбылыстарды) қоғамдық ғылымдар (тарих, философия, саяси экономия,
заң ғылымдары және т. б.) ... Тіл ... ... осы аталған екі
тобының (жаратылыстану ғылымдары, қоғамдық ғылымдардың) қайсысына жатады?
Бұл мәселе ғылым тарихында түрліше қаралып, осыған ... ... ... ... XIX ... кейбір ғалымдар тілді жаратылыс құбылыстарының
қатарына жатқызды да, осыған ... ... ... тіл білімін де
жаратылыстану ғылымдарының қатарына қосты. Неміс лингвисі ... ... дәл ... пікірде болып, тілді тірі организм сияқты құбылыс
деп есептеді. Оның пікірінше, тіл де тірі организмше туады, еседі, ... ... ... ... ... биологиялық құбылыстардың қатарына
жатқыза келіп, оны (тілді) зерттейтін тіл білімін де жаратылыстану ғылымда-
рынын қатарына қосты. Алайда, Август ... бұл ... ... ... ... тіл мен тірі организмнің арасында түбірлі айырмашылықтар
бар. Тірі ... өлуі ... ... ... ... Ал тіл қандай бір тірі организмнен болсын анағұрлым ұзақ өмір
сүреді. Тіл өз ... ішкі ... ... ... ... ... оның ... сияқты өлуі шарт емес. Тірі ... ... ... ... тіл ... құбылыстардың қатарына жатады. Демек, Август
Шлейхердің тілді тірі организм деп, ... ... ... ... қате ... тіл білімін қоғамдық ... ... ... ... ... соншалықты қате. Тіл-қоғамдық
құбылыс, сондықтан оны зерттейтін ғылым — тіл ... де ... ... орын ... ... әр ... ғылымдармен байланысын жете түсіну үшін, оның
қоғамдық ғылымдар және жаратылыстану ... әр ... ... әр ... ... ... қажет. Тіл білімі ... ... ... ғылымдарының құрамына енеді. Білімнің бұл екі
саласы бір-бірімен ертеден бері байланысты. Ақын-жазушының творчествосын
зерттеу оның ... тілі мен ... ... де ... өйткені
«тіл — әдебиеттің бірінші элементі»
(М. Горький). Лингвистер тілді ... ... ... ... ... тұра ... өйткені әдеби шығарма лингвистер үшін құнды материал
болып саналады. Тіл ... ... деп ... ... ... ... тығыз байланысты болады. Тіл білімінің философиямен
тығыз байланысы бар. Тіл ... ... ... методологиялық
қағидалар жағынан байланысса, екіншіден, зерттелінетін ... ... ... ... білімі әсіресе логика мен тығыз байланысты. Тіл білімі мен
логиканың байланысы ғылымның бұл екі ... ... ... ара ... ... ... Логика — ойлаудың заңдары мен ой формалары
туралы ғылым. Ал ойлау, әдетте, тіл арқылы көрінеді, тіл ... ... ... айтқанда, адамның ойы тілдегі сөздер мен сөйлемдер арқылы
айтылып, түсінікті бола алады Логикада ойлаудың заңдары, ойдың формасы ... ... тіл ... ... заңдары мен кұрылысы, тілдегі
әр түрлі формалар мен құрылымдық ... ... Тіл ... категориялары мен ойлаудың заңдарына назар аударылғанда, олардың
тілге, тілдік категорияларға қатысы жағынан ғана ... ... ... ... сөз бен сөйлем ойлау категориялары — ұғым және
байымдаумен ... ... ... ... ... ... байымдаумен
байла-нысында зерттеу міндеті келіп туады.
Тіл білімі психологиямен де ... ... ... атап ... ... пен ... елес пен ой, ... мен
тілек, бейімділік пен қабілет, ерік ... мен ... ... Ал ... ... ... ... түйсік пен
қабылдаудың, елес пен ойдың, ... ... және оны ... ... ... ... бар. ... арқылы қарым-қатынас жасау, пікір
алысу, біреудің сөзін қабылдау, оны ұғыну процесін түсіндіру ... ... ... Бұлай болатындығы мынадан: тілдік жүйе адам санасында
сақталынады, адам бұл жүйенің ... өз ара ... ... ... ... ... ... сақталған атауымен байланысы —
психикалық байланыс. Заттардың өзіне тән белгілері бойынша аталуы және ... ... ... ... ... ... сөйлеуі неліктен?» деген мәселе социологиялық
проблема ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... әдетте, тіл дыбыстарынсыз және олардың айтылу, қабылдау
процестерінен тыс болуы мүмкін емес. Бұл ... ... ... тіл ... ... ... да, сөйленген сөзді есту
мүшесі арқылы қабылдау жағынан да ... ... ... ... ... тіл ... зерттейтін саласы — фонетикамен
байланысқа түседі.
Адам баласының тілі — дыбыстық тіл. Тілдегі ... ... ...... ... арқылы өмір сүреді. Тілдегі дыбыстар жүйесін
тіл ... ... ... ... Ал ... дыбыс атаулыны, дыбыс
құбылыстарын ... ... деп ... ... ... ... тән ... атап айтқанда, дыбыс ырғағы мен ... ... ... мен дыбыс әуені деп аталатын ... ... ... бірге, акустика дыбыстарға қатысты тон мен
салдыр және резонанс деп аталатын ... да ... ... ... ... мен ... тіл ... саласы үшін мәні айрықша.
Тіл білімінің тарих ғылымдарымен, соның ішінде ... ... ... бар. Тіл ... — сол тілді жасаушы және сол тілді
қолданушы халықтың тарихының бір ... ... ... бір ... сол тілді жасаушы, қолданушы және оның иесі — халықтың тарихына
байланыссыз қарауға болмайды Тіл ... мен ... ... байланысы — екі
жақты байланыс. Тілдің тарихын сол тілді жасаушы, қолданушы және оның ... ... ... ... ... ... қаншалықты қажет болса,
халық тарихын сол халықпен бірге жалғасып келе ... оның ... ... ... ... қажет.
Тіл білімі белгілі дәрежеде математикамен де, ... ... Тіл ... ... ... ... машиналық аударма
мәселелері бойынша байланысса, екіншіден тілде зерттеуден математикалық
статистикға методтарының ... ... ... ... ... ... сөздіктерді жасауға оларға енетін сөздер
тізбегінің (словник) аумағын ... және ... ... ... жиілігін айқындауға көмектеседі.
Тіл білімі мен географияның өзара байланысы ғылымның жаңа бір саласы
– лингвистикалық ... ... ... ... ... лексикалық және грамматикалық құбылыстардың қандай
территорияға тарағанын және географиялық ... ... ... ... ... ... ... диалектілерді зерттеуде, белгілі бір диалектінің таралу шегін
айқындауда ... ... ... ... К.Аханов «Тіл білімінің негіздері»
Алматы 1993ж. 1-тарау 3-32 бет
2. Ж.А.Байымбетова «Тіл біліміне кіріспе»
Шымкент 2006ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәрсен Аманжолов12 бет
Діннің шығуы12 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Екінші ретті қисықтар. Парабола2 бет
Мектептегі экономикалық география білім жүйесін жүргізу әдісі мен тәсілдері20 бет
Экологиялық құқық қатынастардың субьектілері және обьектілері..5 бет
Құқық жүйесі: түсінігі, негізгі белгілері және элементтері4 бет
Адам өміріне қауіпті әртүрлі өнеркәсіп салаларының рөлі24 бет
Антикалық әдебиет:түрлі жанрлық салаларының қалыптасуы11 бет
Арнайы пәндер оқытушыларының кәсіптік білімін жетілдіру формалары мен мазмұны22 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь