Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік пен баспасөздің рөлі

М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.........................................................................................3-5 беттер
НЕГІЗГІ БӨЛІМ

I тарау. Қазақстанның кешегісі мен бүгінгісі
1.1. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы қиыншылықтар 6-13 бет
1.2. Тәуелсіз мемлекеттің таңдау жолы……………………..14-20 бет

II тарау. Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік пен баспасөздің рөлі
2.1. Ілгерілетудің басты бағыттары…………………………21-37 бет
2.2. «Баспасөзі күшті елдің өзі де күшті»……….…………..37-43 бет

ҚОРЫТЫНДЫ......................................................................................44-48 бет
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ..........................................................................49-50 бет
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР............................................................51 бет
        
        М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.....................................................................
....................3-5 беттер
НЕГІЗГІ ... ... ... ... мен ... ... алғашқы жылдарындағы
қиыншылықтар………………………………….……………6-13 бет
1.2. Тәуелсіз мемлекеттің таңдау жолы……………………..14-20 бет
II тарау. Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік пен
баспасөздің рөлі
2.1. ... ... ... ... ... ... елдің өзі де күшті»……….…………..37-43 бет
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...................44-48 бет
СІЛТЕМЕЛЕР
ТІЗІМІ......................................................................
....49-50 бет
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР............................................................51
бет
К І Р І С П ... ... – Азия ... алып ... ... бар, ... ... рухы күшті халықтың ордасы. Тоқсан толғаулы
тәуелсіздікті алғаннан бергі уақыт егеменді ел ретінде орнығу, әлемдегі ... ... ... халықаралық қоғамдастық таныған ел болу мақсатын жүзеге
асыруға арналды. Бейнелеп айтсақ, «атымыз ... ... ... жер ... ... ... жүріп ел танумен» өтті.
Бүгінгі күнгі мемлекет басындағы азаматтарды, зиялы қауым өкілдерін
ойландырып, тың ... жаңа ... ... отырған маңызды мәселелер бар.
Оның ең бастысы – мемлекет институтының негізін қалыптастыратын ... елді ... ... өркендету болып табылады. Ал, бұл елдік
мәселенің оң шешімін таппағы, көздеген мақсатынан ... ... ... ... ақпарат құралдарымен тікелей байланысты.
«Газет – халықтың құлағы, көзі, һәм тілі. ... көз, ... ... ... ... ... ... сондай керек. ...газет –халық даушысы.
«Тау мен тасты су бұзар, адамзатты сөз бұзар» деген аталы сөз бар. ... ... ... ... де ... ... Сөз – қару, мұны
бұзуға жұмсасақ бұзады, ... ... ... ... жұртты түзеуге
жұмсап отырған жұрттың өзі де түзелуге бет алғанын көріп отырмыз /1/». Бұл
ұлт баспасөзінің ... ... ... «Қазақ» газетінде жарияланған
ізашар мақаласында айтылған аталы сөз. Арада ғасырға жуық ... өтсе ... ... ... ... ... ... ешкім айта алған жоқ.
Олай болса, бүгінде жарық көріп отырған қай ... ... ... ... сөзі ... ... ... жұмсалуы тиіс. Сонда
ғана қазақ мықты ұлтқа айналмақ.
«Қазақ баспасөзіндегі жедел ілгерілеу ... ... ... етіп ... ... ... – Қазақстанды
мүмкіндігінше шапшаң, жеделдете дамыту шараларының баспасөзде айтылуы,
насихатталуын зерттеу және ... сол ... ... ... ... мәселелерді көтерудегі қазақ баспасөзінің атқарып отырған
қызметі мен ... ... ... ... ... қазақ баспасөзі көтерген
проблемалық жарияланымдарды бір жүйеге түсіріп, ғылыми талдаудан өткізу
болып табылады.
Бітіру жұмысының ... ... ... болсақ, Қазақстан өз
алдына дербес ел болып, дүниежүзілік адамзат ... жеке ... ... ... күні ... ... экономикалық және
мәдени өмірінде бұқаралық ақпарат құралдарының алар ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда қоғамдық санаға ... ... ... мақсатқа жұмылдыратын бірден-бір күш бұқаралық ақпарат
құралдарының ... ... бірі – ... ... ... Баспасөздің
қоғамымыздағы алатын орнына жоғары баға берген президентіміз Н.Ә.Назарбаев:
«Газеттер мен журналдарға арқа сүйеместен өз ... ... ... ... қалай ұғындыруға болатынын түсінбеймін. Егер ең бұқарашыл
саяси мінберден ... ... өз ... ... аймақтардың
даму перспективасы туралы, мәселені шешудегі көзқарастар туралы ... ... - деп атап ... еді ... ... ...... алғашқы рет дипломға тақырып
етіп алынып, зерттеу нысанына ... ... ... есін ... ... дәл ... ... кеңге жаймаған шығар. Бірақ, өркениет жолына
көш түзеген жас мемлекетіміз үшін әлі қолы ... ... ... ... ... ... Яғни, «төбедегі төртеу түгенделді» деп айтуға
әлі ... Осы ... ... жаңа ... жол ... осы ... ... ой келді. Сонымен қатар, тәуелсіздік
тұсындағы қазақ баспасөзінің олқылықтар мен кемшіліктерді ... ... ... қоғамымыздағы баспасөздің алар орнына, қалыптасу
кезеңдеріне талдау-сараптаулық баға беріледі.
Жұмыс барысында кеңінен қолданылған дерек көздері ретінде ... ... ... 1991 ... ... ... қазақ баспасөзінде
жарияланған материалдар алынды. Еңбекте тәуелсіздік туының астында шығып
жатырған газет-журналдардың ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан», «Түркістан», «Жас қазақ», «Ана тілі»,
«Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттері және «Ақиқат» журналы секілді ... ... ... негізінен қазақ тілді баспасөз ғана
мүдделі. Елімізде жарыққа шығатын орыс ... ... ... ... ... ... ... күйттеп кетеді. Олар сенсацияға құмар, әр
нәрсеге атүсті тоқталып, бүгін бар да, ... жоқ ... ... ... ... ... Сол ... де жоғарыдағы аталған ел
тәуелсіздігіне тілектес, еліміздің ... ... ... ... ... ... етіп ... жұмыстың тұщымды болып, көздеген мақсатына жетуі, ... ... ... ... ... ... ... әдістемесіне де
байланысты. Диплом жазу барысында бұл қағиданы да ... ... ... ... ... талдау мен сараптау, салыстыру мен
жүйелендіру әдістерін қолдану арқылы жүргізілді. ... ... ... принциптеріне негізделеді.
Бітіру жұмысының құрылымына келсек, ол ғылыми жұмысқа қойылатын
талап бойынша ең әуелі кіріспеден, «Қазақстанның кешегісі мен ... ... ... пен ... ... атты екі үлкен
тараудан, ол екі тарау шағын тақырыпшалардан ... ... ... ... ... ... жасайтын қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер мен
сілтемелер тізбесінен ... ... ... ... мен ... ... ... жылдарындағы қиыншылықтар
1990 жылдардағы қазақ баспасөзінде негізінен тәуелсіздік,
Қазақстан территориясының тұтастығы, тіл саясаты, ... ел ... ... ... ... қоғамды жаңғыртудың жолдары, жат жердегі
қазақтардың ... ... ... қоғам дамуындағы іргелі де маңызды
мәселелер көрініс тапты.
Қазақстанның қазіргі тарихының аса ... және ... ... ... ... атты ... елбасы Н.Назарбаев: «Біз «талмау
күйдің» өлара жағдайы тұрақсыз және екі жақты ... ... ... ... ... ... ... «өліммен аяқталатынын» түсіндік.
Бұрынғы өкпе мен әлдеқашан тарихқа айналған өткенді түзетуге ... ... ... мен ... ... орнына, біз үшін
керексіз даңғазалыққа ұрынудың үлкен қаупі ... /3/ ... Иә, ... болмады. Бірақ, ол қандай күрделі болмасын, одан шығу үшін мықты
басқарушылық тәртіп пен әр ... ... жану ... ... ... қалай қабылдаса, салмағы да соншалықты болады. Қиыншылықты ушықтырмау
маңызды, өйткені әр түрлі дағдарыс жаңа кезеңге жол ... ... ... ... дәл осынау сәтте қол жеткізген ... 1991 ... ... ... ... «Орнында бар оңалар» дейді
қазақ. Егемен Қазақстанның дүниеге келуі қарсаңындағы ... ... ... ... ... жан тәсілім кезіндегі жағдайымен
салыстыруға ... еді. ... ... ... және саяси
дағдарыстан ес-түссіз талмау күйде ... Сол ... бұл ауыр ... ... боямасыз көзбен қарады да, әлеуметтік сана осынау ауыр
көріністен біржола сансырап ... 1985 ... ... ... ... ... ... құру» қашан құрдымға кеткенге шейін ел ... ... ... ой ... ... ... қуғын-сүргін
құрбандарының бейнесін тірілтіп, режимнің зауалына ұшыраған зиялы қауым
тұлғасына жан бітірді, төл ... ... ... ... 2005 ... ... ... М.Саакашвили Қазақстанға алғаш ресми сапармен
келгенінде журналистердің сұрақтарына жауап бере ... өз ... ... 15 ... өлім халіндегі жан ағзасына дем сала бастаған
жағдайымен салыстырған еді. ТМД-ның бірқатар елдерінің экономикасы осындай
жағдайда. Бұл біздің ... 11-12 жыл алда ... ... ... кезеңдегі адамдардың әлеуметтік күйзелісі мен бейжайлығы,
психологиялық шиеленісі тәрізді ... ... ... Қазақстан бұл дағдарыстан шыға ... ... ... ... ... ... атап ... болмас. Тәуелсіздіктің
бастапқы жылдарында қолына қалам ұстаған журналистер қауымы білек сыбанып,
елді өтпелі кезеңнің ... ... ... ... ... жаңа қоғамның жаңа мақсаттарына бой үйреткенше бірталай уақыт өтіп,
алғашқы жазылған-сызылған ... ... келе ... идеялық және
стильдік тұрғыда көптеген сыни пікірлердің нысанына ... ... ... ... ... де ауыр ... өткерді. Кеңес одағының дәурені жүріп тұрған ... ... ... күй ... ... жақ өз ... ... қамқорлыққа
алып отырғандықтан басылымдар өтімді болудың жолын іздеп бас қатырған жоқ.
Партия нұсқауымен әр ... ... ... ... айналған мыңдаған
тиражбен әр басылымды қамтамасыз етті. Нарыққа көшу кезіндегі қазақ ... ... да ... ... ... байлады. Қазақ тілі нарыққа батыл
түрде ене алған жоқ. «Рубль ... по ... ... ... ... де тек ... ... көрдік. Баспасөздің табыс көзі ... ... ... ... 90 ... түсінікті орыс тілін таңдады.
Осындай қосымша табыс көзі болмағандықтан қазақ газетінің өзін-өзі ақтауы
қиынға түсті. ... ... және бір ... ... ... ... ... жерлерде шоғырланғандығында еді. Ауылда
қаражат мәселесі ... ... ... ол ... қиын ... ... «Жұлдыз» бастаған басылымдарға жабылып қалу қаупі төнді. Сондай
қиын кездерде қазіргі Мәдениет, ақпарат және ... ... ... «Қазақ газеттері» аталатын акционерлік қоғамның аясына алып,
қаржыландыруға кірісті. ... ... ... ... ... көп көмек болды. Осылайша қиындықтарды ... ... ... ... ... ... 1990 жылы ... 552
бұқаралық ақпарат құралдары тіркелген болса, 1991 жылы оның саны 744-ке
жетті, 1992 жылы бұл ... ... ... ... ... беттеріне егемендікпен ере келген тақырыптардың
тағы бір тобы − осы уақытқа дейін ... ... ... келе жатқан −
салт-дәстүр, тіл, экология, радиациялық полигон зардабы, желтоқсан жағырығы
сияқты өзекті мәселелер. Жекешелендіру сияқты ... ... ... ... ... ... ... әсіресе, ауыл адамдарының
жүдеу тұрмысы, базар жағалаған халық туралы да газет беттерінде аз ... Бұл ... ... ... ... бір ... егемендік алғанымызбен,
тереңге жайылған Одақтың тамырларынан көп мәселеде әлі ажырамағандығымыз
еді. Соның бірі ... ... ... ... ... ... әскери борышын өтеп жүрген қазақ жастарының санасына Одақтың
ыдырауы үлкен әсер етті. Соның салдары ... ... ... опат болған
әскерлер саны күрт өсіп кеткен еді. Баспасөз беттерінен бұл ... та ... жоқ. ... ай сенделіп, әскердегі баламды іздеп жүрмін /4/» деп
жазған өскемендік азаматтың сөзінің жаны бар. ... ... ... ... ... тәуелсіздіктің алғашқы жылдары қазақ баспасөзінің жиі көтеретін
өткір ... ... ... ... ұлттың тарихында өзінің аса маңыздылығы мен ... ... ... Ел ... ауыр ... көтерген сондай оқиға −
сонау желтоқсаннан бастау ... ... ... ... ... сөз
бостандығы, іс-қимыл еркіндігі сияқты демократиялық ұғымдар іске асырылып,
оның заңдық-құқықтық негіздері қаланды. ... ... ... ... ... ... кеміп, олар дербестікке қол соза
бастады. Қазақ тілді басылымдардың ең бір ... ... ... ... ең ... ... кезеңдеріне, қоғамдағы
демократиялық қайта құрулар кезеңіне тұспа-тұс келді. Бұқаралық ... оның ... ұлт ... ... ... басылымдар бүгінгі
күні тарихқа айнала бастаған сол бір ... ... ... салмақты
жүгін жауапкершілікпен көтере білді деп айту ләзім.
«Өтпелі ... ... ... ... шектен тыс жағдай
жасалып, екінші бірінің мүддесі аяқ асты ... сөз ... ... ... түсінуінен болады. Бұл уақытта көтерілетін
тақырыптарды ... өзі ... ... ... /5/. ... ... ... журналистиканың ауыр кезеңді бастан кешуіне ықпал ... бір ... ... ... қатал қыспағынан шыққан баспасөз
бостандықты жүгенсіздікпен шатастырып алған ... да ... ... ... негізінен жас елдің іргетасын берік қылуға, елдігін, ұлттығын
нығайтуға бағытталған тақырыптарға қалам тербеді.
«Қазақ әдебиеті» ... ... ... ... алғашқы
жылдары көрініс тапқан басты мәселе – ұлттық тәуелсіздік ... ... ... ... партиялар саясат майданына араласты. ...... ... ... «Азат» партиясы еді. Артынша «Қазақ
әдебиетінде» ... ... ... ... ... айдармен
«Азат» партиясының төрағасы, саясаткер ғалым Сәбетқазы ... ... ... көрген «Азат» пен «Алаштың» айырмасы» атты
мақаласы жарық ... Дәл осы ... ... ... публицистикасының
дамуында жаңа бір дәуір басталды. Ол азат ойдың, еркін ... ... ... ... ... заман ағымы 1990 жылдары өзіне лайық арналар таба
бастады. ... ... ... қауым бас көтерді. Философ Сәбетқазы
Ақатайдың жан даусы - өмір ағымының өзі туғызған дауыс болатын.
Міржақып ... 1925 жылы ... ... жарияланған
«Ендігі бір арманымыз тіл тағдыры» атты мақаласын қайта көшіріп басу арқылы
«Қазақ әдебиетінің» ... ... тіл ... ... 1991 ... «Синонимнің көптігі тіл байлығы емес» атты ар ... тіл үшін ... жоқ ... ... ... ... ... Мақалаға көз жүгіртсек, «ана тіліміздің көсегесін көгерту ... ... аз ... керек екен. Қарсы пікір ... ... ... ... – тіл ... атты қарсы
пікір мақаласы басылды. Автор қазақ тіліндегі синонимдердің ... ... ... ... ... тілі ... бір
ойды айтып жеткізуге қиын тілге айналып барады» дегендерін тек бас ... ғана ... ... десек те, аздық жұтаңдықтың, көптік байлықтың
белгісі» /6/ деп қорытады.
Демограф Мақаш Тәтімовтың «Қазақтың ... ... мен саны ... атты ... ... ... ... публицистикадағы
көрінісі деуге негіз бар.
1991 жылдың 16 желтоқсанында Жоғары Кеңес ... ... ... ... көрініс тапқан «Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы» Конституциялық Заңын қабылдады. Дәл осы кезде ... ... ... «Ақ ... ... жарылған күн!»
деген серкесөз басылды /7/.
«Егемен Қазақстан» газетінде «Горбачевті сотқа беру керек пе?»
деген сын корреспонденция ... ... – ұлт ... ... ... ... ... Әбжанның «Бабаның басын қорлатпайық» атты
толғанысында кезінде Эрмитажға қойылған ... ... ... ханы ... сүйегін тауып, өз топырағына қайтару туралы мәселе қозғайды.
Сондай-ақ, тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында баспасөз беттерінде
еліміздің нанын жеп, суын іше ... шу ... ... ... ... ... ... көптеген ой-пікірлер айтылды. Бұған «Жас Алашта»
«Тәуелсіздік ... ... ... ... ... «Казачество -
отарлау саясатының қолшоқпары» (05.01.1995) атты мақаласы дәлел. «Олардың
Қазақстанның Әділет ... ... ... ... ... ... ... «Казактар тек мәдени және шаруашылық дәстүрлерді
жаңғыртуды, өркендетуді мақсат етеді» деп ... ... ... ... бағынатынындай, тиісті орындардың қатаң бақылауды
іске асырғаны жөн /8/» дейді мақала ... ... ... ... жазылған
деректер олардың ұр да жық әрекеттеріне дәлел бола ... ... ... ... сол кездері республиканың кей облыстарында өткізген
жиындары ашық көрсетті. Жетісу мен Оралда митинг өткізген казак ... ... ... ... ... ... ... етіп,
сондай-ақ жеріміздің тұтастығымызды өзгертуге деген талаптарын білдірді.
Қорқытпақ та болды. ... олар ... ... қол ... ... ... жоқ.
Қайсар Әлімнің «Міржақып мүрдесі елге ... ... ... ... Сосновец поселкесінен осыдан екі жыл бұрын
табылған ... ... ... ... ... ... ... мәселесі
көтеріледі. Мәселен, «Оқиға ортасында» айдарымен «Міржақыптың мәйітін әкеле
жатырмыз» атты, «Оқиғаның түйіні» ... ... ... ... /9/» ... ... ... жарық көрді.
Жалпы тәуелсіздіктің алғашқы жылдары қазақ ... ... ... ... ... ... оятып, жаңа ұрпаққа ұлттық рух
берді. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... саяси бағыт бірінші кезекке шықты.
90-жылдардың ортасын ала ... ... ... ...... ойға алған мақсаттарын нақтылап, оларды ... ... ... ... ... арттыру тақырыбы. Сөзіміздің дәлелі ретінде
келтірсек, «Парасат» журналының 1997 жылғы бір санында
Ө. Сұлтанғазиннің «Ұлт намысын қорғауды ... ... ... мақаласы
жарияланды. «Менің байқауымша, біздің мемлекетіміздің рухани ... ... ... ... барады. Оның бір айқын мысалы, осы күнге ... ... ... жұмыстарға деген сұраныстың жоқтығы /10/» Демек, ендігі
жерде Қазақстан рухани құндылықтарды өндіріспен ұштастыру керектігі, ендігі
сатыда орындалмақ тапсырма сол ... ... ... елі қалыптасу кезеңінде ... ... ... ... ... ... мен ... Англия, Түркия, Германия, Индия секілді т.б. елдер бастан өткерді.
Егемендіктің бастапқы кезеңдерінде ... ... өте ... ... өз ... ... және дамушы елдер еліктерлік,
қызығарлық үлгі болуға ... ... ... ... ... ... қызметін атқаратын
фактор − рухани өзегімізді күшейту, ұлттық дүниетанымымызды ... ... ... ... ... деген сөз бар, қазақтың тарихын
ұлттың ержүрек қасиетін баспасөз бетінде көтеру ... ... ... ... ... ... сол арқылы болашақ келбетін елестете
алатын білік ... ... Осы ... ... ... оның рухын
серпілтетін ортақ ұраны, саясат тілімен айтсақ, идеологиясы ... ... ... ... ... ... жүрген «Жас Қазақ», «Егемен
Қазақстан» газеттері ұлт десе түн ұйқысын төрт ... ... аса ... ... ... ... бе?» ... «Ұлттық рух − ... ... оны ... ғана ... ... кім екеніңді түсінуде,
өзгелерден кем емес екеніңді ойыңмен, ісіңмен дәлелдеуде. Ол науқандық
шаруа ... ... бойы ... беретін бітпейтін процесс /11/» деп, ұлттық
идеологияның анықтамасын дәлелдейді. Белгілі саясаткер Дос Көшім ... ... ... ... ... ... ... атты мақаласында
халқымыздың көтерілуіне мүлдем кереғар жоспарланған жұмыстың он бес ... ... келе ... ... ... ... ... Қазақтың
алға жылжуына зиянын тигізіп ... ... бірі ... ... ... хабарларды азайту және оларды түнде
көрсету» дегенді айтады. «НТК», ... «31 ... ... өз ... ... ... ... секілді ұлтжанды азаматтардың
айтуына қарағанда қазақ тіліндегі ... 30 ... да ... екен.
Ресейдің ұлыдержавалық идеологиясын насихаттаған БАҚ қазақ елін ... ... ... қалаларда қазақ тіліндегі газеттерді табу ... ... ... ... ... де ... /12/» деп ашынады.
Мынау алмағайып заманда қазақтың қазақ болып қалуы ұлттық сана, ... ... де ... ... ... ... төрағасы М.Оразай:
«Тәуелсіздік бар, енді ол тек бай тобырдың ғана емес, ұлт меншігіне ... ... ол үшін ... өзі ... ... оны ешкім «мә» деп бере
салмайды. ... ... рухы әлі де ... ... да осы ғасырда өмір
сүріп жатқан жастарға ... ... ... ... ... ... ... тек қазақша қояйық, ... ... ... ... ... тұр, оны талантымызды
дамытуға, спортқа ... ... ... театрына барайық, қазақ
баспасөзін, ... ... /13/» деп ... ... ... ... мемлекетін құрудың жолдарын көрсетеді.
«Жас Қазақ» апталығының соңғы санында «Қазақтың көзі, құлағы, тілі
кімнің қолында?» деген ... ... ... Қазақ тілді «Айқын»
газетін «Қазақстан темір жолы» ұлттық ... ... күн ... ... оппозициялық «Республика», «Тасжарған», ... ... ... ... оппозицияның да іштей ірігенін көрсетіп,
екі жақты саясат ұстанатынын қынжыла жеткізген /14/.
1.2 Тәуелсіз мемлекеттің таңдау ... ... ... тәжірибесінің нәтижелі екендігін
халықаралық сарапшылар ғана емес, сонымен ... әлем ... ... ... отыр. БҰҰ-ның бас хатшысы Кофи Аннан 2002 жылы Қазақстанға келген
сапарында: «Қазақстан өзінің тәуелсіздік жылдарында ... ... ... ... ... ішкі саяси ... ете ... /15/ ... ... басы ... қате қадам
жасамағанын байқауға болады. Қазақстанның көшбасшылығы сәтті таңдап ... ... ... ... ... Ол ... билік және оған қоса жедел де қарқынды ... ... ... мәні ... ... ... ... негіздерін жасауға және демократияландыруға бағытталған,
сонымен бірге «естен тандырмайтын», ... ... ... ... жолы» туралы айтар болсақ, әрине, бұл жол ... ... ... ғана ... емес. Бұл жалпы конституциялық
ережелерді ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... үлгі. Бұл аса бай ауқымды дүние
және дәл осы мәселелерге Қазақстан үлгі аларлық ... ... ... ... ... Бұл табыстар дүние жүзінде және өз ішімізде жоғары
бағаланып отыр.
1992 жылдан бергі ең ... ... ... өзін дербес мемлекет
ретінде танытты. Бұл тек Біріккен ... ... мүше ... ғана ... ... өз үніміз естіле бастады. Президентіміз ... ... ... ең ... ... ... кепілдік алды. АҚШ, Ұлыбритания және Ресейден соң, ... ... да ... ... мемлекет құрудың нақты мүмкіндігіне ие
болдық. Жаңағы аталған елдерден кепілдік алу нені көрсетеді? Бұл ... ... ... ең басты бағытты дәл анықтай білгеніміздің
белгісі. Бұл бір. Екіншіден, Қазақстан Республикасының Конституциясының
қабылдануымен қоса ... ... ... ... ... ... бағытпен жүретініміз анықталды. Нарықтық ... да ... ... жолы таңдалды. Белгілі мамандарды шақырып,
шетелдерден белді экономистерді ... ... ел ... ... ... Осы ... Қазақстанда бейбітшілік пен тыныштық
сақталып тұрғандығын, жанжақтағы түрлі жанжалдар шарпуына ... ... ... ... ... ... өткеніміз
байқалады. Өзге елдер ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... тура келді.
Ақпарат саласы − асқан қырағылықты, мол еңбекті керек ететін сала. Бұл
саланы басқарған ... ... ... қайшылықтарына байланысты
тәуелсіздік алғалы бері ақпарат министрі бірнеше рет алмасты. Өткен жылы
елбасы бұл ... ... ... ретінде Ермұхамет Ертісбаевты тағайындады.
Ертісбаев − әлемдік даму үрдісін, әсіресе
«ақпараттық соғыс» теориясының маңызын ... ... ... ... ол кадрлық саясат, ақпарат арналарының экономикалық әлеуетін
реттестірді. ... ұлт ... ... ... көш ілгері дамытқан
«мәдени мұра» бағдарламасының жүзеге асуын да қадағалады. Ертісбаев ... ... бас ... ... ... ... яғни осы ... қоғам құру мен Қазақстанның жаһандық әлемге
толыққанды ... ... ... ... еліміздің әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... ... ... Ел
президентінің «Алдымен экономика, сонан кейін ─ саясат» деген ұстанымы осы
жылдардың ішінде ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Қарқынды экономикалық даму ... ... ... ... кең жол ашып отыр. Елдегі тұрақты
экономикалық ... ... ... ... ... қолайлы конъюктура,
ішкі сұраныстың өсуі, инвестиция тартудың көлемінің тартуының арта түсуі
алдағы жылдарда да ... ... ... ... деп ... жасауға
мүмкіндік береді /17/» деген еді. Осы ... ... ... ... ... ... Ертісбаевты қазақ елін ілгерілету саясатының жалауын
желбіреткен, алғы ... ... бірі ... ... бар. Бұл ... ... Себебі, ақпараттандыру, насихаттау міндетін ... ... өз ... ... құралдарының саясатына
жанама қадағалайды. Авторлар, баспасөз, ... ... ... ... ... Шахановтың «ақпараттық диверсияға» қатысты сынын да министр мырза
назарға алды. Ал ол өз ... ... ... ... ... ... ... талпынса, мұның жемісін халық ... ... ... ... қара ... алға озуына жағдай
жасалады.
Елдің жедел ... бір ...... ... ... ... − әлемдік тәжірибеге сай
бейтараптандыру, ... ... ету ... ... ... бес жылдық экономикалық ілгерілеуін бір қайырған Бердібек Сапарбаевтың
мына бір ... ... ... ... экономикалық даму қарқыны
жағынан бүкіл Азия құрлығындағы елдер арасында көш бастап, ... ... ... құраса, ІЖӨ 64 миллиард долларға жеткен. Халқымыздың сатып алу
қабілеті 138 миллиард доллар.
... Қазақстан 2010 жылға дейін бәсекелестікті арттыру ... ... 600 мың ... ... ... ... 200 мың ... жоспарлауда. Дүние жүзі өндіретін мақтаның бір жарым пайызы
біздің еншімізге тиесілі», − деп ... ... ... ең озық ... ... етіп ... Елбасы атап көрсеткендей ... ... ... ... ... мақала бойында кең қамтылған.
Аталған мақаламен үндес, елбасының экономикалық концепцияларын
тарқатып ... ... ... салмақты басылым «Егемен
Қазақстанда» жиі беріліп тұрады. Елдің ілгерілеуінде өзіндік тың ... ... ... ... ... ... ... ұстанымен
оқырманға түсіндіруді мұрат еткен академик Кенжеғали Сағадиевтің «Алдымен
экономика...» деген мақаласы осы ... ... ... ... ... Автор ойын былай түйіндейді: «Қазір Қазақстан адам дамуы индексі
жөнінде әлемде сексенінші ... ... ... ... ... ... есе ... ғылыми-техникалық жаңалықтары аздау
мемлекет. ... ... ... адам ... мен ... ... ... білім-ғылым, денсаулық сақтау салаларына мемлекет
миллиардтаған қаржы бөліп жатыр. Бұл − ұзақ ... шара ... ... ... шеңберде дамыту проблемасына арналған экономист
Рахман Алшановтың «Жаһандық экономика және Қазақстан» ... ... аса ірі ... ... өзгерістер жүріп жатыр. Басым
сегменттер қатарында қауырт дамып келе жатқан жылжымайтын мүлік ... ... ... бес ... дамыған елдерде тұрғын үйдің құны жетпіс
триллион долларға дейін ұлғайған.
...Қазақстанда әлемдік ... ... ... ... ... 9,07 млрд ... 2004 жылғы 68 млрд теңгеге дейін ... ... ... сату ... ... ... ... орынға
шықты. Біздің еліміз автомобильдер ... және ... ... 2007 жылы ... шығады деп күтілуде /19/» дей келіп,
Қазақстанның даму ... ... ... ... ... өсуі көбіне кәсіпорындардың жаңа экономикалық
және ... ... ... ... ... байланысты.
Баспасөздегі сараптамалық мақалаларға сенсек, қазақстандық өнеркәсіптерді
дамуға бейімділігі біршама тәуір. Ендеше, экономикамыздағы жедел ... ... ... ... жекелеген тармағы ретінде орташа
көрсеткішке ие. ... ... ... тұралап, кейбір ортаазиялық елдер
секілді кейін кетпей, бір орындағы межесін ... ... алға ... ... ... ұранына айналды.
Ендеше, өндіріс пен мәдениетті сабақтастыра дамыту ел дамуының даңғыл
жолы. Осы қос ... ... ...... ... ... көрініс тауып отырады.
Тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарында ... ... ... ... түркілік, ұлттық түрлерімен бірге Еуразиялық таңдаудың
тұрғаны белгілі. Біз ... ... ... ... әлемімен, түркі
бірлестігімен шектеліп қалу мемлекеттің халықаралық ынтымақтастығының аясын
шектеп тастауы айдан анық еді. ... ... ... ... ... гегемонияға ұмтылып отырған екі елдің ... ... ... ... ... жоқ ... Еуразиялық бағыттағы біздің
дивизіміз «жақсыда жаттық жоқ», яғни кімнің ниеті түзу болса, біз ... ... Өзге ... ... ... ішкі-сыртқы
саясатымызда бұра тартқан жеріміз жоқ. Қазақстанның мол байлығы ... де ... ... дақ ... ... даму ... ... БАҚ-тан ажырағысыз. БАҚ өзара
бәсекелесе отырып, қоғамның бас ... ... ... ... ... ... толы болғанда ғана демократия орнауы мүмкін» /20/.
Сондықтан баспасөз де елімізді демократияландыруды ... ... ... бірі.
Мүдделері ортақ, жеке тұлғалар атынан «Айқын» газетіне «Тамырсыздық
қоғамға үлкен қауіп» атты хат жолданды ... Хат ... ұлт ... ... ... ... алдында жүрген азаматтарға
арналған.
2006 жылы «Жас қазақ» газеті тарихшы Сәбит ... ... ... ... рет ... ... ... Қазақ хандығының
тарихына қатысты пікірталастар өткізді. Бұл материалдардың ... − ел ... ... ... ... ұлт тұтастығы арқылы,
ұлттық идеяны дамыту арқылы жүзеге ... Бұл ... ұлт ... «Ұлт тағдыры» қозғалысының басшысы Дос Көшімнің ... ... ойын дөп ... ... ... «Жас ... соңғы
санында Д. Көшім ... ... ... ... жариялады:
«Президенттің он бес жылда тіл үйреніп алатын аю туралы айтқан сөзіне орыс
шовинистері қатты ренжіпті-міс, ... олар ... ... әлі ... ... олар аю ... Осы ... ащы әзілі аралас ұлт
жанаршырларының ... ... үнін ... ... баспасөзіндегі
мақалалардың пікір ауаны қазақтың үстемдігі, тізгінді қазақ ... ... ... ... ... да осы болса керек.
Тарихтың бізге бұйыртқан сыбағасына жеңіл-желпі қарауға
болмас. Уақыт дегеніңіз ... сол ... ... ең маңыздысы
ұлттық пәтуа-бірлік болса ... ... ... жаңаша жүргізу де,
сыртқы саясат та, қорғаныс мәселесі де мәнді. Алайда осы ... ... ... бір гәп ... атап ... ұлттық сана, яғни ұлттың
жан-жүрегі не күйде деген мәселе. ... ... ... ... мемлекетіне деген терең патриоттық сезім де, жалпылық сананы
жетіктірудегі қазақ тілінің тірек ... рөлі де, бас ... ... ... әрекеттері де, тарихи сананы қалпына келтіру
де... бәрі-бәрі барша қазақ ұлтының ... ... ... ... ... ... «мемлекеттік емес» деген ұғымдар
қалыптасы. Одан әрі оларды «тәуелді», «тәуелсіз ... деп ... ... ... ... деп жағаласып жату өзіңнің кешегі тоталитарлық
қоғамнан шыққаныңды көрсетеді. Ой-өрісіміз әлі де сол межеден аса ... ... ... өзін «тәуелсіз басылыммын» дейтін ешкім жоқ.
Ақиқаты ... ... ... ... ... ... ... қызмет
етеді. Үкіметтен тыс тұрғандықтан ғана «тәуелсізбін» деп өзін-өзі алдарқату
ғана.
Ал, ... ... ... ... ... ... елдегі нақты жағдайға байланысты қарастыру керек. Біз жас
мемлекетпіз. ... ... ... күш ... Біз қираған
империяның жарылып түскен бөлігінде, әртүрлі ұлттық құрамда мемлекет құрып
жатқанымызды ұмытпаған жөн. ... ... ... ... ... ... отыр. Осыған орай, қазіргі кездегі мемлекеттік
баспасөз орындарының нақты міндеттеріне тоқталайық.
Ең ... ... ... ... ... ... ету үшін ... қадамдарды жұртшылыққа
түсіндірмей болмайды. Мұны газетке жүктелетін «мемлекеттік тапсырыс» ... ... ... ... құрылып, даму кезеңінде оның ішкі
тұрақтылығын ... ... ... ... зор. ... ... ... қарым-қатынасты бір сәт ұмытуға болмайды. Үшінші міндет,
қазақ халқының рухани ... ... ... Бұл істе ... ... келмейді. Төртінші мәселе біз жаңа экономикалық бағытпен қозғалдық.
Жетпіс жыл бізге ешкім нарық экономикасын насихаттаған жоқ. ... ... ... ... ... жеткізу шарт. Міне, осы
мәселелерде мемлекеттің үнемі ой-пікірлерін айтып отыруы үшін ... ... ... ... ... Бұл ... қабырғасы түзу қалануы үшін
шығарылған қажетті шығындар болмақ.
Ағартушы Ахмет Байтұрсынов атамыздың артына қалдырған ... ... еді: ... аты ... ... ... ... адаспаңыздар.
Адаспас үшін бірігіп ақылдасып, ойласып, ынтымақтасып іс істеңдер. Сендер
адассаңдар, арттарыңнан ерген Алаш ... ... ... ... ... ... /22/». Ұлт ұстазы ... осы ... ... бен ісіміздің елімізді ілгерілету ... ... ... ... тарау. Қазақстанды ілгерілету жолындағы билік
пен баспасөздің рөлі
1. Ілгерілеудің басты ... – елді ... ... ... елін ... ... ... бірнеше бағытта жүргізілуі тиіс:
1. Әлеуметтік-экономикалық бағыт. Яғни, ... елу ... кіру үшін ... ... ... жақсарту маңызды болмақ;
Асылы, баспасөздің міндеті қай заманда болмасын осы басым бағыттар бойынша
айқындалған. ... ... пен ... ... жағдайында баспасөзге
деген талап еселенді. Ілгерілеу – мемлекетіміздің ғаламдық ... ... ... жекелеген секторлар жұмысының сапалы жүргізілуі –
бәсеке күресте жеңудің ... ... ... және ... ... ... ... «Экономика» бетінде жарияланған «Мемлекет бөлген ... ... ... ... жоқ» ... ... ... айғағы. «Ауыл
шаруашылығы саласының деңгейін өсіруге мемлекет тарапынан 2000 жылы – ... 2003 жылы – 39, 2004 жылы – 48 ... 2005 жылы – 58 млрд ... ... ... ... ... нәтижесінде осыдан он жыл
бұрынғы кезеңмен салыстырғанда, бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... асырайды деген дайын асқа тік
қасық психологиясынан арылтты.../23/» дей келе, ... өз ... ... ... ... ... ... қорытындылар жасайды: «Кеңес
өкіметі кезінде Қазақстанның даңқын әлемге астық шығарғанын ешкім ... ... 25-35 млн ... егістік алқабымыз болса, оның 20
миллионнан астамына дәнді дақыл себілді. Оның ... орта ... ... өнім алып ... ... мақалалары да осы күннің өткір проблемаларын
көтере алатындығымен ерекше. 2005 жылдың 31-желтоқсанында Т. ... ... ... ... жылы ... не берді?» мақаласы шолу
жанрында жазылған. Олай ... ... ... үш жылға белгіленген
ауылды қолдау жылдарының барысында ... ... ... ... «ауыл шаруашылығы саласына 200 миллиард теңге (басында 147,5
миллиард теңге ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына арнаған Жолдауына сәйкес, 2005
жылы «Агроөнеркәсіптік кешенді және ... ... ... ... ... ... Заң ... қолданысқа енгізілді. Ауылдық
аумақтарды дамыту ісіне былтыр 51,3 ... ... ... ... 19,9 ... ... ... 25 миллиард ... ... ... үш ... ... 208 мың ... жаңа ... ашылып, даму әлеуеті төмен ауылдардың саны 108 елді мекенге немесе
23 пайызға қысқарды. Қазір республикадағы 7751 елді ... ... ... ... 1204-і ... даму ... ие, 5625 елді мекен
орташа, 595 ауыл даму ... ... ... деңгейге жатады. Ауыл
жылдарында республикалық бюджеттік бағдарламалар есебінен лизингке 2840
комбайн мен ... және ... да ауыл ... ... берілді. 25
машина-технологиялық станса (МТС) құрылды.
2005 жылы ауыл ... ... ... беруде 925 миллион 845 мың ... ... ... ... ... ауыл ... саны – 9,5 ... миллион 895 мың теңге – ауыл шаруашылығын, 83 миллион 25 мың ... ... ... 21 миллион 925 мың теңге – басқа бизнес салаларына
жұмсалды /24/».
2. Мәдени бағыт. Оған өз ретінде әдебиет, ... өнер ... ... ... көтерген журналистердің діттегені − халық психологиясын
ілгерілеу ... ... үшін ... ... жарқын болашағына
сендіру, жігерін қайрау. Мәдени тақырып өнер мен әдебиетті, спорт пен
музыканы ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынұлы: «Мәдениет күшейеді - өнер, білім ... ... ...... оқу ...... ... күшейеді −
әдебиетпен. Бірін-бірі қолдайды, бірін-бірі жетелейді, бірімен-бірі ... ... ...... дегені бар.
Енді елдің рухани дамуының көрсеткіші ретінде саналатын әдебиет пен
өнердің жеткен ... Бұл ... ... ... ... рөл атқарып
жатқанына көз жіберейік.
Қандай ұлт болсын өзге елдермен араласқанда ... ... ... ... ... негізгі
факторларының бірі − өнерімен мақтанады. Дамыған Англия, ... ... ... өнер ... ... тарапынан қаржыландырады. Ал, кезінде
біздің биліктің өнер ордаларына нарық заңымен өмір сүр деуі ... ... орын ... түсінбегендігін көрсетті. Осындай
мәдениет саласының қызметкерлерінің солақай шешімінің арқасында көптеген
театрлар ... шақ ... өз ... ... ... ... ... газеттерінің өнер саласын жазбай, қамтымай қалған
кездері жоқ. Мәселен, баспасөз дер ... ... ... алаңдатарлық
мәселе өмірімізге нарық заңы ... ... ... өнер ... ... ... салдарынан ұлттық құндылығы жоқ, арзанқол
дүниелер көбейді, кәсіби өнердің орнына ... өнер ... ... ... ... ... ал ... пен өнерге тек ұлттық ... ... ... баспасөз өзінің мәдени тақырыптарында ... ... ... ... ... қабілетті елуліктің ендігінде біздің де елдік
ерекшелігіміз берік орныққан сипатта көрініс табуы үшін ... ... ... ...... ... ... ұмыт бола бастаған жарасымды
дәстүрлерімізді қайта жаңғыртып ... ... ... бес ... ... жиып, репертуарлық көркемдік сапаларын көтеруге жүгіне бастады.
Егемендік алғалы 7-8 жаңа ... ... бой ... / ... Ә. ... аман» /25/ деген белгілі театр сыншысы Әшірбек Сығай ... ... ... ... ... ... ... аман екендігі, көршілес елдерде классикалық ... ... ... ... ... насихаттауға тиым салынып жатқанда,
тығырыққа тірелер тұстан аман-сау өткенімізге ... ... ... ... бір мақаласында: «Елулікке енгелі жатқан Қазақстан үшін
кешегі «гөй-гөйімен» ... ... ... ... бірге бізде теріс
сананы тегістеп жіберетін рухани мәшинені ... ... ... керек
/26/».
Азаттық алған жылдар ішінде әдебиетіміз бен мәдениетіміз жаңа
туындылармен ... және ... ... ... ... ... болды. Авторлар, әсіресе кинематографистер ... ... ... халықаралық көрмелер мен кинофорумдарда
жеңіске жетіп, бәсекеге түсе алатын туындыларды дүниеге әкеле бастады.
Өнер туындыларын бағалағанда «өнер ... ... ... ... ... ... ... «өнерді түсіне білу керек» дегенпринципке көшу
керек. ... ... ... өмірінде өте қызықты әрі күрделі процестер
жүріп жатыр. Бір жағынан шығу тегімізге, ... пен ... ... ... ... Екінші жағынан мәдениеттің батыстануы жүріп жатыр.
ҚР ҰҒА ... ... ... артықшылықтарын ашып көрсетіп,
автор шеберліктерін талдау, үздік өнер туындыларын насихаттау − ... ... ... ... ... ... бірі. Қазіргі кезде өнерді
зерттейтін ғалымдарымыз «Қазақ өнерінің тарихын» жазуда. ... ... осы ... ... даму ... мен ... ... өнертанушыларымыз «Мәдени мұра» бағдарламасына ... ... ... ... ... ... Келесі жылдан бастап
ғалымдарымыз өнеріміздің жай-жапсарын зерттеуге кіріседі /27/». ...... ... ... ... 2006 жыл/ деп елең
еткізерлік жаңалығымен бөліседі.
Кеңестік қоғам жылдары республикамыздағы мәдениет ... көп ... ... ол тек ... ... ... ... баспасөзі баспасөз бостандығының нәтижесінде өзекті ... ... ... ... ... ... ... көрсете білді. Бүгінгі қазақ баспасөзі: «Мәдениет − ... ... ... «Мәдениетсіз мемлекет тұл», «Ең қатерлісі − рухани
жұтаңдық», «Көтерем мәдениет ел рухын көтере ала ма?», «Руханият», «Өмір −
өнер», ... т.б. ... ... ... өмірдің өзекті
тақырыптарын көтеріп, қордаланған проблемалардан шығар жолды іздейді. ... ... ... ... мәдениетіне қатысты мәселелерді талдау,
жазу жағынан кенде емес. Соңғы онжылдықта мәдениет мәселелеріне ұлттық рух,
ұлттық мүдде ... ... жүр. Егер де ... ... ... ... проблемалық жарияланым назардан тыс қалдырылмай, дер кезінде
жөнделетін ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... дамыту үшін аса қажет. Идеологиялың басты құралының бірі ... Орыс ... ... ... ... әдебиетті алып
тастасақ, сақырлаған қару, сыңғырлаған тиындар ғана қалады /28/». ... үні ... ... қауымның үн-түнсіз отыра алмайтын қауым ... ... ... ... секілді бірнеше ... бар. ... ... мен «Парасат» та кейде әдебиет
мәселелерін ... ... ... ... журналдар бола тұра жетпіс жылдық
тарихы бар үлкен газет «Қазақ әдебиетінің» жағыз ... ... ... көзі боларлық материалдардың, өлең, проза, ... ... ... ... 2005 жылы бас басылымның қатарына «Әдебиет
айдыны келіп ... ... бас ... ... «Негізгі бағытымыз
әдебиет, өнер, мәдениет. Мұның ішінде ... ... ... қамтымақпыз.
Өмірдегі саяси оқиғаларға тым терең бойламасақ та, жалпы зиялы қауымның сол
тұрғыдағы көзқарасын ... ... /29/» ... еді. ... қанбазарға
алып шығатын мәдениеті мен әдебиеті. Есі бар ұлт әр ғасырдыі басында ... мен ... ... ... ... 2007 жылы ... ... ұлттық мүдде тұрғысынан үңілетін «Кентавр» дүниеге келді.
Бодандық ... ... бен ... ... ... ... да өркендеп өсті. Қазақтың халық ... ... ... ... ... ... ... атты
мақаласында кеңестік кезеңдегі әдебиетімізді екі түрге бөліп: ... ... ... отар ... ... ... әдебиеті де екі түрлі
бағытта жіктеледі. Оның біріншісі қожамыздың көңіліне жағатын, отаршылардың
үйреткенін тоты ... ... ... ... Ал, ...... да азаттық идеясын өшірмей, жұрттың санасына сіңіруге талпынған
реалистік, халықтық бағыт /30/», - деп ... ... ... ... ... ... А.Нүсіпханов «Көсегеміз қайтсе
көгереді» деген ... ... ... ... ... тәуелсіз еліміздің әдебиеті қандай ... ... өз ... ... /31/. Ал ... ... азат ... бойында мемлекеттілікті сезіну, өз елі үшін мақтана ... ... ... ... ... ... ... баулып, қалыптастырған
жөн /32/» дейді.
Нарықтық қатынасқа көшкен соң Жазушылар одағы бұрынғыдай бюджеттен
қаржыландырылмайтын болды. ... орай ... да ... ... ... ... ... оны тарату, сату жұмыстарын және оған
қажетті шығын да қалам иелерінің өз міндетіне айналды. «Егемен Қазақстанда»
белгілі ... ... ... әл ... қалмасын /33/» деген
мақаласындағы айтатын ... ойы ... ... ... көркем
әдебиетіміздің жағдайы қандай болмақ, Әдебиеттен айрылған ... ... ... ... ... ... ... арты рухани
мәңгүрттікке ұрындыратынын жеткізу еді. «Шын өнер қиындықта шындалады».
Филология ғылымының ... ... ... әдебиеті» газетіндегі «Шын
әдебиет енді туады» атты мақаласында бұған ... ... шын ... тоқырауға ұшыраған әдебиет, нағыз шынайы әдебиеттің туар уақыты алда
деген ойын білдіреді.
Енді спорт тақырыбына ойыссақ. Өзге ... ... ... ... ... екі жағдайда ғана әуеге көтерілетіні белгілі.
Бірінде нақтылы елге келесі бір ... ... ... ... ... ... намысын қорғап, жеңіс ... ... ... орай ... Демек, Қазақстанның әлемдік аренадағы имиджін
қалыптастыратын факторлардың бірі – ... ... ... ... ... ұстыны Мәскеу болатын. Бізде
ғылыми-әдістемелік орталық та болған жоқ. Алматыдағы Балуан Шолақ ... ... ... іліп ... ... ... да болмады.
Тәуелсіздіктің алғашқы 6-7 жылында ... ... ... ... 2-3 ... ... ... айтулы жарыстар өтетін құтты мекенге
айналған. Нақты 2001-2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама ... Одан бері ... ... ... базасы салынды, ... ... ... ... ... ашылды. Қазақстанда бұрын
болмаған допингтік тексеру орталығы құрылды. Бір сөзбен ... ... ... ... жатқандай. Бірақ... Афина олимпиадасындағы
сәтсіздіктің түп-тамыры қайда деген ... ... ... ... «Қатпары қалың қазақ спорты» атты мақаласында: «Қазақстан
спортын 16 ескегі бар үлкен ... ... ... ... ... төрағалары ескекті жанын салып еседі. ... ... ... ескек ұстаған аты бар, әйтеуір қайықтан түсіп
қалмауды ... ... ... ... ... кейінгі үш
олимпиадаға ешқандай спортшы жіберілмеген. Қазақстан Үкіметі осы мәселені
ақылға салса, спорттың тұтас бір ... ... бір ... ... етсе дейміз /34/» деген ойын жеткізеді. «Жас Қазақтың» спорт
бетінің ... Есей ... ... ... және ... министрі
Е.Ертісбаевтың еліміздің спортшыларына «2008 жылы ... ... 10 ... ... ... ... деген меже қойғандығын жаза
келе: «Әрине, қойылған талап заңды. Өйткені, Қазақстан ТМД мемлекеттері
арасында ... ... ... мол қаржы бөледі. Әлемде Қазақстан сияқты өз
олимпиада чемпионына 200 мың АҚШ доллар ... ... ел жоқ. ... да ... деңгейінде өмірлік зейнетақы тағайындап отырған
жалғыз біздің ел. ... неге ... ... ... мен ... жоғары нәтиже талап етпеске? /35/» деп қолымыз − істе,
аузымыз − ... ... ... ... керек, дегенді сөз түйінінде
аңғартады. ... ... ... 1940 ... ортасында Шоқыр
Бөлтекұлы әкелгенін біреу білсе, біреу біле бермейді. Содан бері ... ... ... ... кезі көп. ... алты атанға
жүк болар жеңіс дәстүрі бар. «Ал бүгінгі қазақ боксының халі ... ... ... бокс ... бас ... ... ... «Боксымыз
құлдырамайды, биіктейді. Себебі, бокс − қазақ спортының бетке ұстары /36/»
деп жауап береді.
Қазақ ... ... ... мамандарына зәру. Мамандар ұлттық
құрамаларға ғана ... ... да ... қажет. Әр қаладағы
қазақ кадрларының ... ... ... ... ... мәселесі күн
тәртібіне мықтап қойылуы тиіс. Және, біздің спортта ... жоқ. ... ... орталықтың бар-жоғы да белгісіз. Қытай
1989−2000 жылдар аралығында Кеңес одағы ... ... 75 мың ... дүниені өз тіліне аударған! Оларда спорттың түр-түрі бойынша
ғылыми-зерттеу институты бар. ... ... бірі де ... ... ... үшін ... Балуан Шолақ, Жақсылық, Ғұсман,
Шәміл секілді т.б. саңлақтардың ... ... ... ... мен ... ... ... балалар осындай рухани дүниеге
сусап отыр. Рухани жетілмеген спортшы түптің-түбінде қазақ ... ... ... ... Халық санының өсуіне нақты жағдайлар жасау арқылы
табиғи өсіру, оралмандарды ... және т.б. ... ... ... жеріне жеткізіп жазған азулы авторлардың мақалаларына тоқталайық.
«Үшінші дүниежүзілік соғыс бола ма, бола қалса, зары мен ... ... ... ... көз ... отыр. Күн тәртібінен түсетін емес. Түспейді
де. Бүгінгі Ирактағы қырғын, әпербақан АҚШ-тың Иран мен Солтүстік ... ... ... ... мен ... саяси белсенділігі,
Африка елдеріндегі репрессиялар, т.т. адамды еріксіз осындай ... Осы ... ... мүлде басқа гәп бар. Сол үшінші дүниежүзілік
соғысқа пара-пар демографиялық соғыстың ... ... ... ... да ... өте алмайды. Міне, осы тұста «үн-түнсіз» жүріп ... ... ... ... ... зор ... ... Қысқасы, қазақ халқының ұрпағының өсіп-өнуі деген жауапкершілік
Қазақстан мемлекетінің басты идеясы мен идеологиясына ... ... ... бар» деп ... ... ... ... ауыз толтырып айтуға тұрмайтын көрсеткіш екенін әр қазақ қолындағы
бір-екі баласына қарапақ шамалай береді.
Халқымыздың демографиялық ахуалы ... ... ... ... аз ... ... жоқ. Әр нәрсені ... ... ... ... ... «Жас ... ... «Көкейтесті» айдарымен
«Демографиялық соғыс» атты ауқымды материал басылды. Қазақтың саны ... ... ... ... мен ... ... өзбектің өзі бізге нағыз
демографиялық экспансия жасауы мүмкін екендігіне қауіптенген автор Аманхан
Әлім ... ... ... дағдарысқа ұрынбайтындай
мемлекеттік бағдарлама жасауы ... алға ... ... ... ... ... бала халықтікі, үшінші бала өзімдікі» деген. 1959 жылғы
санақ бойынша ... ... ... туу ... 7 бала ... ... бірі ақпараттық соғыстың өтінде тұрған еліміз үшін ... ... ... және иммунитетті қалыптастыру керек.
Дамушы ұлт ретінде бұл мәселеге сергек қарап, күрессек, ... ғана ... ... ... іргесі мығым болмақ/37/»
Қазақ ақпарат кеңістігіне тың серпін, жаңа ... ... ... ... ... ... кәрі ұлт па?» атты тақырыппен берілген
мақаласында Гүлбаршын ... ... жас ... ... «2050 жылы жасы ... ... ... 11,3 пайызын
құрап, нәтижесінде БҰҰ сарапшыларының қорытындысымен Қазақстан «кәрі ұлтқа»
айналуы мүмкін /38/» ... ... ... жасы ... ... демографиялық ахуалдың даму векторын ... ... ... ... ... ... Анаштың «Елдің есі де, сесі де
халық /39/» деген мақаласында тың ... ... ... ... мемлекеттің қуаты артатыны айтылады.
Өз авторларының ғана жарияланымдарымен ғана шектелмей, ауық-ауық
білікті маманавторлардың да ... ... ... «Жас ... ... ... ... докторы, демография мәселесімен
шындап айналысып жүрген кәсіби маман Әзімбай Ғали: «Түркияға ... ... ... ойым − ... ең ... ... де, ... сорымыз да
халқымыздың санының аздығында екен /40/» деген пікір айтады. Демографияның
нағыз ... ... ... пікір-пайымдарын да қазақи басылымдардың
бетінен түсірмей іліп алып ... ... ... ... ... ... ... журналының 2003 жылғы №4 санында «Демография ахуалымыз: ойлар мен
ұсыныстар» атты тақырыппен ... ... ... шолу ... ... бойынша қазақ санын өсіру үшін кемінде 140 жыл керек /41/»
деп, БҰҰ және АҚШ Санақ Бюросының ... ... 2050 жылы ... ... ... деген мәлімет береді.
Демографиялық ахуалды күшейту үшін әлеуметтік жас отбасыларына үй
беру қолға алынып, ана мен баланы ... ... ... алынса құбақұп.
Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқына арнаған 2007 жылғы жолдауында ана мен
баланы ... ... ... беріліп, мемлекеттік жәрдемақы мөлшері екі
есеге арттырылатынын айта келіп, «аталған шараларды ... ... да ... ... ... сенімдімін /42/» деді.
2006 жылдың шілдесінде Қазақстандағы ... ... ... ту ... ... ... ... қазақтар өз отанында алпыс
пайызға әрең жетті. Қуануға тым ерте. Жырақта кім көрінгенге ... ... ... жүр. ... табаның тайса – жетімексің. Кезінде
Египеттің сұлтаны болған Бейбарыс ... да ... ... Осы ... ... ... ... шешудің бір
жолы – оралмандарды қабылдау. Бүгінгі таңда ата жұртына 307 мыңдай отбасы
қоныс аударған. 1991 жылы ... елі ... ... ... ... шек ... ... тәуелсіздікті күтпейақ
Монғолиядағы қандастарымыз көшті бастап та жіберген. Биыл наурызда алдыңғы
көштің басталғанына 16 жыл толды. Ал осы 16 ... ... ... ... ... миллион қандасын көшіріп ала алған жоқ.Ресми ... ... жылы ... қойғанда Қытайда 1 миллион 980 мың, ... ... ... өмір ... Толғағы терең мәселеге қалам жүгірткен
«Жас қазақтың» журналисі Еренғайып Қуатайұлы 2007 жылдың 23-ші ... ... ... ... ... қалған көш» мақаласында: «Қытай
Қазақстаннан 2004 жылдың өзінде 2 382 500 тонна мұнай сатып алды. 2011 бұл
меже 30 ... ... Егер ... ... «бір ... ... бір қазақ»
принципін ұстанса, бірақ жылда арғы беттегі алаш ата жұртына көшіп келер
еді... Біздің биліктің ... ... іс ... ме ... ... Қазақстан
әлемдегі жедел дамып келе жатқан он елдің қатарына кірді. Жалпы ішкі өнім
жан басына шаққанда жеті мың ... ... ... ... он бес миллиард
доллар жиналды деп кеуде ұрамыз. Қиырдағы зар илеп отырған қазақты елге
жеткізуге ниет ... ... ... жиналмай тәуелсіздіктің баянды
болмайтынын біздің билік қашан ұғынады? /43/» деп шырылдайды. Шынында 300
миллион қазақты ... ... ... ... билігі мұндай
стратегиялық қадам жасай алмай отыр. Мемлекет көшіп келушілерге ... ... жан ... тоқсанжеті мың теңге. Бес адамы бар отбасы 500
мың теңге алса, аудан маңынан да үй салуға жетпейді. ... ... ... тапсыру үшін әкімшілік кедергілерге ұшырайды. Соңы
жемқорлықпен аяқталады. Қаншама ... ... ... ... жатса да марғаумыз. Қоғамдағы «көші-қон саласы еліміздегі белшесінен
батқан коррупция ошағы» деген пікірдің жаны бар.
Бұдан 30-40 жыл ... ... ... ... ... ... ... кейіпкерлерінің ат басын Қазақстанға тіреуінде үлкен мән
бар. Ресейдің Қалмақстан өңірінде тұратын Өтепқалиев ... атты ... елі» ... ... ... ... жері мен ... 11 мың қазақ тұрады. Олардың жағдайы дәл қазіргі күйінде қала
беретін болса, енді 10-15 жылда өзге ... ... ... Сондықтан ата-
жұртымыз көмек жасайтын болса, нақ ... ... /44/» деп ... ... көші-қон Заңына өзгертулер мен толықтырулар
енгізіп жатыр. Заң ... ... ... ... ... ... ... жиырма миллионға жету болуы керек! /45/». Бұл президентіміз
Н.Назарбаевтың алға қойған ... ... ... ... ... ... ... мәселе десек те еліміздің таяудағы жылдарда барынша
дамыған елу елдің қатарына ... ... оған тән ... де ... хақ. ... өзі ... жаңа міндеттер жүктейді. ау т.б. ... ... ... ... ... ... 2005 жылғы халыққа Жолдауында
XXI ғасырда білімін ... ... ... ... ... ескертіп,
елбасы еліміздің білім жүйесін дамытуға бағытталған іс-шараларды ... ... ... даму үрдісін өркениетті елдердің білім ... ... ... міндеттерге жету үшін қыруар шаруа атқару
керектігі айқындала түседі. Осы ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктер, он екі жылдық білім беруге көшу,
ЖОО-ның жай-күйі, ондағы қазақ ... ... ... және т.б. ... ... жазып, өзінің негізгі тақырыптарының біріне айналдырды.
«Бүгінде қолданылып отырған ҰБТ отандық білім ... ... ... ете ме?» ... сұрақ төңірегіндегі профессор А.Құсайыновтың
«Толғандырар тақырып» айдарымен берілген мақаласынан: «ҰБТ өзіне ... ... ... ... ... жүйе емес. Сондықтан мектеп бітіру
емтиханы мен ... ... ... бөлек өткізілуі керек. ҰБТ жүйесін
қайта қарап, оның ... ... ... ... ... /46/» деген пікірді
оқыдық. Құптарлық ... ... ... ... ... атты ... жан ... шаққанда жоғары оқу орны ең көп мемлекетке айналып
отыр. Нарық заманы осыған ... ... ... ғылым-білімге базардың
саудасы жүрмейді. Өкінішке орай шамасы келгендер университет ашып ... ... ... ... ұрындыруда /47/» дейді. Рас-ақ.
Президентіміз осы ... ... ... оқу ... жабу ... және ғылым министрлігіне тапсырма бергендігін білеміз.
Президенттің «Болашақ» стипендиясы бойынша шетелде білім алушылар
саны көбейіп отыр. Олардың оқыған-тоқығанын ... ... ... министрлік қамтамасыз етеді. Алайда бүгінде үкіметтің қыруар
қаржысына білім алған 35 ... ... ... ... көтеріліп келе жатқан үлкен мәселенің бірі ... ... ... ... ... жайы. XX ғасырдың бас кезінде
оқулық жазып, қазақ жастарының оқып, білім алуы ... ... ... ... ... ... 1913 жылы ... көрген
«Қазақша оқу жайынан» деген мақаласында: «Қазақ ісіндегі неше ... көбі ... ... ... ... ... ... қалай тәрбиеленуі бәрінен бұрын ескеріп, бәрінен жоғары ... /48/» деп ... ... күні де ... ... жоқ. ... ... Байқоңыр қаласындағы білім ошақтарының түгелдей Ресейдің
қоластына ... ... оқу ... ... Ресейдің білім бағдарламасымен
оқытылатыны баспсөзде біршама әңгіме болған еді. Журналист Үмбет Ә. «Жас
Қазақ» ... ... ... ... бір қауым елдің
тағдырына көз жұма қарады. Осының салдарынан даулы мәселе ... ... деп ... өте ... ... келісімге қол қойған еліміздің бұрынғы
бас мұғалимасы қазір ... ... жүр. ... балаларына «Әліппенің»
орнына «Азбука» оқытудың салдары қандай болатынының ... бар ... ... он екі жылдық оқытуға көшу аясында ұлттық білім ... ... ... ... беру − ел ... ... ... елулікке кіру жолдарын талқылағанда білім беру
жүйесіндегі бәсекелестікті ойға аламыз. Жыл ... ... ... ... ... басшылары кезекпе-кезек «керемет» реформаларынан көз
аштырмаса, енді бір он жылда ... ... адам ... ... ... ғасыр ғылым мен технологиялар ғасыры болған шақта, еліміздің
ғылым саласы да сол ... ... ... ілгері басуы қажет. Дүние
жүзіндегі көптеген елдер ... ... ... ... осы
ғылым мен білімнің арқасында жетіп ... ... ... ... ел ... көтерудің бірден-бір жолы ... ... ... ... бөліп, қолдау көрсетуде болып тұр. Ғылымды дамытсақ,
экономикамыздың да өрге ... ... ... ... рөліне
жоғары баға берген Халықаралық инженерлік ... ... ... ... ... өз ... өніміне сұраныс
болған жағдайда ғана ойдағыдай дамып, қайтарым бере ... ... ... ... ... ... ... ғылымсыз, аса жаңа технологиясыз, ағарту
мен білімсіз жарқын болашақта Қазақстанның болуы мүмкін ... ... ... ... /50/ ... ... өте орынды деп ойлаймын.
Тарихқа жүгінсек, 1946 жылы Ұлттық ... ... ... үшін ... ... ... баға жетпес байлық болды және ұлттық
рухани өсудің ұясы саналды. Бүгінде академия 180 академикті, 10 ... және 15 ... ... ... ... ірі ... ... жылы ҰҒА-ның құрылғанына 60 жыл ... ... ... ... алдында сөз сөйлеген президентіміз Н.Назарбаев: ... ... ... күші ... ... баршаға ақиқат. Ел
экономикасы мен мәдениетінің дамуына зор үлес қосқан ... ...... ... даму ... ... жылдарға арналған ұлттық
инновациялық жүйені қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... даму институтарында құны 2,5 млрд. долларға тең
130 жобаны қаржыландыру басталды. Елу елдің қатарына кіру ... ... ... ... тек ғылыми әлеуетімізді барынша дамыту, озық
технологиялар арқылы қол ... ... ... /51/» ... ... ... түсіндіріп берген еді. «Академияның алпыс асуы»
атты қос ... ... ... ҚР ҰҒА М.Жұрыновтың академияның
қалыптасу кезеңдері, алғашқы құрамы, ... сөз қыла ... ... салаларындағы зерттеулерді насихаттауды қамтамасыз ету мақсатында «ҚР
ҰҒА Баяндамалары», «ҚР ҰҒА Жаршысы», «ҚР ҰҒА Хабаршысы» секілді сегіз серия
шығарып тұрамыз. ... бұл ... АҚШ, ... ... ... ... секілді т.б. бірнеше елдердегі 78 кітапхана жаздыртып алады /52/»
деуі қазақ ғылымының өзге елде де ... ие ... ... ... Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін бұрынғы одақтық
байланыстар үзіліп, Қазақстандағы ғылым саласын қайтадан ... құру ... ... алда ... барлық ғылыми-техникалық орталықтар мен
мекемелердің ғылыми ... ... бір ... келтіріп, ел мүддесіне
қызмет ететін ғылым ... құру ... ... еді. Өзге салалардағы
қиыншылықтар мен өзгерістер ғылым саласына да ауыр ... Ел ... ... ... ... ... одан шет ... артта қалды.
Экономика ғылыммен тығыз байланысты екені ескерілмеді. Ғылыми-техникалық
потенциалды нарық ... ... ... ... нақты жоспар болмады.
Өндіріс орындарының көпшілігі тоқтап, ғылыми ... ... ... ... ... қалу ... әр алуан. Ең бастысы экономикалық
дағдарыстың болуы. Осындай себептердің бірі ... ... ... ... «Ұлт ... ... ... атты мақаласында
былай деп жазады: «Менің байқауымша мемлекетіміздің күш-куаты жылдан-жылға
азайып барады. Оның айқын мысалы осы күнге дейін ... ... ... сұраныстың жоқтығы /53/». «Егемен Қазақстан» ғалымдарымыздың
Америка, ... ... ... шет мемлекеттерге кетіп жатқанын, ... ... ... ... ... ... ... дабыл қақты
/54/. Осындай кемшіліктерге байланысты ғылымды алға ... ... ... да ... ... бұл күткендей нәтиже бермеді. Академик
М.Әлиев «Егемен ... ... ... ... ... реформа» атты мақаласында қазіргі кезде бюджеттік қаржыландыру
жылдан-жылға ... ... ... ... ... ... өте ауыр болатыны жөнінде жазады. Ғылымды дамыту туралы жиі-жиі сөз
қозғай бастадық. Өйткені, ендігі ... жаны − ... Оның ... ... ... заман талабына сай дами алмаймыз. Қоғамдағы
осындай мазасыздықтың тууы − ел экономикасының ширығу, ... ... ... үстінде екендігін білдіреді. «Егемен Қазақстанда» басылған
А.Төреханов («Бәсекенің бір ...... ... ... ... ... көтерер кез келді») сынды ғалымдардың мақалалары − ... ... ... ... саладағы ғылыми-зерттеу институттарының
ең басты проблемасы − ... ... ... ... ... ... ... Ғылым кандидаттарының орташа жасы − 55. Жас буынның
ғылымнан алыстап кетуінің себебі қарапайым − ... ... ... ... ... беделінің бәсеңдеуі /55/» деген дерек
келтіреді.
2. «Баспасөзі күшті елдің өзі де ... ... ... ... ... ел қатарынан қалмасына
себепші болатын нәрселердің бірі ... яғни ... ... ... ... білу ... /56/» ... кеңестік дәуірде
баспасөзді үгітші, насихатшы құрал ретінде ... ... Ол ... ... тыс ... тәуелді болып, қоғамда болып жатқан
оқиғалардың бет-бейнесін ... ашып бере ... сол ... ... ... ... елімізде баспасөздің қоғамдағы рөлі елеуді
өзгеріске ұшырады. Ол ... ... ғана ... сонымен бірге
қоғамдық ой-санамыздың сараптаушысы және қоғамдық ой-пікірді қалыптастырушы
да болып отыр.
Біз қарастырғалы отырған қазақ ... де ... ... ... ... ... ... жатқан оқиғалардың барлығына
атсалысып, өзекті проблемаларды дер кезінде көтеріп, қоғамдық пікір туғыза
отырып, сол ... ... ... мұрындық болып отырғаны белгілі.
Қазіргі қазақ баспасөзі мемлекет тәуелсіздігінің нығаюы мен көркеюі ... рөл ... ... ... тіл мен дін, елдік мәселесі,
мемлекетіміздің тәуелсіздік идеясын ... ... ... ... ... ... ... атқарып отырған қызметін ерекше
айтуға болады.
Кеңес дәуірінің алғашқы кезеңінде ... ... ... ... ... ... жарық көргені болмаса, толымды зерттеу еңбектері
болған жоқ.
Қазақ баспасөзінің тарихы жөніндегі ... ... ... ... соңы мен 50-ші ... ... шықты. Бұл саладағы тұңғыш
зерттеу еңбектері деп 1949 жылы Х.Бекхожиннің «Дала уалаяты – ... ... ... ... қорғаған кандидаттық диссертациясы ... ... ... ... ... ... деп ... еңбегін айтуымызға болады. Бұл еңбектер қазақ баспасөзі тарихын
зерттеген ... ... ... және ... төңкерісіне дейінгі қазақ
баспасөзінің тарихын объективті тұрғыдан зерттеп, оң баға беруімен құнды.
Сонымен қатар, 1950 – 1980 ... ... ... ... ... ... ... Б.Кенжебаев, Т.Қожакеевтің,
С.Имашевтың, М.Фетисовтың, Х.Бекхожиннің, Х.Бекхожин, С.Қозыбаев,
С.Матвиенконың ... ... ... ... ... ... жазылған
бұл зерттеулерде негізінен кеңестік басылымдарға қатысты ... ... ... ... ... ... ... рухани өміріндегі атқарған қызметін ... ... ... ... ... еңбектері 90-жылдарда өз
жалғасын тапты. 1991 жылы ... ... 1962 жылы ... жазған «Қазақ совет ... ... атты ... ... ... ... ... еңбегін толықтыра түсетін ... ... ... ... ... көрді. Ғалым бұл еңбегінде ... ... мен ... республикаларында шыққан тұңғыш газет-
журналдардың және қазақ тілінде жарық ... ... ... ... 1937-1938 жылдары жазықсыз қудаланған қазақтың
көрнекті журналистерінің өмір ... ... ... ... ... береді. Сөз жоқ, еңбек қазақ совет ... ... ... ... болып табылады. Солай десек те, еңбекте бұрынғы
ескі сарынға бой ... бар. ... ... ... ... ... ... орын алды, октябрь революциясының жеңісін
теріс түсіндіретін ойлар айтылды, ... ... ... ... ... ... ... ескі салт-
сананы дәріптеуге жиі орын берді» деген секілді комунистік ... баға ... және 1995 ... ... ... ... «Көк
сеңгірлер», «Сара сөздің сардарлары» атты зерттеу ... ... ... ... ... ... ... түсті /57/.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін бұрынғы таптық ... ... ... ... мен ... және ... жаңаша
пайымдауға, объективті зерттеуге кеңінен жол ... ... ... ... баспасөзін философиялық, тіл саласы бойынша, журналистік,
педагогикалық және тарихи тұрғыдан зерттеген біршама еңбектер жарық ... ... ... ... ... ... ... А.Сәрсенбаевтың докторлық диссертациясын ерекше атап ... ... XIX ... ... ... бастап шыққан қазақ
баспасөзінің құрылу тарихына, ондағы ... ... ... ... ... ... қоғамымыздағы бұқаралық ақпарат
құралдарының маңызы мен рөліне кеңінен талдау ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіміз бен
тіліміздің дамуын насихаттаудағы атқарып ... ... ... ... ... ... есебінен жарық көріп отырған қазіргі ... ... ... да ... өтеді.
Республикамыз азат ел ретінде әлемдік ақпарат кеңістігіне енген
қазіргі таңда жалпы бұқаралық ... ... оның ... ... деген теориялық, практикалық ... ... Және ... ... да жаңа ... ... бұқаралық ақпарат
құралдарымызға басқа елдердің тыныс-тіршілігімен жақынырақ ... ... Осы ... 1998 жылы ... ... ... «Әлем баспасөзінің тарихынан» деп аталатын оқу ... ... ... ... атты ... ... ... журналистикасының бүгінгі күнгі хал-ахуалы, жай-жапсары туралы,
ұлттық ... ... ... ... ... мен тілшілерді даярлаудағы біздің ел ... ... ... ... жайында жан-жақты сөз қозғай ... ... ... ... ... ... ... жазбай жатыр деп тілге тиек
ете алмаймыз. Кейбір сәтте жалтақтық ... ... ... ... ... жоқ. ... ... экономика, экологияның, тарихи жад, салт-
сана, ата дәстүр, әдет-ғұрып, жастар тәрбиесі ... сан ... ... мәселелері жұртшылыққа жетердей-ақ жетіп жатыр /58/» деп лайықты
бағасын бере отырып, қазіргі қазақ ... бет ... ... ... «Ана ... «Жас Алаш» газеттерінің тақырыбының ауқымдылығы,
актуальдылығы ... ... ... жазады. Ғалымның бұл еңбегі
қазіргі қазақ баспасөзінің жай-күйіне ... ... ... ... бірі болуымен құнды.
Сонымен қатар, біздің тақырыбымызға тікелей қатысты ... ... ... ... мәселелер, оның қоғамдағы рөлін көтеру
жөніндегі ұсыныстар, мемлекеттік тілдегі басылымдардың бүгіні мен ... ... ... ... ... ғалымдарымыздың,
жазушылар мен журналистердің зерттеу мақалалары баспасөзде жарияланды.
Баспасөз – уытты құрал. Мұны өз ... ... ... ... да ... ... даму ... түсіп, өркениетке
қол жеткізуді мұрат еткен кезкелген мемлекеттегі баспасөз бостандығы биік
мақсатқа қол жекізудегі алғашқы алғышарттардың ... Бұл ... ... де ... Ол ... ... ... мен Баспасөз
заңы. Қазақстан Республикасының президенті ... ... ... ... ... баспасөзге қатысты екі бапты
енгізуі баспасөздің демократиялық қозғаушы күш ретіндегі рөлін ... ... ... ... БАҚ-тың бағыт-бағдары, мақсат-мүддесі айқын. Қазақстан
баспасөзі мемлекеттік реформалық бағытта дамуға тиіс. Ал, ... ... ... ... ... ... бірі ... дамытып отыруы табиғи нәрсе. Әрине, демократиялық
тіндегі мемлекет болғандықтан түрлі ағымдағы баспасөз ... да ... Ең ... ... ... ... ... мен
Баспасөз заңы болғандықтан, қандай да болсын баспасөз немесе БАҚ-тың іс-
әрекеті оған қайшы келмеуі ... ... ... дамуға баспасөздің өзі
де мүдделі. ... ... мен ... ... ғана ... ... жетіле береді.
«БАҚ-тың төртінші билік мәртебесіне әлі көтеріле қойған жоқ.Тіпті
көбіміз оның мән-мазмұнын әлі ... ... ... оны ... ... ... араласуында деп ойлайды. Төртінші билікпен негізгі
үш билік есептеспейді». Бұл Темірбек Қожакеевтің «Егемен ... ... ... ... ... Сәрсенбаевтың: «Кеңес үкіметі
тұсында біреу сыналса, дереу орнынан алынатын. Сынады екен деп ... ала ... ... Ол тек ... ... ... /59/»
дегені есімізде. Дұрыс айтты. БАҚ билігі қоғамға қызмет етуінен, ... ... ... ... ... ... кесапаттарды
жоюға белсене араласуынан, әр құбылыс болмыс жөнінде қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... заң
шығарушы, сот, тергеу биліктерінен кем пайда келтірмей жатқан жоқ. БАҚ-тың
шын мәнінде төртінші билік мәртебесіне ие болу ... ... Бұл ... ... ... ... қарамайтын әділ де батыл сынға көтерілу керек.
Елбасының бірде сынампаздарды санамалай келіп, әйтеуір ... үшін ... ... жоқ ... ... болатын. Қазіргі сыншылардың ішкі есебі
бар.Біреулері көрініп қалу, атақ үшін сынайды. Екіншілерінің бақай есебі
реформаға ... үлес ... ... ... ... ... ... түп-
төркінін ашып, тамырын жалаңаштай алмайды. Бізге талдауға құрылған әділ сын
керек. Шамданушылар да, ... ... де ... Әділ ... ... ... Солай десек те, әділ де батыл сынға барудың жолы
оңай болмай тұр. ... ... ... ... ... ... ... олар өз тараптарынан қарсылыққа ұшырап, қуғын көреді.
Қатардағы адамдар ... ... ... ... ... мұрнын тығып
алып, сотқа сүйрейді. Журналистерді айыпты қылып ... ... ... ... ... бара ... ... билік иелері қарамағындағы
ақпарат құралдарына ананы жазба, мынаны жаз деп қақпайлап, тұсап ұстайды.
Бұл ... ... ... ... жол бермейді. «Жас Алаш»
газетінің ... ... ... ... ... өткен жылды
қортындылаған санында: «Бір ақ жылдың өзінде мені төрт рет сотқа сүйрепті.
«Жазбасаң шындықтың басына ... ... ... ... сау ... тілеп алып, қажып жүргенің.../58/» дегені бар-тын.
Ақпарат құралдарының төртінші билікке қол жеткізуі ... ...... ... ізденуіне қажет әрбәр факт, деректі табуына, оны
терең зерттеуіне мүмкіндік берілуінде. Заңнамада бұл ... ... ... жол ашылған, жағдай жасалынған. Кезкелген басшының қабылдауында
болып, ақпарат көздерін толық алуға құқылы. Бірақ осыны да ... ... ... ... Шенеуніктер ақпарат беруден жалтарады, сыннан
қорқады. ... ... ... ... жасау, ақпарат таратудан
бас тартуға мәжбүрлеу, қызмет бабын пайдаланып қорқыту қылмыс екенін ... ... жоқ. ... ... кейін сөз, баспасөз бостандығы және
төртінші биліктің ауылы ... ... ... ... билік
мәртебесіне толық ие болуы бірер күндік мәселе ... Айта сала ... ... ... Дегенмен белгілі бір дәрежеде оның бір тармағы
болуға талпынып, еліміздегі қоғамдықсаяси ахуалдың барометріне ... ... ... ... ... ... мақала
жазғанда терең аналитикалық жолмен барып, өзіндік ойтүйіндері ... ... құны ... /61/», − дейді ф.ғ.к. Т.Бекниязов.
Баспасөздегі ұлттық мүдде турасында айтсақ, осы ... ... ... жиі ... ... ... ақпаратты
өндірушілермен бірге сатушылар мен тартушылар да жатады. ... ... ... сол ... сөз ... тыс ... ... сөз бостандығы бұқаралық ақпарат құралдарының бостандығымен өлшенеді.
Ал, бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... ... ... жатады /62/:
◘ Бұқаралық ақпарат құралдарының заң мен ... ... ... ... ... БАҚ ... ... болуы, яғни
биліктің БАҚ-тарына біржақты ақпаратты ... ... ... ... қанағаттандырылуы;
Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары тілге байланысты екі ... ... ... ... орыс ... ... ақпарат құралдары барынша
еркін, ... және ... ... мол ... Ал, ... ... қамтитын қазақ тілді ақпарат тұтынушыларын барлық бұқаралық
ақпарат құралдарының ( «Елде тарайтын 7551 мерзімді баспасөздің 453-і ... және ... ... Мұхтар Шаханов, депутаттық мәлімдеме 25.04.07)
небәрі 5 пайыздан сәл асатын бөлігін құрайтын Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... қамти алмай отыр. Соның
кесірінен қазақтілді ақпарат тұтынушыларының саны мен сапасы ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, орыстілді
аудиторияны қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарымен бірге ... ... ... да экспансиялық сипаттағы («7551 ... ... ... ... ... мәлімдеме 25.04.07) мүмкіндігімен
қамтуда. Қазақтілді бұқаралық ақпарат құралдарының сапасы ... ... ... ... да сөз ... ... ақпаратпен әдіетті
түрде қамтылуы жөніндегі аспект ретінде де ... ... ... еліміздегі қазақтілді БАҚ-тың бостандығы жөніндегі
әңгімеден гөрі қазақтілді БАҚ-тарын ... ... ... болып отыр.
Неден құтқару керек?
• Қаражаттық кірпітарлықтан. Өз жерімізде өзіміз өмір ... ... ... орыс ... ғана жасалуына және таратылуына
жол беріп отырмыз. Бірен-сараны ғана ... ... ... ... ... Соған сәйкес қазақтілді БАҚ-тары жарнамадан табыс таба алмауда;
• Саяси-идеологиялық кіріптарлықтан. Қазақтілді ... оқу ... ... ... қазіргі заманауи
журналистиканы оқытуды пәрменсіз, кеңестік ... ... әлі ... тоталитарлық сананың насихатшылығынан арыла алмай отыр;
• Біліктілік кірпітарлығынан. Қазақ журналистері ескі әдістемелік
оқу жүйесімен ... ... ... ... ... күйі ... алып
шығуда. Олар өздерінің қоғамдық миссиясын күнкөріс қамымен шектеуде,
төртінші биліктің тұтынушысы болу ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғам дамуының ... ... бірі ... тиіс; бұл тараптан алғанда қазақ
журналистикасының ... ... ... ... оны ... жоқ. ... журналистиканы тәуелділікке итермелейтін
мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... билігінің шараларын
біржақты насихаттауға арналған ақша мен ... ... ... ... ... ... ... құрсауында қалуда. Сөз
бостандығы Қазақстанда азаматтардың ақпараттық теңсіздігі ретінде көрініс
беруде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында 2006 ... ... ... ... ... 2446 ... ... бұл 2005 жылмен салыстырғанда 17%-
ға өскендігін көрсетеді. Бұқаралық ... ... ... – Қазақстанның ақпараттық нарығының оң дамуын бақылау.
Қоғамдық-саясилармен ірге ... ... ... ... ... ... мен ... арналған, діни, мамандандырылған
кәсіби және басқа басылымдар жарық көруде. Бұқаралық ақпарат құралдары
республика ... ... ... 2243 ... ... шығарылады,
олардың 1593-і газет және 650-і журнал. Барлық ... ... БАҚ ... ... ... 16% ... ғылыми 9%,
жарнамалық 10,5%, балалар мен жастар, әйелдерге арналған және ... ... 4%-ды ... Республикадағы мемлекеттік және жеке
меншік БАҚ мөлшері бір қалыпты. Бүгінгі массмедианың 80%-ын ... БАҚ ... ... ... ... сектор негізінен
құжаттық БАҚ-ры болып келеді. 2006 ... ... ... ... ... 212 ... мен ... жұмыс істейді /63/.
Уақытысында мәдениет, білім саласында лауазымды ... ... ... саласындағы істелген істердің бәріне көңілім
толады демеймін. Үміт бар. Біз ең бастысы ... ... Ең ... бар /64/» ... ... газетінде Қазақстан Республикасы Парламенті
Мәжілісінің депутаты Мұхтар ... ... ... ... атты ... ... ... шықты. Тіл жанашыры өз
жерінде өгей баланың күйін кешіп отырған қазақ ... ... ... ... ... тіліндегі баспасөзді шектеу мен
қорлаудың ... ... ... ... табу қиын да шығар. Айдай әлемге Қазақ
елінің аты мен затын мықтап танытамыз деп ... ... ... жүрек
қаласы болып есептелетін және халқының 60 ... ... ... өкілдері
болғанымен мемлекеттік тілдегі басылымдардың бейшара күйге түсуіне не
себеп? /65/» дей ... бас қала ... ... тілі мен қазақ
баспасөзінің мүшкіл хал кешуінің себептеріне көз жібереді.
Қазақстанда мемлекеттік тілдегі баспасөз құралдарының ... ... ... ... ... ... 61-і ... «Қазпоштадан» акционерлік
қоғамынан бастап алты-жеті ... ... ... Ресей
Федерациясының 5248 газет ... ... ... ... ... ... орыс тілді және орыс тілі араласқан 2303 басылымды қосайық. Ресей
басылымдары Қазақстан заңы мен ... ... ... ... ... ... оңай ... алған. Өз материалдарын интернет арқылы Қазақстан
баспаханаларына жіберіп, бастыруда. Әрине олардың бәрін іске ... ... ... ... ... ... таным-түйсігі, ой-сана өрісі жоғары
республика халқына ... ... бар ... ... ... да, ... тұрғысынан да біраз сұрақтар мойнын қылтитады.
Елімізде ойда жоқта бой көтерген осы үлкен проблеманы ... ... ... ... тіредік. Қазақ еліндегі қазақ тілінің бейшара ... бір ... ... ... диверсиясына жол беріп алғанымыз.
Басқа қалаларда да осы ... Мұны ... ... ... хақымыз
жоқ. Қазақ тілінде жарық көретін «Айқын», «Түркістан», «Ана ... ... «Жас ... ... ... ... «Жалын», «Жас қазақ үні»,
«Алтын орда» т.б. басылымдарды ... ... ... ... пен
Үкіметтің саясатын жүргізетін «Егемен Қазақстан» газетін ... ... ... қиыншылық астына түсіп, кенеуі кетіп, жетім баладай
жүдеген пұшайман дала тірлігінің қоңторғай халі жас ... ... ... ... ... оның жүрегін тітіркентіп, сезімін шабақтап, ойын бөліп,
санасын сан ... ... ... дария тебіреністі, қайратты ойдан
хабар бергендей жас таланттың алғашқы сапары байлау мен ... ... ... талап ететін публицистикадан басталады. Ол ... ... ... өмірден аз да болса жарқын сәуле, үмітті саңлау іздейді.
Газет-журналдың маңызы, оның елге ... ... ... қарастырған
дүниелеріміздің ішінен ұлт баспасөзінің қарлығашы «Қазақты» шығарып,
қазақты қараңғылы қамытынан арылтпаққа тырысқан ... бұл ... да ... ... ... «Ілгері басқанның үстіне ілгері басуымыз керек. Бірақ
бір адым ілгері ... сол ... ... ... ... ... ұзай
алмаймыз. Озғандарға жету керек, жеткендерден озу керек. Дүниенің төріне
қызыққандар төрден орын алып ... ... ... ... ... ... төрге тырмасалық, басқалар төрге қарай бара жатқанына қарап,
біз де солардың істегенін істейік. Басқалардың заманға қарай етіп ... ... ... ... ... ғасырдың басында қазақ
баспасөзіне айтылған тілекті қазіргі ... ... ... екі ... айту ... ... Қазақ. − Алматы, Қазақ энциклопедиясы, 1998 жыл, 11-бет.
2. Назарбаев Н. Бас редактормен ... ... ... ... ... Н. ... жолы. − Алматы, 2007жыл 5-бет
4. Асқабылов А. Баламды тауып ... ... ... ... Я. Закономерности и тенденции развития журналистика в
переходной период // Журналистика в переходной ... М.1998 ... ... Б. ... ... ...... байлығы //Қазақ
әдебиеті 16.08.2006ж.
7. Ақ түйенің қарны жарялған күн! //Қазақ әдебиеті 16.02.1991ж.
8. Сыздықов С. ...... ... ... //Жас ... Қайсар Ә. Міржақыпқа туған топырағы бұйырды //Егемен ... ... Ө. Ұлт ... ... ... ... 1997/2
11. Исабек Д. Бәсекеге берікпіз бе ? //Егемен Қазақстан 17.03.06ж.
12. Көшім Д. Қазақтарды қалай көтеруге болады //Жас ... 14. ... ... М. ... кодексі //Жас қазақ 31.03.2006ж.
14. Түсіпбек Ж. Қазақтың көзі, құлағы, тілі ... ... //Жас ... ... история успеха глазами мирового сообщество //Алматы,
Таймас, 2005ж. 7-бет
16. Ертісбаев Е. Бәсекеге барынша бекем болу − ұлттың ұлы идеясы ... ... ... К. ... экономика… //Егемен Қазақстан 16.12.2006ж.
18. Алшанов Р. Жаһандық экономика және Қазақстан //Егемен Қазақстан
28.02.2007ж.
19. Алшанов Р. ... ... және ... //Егемен Қазақстан
28.02.2007ж.
20. Көшім Д. Қиясбайдың қисындары //Жас қазақ 22.06.2007ж.
21. Қазақ. − Алматы, Қазақ энциклопедиясы, 1998 жыл, ... ... Р. ... ... ақшаны ауылға тура жеткізетін механизм жоқ
//Айқын 02.02.2006ж.
23. Тәшенов Т. Ауыл жылы ауылға не берді? ... ... ... Ә ... тоқыраудан аман //Егемен Қазақстан 05.07.2003ж.
25. Сығай Ә Сахна мен сана //Егемен Қазақстан 03.03.2007ж.
26. Қасқабасов С. Рухани мұра мен ... ... ... ... ... ... 09.11.2006ж.
27. Исабек Д. Бәсекеге берікпіз бе ? //Егемен ... ... ... Т. Анекдот пен өсек-аяңға алдана алмаймыз //Журналист ... ... Қ. ... ... келер ұрпақ! //Қазақ әдебиет 12.11.1999ж.
30. Жұмаділов Қ. Азат елдің әдебиеті //Қазақ әдебиет 28.02.1992ж.
31. Әбішев Ә. ... әл ... ... ... Қазақстан 28.07.1993ж.
32. Рысбекұлы Қ. Қатпары қалың қазақ спорты //Егемен Қазақстан 16.09.04ж.
33. Қойшыбай Б. //Қазақ әдебиеті 14.06. 2004ж.
34. Рысбекұлы Қ. ... ... ... ... ... ... 16.09.04ж.
35. Жеңісұлы Е. Пекинде он алтын аламыз. Бұл мүмкін бе? //Жас ... ... Б. ... ... ... //Жас ... 19.04.2007ж.
37. Әлім А. Демографиялық соғыс // Жас қазақ 20.04.2007ж.
38. Айтжанбайқызы Г. Қазақ шынымен кәрі ұлт па? ... ... Анаш Д. ... есі де, сесі де халық //Алматы ақшамы 21.04.07ж.
40. Ғали Ә. ... ел ... ...... ... ... алаш 24.10.02ж.
41. Бұлұтай М. Демографиялық ахуалымыз: ойлар мен ұсыныстар
//Ақиқат2003/4
42. Елбасының Қазақстан халқына жолдауы //Егемен Қазақстан 01.03.2007ж.
43. Қуантайұлы Е. Көштен ... көш //Жас ... ... ... Н. Қалың елім қазағым Алматы. Өнер, 1998ж. 16-бет
45. Қуантайұлы Е. Көштен қалған көш //Жас ... ... ... А. ... реформасы //Егемен Қазақстан 23.06.2005ж.
47. Кәкішұлы Т. ... ... ... жүрмейді
//Түркістан 31.03.04ж.
48. Байтұрсынұлы А. Ақжол. − Алматы, Жалын, 1991ж. 252-бет
49. Үмбет Ә. Менің Отаным − ... //Жас ... ... ... Б. ... ... ... //Ақиқат 1997/2 1-бет
51. Назарбаев Н. Ғылымы қарқын елдің − болашағы жарқын //Егемен Қазақстан
14.10.2006ж.
52. Жұрынов М. ... ... асуы ... Қазақстан 01.11.2006ж.
53. Сұлтанғазин Ө. Ұлт намысын қорғауды ұмытпайық
//Парасат 1997/2 6-бет
54. Жаңа ... ... ... ... ... ... Құрышбаев А. Аграрлы саланы көтеретін кез келді
//Егемен Қазақстан 04.04.2007ж.
56. Назарбаев Н. Әділеттің ақ жолы. − Алматы, Қазақстан, 1991 жыл, ... ... Т. Көк ... − Алматы, Қазақ университеті, 1992ж. 27-бет
58. Омашев Н. Жол ... ...... 1999 жыл, ... ... А. ... формирования информационной политики РК в
переходный период. − Алматы, 2000 ж. ... ... Р. ... ... //Жас алаш 30.12.2006ж.
61. Бекниязов Т. Журналистің шығамашылық шеберлігі Алматы, Қазақ
университеті, 2004 ж. ... ... С. ... және ... БАҚ ... 17.05. 2007ж.
63. www.gov.kz.
64. Жолдасбеков М. Қазақтың қитығына тиіп, зығырданын қайната бермеу керек
//Жас қазақ ... ... М. ... ... ... тоқтатамыз
// Ана тілі 11..2004ж.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақ. − Алматы, Қазақ энциклопедиясы, 1998 жыл
2. Назарбаев Н. Қазақстан жолы. − ... ... ... ... ... глазами мирового сообщество. −
Алматы, Таймас, 2005ж.
4. Назарбаев Н. Әділеттің ақ жолы. − Алматы, Қазақстан, 1991 ... ... Н. ... елім ...... Өнер, 1998ж.
6. Назарбаев Н. Тарих толқынында. − Алматы. Өнер, 1998ж.
7. Қожакеев Т. Көк сеңгірлер. − Алматы, ... ... ... ... Н. Жол ... ...... 1999 жыл
9. www.gov.kz.
10. Бекниязов Т. Журналистің шығамашылық ... ... ... университеті, 2004 ж
11. Сәрсенбаев А. Стратегия формирования информационной политики РК в
переходный период. − ... 2000 ... ... Б. ...... ... 2002 жыл

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәбит Дөнентаев7 бет
Желтоқсан жаңғырығы5 бет
Кенесары хан7 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанды еуропа және орыс ғалымдарының зерттеуі37 бет
«Билер мектебі – билік үлгісі» (қазақ халқының сот тарихынан)10 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Мемлекет пен құқықтың пайда болуы»20 бет
А.гитлердің германияға жеке билік режимінің орнауы21 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь