Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау мен бақылау бойынша құқықтық қатынастар [ 36 бет ]

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ___________________________________________________ 3

1-тарау. Еңбек құқық қатынастарының жалпы сипаттамасы
1.1. Еңбек құқығы қатынастарының түсінігі ___________________ 5
1.2. Жұмысқа орналастыру бойынша құқықтық қатынастар______ 12

2- тарау. Еңбекті қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау мен бақылау бойынша құқықтық қатынастар
2.1. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау саласыңдағы құқықтық қатынастар 18
2.2. Еңбекші мигранттардың құқықтық қатынастарын, мәртебесін анықтау 27

Қорытынды
Пайдаланылған нормативтік-құқықтық актілер мен әдебиеттер
        
        Реферат
Бітіру жұмысының мақсаты: Қазақстан ... ... ... ... ... сәйкес ұжымдық шарт пен келісімнің
түсінігін, мазмұнын және маңызын, сонымен ... ... ... ... ... ... ... ретінде маңызын анықтау.
Бітіру жұмысының құрылымы: Бітіру жұмысы кіріспе, екі ... ... мен ... ... құқықтық актілер мен арнайы
әдебиеттерден тұрады.
Бітіру жұмысының негізгі сөздері: ... ... ... ... шарт,
жеке еңбек шарты, әлеуметтік әріптестік, ұжымдық шарттың түсінігі, мазмұны,
жасау тәртібі, жеке еңбек ... ... ... ... және ... ... әріптестік принциптері, республикалық, салалық,
аумақтық ... ... және ... ... ... ... ... еңбек қатынастарын,
ұжымдық шартпен келісімді реттейтін заңдар мен нормативтік құқықтық
актілер, оның ... ... ... ... туралы», «Ұжымдық
шарт туралы», «Әлеуметтік әріптестік туралы» және т.б. Заңдар.
Бітіру жұмысының көлемі: 46 áåò.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе ___________________________________________________ 3
1-тарау. Еңбек ... ... ... ... ... құқығы қатынастарының түсінігі ___________________ 5
2. Жұмысқа орналастыру бойынша құқықтық қатынастар______ 12
2- тарау. Еңбекті қорғау мен еңбек ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар
2.1. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау саласыңдағы ... ... ... ... ... ... ... мәртебесін анықтау
____________________________________________________ 27
Қорытынды ________________________________________________ 42
Пайдаланылған нормативтік-құқықтық актілер
мен әдебиеттер ... ... ... ... ... ... мемлекет заң
нормалары арқылы ықпал жасайды. Мұндай ықпалдың нәтижесінде ... ... ... Еңбек құқықтарының нормалары еңбекті
ұйымдастыру және қолдану барысында қалыптасатын ... ... ... ... Бұл ... ... ... берушілердің
және басқа субъектілердің іс – қимылына ықпал ... ... ... бұл тұрғыда еңбек құқығында объективтік сипат болады, яғни нақты
адамдарға және ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – еңбек қатынастарының тараптарына белгілі бір
шектеулер мен міндеттеу ... ... бере ... еңбекті қоғамдық
ұйымдастыру саласындағы қатынастарды реттеу.
Объективтік құқық саласы болып табылатын еңбек құқықтары ... ... ... ... ұғымы да бар. Бұл жерде нақты адамның
және жұмыс берушінің еңбек ... ... ... нені ... ... еңбек шартын жасағанда, өзгерткенде және тоқтатқанда
пайдаланатын қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... құқық дегеніміз еңбек құқығы нормаларымен
бекітілген, нақты адамға немесе жұмыс ... ... ... да ... және мүмкіндік.
Субъективтік міндет түсінігі еңбек құқығының нақты субъектілерінің
қалыпты іс әрекетімен байланыста ... Бұл ... ... ... мен субъектілердің іс әрекетін анықтайтын қандай да бір шектеулер
мен міндеттеулер белгілейді. Дәлірек айтсақ, әңгіме еңбек ... ... ... ... міндеті жайында.
Субъективтік заңдық құқықтар мен міндеттерді алдын ала қарастыру
құқықтық ... ... ... және ... ... ... ... қатынастарын құқықтық реттеудің
тетіктерін жақсы ұғынуға мүмкіндік береді. Тек ... ... ғана ... ... мен ... ... еңбек құқықтарының
нормаларында қарастырылған субъективтік құқықтары мен заңдық міндеттері
арасындағы байланыс бола алады.
Құқықтық қатынастар субъектілердің ... ... ... ... ... жеке – ... ... бекітудің қажетті
және міндетті формасы болып табылады. Белгілі ғалым құқықтанушы С.С.
Алексеев ... ... ... ... ерекше қоғамдық
байланысты, құқық және міндет арқылы байланысты ... ... ... ... өз құқықтарын жүзеге ... ... бір – ... ... ... ... іске асуы тек құқықтық
қатынастар шеңберінде ғана болады. Бұл ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің жүзеге асырылуына мемлекет
кепілдік береді, қажетті жағдайда мемлекеттің қолдануына ... ... ... және ... міндеттер нақты құқықтық қатынастардың
мазмұнын құрайды және оларды жүзеге асыру үшін еңбек құқығы субъектілері
тарапынан нақты әрекеттер болуға ... ... ... саласындағы құқықтық
қатынастардың жекелеген түрлеріне тараптардың ... ... ... ... мазмұнға ие болады. Мысалы, жұмыскердің жеке еңбек шартына
сәйкес өзіне жұмыс берілуін талап етуі жұмыс берушінің сондай жұмыс ... ... ол ... өзі ... қызметі үшін
еңбекақы алуға құқығы жұмыс берушінің еңбекақыны келісілген мөлшерде және
мерзімде беріп тұру жөніндегі ... ... ... ... қатынастарының жалпы сипаттамасы
1. Еңбек құқығы қатынастарының түсінігі
Еңбекті ... ... ... ... мемлекет заң
нормалары арқылы ықпал жасайды. Мұндай ... ... ... ... ... Еңбек құқықтарының нормалары еңбекті
ұйымдастыру және қолдану барысында қалыптасатын ... ... ... атқарады. Бұл нормаларын азаматтардың, жұмыс берушілердің
және ... ... ... ... ... ... факторына
айналады, бұл тұрғыда еңбек құқығында объективтік сипат болады, яғни нақты
адамдарға және ұйымдарға тікелей ... ... ... ... ... ... – еңбек қатынастарының тараптарына белгілі бір
шектеулер мен міндеттеу шеңберінде бостандық бере отырып еңбекті қоғамдық
ұйымдастыру ... ... ... құқық саласы болып табылатын еңбек құқықтары нормаларың
жүйесімен қатар субъективтік құқық ұғымы да бар. Бұл жерде әңгіме ... және ... ... ... құқығы нормаларына сәйкес ... ... ... ... ... – еңбек құқығы нормаларымен
бекітілген, нақты ... ... ... ... ... қандай да бір
бостандық және мүмкіндік.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың жекелеген түрлерінде
тараптардың ... ... мен ... нақты мазмұнға ие болады.
Еңбек құқығы саласындағы ... ... ... ... Бұл ... – олар ... құқықтары субъектілерінің
құқықтары мен міндеттерін құқықтық реттеудің осы ... тән ... ... ... болу.
Еңбектік құқықтық қатынастардың ерекшеліктері еңбек жағдайын шартта
белгілеу тәртібімен, еңбектік құқықтық қатынастар туындаған кезден бастап
жақтардың теңдігімен және ... әрі ... ... ... ... ... ... мен еңбекті ұйымдастыруды және қолдануды
орталықтан нормалау мен жергілікті реттеу арасындағы үйлесумен ... ... ... еңбек құқықтары бұзылған және еңбек құқықтары
субъектілеріне жүктелген міндеттер ... және ... ... ... ... жағдайда туындайтын, сондықтан бұзылған
құқықты белгіленген тәртіпте қорғау қажеттілігі пайда болады.
Еңбек құқығы ... ... ... ... ... ... Республика экономикалық реформа және нақты ... ... ... ... ... тез ... ... да
құқықтық қатынастардың сипаты мен мазмұны да өзгеруде. Мысалы: бұрынғы КСРО-
да еңбек ... және ... ... ... ... ... ... құқығының пәні - құрылымдық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... табылады, олар еңбек
құқықтарының нормаларымен реттелетін ... ... ... ... Тек осы ... ... қатынастары ғана жұмыс берушілермен
жалданбалы еңбек ... ... ... ... ... білдіреді. Сонымен қатар, еңбек ... ... ... да қатынастар бар.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынастардың қазіргі жүйесі бұл
қатынастардың бәрінің ... ... ... ... ... ... уақыт бойынша сәйкес келмейді, басқалары белгілі бір мән-жайлар
немесе заң ... ... ... ... мүмкін, мұндай мән-жайлар
болмаған жағдайда қатынастар туындамайды. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... тиесілі
болуы міндетті емес. Мұндай құқықтық қатынастардың кейбіреулерінің алда
туындауға толық мүмкіндігі бар, атап ... ол – ... ... ... қатынастар. Бірақ еңбектеніп жүрген уақытының барлық кезінде
жұмыскерде еңбек дауын тудыратын қайшы пікір болмауы ... ... ... ... ... қатынастар, уақыттық
критерийлер бойынша мынандай үш топқа бірігеді:
1. Еңбектік қатынастардан бұрын алған;
2. Еңбектік қатынастармен бірге жүретін;
3. Еңбектік қатынастардан туындайтын.
Бұрын болған ... ... ... ... ... туындап тоқтайды. Оларға мысалы: жұмыспен қамтылу және ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Бірге жүретін құқықтық қатынастар еңбек қатынастарымен бірге туындап,
бірге жүреді. ... ... ... құқық қатынастары, еңбектің қорғалуын
және еңбек заңдарының сақталуын мемлекеттік қадағалау және бақылау бойынша
құқықтық қатынастар, әлеуметтік экономикалық ... ... ... бойынша қатынастар жатады. Бірге жүретін ... ... ролі ... олар еңбек қатынастарының сақталуына дұрыс жағдай
тудырады.
Ал, еңбек қатынастарынан туындайтын құқықтық ... сол ... ... кезден туындайды, олар жұмыстан шығарылған жағдайда
адамды материалдық қамтамасыз ... ал ... ... ... жағдайда
адамды жұмысқа қайта орналастыруға бағыттылық алады.
Еңбек құқығы саласындағы құқықтық қатынас дегеніміз - құқықтың ... ... ... жақтарының субъективтік құқықтарымен
тиісті заңдық міндеттері бар ... ... ... ... ... сипаты болады, яғни ол еңбек құқығының субъектісі ... ... ... ... арасындағы қатынастар. Еңбек
қатынастарына қатысушылар өзара ... ... және ... ... орындалуына мемлекет заңда белгіленген әр-түрлі шаралар
және міндеттердің орындалмағаны үшін ... ... ... кепілдік
береді.
Еңбектік құқық қатынастары ұғымы.
Еңбек құқығы теориясында және заңнамада еңбектік құқық қатынастарына
жақтардың белгілі бір ... ... ... жеке ... және ... ... жүзеге асыру барысында жұмыскер мен жұмыс беруші арасында
туындайтын қатынастар жатады. Еңбек қатынастарының ... ... ... ішкі ... ... ... отырып , белгілі бір мамандық, кәсіп немесе
лауазым бойынша жұмыс орындауға ... ал ... жақ ... ... оған
заңнамада, ұжымдық шартта және келісімде көзделген еңбекақыны төлеуді және
еңбек жағдайын қамтамасыз ... ... ... ... қатынастарында өздеріне тән ерекшелітер бар, олар бұл
қатынастарды еңбекті қолданумен ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар дегеніміз ... мен ... ... ... жеке ... шарты негізінде еңбекті
қолдану жайындағы заңдық қатынастар. Еңбек құқығының нормаларымен реттелген
еңбек қатынасы жақтардың ... ... мен ... ... ... ... ... алады. Еңбек жақты сипаттағы байланыс
жұмыскер мен жұмыс берушінің еңбектік құқық қатынастарының ... ... ... ... ... азаматты нақты кәсіпорынның еңбек ұжымының
құрамына кіргізуді қажет етеді, сондықтан да ол ұжымның ... ... ...... ... құқық қатынастарының
атрибутивтік белгісі, ол жұмыскердің еңбек міндетінің сипатына қарамайды.
Азаматты кәсіпорынның еңбек ұжымына кіргізу ... ... ... басқа бір өзіндік ерекшеліктерімен, атап ... ... ... ... өзі ... ... дегеніміз – жұмыс берушінің келісімінсіз жұмыскер осы жұмысты
орындай алатын ... ... ... ... ... ... ... кәсіптің немесе лауазымның
белгілі бір түріне жататын ... ... ... ... құқық
қатынастарының объектісі болып табылады. Еңбек қызметінің, яғни жұмыскердің
еңбек міндеттерінің тегін анықтау еңбектік ... ... ... ол ... ... ... ... байланысты және
еңбектік құқық қатынастарының ары қарайғы ... ... ... ... ... жақтарын кәсіпорынның ішкі еңбек тәртібіне
бағындыру – еңбектік құқық қатынастарына тән белгі. Еңбек ұжымы жұмысының
ішкі ... ... ... ... ... ... заңдар да, жергілікті
реттеуші актілер де анықтайды. ішкі еңбек тәртібінің ережелерін сақтау,
өндірістің ... ... ... ... ... ол жұмыс уақытын
ұтымды пайдаланумен, жұмысты сапалы орындау мен және т.б. байланысты.
Еңбектік құқық қатынастарында қарымталық сипат бар. Еңбек үшін ... ... беру ... ... ... мен ... ... қатынастарының ажырамас нышаны. Еңбек құқығында жалақы жүйесі
жұмыскердің белгілі бір ... ... ... ... мен ... жасалған төлем мөлшері арасындағы қатынасы анықтаудың тәсілі
ретінде ... ... ... ... ұзақ ... ... ... бар.
Бұл – еңбектік құқық қатынастарында жұмыскердің біржолғы жұмыс тапсырмасын
орындамай, тиісті кәсіпке, мамандыққа немесе лауазымға жататын белгілі ... ... ... ... ... ... ... ұзақ
уақыттылық сипаты оның мазмұнына, яғни жақтардың құқықтарымен міндеттеріне
байланысты, олардың орындалу ... бұл ... еш рол ... Өзінің
жұмыс уақытының басынан ... ... ... ... ... ... ал ... кезінде еңбектік құқық қатынастары үзілмейді.
Еңбекті қолданумен байланысты азаматтық құқық ... ... ... мекеменің, ұйымның тізімдік құрамына кіргізілмейді.
Ал жақтардың міндеттемесі жұмыстың орындалу процесіне емес, оның ... ... ... ... ... ... ... өздері алдын-
ала келіскен нақты-жеке жұмыстың орындалуын талап ете алады.
Еңбектік құқықтық қатынастарда жұмыс ... ... ... ... шартында көрсетілген еңбек міндеттерін орындауды талап ете алады, ... ... ғана ... ол ... ... көзделген жұмыс
тегіне жатпайтын тапсырма жүктеуге жол беріледі.
Экономикалық реформа және ... ... ... ... ... ... саласының кеңіп бара жатқандығы байқалады.
Өндірістік кооперативтер ... ... ... ... ... 1995 жылғы 5-қазандағы «Өндірістік ... заң күші бар ... мен және ... ... құжаттарымен,
ал кооперативте жеке еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін ... ...... ... заңнамамен реттеледі. Кооперативте жұмыс істеген
уақыт еңбек өтіміне кіреді. Ал, кооперативте еңбек шарты бойынша жұмыс
істейтін адамдар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың және қоданудың
ерекшелігі сонда, бұл жерде ... ... ... ... ... қатынастардың табиғи бөлігі болып келеді.
Еңбектік құқық қатынастары ... ... ... ... ... ... ... нақты өкілеттіктерінен және оларға сай міндеттерден
тұрады. Оларға жұмыс ... мен ... ... ... ... ... ... материалдық жауаптылық т.б. бойынша құқықтық қатынастар
жатады.
Мысалы: жалақы бойынша құқықтық қатынас жұмыскердің өзіне жүктелген
еңбек ... ... үшін ... ... ... және, тиісінше жұмыс
берушінің ол жалақыны жұмыскерге белгіленген тәртіпте және мерзәмде төлеу
міндетін қамтиды.
1. ... ... ... ... ... құқық
қатынастарының субъектілері ретінде, бір – ... ... ...... ... ... ... ажырамас заңдық қасиет
ретінде еңбектік ... ... ... және ... ... ... бола ... Еңбектік құқық қатынастарының мазмұны. Еңбек қатынастарының құқықтық
реттеу тетігі ... іс ... ... ... ... талаптарына сай келуін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл
нормативтік-құқықтық міндеттеулерді еңбектік құқық қатынастары
жақтарының субъективтік ... мен ... ... аудару
жолымен жүзеге асырылады.
Ал, субъективтік еңбек міндеттерін ... ... олар ... ... ... жақ ... жұмыскердің тиісті іс-қимылымен
байланысты. Жұмыскердің жалпы міндеттері кәсіпорынның ішкі еңбек тәртібінің
ережелерінде, ... ... мен ... мамандық бойынша
анықтамаларда нақтыланады.
Жұмыскердің субъективтік құқықтары және міндеттерімен қатар еңбектік
құқық қатынастарының ... ... ... ... құқықтарымен
міндеттері де кіреді. Бұл еңбектік құқық ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл жерде бір
жақтың субъективтік құқығына екінші жақтың ... сай ... ... ... берушінің субъективтік құқықтары мен міндеттері
жұмыскерлер ұжымының еңбегін дұрыс ... ... ... ... жағдай тудыруға, еңбек тәртібін, өндірістік тәртіпті, ... ... ... ... ... берушінің субъективтік құқықтары мен міндеттері кәсіпорынның
жарғылық құжаттарында, ішкі еңбек ... ... ... және т.б. ... ... ... ... өзгеруінің және
тоқтатылуының ... ... ... ... ұзақ ... ... олар өзгеріссіз қалмайды. Өмірдегі ... ... ... ... ... және ... ... теориясында мұндай мән-
жайлар заңдық факторлар деп аталады. Ал кейбір фактілердің ... ... ... ... жол ашып қана ... оның еңбектік құқық
субъектілікті иемденуіне мүмкіндік тудырады.
Еңбек құқық қатынасыны туындауының өзіндік ... ... ... ... ... Бұл ... ... шарты заң актісі, яғни еңбектік құқық
қатынастарын ... ... ... ... ... деп қарастырылады.
Жеке еңбек шарты дегеніміз – екі жақты заң актісі, оның негізінде жақтардың
заңды сипаттағы нақты салдар, атап ... ... ... қатынастарын
тудыру мақсатына өз еріктерімен көңіл білдіру жатады.
Еңбектік құқық ... ... ... ... тәртібінде
ауысқан қызметкермен де туындайды, егер ... ... ... және де ... ... келісімі болса.
Жақтардың келісімі, жұмыскердің көңіл ... ... ... жағы ... табылмайтын үшінші адамның ынтасы еңбектік құқық
қатынастарының тоқтауына негіздеме бола алады. Еңбектік құқық қатынастарын
тоқтату туралы шешімге келген ... үшін ... ... ... ... Ал ... берушіге келетін болсақ, ол өз ынтасымен еңбектік
құқық қатынастарын тоқтата алатын негіздер заңнамада ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының жағы
болап табылмайтын үшінші адамның ынтасы да негіздеме бола алады. ... ... ... жалғастыру мүмкіндігінен айыратын сот үкімінің
заңды күшіне енуі; жұмыскерді әскери қызметке шақыру және т.б.
Еңбек туралы ... ... ... қатынастарының туыдауының,
өзгеруінің және тоқтауының жүзеге асыратындығына және заңдылығына зағдық
кепілдеме қарастырылған. Мысалы: ... ... ... ... ... ... және діни сенімге, мүліктік және лауазымдық жағдайға,
тұратын жеріне, сеніміне, қай ... ... ... ... ... ... қасиетімен және оның еңбек
нәтижесімен байланысты емес басқа ... ... оның ... ... қандайда бір тікелей немесе жанама шектеуге немесе
тікелей не жанама артықшылық жасауға жол бермейді.
Жазбаша келісімін ... ... ... ... тұрақты ауыстырылған
жағдайда ондай ауыстыру заңсыз деп танылады, ол жұмыскер бұрынғы жұмысына
қайта алынады. Еңбек ... ... ... ... ... жөніндегі өздерінің қоғамдық міндеттерін атқаруы үшін
сайланбалы кәсіподақ қызметкерлеріне ... ... ... тоқтағанда немесе жоқ жұмыскердің ... ... ... оның ... ... ... керек етпейтін жұмысқа
уақытша аударуға жол берілмейді.
Еңбектік құқықтық қатынастары мен ... ... ... бар. Бір ... мұндай қатынастар еңбектік қатынастардан
бұрын болады, екінші жағдайларда олар еңбектік қатынастар мен бірге жүреді,
ал үшінші ... ... ... ... ... орналастыру бойынша құқықтық қатынастар.
Жұмыс орнынан еркін таңдауға құқық еңбек қабілеті бар азаматтардың
субъективтік құқықтарының ... ... ... ... ... табылады. Бұл құқық халықтың жұмыспен қамтылу саласындағы мемлекеттік
саясатпен де, арнайы заңдық кепілдіктермен де қамтамасыз етіледі. ... бірі ... ... ... ... кезде азаматтарды
жұмысқа орналастыру мен арнайы мемлекеттік органдар айналысады, олар бұл
мемлекеттік саясаттың ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы мемлекеттік саясаттың республика
деңгейінде ... ... ... атқарушы орган - ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Еңбекке орналастыру бойынша құқықтық қатынастар азаматтардың жұмыспен
қамтылу мәселелері жөніндегі жергілікті өкілетті органдарға тікелей ... ... ... орнын еркін таңдау құқығын жүзеге асырған жағдайда
туындайды.
Қолайлы жұмысты іздестірумен байланысты процесс ... ... ... жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті орган мен жұмысқа
тұрғызу жөнінде көмек ... ... ... ... бастылық мәселелері жөніндегі өкілетті орган мен жұмыскер керек
еткен жұмыс беруші арасындағы;
3. жұмыс берушімен ... ... ... ... ... ... жіберген азамат арасыдағы.
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті ... ... ... ... бір заң ...... жұмысқа
орналасуға көмектесу туралы арызының негізінде ғана туындайды. Бұл құқықтық
қатынасының мақсаты азаматты қалайда жұмысқа орналастыру. ... ... ... ... құқықтық қатынастардың мазмұны тек жақтардың
өзара құқықтары мен ... ғана ... ... ... ол ... азаматтық кәсіби дайындығын, денсаулығын, жұмыс орнына қатынай
алатындығын ескеріп, оған қолайлы жұмыс іздеп табудағы ... ... ... қатар азамат нақты кәсіпорынның жұмыс тауып беру ... ... ... қоя ... ... ... бұл ... делдалдық қызметімен ғана шектеледі. Жұмыс берушілер, өз кезегінде,
ұйымға тікелей жүгінген адамдарды еңбек ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға құқылы.
Артықшылық азаматтардың әлеуметтік қорғауды ерекше қажет ... ... ... ... ... ... өкілетті орган өзіне жүгінген
адамға жұмыс алу мүмкіндігі жайында және қандай жұмыста ... ... ... ақпарат беруі, азаматтардың өздеріне қолайлы жұмысты
таңдап алуына көмектесуі, бос жұмыс орындарына есеп ... ... ... ... тіркеп, есепке алуға, жұмыссыздарды ... ... ... ... оқуға жіберуге, мемлекеттік бюджеттің
қаражаты есебінен кәсіби даярлық, ... ... және ... ... ... ... төлеуге тиіс және т.б.
Жұмыс берушіде бос орын болып, азаматқа сол ұйымға жолдама бергеннен
кейін, жұмыссызды, оның ... ... ... ... ... ... ... аяқталады.
Жұмыспен қамтылу мәселелері жөніндегі өкілетті орган мен жұмыс беруші
арасындағы құқықтық қатынас – азаматтарды жұмысқа ... ... ... ... құқықтар мен міндеттерді белгілеу жағын қамтиды.
Бұл құқықтық қатынастың мақсаты – ыңғайлы жұмыс іздеу ... ... ... ... ... ... мұқтаждығын қанағаттандыру. Құқықтық
қатынас мына заңдық фактілердің негізінен туындайды: өкілетті ... ... өзін ... алуы ... жұмыс берушіге өтініш
білдіруінен.
Жұмыспен қамыту мәселелері жөніндегі өкілетті орган жұмыс ... ... ... күшімен қамтамасыз ету мүмкіндігі жайында хабардар
етуге, өз аймағындағы жұмысшы ... ... пен ... ... ... тиіс. Өкілетті орган, өз құқығы шеңберінде жұмыс берушілерден
алдағы болатын құрылымдық өзгерістер және де ... ... ... ... да ... жайында ақпарат алуға , сондай-ақ жұмысшы ... ... ... ... және ...... құрамы
туралы деректер алуға, бос жұмыс орны бар жұмыс берушілерге ... ... ... қатар жұмыс беруші өкілетті органнан еңбек
рыногының ахуалы жайында шарттың негізде ақпарат ... ... ... ... органның, оның лауазымды адамдарының әрекеттеріне сотқа
шағынуға құқылы.
Жұмыскер мен ... ... ... ... атынастар – жұмысқа тұру
жөніндегі құқықтық қатынастар жүйесіндегі соңғы кезең болып ... ... ... ... ... туындайды; азаматтың жұмысқа
орналастыру туралы тілек білдіруінен және өкілетті органның жолдамасынан.
Бұл құқықтық ... ... ... ол тек ... ... ерік
білдіруі және мүдделерінен келісуінен ғана туындауы мүмкін. Мұны азаматтың
еңбек бостандығына, қызмет пен кәсіп таңдау ... ... ... оның ... тұрудың кез-келген сатысында одан бас тарта алатын
құқығымен түсіндіруге болады. Ал ... ... ... ... ол ... ... ... алдын-ала шеше алмайды, себебі
бұл ретте жұмыс ... ... ... ... ... Жұмысқа
орналасу жөнінде жұмыс берушіге тікелей өтініш білдірген адам мен өкілетті
органның ... бар адам ... тең ... ... ... Ол ... ... және сол ұйымның талаптарын
қанағаттандыру алатындығына қарап, қайсысын жұмысқа алу мәселесін ... өзі ... ... тұру жөніндегі құқықтық қатынастар еңбектік құқық қатынастары
туындаған кезден бастап тоқтайды.
Кәсіби даярлық бойыша құқықтық қатынастар.
Кәсіби даярлық бойынша ... ... ... ... ... туындайды. Кейде ол қатынастар бірге жүруі мүмкін: егер
жұмыскер жұмыстан қол үзбей өз біліктілігін ... ... ... ... орта және ... оқу ... ... Кәсіби оқудың формаларымен
оны ұйымдастырудың түрлері, сондай-ақ жұмысты оқумен ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынасының мақсаты – жұмыскердің
кәсіби мамандық алуы не ... және ... ... ... ... Алға ... мақсат өз біліктілігін көтерген немесе
қайта кәсіби дайындықтан өткен адамдар үшін сол ... ... ... оны ... ... мен ... анықтайды.
Жұмыссыздарды кәсіби даярлау, қайта даярлау және олардың кәсіби -
біліктілігін арттыру еңбек туралы өкілетті ... ... ... ... ... байланысты үш құқықтық қатынастар туындайды:
1. жұмыссыз адам мен ... ... ... ... ... ... еңбек жөніндегі өкілетті орган мен жұмыссыз адам ... ... ... және ... ... ... оқу орны
арасындағы;
3. оқу орнымен оқуға жіберілген жұмыссыз адам арасындағы;
Кәсіби дайындыққа, қайта ... және ... ... ... адам мен ... ... ... жөнідегі өкілетті
орган арасындағы құқықтық қатынас жақтардың біреуінің ынтасымен және екінші
жақтың келісімімен туындауы ... ... ... ... болатын заңдық фактілер: бір
жағдайда - жұмыссыз адамның өкілетті органға жүгінуі және оның ... ... - ... ... ... ... ... және оның
келісімі. Кәсіби даярлау, қайта ... және ... ... ... ... ... ... мамандығы болмағандықтан не оның бұрыңғы
кәсіби мамандығы бойынша ... ... ... ... ... оған ... жұмыс табылмаған жағдайда туындайды. Екі жақтың ерік
білдіруі құқықтық қатынастың туындауына және ... ... ... ... ... не біліктілігін көтеруге жолдама алуына ... адам ... ... ... ... өтіп ... ... тиісті құжат алғаннан кейін құқықтық қатынас тоқтайды.
Ұйымдық - басқару құқық ... ... өз ... ... ... ... ... басқару жүйесін қажет етеді. Ол өз ... ... ... ... және ... ... және
объектілерімен, сондай-ақ ұжым жұмысын ... ... ... ... ... – басқару кадрларының
еңбегі адам жұмысының ... бір түрі ... ... - ... ... еңбек ұжымының алдына қойылған,
мақсаттарды орындауға оның іс-әрекетін реттеумен, үйлестірумен, келісумен
және жұмыс ... ... ... ... ... асырумен байланысты.
Кәсіпорын ұжымының қызметінің мәнін, нақты мақсаттары мен ... ... және олар ... ... күшіндегі заңдарына, ұжымдық
шартқа және басқа жергілікті нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... және мазмұнын кәсіпорынның
әлеуметтік атқарар міндеті анықтайды. ... ... ... ... ... ұжым ... ... ұйымдастыруға
белсенді ықпал жасау сипаты бар. Осындай ықпалдың нәтижесінде ішкі ... ... ... ... ... ... ... және осы
қатынастар жақтарының жалпы нормативтік құқықтары мен заңдық міндеттеріне
аудару жолымен әкімшіліктің және еңбек ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың туындауы, өзгеруі
және тоқтауы жұмыс берушінің билік-өкімдік ... ... ... ... Мысалы: мемлекеттік кәсіпорынның заңдық тұлға ретіндегі
органы оның басшысы. Ол жеке басқару қағидаты бойынша жұмыс істейді ... ... ... ... ... өз ... сәйкес
жеке өзі шешеді, жұмыскерлерді жұмысқа қабылдайды, жұмыстан шығарады,
мадақтау шараларын қолданады, еңбек тәртібін бұзғандарды заңда ... ... ... Ішкі еңбек тәртібінің ... ... ... ... ... өз ... және кәсібі
бойынша еңбектенуін, әркімнің өзіне бөлініп берілген жұмыс орыны болуын,
оларға жағдай тудыруды әкімшілікке міндеттейді.
Еңбек ... өз ... ... әкімшілігі тарапынан басқарылатын
объект болады. Бұл жағдайда еңбек ұжымы жалпы жиналыс не кәсіподақ немесе
басқа өкілетті ... ... ... ... - ... құқық қатынастарының туындауының, өзгеруінің және
тоқтатуының заңдық себептеріне келсек, ол ... ... ... ұжымдық шарт және тағы басқа болуы мүмкін.
Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... өндірістік қызметінің жағдайына сәйкес нақтылы ұйымдық ... ... ... тән ... Бұл ... ... ... -
үкімдік әдістерінің еңбекті ұйымдастыру мен қолдануды реттеудің ұжымдық -
шарттың тәсілдері мен үйлескенін көрсетеді.
Әлеуметтік – экономикалық ... ...... қатынастардың ерекшелігі сонда, олар
еңбек құқығының ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік – экономикалық қатынастарды өзінше бөлек
топқа бөлуді олардың халықтың жұмыспен қамтылуы, еңбек ақы ... және ... ... ... және халықтың кедей топтарын әлеуметтік қорғау,
экономикалық реформаны жүргізу ... ... ... ... ету ... ... ... түсіндіруге болады.
Әлеуметтік – экономикалық қатынастар құқықтық тұрғыдан алғанда жаңа
болып саналады. Олар еңбек құқықының жаңа көздері - осы ... ... ... пайда болады. Қазақстан Республикасының 2000 жылғы
18 желтоқсанындағы № 129-11 заңына ... ... және ... ... ... ... ... жыл сайын республика деңгейінде Бас келісім
жасау практикаға енгізді. Оны жасайтын ... - ... ... ... және ... берушілердің республикалық бірлестігі.
Сонымен қатар мемлекеттік басқару органдарының кәсіподақтар мен ... және ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейде келісімдер жасау, сондай-ақ облыстық және ... ... ... ... ... құру ... деп танылды. Сондықтан,
әлеуметтік – экономикалық қатынастардың дамуына, тиісінше, бас, ... ... ... ... ... ... – экономикалық құқықтық қатынастардың мазмұны экономикалық
реформаны ұтымды жүргізу үшін ... ... ... ... және оны ... ... жұмыспен қамтылу және әлеуметтік
қорғалуын, еңбек дауларын болдырмауды және шешуді қамтамасыз ... ... ... шешудегі жақтардың өзара құқықтары мен
міндеттерін қамтиды.
Мемлекеттік органдардың субъекті ретінде әлеуметтік – ... ... ... ... ... бұл ... әкімшілік -
құқықтық деңгейде көтерді. ... ...... ... ... мен мазмұны мемлекеттік басқару органдарының біржақты
өктемдігі негізінде емес, үш субъектісінің ... ... ... Бұл жағдайда әңгіме әлеуметтік серіктестік принципінің әрекет
ету тетігі жайында, оның негізінде әлеуметтік – экономикалық қатынастарды
құқықтық реттеу әдісінің ... ... ... Бұл ... еңбек
қатынастарымен тікелей байланыста екендігі сөзсіз, ... ... ... ... ажырамас бөлігі деп қарастыру қажет.
2-тарау. Еңбектік қорғау мен еңбек заңнамасының сақталуын қадағалау ... ... ... қатынастар
1. Қауіпсіздік және еңбекті қорғау саласындағы құқықтық қатынастар
Еңбекті қорғау мен еңбек ... ... ... және ... ... қатынастардың ерекшелігі бұл қатынастар субъектілерінің
өкілеттік сипатымен байланысты, олар бір жағынан – ... ... ... және ... одақтары болса, екінші жағынан – ... ... бұл тобы ... еңбекті қорғауға құқығын
қамтамасыз етуге, бұл саладағы ұлттық ... ... іске ... ... ... ... және ... жұмыскердің
денсаулығына зақым келмеуіне, меншік түріне шаруашылық жүргізудің ұйымдық-
құқықтық формасына қарамастан кәсіпорында қауіпті және ... ... ... аз болуына бағытталған.
Заңнамаға сәйкес еңбекті қорғаудың мемлекеттік басқару жұмысын
Қазақстан Республикасының Үкіметі және ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Осы қатынастардың субъектілері ретінде бұл органдар еңбек қорғау
жөніндегі заңнаманың және ... ... ... сақталуына
мемлекеттік қадағалау жүргізеді. Бұл ... ... ... ... ... сала ... стандарттарда, ережелер мен
нормаларды, еңбек жағдайы және оны қорғау ... ... ... ... ... өндірістегі тосын жағдайлар мен кәсіби
ауруларды есепке ... ... ... ... тағы ... кіреді.
Еңбекті қорғауды қадағалау және бақылау бойынша құқықтық қатынастардың
басқа да субъектілері қатарына: еңбекті қорғауға, өрт ... ... ... ... ... бақылау
жүргізетін. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жасайтын төтенше
жағдайлар жөніндегі Агенттік жатады.
Еңбектік және еңбек заңдарының қорғалуын қадағалау және бақылау бойыша
құқықтық қатынастардың мазмұны мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... мен міндеттерін қамтиды.
Тікелей кәсіпорында ыңғайлы және қауіпсіз жұмыс жағдайын қамтамасыз
ету, еңбекті қорғаудың жайын ... ... және ... ұжымын оның
нәтижелері жайында уақытылы хабарландыру міндеті жұмыс берушіге жүктеледі.
Кәсіпорында тиісті жұмыс жағдайын, ... ... ... ... ... ... және ... сақтауын
қамтамасыз етудегі жұмыс берушінің міндеттемелері ұжымдық шартта ... ... ... ... еңбекті қорғау жөніндегі
заңнамалардың және басқа нормативтік құқықтық актілердің сақталуына ... ... ... қорғау жөніндегі өкілі арқылы ... ... ... ... және ... ... заңдарын сақтау
бойынша құқықтық қатынастар, еңбек қатынастары мен ... ... ... сипатқа ие. Олар еңбекті қорғау талаптарын дайындаған кезден
бастап өндірісте ыңғайлы және ... ... ... ... дейінгі аралықта болады. Еңбектің қорғалуын қадағалау және
бақылау, еңбек заңдарын сақтау бойынша құқықтық ... ... ... ... ... ... органның біржақты заңдық билік
актісі сияқты заңдық фактімен байланысты.
Еңбек дауларын қарау бойынша құқықтық қатынастар.
Еңбек дауларын ... ... ... ... ... бар. ... құқық субъектілерінің еңбек туралы заңдардың қолданылуымен
не еңбектің заңдармен ... жаңа ... ... жағдайын белгілеумен
байланысты қайшылықтарын шешудегі құқықтары мен міндеттері жүзеге асады.
Еңбек дауларын ... ... ... ... ... ... құрамын және ведомствалық қатыстылығын анықтайды.
Еңбек даулары өздерінің субъективтік құрамы жағынан жеке және ұжымдық
болып ... Жеке ... ... ... ... мен ... беруші,
ұжымдық еңбек дауларының жақтары еңбек ұжымы, кәсіподақ не жұмыскерлер
өкілеттік берген ... орын және ... ... ... ... басқару
органы. Заңнамада еңбек дауларын қарайтын мынадай органдар белгіленген:
келістіруші комиссия, сот, ... ... ... ... ... ... ... төрелігі, делдал, әлеуметтік серіктестік және
әлеуметтік – ... және ... ... ... жөніндегі үшжақты
комиссия.
Жеке еңбек дауларындағы құқықтық қатынастың мазмұнына жұмыскер мен
жұмыс берушінің ... ... ... және жеке ... ... ... ... қайшылықтарды шешу кезіндегі өзара құқықтары
мен міндеттері жатады.
Ұжымдық еңбек дауы болған жағдайда құқықтық қатынастардың мазмұнына
еңбек ұжымының, кәсіподақтың және ... ... ... ... ... ... туралы заңдары қолдануға, еңбек шарттарын еңбектің
әлеуметтік – ... жаңа ... ... немесе өзгеруі
жөніндегі келісімдерде қолдануға байланысты берілетін құқықтары мен
міндеттері ... ... ... қарау бойынша құқықтық қатынастардың туындауына
заңдық факт қызметкердің өзінің бұзылған еңбек құқығын қалпына ... ... ... ... ... жүгінген арызы негізі болады.
Ұжымдық еңбек даулары жағдайында құқықтық қатынастың туындауына ... ... ... және ақы ... ... және ... ... және келісім жасау, оларды орындау, ... ... ... ... шарттың және келісімнің ережелерін қолдану жөніндегі
талаптар мен тиісті органға жүгінгені негіз болды.
Осы дауды қараған органның ... ... ... ... ... факт ... ... бойынша құқықтық қатынастардың қысқартуына негіз
болады.
Сонымен осы еңбектік құқық қатынастарының олардан туындайтын басқа да
қатынастар мен өзара ... бір ... ... ... құқықтары мен бостандықтарының қамтамасыз етілуі
Конституциямыздың 12-бабында бекітілген.
Сонымен ... осы ... ... 4 ... ... ... жоқ ... құқықтарының шектелуінің мүмкіндігі туралы
норма анықталған.
Бұл жұмыстың негізгі нысанасы шетел ... ... ... ... және ... ету құқықтарын жүзеге асырудың ережелері мен
тәртіптерін сипаттау болып табылады. Еңбекші миграттардың еңбегін қолдану
мәселесі күрделі ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын ережелер, еңбек шартын жасау тәртібі.
Құқықтық қатынастарды ... ... ... екі және көп жақты
жасалған халықаралық ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар бар.
Еңбек құқығының пәні азаматтық құқық пәнімен тығыз байланысты. Бұл
аталған ... ... ... ... ... ... ... байланыстықтары осы жұмыста көрініс береді.
Жалпы құқықты қолданудың ... ... ... ... ... ... ... реттелінуге жатады. Бұл мәселеге,
жаңадан дайындалып жатқан Азаматтық Кодекстің жобасында көп көңіл бөлінген.
Жұмыс тақырыбын зерттеу барысында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына байланысты құқықтық қатынастардың реттелуіне қорытынды
беріледі.
Еңбектік қатынастарда құқық қолдану ережелері.
Еңбек құқығы құқық саласында, ... рет ... ... ... ... ... Оның ... қызметі – өндірісте ... ... және ... ету ... ... болып табылады.
Еліміздің әрбір азаматының денсаулығы, ... ету ... ... ... ... ... тиіс. Халықаралық үлгілерге сай,
еліміздің Негізгі заңы «Қазақстан ... ... ... ... ... ... деп атап көрсетеді. (8-бап). Осылай болса
бүгін біз ... ... ... / БҰҰ/ ... ... ... Ұйымының /ХЕҰ/ қабылдаған конвенцияларын ... ... ... ... тән ... ... жетілдіруіміз тиіс.
Еңбекті қорғау, барлық жетілген мемлекеттердің конституцияларында ең
негізгі принциптердің бірі ретінде айқындалған кемшілігімізге орай, ... ... ... Ұйымының не бәрі екі жақ конвенцияларын бекіттік,
бұлар – «Еңбекшілерді жұмыс орнында ауаның ластануынан, шуылдан тербелуден
тарайтын ... ... ... ... № 148-ші ... және ... мен ... және өндіріс ортасы туралы» № 155-ші конвенция.
Бұл конвенциялардың қабылдануы конститутцияда ... ... ... алғашқы қадамы деп ұйғаруымызға болады.
Ұлттық ... ... ... үлгілерге сәйкес
бекітілулеріне объективті құбылыстар себепті. ... ... ... бұлар:
1. Жергілікті еңбек күштерінің шарт жасасу ... ... ... ... Азаматтардың шетел инвесторына бағынышты және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында, ұйымдарында,
мекемелерінде (еңбектік эммиграция) жалданып еңбек етулері.
Жоғарыдағы ... ... ... өз ... тән ... ... ... тиіс. Құқық жүйесінде жаңа позитивті
нормалардың пайда болу негіздері объективті жағдайларға байланысты.
Қалыптасып келе жатқан әлемдік дәстүрге сәйкес қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... ортақ
реттелмейтін болса (бір бірінің мүдделерін ... ... ... келесі мәселелер қойылады: ... ... ... ... үшін ... аралық жеке құқықта ... ... ... (пайда болған таласты, дауды жетік шешетін, реттейтін тараптың
құқын таңдау), не ... ... ... ... сәйкес ұлттық
құқықта арнайы мүліктік-құқықтық нормаларды бекіту. Тек осы ережелерді
орынды қолдану негізінде ғана ... ... ... ... ... ... ... негізгі принципі – жұмыс істеу орнының заңын
қолдану принципі. Бұл принцип халықаралық ... жеке ... ... Бұл принцип 1980 жылғы «Шартты міндеттемелерге қолданылатын құқық
туралы» (Еуропа) конвенциясында да анықталған. ... ... ... ... Республикасының сот тәжірибелеріне құқықты
таңдау еріктілігі шектелмейді.
Тараптардың өзара келісіміне негіз – ... ... ... ... ... ... ... мигрант тарапының заңымен реттелуі
мүмкін. Бұл мәселелер мемлекет аралық келісімдермен ... де ... ... көп. Енді осы ... ... мемлекетіміздің, азаматтардың
азаматтық құқықтарын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... Республикасы өзін демократиялық,
зайырлы, құқықтық және ... ... ... орнықтырады, оның ең
қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі оның құқықтары мен ... ... 2т.: ... ... мен ... ... тумысынан
жазылған, олар абсолютті, олардан ешкім ... ... және ... ... ... және халықаралық шарттарда өзгеше ... ... мен ... жоқ ... ... ... үшін
белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады» деп бекітеді1.
Құқықтық қатынастардың ... ... ... ... не ... ... жалпы құқық доктринада бекітілгендей, сол қатынастар ұлттық тәртіп
не қолайлы ... ... ... ... ... құқықтық қабілеттілік-құқықты жүзеге асырудың ең
түпкі мәселесі. Азаматтың құқық ... не ... не сот ... ғана ... мүмкін.
Азаматтық кодекстің 13-бабының нормасы (1тармақ) барлық азаматтарға
теңдей таралады. Конституцияның ... 4 ... ... ... кодекстің 3 тармағы азаматтық ... ... ... ... ... ... режим принципіне үстемдік
береді. Бұл демек, азаматардың құқықтық қабілеттілігі шетел ... ... емес – ... ... ... реттеледі деген ұғымды
білдіреді.
Егер Қазақстан сол шарттың қатысушы жағы ... бұл ... ... тек ... шарттармен анықталуы мүмкін.
Шетел азаматы еліміздің заң ... ... ... қоя ... Заңдарымызда бекітілген құқықтық ... ... ... ... ... ... ... практикасында
кейбір мемлекеттер өз территориясында шетел азаматтарының әрекеттерін
реттеуде шарт қою ... кең ... ... ... аталған нормаларды бекітуде «мұндай
мәмілелерге заң құжаттарында рұқсат берілген ... ... ... ... талаптар да бар, немесе заң бекітуші кейбір мәселелерге
байланысты құқықтық ... шарт қою ... ... ... ... ... ... азаматтарының құқықтық қабілеттілігі
еліміздің территориясында орнықты қонысының болу – болмауынан тәуелді ... ... ... ... ... ... де құқық
қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігін шектеуге болмайды» деп анықталған.
Енді, 1995 жылы 19-маусымда ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің Жарлығының 9-бабына сәйкес «Қазақстанда орнықты өмір сүретін
шетел ... ... үй ... ... ... ... Қазақстан азаматтарымен тең» деп ... ... ... ... ... ... ... орны жоқ) жоғарыда
мәлімденген құқықтармен қолданыла алмайды деп ұйғаруға болады, демек мұндай
шектеулер ... ... ... да мәлім етілген (6-бап, 3т.)
Осы жарлықтың 19-бабына ... ... ... ... және өкімет
басқару органдарында қызмет ете алмайды деп ... ... ... ... шетел азаматтары халықаралық шарттар
негізінде қызмет атқаруы ... бұл ... 1995 жылы ... ... ... ие. ... ... туралы» Қазақстан
Президентінің Жарлығымен де анықталады. Бұндай шектеулер 1993 жылы ... ... ... ... мемлекеттік шекарасы туралы»
заңның 10-бабына сәйкес «Шетел кемелері Қазақстан ... және ішкі ... ... ... зерттеу, сараптау
әрекеттерімен шұғылдануына тыйым салынады» деп анықталған.[3]
«Шарт қою принциптерінің мәні – бір ... ... ... оның
азаматтарына, заңды ұйымдарына ерекше құқық береді, үстемдік ... ... егер сол ... ... өзінің территориясында бірінші мемлекетке оның
азаматтарына, заңды ұйымдарына теңдей жағдай тудырып отырса». Бұл принцип
халықаралық шартпен де не ... ішкі ... ... ... қатынастарды реттеуде де жоғарыда аталған ... бұл екі ... ... қатынастарға тән ортақ принцип –
императивтік нормалар тарайтын қатынастарға шетел мемлекеттерінің ... күші ... Бұл ... ... мәні ішкі және ... ... ету, ... және экономикалық мүддені қорғау,
заңдарда ... ең ... ... ... ету ... экономикалық қатынастарды реттеуде мемлекеттер жоғарыда баян
етілген принциптерден ... ... ... жиі ... ... ... Еркін сауда режимінің (саудаға еркіндік беру принципінің) мәні
(қалыптасқан дәстүрге байланысты) келісуші жақтардың ... ... ... ... ... ... кейбір салық түрлерінен толық босатуды
мәлімдейді. Мәселен, 1994 жылы ... ... ... ... ... еркіндік жасау туралы» келісімі.
Құқықтық қатынастарды, олардың ... ... ... ... осыларға тығыз байланысты басқа да ... ... ... ... жағдай режимі қолданылады.
Құқықтық әдебиеттерде шарт қою принципінен бөлек құқықтық қатынастарды
реттеуде қарсы шектеулер «реторсия» қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... бөлімі) 558-бабының 2-
бөлімімен анықталған. Құқықтың доктрина, бұл ... ... ... деп ... оны қолдану мемлекеттердің міндетті емес –
құқығы.
Құқық ... ... ... ... мәселесі ішкі және
сыртқы азаматтық, еңбектік ... да ... ... реттеуде аса
маңызды орынға ие.
Бұл мәселенің маңыздылығы сол азаматтардың әрекет қабілеттілігі әр
мемлекетте әр ... ... ... ... ие болу жасының
анықталуы, шектелу негіздері салдары).
Әрекет қабілеттілік, көбінесе азаматтың жеке ... ... ... заңымен және домицилия заңымен анықталады. Өз
мемлекетінің заңына негіз азаматтың ... ... ... мемлекет
территорияларында да солай шартсыз ... тиіс ... ... сот ... ... ... Өз ... заңына
сәйкес, әрекет қабілеттіліктен айырылған, шектелген адам басқа мемлекеттің
заңымен, дәстүрімен шектелмеуі мүмкін (домицилия). Біздің заңымыздың ... жеке ... (559-1 ... 1 ... ... ... «шетел
азаматының әрекет қабілеттілігі – азаматтылығын анықтайтын жақтың заңымен»
анықталады.
Шетел азаматтарының әрекет қабілеттілігі халықаралық ... ... ... ... ... ... ... шарттар не келісімдер негізінде жұмыс істейтін ... ... ол ... ... ... қорғау талаптары
халықаралық нормаларда бекітілген талаптардан кем емес дәрежеде ... ... ... мәні – тараптардың өз мүдделеріне сай
жағдайды ... алу ... ... ... ... мәні ... ... сол жұмыстың орындалатын жерінің заң нормасына сай
әрекет етуінде.
Құқықтық доктринада, ұлттық ... ... ... ... ... ... мәселелерге қатысты коллизия пайда болса, тараптар ... ... ... жеке ... ... ... мен ... сүйеп шешулері тиіс деген пікір үстемдік етеді, бұл орынды пікір.
1994 ... ... ... ... ... ... ... заңының 25-бабының 2 тармағы төмендегіше анықталған:
«Шетел жұмысшыларының қатысуымен еңбек шартын жасауда тараптар ... мен ... ... ... ... мемлекетінің заңына сүйеніп
анықтамаса, бұл қатынастарға Қазақстан Республикасының заңы ... ... ... баға ... болсақ, бүгін құқықтық
қатынастарды реттеуде үстемдікке локалдық деңгейде, ... ... ... өзара қолайлы жағдайды мүдделі жақ тек шарт мазмұнында ... ... ... ... ... ... өзгерістер объективті жағдайларға
байланысты тууда. Осыған орай, атап өтетін күрделі мәселелерінің бірі ол
еңбекші эммигранттардың ... ... ... ... мигранттардың құқықтық қатынастарын, мәртебесін анықтау.
Халықаралық Еңбек Ұйымының 1962 жылы ... ... ... ... ... мен ... туралы» № 117-ші
конвенциясының анықтауы ... ... ... деп ... қабылдайтын
жақтың территориясында заң нормаларына негіз, жалақы алатын жұмыспен
(қызметпен) ... ... ... үнемі орнықты тұратын жақты»
танимыз.
Мигранттар қатарына қашқындар, еріксіз қоныс аударушылар, білім алу
үшін ... ... және ... ... ... ие ... ... т.б.) жатпайды.
1994 жылы 15-сәуір айында Москва қаласында он екі ... ... ... ...... ... ... және
әлеуметтік қорғаулары туралы» келісім ... Осы ... ... ... ... қатысуымен жасалынатын еңбек шартының негізгі
реквизиттері ерекше анықталған: «Еңбек шартында ... ... ... тұрған жайы, оған жүктелген кәсіптік талаптар, жұмыс жайы
туралы мәліметтер, еңбек ету жағдайы және еңбек ... ... ... ұзақтылығы мен демалыс уақытылары, шарт күнінің мезгілі және ... ... ... өтеу тәртібі анықталулары тиіс» деп
реттелген. Бұл аталған жағдайлар, ... ... ... ... ... Келісімінің реттеу объектісі – еңбекші мигрантпен
жұмысқа қабылдаушы жақтардың ... ... ... ... және сол
қатынастардан туатын басқа да әлеуметтік қатынастар болып ... ... ... ... келтірілетін залалдың орнын
толтырудың ережесі:
«Еңбек ету барысында тигізілген залалдың орнын ... ... ... жақтың заңдарымен реттеледі» деп анықталған.
Еңбекші мигранттардың құқықтық статусы мемлекетаралық, ... ... ... ... реттеледі. Бұл мәселе
халықаралық жеке құқықтың реттеу объектілері қатарына жатады.
Бұл топқа эммигранттар және ... ... ... қоныс тебуге тілек білдірген, шетел азаматтары, қосарлы
азаматтылығы жоқ ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтары) құқықтық ... осы ... ... 1992 жылы 26-маусымда қабылданған ... ... ... ... ... статусын анықтауда маңызды орынға олардың
азаматтылық құқықтылық және әрекет қабілеттілігін анықтауда ... ... ... ... ... ... ... дұрыс
шешілуіне, жәбірленушінің мүддесінің ескерілуіне себебін тигізеді.
Мәселен, еңбек ету барысында тигізілген зақым үшін басқа зардап ... ... ... бір ... ... тек қана еңбектік қатынаста болған
адамға төленеді. («Еңбек қорғау туралы» заңының 30-бабы), ... ... ... ... аса ... ... Адам еңбек құқығының
субъектісі ретінде танылуы үшін, ол салалық әрекет қабілеттілікке ие болуы
және арадағы қатынастар шын ... ... деп ... ... Заң ... ... оның ... жағдайларын, жасалу формаларын және түрлерін
анықтайды, тараптардың статусына байланысты шарттың кейбір ерекшеліктерін
реттейді – осылардың бәрі шарт ... ... ... ... ... ... құқық қабілеттілігінің мазмұны
анықталған, олардың ...... ... ... жүріп тұру,
республикадан тыс жерлерге еркін шығып тұру және оның ... ... ... және моральдық зиянның орнын толтыруды талап ету т.б.
құқық ... ... ... ... ... ... ... құқық субъектісі ретінде танылуына және ... мен ... ... ... ... ... тәсілдермен
қорғауларына хақылы деп мәлімдеген.
Азаматтардың заңды құқықтары мен мүдделерінің жүзеге асыруларының
бірден-бір кепілдіктерінің бірі, ол егер де заң ... ... ... құқықты қорғау үшін өкімет органына не басқа басқарау
органына ... ... ... ... туралы талапты тура сотқа жолдану
арқылы жүзеге асыру құқық болып табылады. (АК-тің 9-бап, 2 бөлімі).
Еңбектік ... ... ... ... ... кіру ... қоғамымызда қалыптасқан құқықтық
қатынастардың недәуір өзгеруімен ұштасады. Бұл өзгерістер конституцияда
жаңа меншік ... жеке ... ... ... ... ... ... бекітілуі заң бекітушінің, бүкіл заң ғылымының
алдында орасан үлкен міндеттерді тудырады. Заңда, жеке азаматтың ... ... ... ... нақты мәлімденген, олар: интелектуалдық,
мүліктік әрекеттердің өнімі, кәсіпорындар, мүліктік объектілер ... ... ... ... ... ... патенттер, лицензиялар,
ақша соның ішінде шет ел валютасы, акциялар ... да ... ... мүліктер болуы мүмкін (АК-тің 115-бабы).
Жеке меншіктің қорғалу кепілдігі ... ... ... ешкімді де өз меншігінен айыруға болмайды» деп нақты мәлімдеген.
Мемлекет жеке кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне кепілдік ... және ... ... ... ... ... ереже еңбекті қолдануда мемлекеттің ... ... ... ретінде бекітілген және еліміздің салалық заңдарында ... ... ... ... ... ... бекітілген.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей жұмыскер өз еңбегінің, жұмсалған ... ол ... ... ... демек жұмыс берушіге жалдану – ... ... ... туралы ілім көптеген ғалымдардың жұмысында орын алған.
Он жетінші ғасырдың ... ... ... ... байлықтың әкесі, жер –
оның шешесі» деп айтып кеткен. «Өндірістің қоғамдық ... ... ... ... – деп ... ... – жұмысшылар және өндіріс құралдары
барлық уақыт өнім шығаруы үшін ... ... ... ... ... ... ... ие болуы еліміздің нарықты экономикаға көшуі барысында, ... ... ... күрт ... алып ... ... ... орынға тұтынушының мүддесі, ал еңбектік қатынастарында
– жұмыскердің ... ... ізгі ... ... тәуелді қалып
қойылды.
Көп уақыт бойы ғылымда еңбек күші туралы догматикалық ... ... ... Бұл көзқарастар бойынша еңбек күші мүліктік ... ал ... ... ... ... ... ... жеке
мүддесінен жоғары ұстау негізінде қалыптастырылды, бұның ізі еңбектің
бағасыздануына алып келеді. Мемлекеттік ... ... ету ... ... өндірістің жағдайын мемлекеттік билеу және басқару органдары
анықтап келеді, өндірілген өніммен және тапқан ... бір ... ... басқару оны қамтамасыз ету, еңбекті қолдану лимитін
бекіту, тарифтік ... ... ... ... ... тағы да басқа
еңбекті қолдану жағдайларын бекіту мәселелерін ... ... ... ... ... ... жағдайда, нарықтық қатынастарды соған байланысты
әлемдік тәжірибелерді ... ... ... жаңа конценциясын дайындауымыз
шарт.
Еңбектік қатынастарға кіру – азаматтың дербес өз еркімен қалау
қағидатына ... Бұл ... ... ... ... Еңбек шарты –
қоғамдық құқықтық қатынастарда еңбекті бөлудің, дұрыс ... ... ... ... қалып қоймай, сонымен қатар тараптардың
өзара ... ... ... ... ... ... ретінде
мәні одан әрі ұлғая түсуде. Еңбекті қолдануда ескерілетін ең ... ғана ... ... заң ... бәріне бірдей нұсқау
ретінде бекітілуі тиіс.
Мемлекет тарапынан бекітілген кепілдіктердің шеңберінен жоғарылату,
яғни жұмысшылар мен ... ... ... ... ... беру – ... берушінің дерушінің дербес өз құқы, ол тараптардың
өзара жасайтын келісімдерімен, ... жеке ... ... ... анықтауынша бұл нысана тек ұана ... ... мен ... ... ... ғана ... ... мүмкін
деп мәлімделген.[10] Жоғарыда атап өткеніміздей, еңбекті қолдануда ... әдіс ... ... ... ... ... әдісі үлкен
мәнге ие. Бұл әдіс ... ... ... ... универсалды форма
ретінде танымал. Еңбекті қолдануда, орталықтан бірсыпыра өкілеттіктердің
жергілікті шаруашылық жүргізуші субъектілерге ...... ... ... шарт – жеке және ... шарт ... жүзеге асырылады.
Ұжымдық шартты жасау және оның жасалуына жағдай тудыру меншік түрінің
қай-қайсының негізінде құрылған ... ... ... ... ... емес, ол міндеті. «Халықты жұмыспен қамту
туралы» заңының бірнеше баптарында жанама түрде ... ... ... ұжымдық шартқа сүйене отырып реттелінген мәселелердің құрамы
бекітілген. Мәселен, осы ... ... 2 ... ... деп мәлімдеген:
«мемлекеттік басқару органдары, басқа да ... ... ... босатылатын жұмыскерлерді, басқа да әр түрлі ... ... ... ... ... жүрген азаматтарды жұмыспен
қамту, әлеуметтік ... ... ... ... басқа да жұмыспен
қамтылу мүдделері туралы мәселелерді кәсіподақтармен бірлесе отырып үзбей
келісім арқылы ... бұл ... ... ... ... ... бекітіледі.
Құқықтық нормада және қоғамдық дәстүрімізде, жаңа ... ... ... ... ... ... тек қана кәсіподақтар
ұйымы ғана жасай ... ... ... деген ұғым үстемдік етіп ... ... ... 1992 жылы «Ұжымдық шарттар туралы»
заңының бабы былай деп мәлімдеген: «ұжымдық шартты жасауда ... ... ... ... ... ... ... тәртіп бойынша өкілдікке
ие органдар қатысады». Еңбекшілердің мүддесін қорғау, ... ... ... және ... ... ... ... мәселелер
Халықаралық еңбек құқығы нормаларында ... – ал ол ... ... ... ... ... сөзсіз өз ұлттық заңдарын халықаралық
актілерге сәйкес негіздеулері тиіс. Осыған орай №98 Конвенциясының ... 2 ... ... деп ... ... ... ... солардың ұйымдарының билігіне тәуелді қылып ... ол ... ... ... ... өздерінің мүдделеріне сай
қолдану әрекеттері ... ... ... ... ... делінген.
Еңбек шартының мазмұнын заңның талаптарына сәйкес келеді деген ... ... ... ... бірі еңбек жағдайын ескеріп арнайы
бекітілген. Бұл туралы «Еңбек қорғау туралы» Заңының 18-бабында былай деп
бекітілген: ... ... ... ... құрайтын еңбекті
қолдану жағдайлары еңбекті қорғау туралы ... ... да ... талабына сай бекітілулері тиіс. Азаматтарды денсаулықтарына ... ... ... ... ... ... мазмұнында жұмыс
орнының толық мінездемесі, ... қоса ... ... ... ... ... ... және ұжымдық шартпен бекітілген жеңілдіктермен
орнын толтырулардың түрлері мен көлемдері айқындалып бекітілулері ... және ... ... ... және ... ... болу ... туралы әкімшілік (жұмысқа қабылдаушы) жұмыскерлерді
алдын-ала ескертулері тиіс». ... ... ... ... жұмысқа
қабылданғанынан кейін пайда болатын болса (мәселен, ішкі еңбек жағдайының
өзгеруіне, кәсіпорынның, өндірістің қайта ... т.б. ... ... ... ... ... ... негізге ұстай
отырып, мұндай өзгерістердің болатындығы ... ... екі ... кем
емес уақыт бұрын ескеруі тиіс. Егерде, өндіріс ортасында қауіпті жағдайлар
пайда болып, олар туралы мәліметті ... ... ... жұмысын одан
әрі жалғастыруды қаламаса, онда әкімшілік жұмыстан босату ... ... ... бірінші тармағын қолдануы тиіс. Бүгінге дейін
қолданылып келе жатқан ... ... бұл ... ... ... Республикасының Үкіметі, Қазақстан Кәсіподақтар Федерациясы
және Республикалық жұмыс берушілер бірлестіктері ... 1997 ... бас ... ... ... мынадай Конвенциялары мен
Ұсынымдарына қосылу мен оларды бекіту.
Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясы ... ... және ... ... ... ... факт ... Азаматтық
және саяси құқықтар туралы халықаралық факт ... ... ... ... деп санаған құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан босатылуы
– ол үлкен әлеуметтік, күрделі де, ... ... Заң ... ... босатылуына байланысты қосымша кепілдік төлемдердің
түрлерін, әлеуметтік көмек, ... ... ... стажының сақталуын,
мамандыққа қайта дайындалуын, орта еңбек жалақысының сақталу ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық қорғау шаралары ЕТЗК-нің 33-
бабының 1 тармағында анықталған неіздерге байланысты жұмыстан ... ... ... 2 ... ... ... өмірі мен
денсаулығына қатер төндіретін деректер мен жағдаяттарды ... ... ... сәйкес жауапкершілікке әкеп ... ... ету ... – шын мәнінде қамтамасыз ету үшін – негізгі заңдарда
басқа нормативтік ... ... ... ... ... ... анықталуы тиіс. Үкімет мәселелерге ... ... ол ... ... алып келуі мүмкін. Осыған байланысты 11 ... ... ... ... ... ... ... байланысты
уақытша не қалыпты негізде келу ... ... ... ... ... ... Мәселен, саяси баспана ... ... ... репатриант (оралман) және еркін қызмет түрімен
айналысуға, инвестор ретінде келулеріне себеп. Осы аталған ... ... ... қатынастарды реттеудің өзінің ерекшеліктері бар.
Оның ерекшелігі сол – шетел азаматы бірдей екі құқық ... ...... ... ... екіншіден келген жақтың
құқық бағыныштылығында тиіс болады. Еңбекші мигранттардың еңбектік құқықтың
субъектілігі халықаралық құқықпен, Конституциямен, еңбек туралы ... ... ... ... ... ... азаматы жұмыс
берушімен өзара келісімге келе отырып, ... ... ... ... қолдану мүмкіндігіне ие бола алады (24,25-баптар).[12]
Қазақстан Республикасында құқық қолдану тәртібі Конституцияның 4-бабының ... ... ... ... ... ... шетел азаматтары
тек қана лицензия алу ... ... ... күшін алып келетіндер алады)
келе алатын болса, ал инвестор ретінде келетін ... бұл ... ... сақтандыруда, міндетті төлемдердің орнына бүгін
әлеуметтік салық түрін енгізді, бірақ әлеуметтік салықтың анықтамасы заңда
бекітілмеген. ... ... ... ... ... ... болып табыла ма? Міне осы мәселе түпкілікті талдауды талап
етеді. ... ... (1999 ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілер міндетті әлеуметтік салықты әрбір шетел ... үшін ... ... ... ... ... ... қатар құқықтық
және экономикалық реформалар жүріп жатыр, сонымен қатар сыртқы экономикалық
қатынастардағы жаңалықтар, сондай-ақ ҚР азаматтары, заңды ... ... ... мен ... ... ... мен фирмаларымен қоғамның
экономикалық, мәдени, ғылыми ... ... ... даму айғақтары халықаралық еңбек құқығы
саласындағы білімнің тек ... және ... ... ... ғана ... ... қатар өз қызметін заң шығарушылық,
орындаушылық және құқық қорғау органдарында, кәсіпкерлік мекемелерде жүзеге
асырып жүрген әр ... ... ... ... халықаралық еңбек
құқығын Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындарында оқытылуы қажеттілігін
түсіндіреді.
«Халықаралық еңбек құқығы» тақырыбының ... ... және ... маңызының бар болуын ескере отырып, бұл әдістемелік нұсқаманың
негізгі ...... ... еңбек құқығы бойынша теориялық
білім беру, сонымен қатар студенттің ... ... ... ... ... негіз құру болып табылады.
Қозғалып отырған мәселені қарастыру үшін қажетті теориялық негіз.
Халықаралық еңбек ...... жеке ... ... бірі ... ... және оны оқу үшін ең ... студентте
еңбек құқығынан, халықаралық жеке құқықтан, мемлекет және ... ... ... ... ... ... еңбек құқығын оқытуды бастамай тұрып, студент ... ... ... сонымен қатар, халықаралық жеке құқықтың,
азаматтық және ... іс ... ... ... таныс
болуы керек.
Халықаралық еңбек құқығында қолданылатын негізгі ұғымдар.
Халықаралық еңбек құқығын оқып, игеру үшін студент мына ... ... жөн. ... ... ... – дегеніміз еңбек жағдайларын және жеке
адамдардың күнделікті өмірін ... ... ... және ... ... ... ... сәйкес құқықтарын толық жүзеге
асыруға ... ... бір ... беретін халықаралық келісімдер
мен халықаралық құқықтық құралдарыдың ... ... ... ... ... құқықтың саласы.
Көші-қон – жеке адамдардың Қазақстан Республикасына және ... ... ... әрі ... орын ... ... ... республика ішінде тұратын жері, жұмысы өзгеруіне байланысты
қоныс аударуы.
Еңбек көші-қоны жеке адамдардың жұмысқа жалдану мақсатымен бір ... елге ... ... Бұл ... көшіп қонушы ретінде заңды түрде рұқсат
етілген кез ... ... ... ... келушілер – мемлекеттің аумағына өз бетімен, ... ... ... келген немесе оны алдау жолымен алған
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ ... ... ... құқықтық реттеу механизмдері екіге бөлінеді:
1. Шарттық-құқықтық механизм – қандай халықаралық актілермен ... ... ... ... ... ... – мәселемен қандай органдардың
айналысатындығын ... ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Әмбебеп актілерге БҰҰ мен Халықаралық Еңбек Ұйымының шығарған актілері
жатады, себебі оларға кез келген мемлекет қатысушы бола алады және ... оны өзі үшін ... деп ... кез ... ... үшін ... еңбек құқығы саласында оларға мыналар жатады:
1. «Барлық ... ... және ... отбасы
мүшелерінің құқықтарын қорғау туралы» БҰҰ-ң ... 1990 ж. ... ... көшіп-қонушылар туралы» ХЕҰ-ң ... ... ... туралы» ХЕҰ-ң №86 Ұсынысы
4. «Жұмыспен қамту аясындағы саясат туралы» ХЕҰ-ң №122 Ұсынысы
5. ... ... ... ... ... ... №169 ... актілерге тек белгілі бір аймаққа қатысты мемлекеттер ғана
қатысушы бола алады. Оларға Қазақстан Республикасына ... ... ... ...... ... «Көшіп – қону және жұмыскер көшіп – қонушыларды әлеуметтік қорғау
аясындағы қызметтестік ... ... ... 1994ж ... ТМД ... ... ... көшіп – қонумен күресудегі
қызметтестік туралы» 1998ж. Москвада ... ...... ... ... ... ... екінші бір
мемлекетпен жасасқан шарттарын мысалға келтіруге болады.
Олар:
1. ... ... ... ... мен ... ... Министрлігінің арасындағы қызметтестік туралы
келісім – шарт. 1994 ж 25-мамыр.
2. Қазақстан ... ... ... мен ... және ... ... министрлігінің «Еңбек нарығы және
көшіп – қону процестерін реттеу аясындағы қызметтестік ... ... ... Ресмпубликасы Еңбек министрлігінің Ресей Федерациясының
Жұмыспен қамту федералдық қызметімен қызметтестік туралы ... 1996 ж ... ... ... ... негізінен мына құқықтық
актілер реттейді.
1. ҚР Конституциясы 1995ж 30-тамыз
2. ҚР «Еңбек туралы» Заңы 1999ж 10-желтоқсан
3. ҚР ... ... ... туралы» Заңы 13.12.1997ж
4. ҚР «Көші –қон туралы» Заңы 1997ж 13-желтоқсан
5. «ҚР – ғы ... ... ... ... туралы» ҚР
Президентінің заң күші бар Жарлығы 19-маусым 1995ж.
6.«Қазақстан Республикасының көші – қон және ... ... құру ... ҚР ... №3783 ... 08. 12. ... – да шетел жұмыс күшін тартуға және ҚР-нан жұмыс күшін шығаруға
байланысты қызметті лицензиялау тәртібі ... ҚР ... ... ... ... ... ... реттеу.
Қазақстан Республикасында шетелдіктердің еңбегін реттеудегі негізгі
қағида – ... ... Бұл ... ... ... және ... Республикасы Президентінің 1995 ж. 19-
маусымдағы ... ... ... ... туралы» Жарлықта айтылған.
Бұл қағида шетел азаматтарының еңбек қатынастарында Қазақстан
Республикасы азаматтарыныкіндей ... ие ... және ... ... білдіреді.
«Шет елден жұмыс күшін тартуға байланысты жұмыс берушіге рұқсат беру
кезінде ішкі ... ... ... ... ... тек ... ... болған кезде ғана жұмыс берушіге шет елден жұмыс күшін әкелуге ... Егер шет ... ... ... ... ... ... жұмыс
күшін тарту мүмкін емес немесе ондай лауазым иесі ... ... Егер шет ... ... мен ... ... ... елдегі
мамандардан артық болса;
- Егер жергілікті жұмыс күшін шет ... ... ... үшін ... ... Егер шет ... мамандар және жұмысшылар ақысыз қызмет жасаса;
Егер жергілікті жұмыс күшінің шетел азаматтарымен ... ... онда ... ... бос ... ... орналасуға олардың
басымырақ құқығы бар.
Қазақстан Республикасына азаматтығын ауыстыруға ... ... көші ... ретімен келген шетелдіктердің, егер мемлекетаралық келісімдерде өзгеше
тәртіп белгіленбесе, ... тыс ... ... тұрғылықты жері
болуы тиіс.
Республика аумағындағы ТМД ... ... ... ... ... ... екі жақты немесе көп жақты шарттар
арқылы ... ... ... ... ... ... қатысуы бар
кәсіпорындарда өндірістік, еңбек ... ... ... ... ... ... пен ... уақыты, жалақы беру тәртібі, кепілдік
пен төлемақы беру тәртібі ... ... де, жеке ... ... де
реттеледі. Ұжымдық шарт пен жеке еңбек шартында сол кәсіпорында ... ... ... ... ... ... ... ережелер болмауы тиіс. Шетелдік ... ... ... мен ... сондай-ақ әкімшілік
органдарына мүшелікке шетел азаматтары алынуы мүмкін. Шетел қатысушысы бар
кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбек ақысын ... ... ... ... мәселелері олардың әрқайсысымен жасалатын еңбек шартында көрсетілуі
қажет. Жұмысшылар алған жалақысын ... мен ... ... өзге ... ... ... өз елдерінде аударуларына болады.
Шетел азаматтарының заңға сәйкес тек ... ... ... ... ... жоқ ... ... қызмет).
Республикаға өкілетті органдардың рұқсатынсыз келіп, жұмыс істеп
жатқан шетел ... мен ... жоқ ... ішкі ... ... ... территориясынан шығарып жібереді.
Халықаралық еңбек құқығының коллизиялық мәселелері.
Халықаралық еңбек құқығы халықаралық жеке құқықтың бір ... ... ... қатынастары шетел элементімен күрделенген кезде халықаралық
жеке құқық реттейтін қатынастар ... ... ... ... ... қатынастарын құқықтық реттеу
кезінде заңдар арасындағы қақтығыс пайда болады, яғни белгіленген қатынасқа
қай мемлекеттің заңын қолдану керек екендігін шешу . ... ... бір ... ... екі ... одан да көп ... талаптанып
тұрса және солардың бірін коллизиялық нормаларды пайдаланып таңдап ... ... ... ... Тек ... ... ғана ... істі шешу мүмкін емес, себебі коллизиялық норма тек бір ... ... ... ... ... да коллизиялық норманы қолдану
міндетті түрде материалдық норманы қолданумен қатар жүреді. Халақаралық
еңбек құқығында қолданылатын коллизиялық байламдар:
- тараптар ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін жердің заңы (Iex Ioci Iaboris);
- әрбір
нақты жағдайға анағұрлым ... ... ... коллизиялық байламдардың қатары кейбір мемлекеттердің заңдарында
толықтырылады. Мысалы,
- тұлғаны тағайындайтын билік органдарының ... ... ... ... ... елінің заңы – тұлға бірнеше мемлекеттің
территориясында жұмыс істесе;
- жұмыскердің заңы – егер ол шет мемлекетке іс сапарға жіберілсе;
- ту заңы – ... су және әуе ... ... ... ... еңбек қатынастары үшін;
- тасымалдаушы елінің заңы – ... ... ... ... еңбек қатынастары үшін.
Сонымен қатар, халықаралық жеке құқықтың басқа салаларында да және
халықаралық еңбек қатынастарында да қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... заңы
- жұмыскер елінің заңы (азаматтық заңы немесе тұрақты тұратын
жердің заңы)
- кәсіпкер қызмет істейтін жердің заңы;
- тасымалдаушының заңы;
- ту заңы;
- ... ... ... ... ... ... ... коллизиялық нормаларды қолданумен
қатар бір мемлекеттің территориясында ... ... ... ... ... ... шегі және тәртібі туралы мәселе
туындауына студент көніл бөлуі ... ... ... ... үш ... ... болады:
- жұмысқа алу туралы мәмілені реттеу шетелдік заңды таңдап алу ... ... ... ... жасау арқылы;
- белгілі бір елдің еңбек құқығын шет елдің құқығының элементтерін
алу арқылы толықтыру;
- шет ... ... егер ... ... оған тікелей сілтеме
жасаса барлық жағдайда қолдану, бірақ шет мемлекеттің заңын, егер ... ... ... ... ... қолданбауға болатындығын
ескеріп кету қажет.
Қазақстан Республикасында ... ... жері жоқ шет ... ... қатынастарына, егер тараптар шарт ... ... ... ... ... ... қатынастарының кейбір
мәселелерін реттеуге басқа ... ... ... ... ... қолданылады. Шетел инвесторларымен жасасқан еңбек шартының негізінде
жұмыс істейтін шетел азаматтарының еңбек қатынастары ... ... қай ... заңын қолдануға келіссе сол елдің заңы қолданылады.
Шетелдік ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңдарының талаптарын бұзбауы керек және ... ... ... ... ... ... түрлері.
Халықаралық еңбекке берілген түсініктің негізінде не ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне
байланысты көптеген концепциялар қалыптасқан.
Халықаралық-құқықтық тәжірибе еңбек көшіп-қонуының келесі ... ... ... көшіп-қону;
2. Іскерлік немесе кәсіпкерлік мақсат үшін көшіп-қону;
а) біртрансұлттық кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жеке төленетін жұмыскерлер;
б) дербес көшіп-қонып және тәуелсіз болатын, жеке жұмысқа орналасып,
жеке еңбекақы төленетін жұмыскерлер;
3. Нақты бір жобаны жүзеге асыру үшін ... ... ... бір ... ... жұмысқа орналасу мақсатымен көшіп-қону;
а) белгілі бір кәсіпорынның және субмердігердің бақылауымен қандай
да бір ... ... ... ... ... ... жету үшін ... топ болып көшіп-қонатын тұлғалар;
б) әр түрлі жұмыс ... ... ... ... ... ... бір топ ... Тұрақты немесе уақытша тұру құқығына ие әдетте жұмысқа ... ... ... ... жоқ, ... ... білікті жұмыскерлер;
б) инвесторлар және басқа да жұмыскрелер.
Бірінші топтағы еңбекші көшіп-қонушылар жаңа мамандықты игеру және
жаңа технологияның ... ... ... ... мақсат ететіндер.
Соған сәйкес бұл топтағы жұмысшыларды екі тұрғыдан қарауға болады: еңбекші
әрі білім алушы ... ... ... ... ... ... де, білім беру саласын реттейтін заңдармен де ... ... ... ... екі ... ... ... алушы азаматтар
ретінде стипендия төленсе, оқуға берілген уақыттан тыс ... ... үшін ... ... бұл түрі ... ... тұлғалардың біліктілігін көтеру
бағдарламаларының шеңберінде инвестициялық қызметтің бір бөлігі ... ... ... ... ... ... ... айналысады. Олардың мақсаты инвестиция қызметі ... үшін ... ... күшін қалыптастыру.
Стажировка жүргізетін ірі орталықтар – ... ... ... ... ... және ... ... елдері үшін, Жапония мен Оңтүстік
Корея азия мемлекеттері үшін.
Екінші топтағы жұмыскерлерге қабылдаушыға мемлекетте өз ... ... ... бар ... ... немесе бір істі
толық игерген жұмыскерлер жатады. Олар басқа мемлекеттің ... ... ... бірнеше айдан бір жылға дейін болады. Осы ... ... ... ... және ... шеңберінде басқа мемлекеттердің
аймағына барып, өздерінің міндеттерін атқаратын ... өз ... ... мен ... ... ... немесе
өзгертетін жұмыскерлер (стажерлардан айырмашылығы олардың негізгі қызметі
осы ұйымда жұмыс ... ... бір ... ... ... үшін көшіп-қонуы
құрылыста кеңінен тараған. Мысалы, жұмыс беруші белгілі бір ... ... үшін ... ... ... жоқ ... көшіреді. Жобадағы
білікті мамандар көбінесе жергілікті тұлғалар ... ал ... ... ... ақша ... ... үшін ... алынады. Мәселен,
Оңтүстік Кореяда өз ... ... үшін ... ... ... Таяу ... пен ... мұхит аймақтарынан әкелу әдетке айналған.
Контрактіге сәйкес көшіп-қонатын жұмыскерлердің ... ... бір ... ... ... ала рұқсат алынған. Сондай-ақ жұмысқа
контрактіге қол қою ... өз ... ... ... деуге болады.
Мысалы: Араб мемлекеттері мұнай өндіру үшін ... ... ... ... арабтар мен шетелдіктерді қабылдайды. Бұл топқа
маусымдық жұмыскерлер де ... ... ... ауыл ... және олар ауыл шаруашылық жұмыстарының ... ... Бұл ... ... орталықтардың қызметкерлерін жатқызуға
болады.
Еңбекші көшіп-қонушылардың соңғы тобы басқаларынан мынадай белгілері
бойынша ажыратылады. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... тек ... ғана емес, сондай-ақ келген мемлекеттің
азаматтарына жұмыс ... ... ... азаматтардың көшіп-қонуы тек еңбек
заңдарымен ғана емес, сондай-ақ құқықтың басқа салаларымен де реттеледі.
Сонымен қатар жұмыскерлерді ... ... ... ... ... ... ... көздейді (мысалы, Австрия, Канада, Жаңа Зеландия
Сингапурдың білікті мамандарын тартуды көздейді).
Бұл ... ... ... ... ... ... ғалымдар осы топтастыруға шетелге іскерлік сапармен жіберілген
азаматтарды, шетелдегі мемлекеттердің ... ... ... істейтін
азаматтарды (дипломатиялық және ... ... ... жұмыс істейтін азаматтарды, өз елдерінде ... ... ... істейтін азаматтарды кіргізген.
Жоғарыда айтылғандарды саралай келе мынадай қорытындыға келуге болады.
Осы топтастыруда ... ... ... болмауына қарамастан шетел
элементіне басым рол берген. Бірақ еңбектің бұл түрінің көшіп-қону ... ... өз ... ... ... кәсіпорындарда жұмыс істейтін,
сондай-ақ дипломатиялық корпуста мемлекеттік қызмет пен айналасу көшіп-қону
процесінің бір бөлігі деп қарастыруға келісуге болмайды деп ... ... ... еңбек концепциясының негізінде жұмысқа
жалдау шартының бар ... және ... ... жатады.
Сондай-ақ шет мемлекеттегі мемлекеттік мекемелердің қызметкерлері мен
БҰҰ жүйесі қызметкерлерінің жұмысын ... ... ... ... жұмыстарының ерекшелігіне сәйкес оларды еңбекші көшіп-қонушылар
қатарына жатқызу мүмкіншілігі ... ... біз ... ... Ұйымының топтастыруымен келісе
аламыз. Бірақ, «Көшіп-қону туралы» заң көшіп-қонушылар қатарына ... ... ... ... ... бұл ... білім алу
көбірек маңызға ие. Егер кәсіпкерлік білім алушыға (стажировка) шетелдік
кәсіпорында ақы төленсе, онда бұларды ... оқу ... ... және өндірістік стажировканы еңбек көшіп-қонуының бір түрі
ретінде қарастыру дұрыс деп ... ... 1999 жылы ... ... ... ... ... туралы» заң қабылданып, 1 қаңтар 2000 жылы ... ... ендi. ... ... заң ... енгеннен кейiн, еңбек ... ... ... ... Оның ... заңның 5-бабы: «Жұмыс
берушi мен қызмыткер арасындағы еңбек ... мен ... ... ... ... ... ... жасалған жеке еңбек, ұжымдық
шарттармен реттеледi»,- деп аталып көрсеткен1.
Осыған орай, бiз бiтiру ... ... ... ... ... ... мен ерекшелiктерi» бекiтiп, ... ... ... ... құқығындағы орнын, маңызын және еңбек
құқықтық қатынастарының пайда болу негiздерiнiң бiрi – жеке ... ... ... ... ... ... Қазiргi кезеңде, ұжымдық шартқа
байланысты еңбек заңымен бiрге, 4-шiлде 1992 жылы ... ... ... заң бiрге еңбек құқығында заң ретiнде қолданылып жүр. Осыған
байланысты бiз ... ... осы ... екi ... ... ... және еңбек шартының пайда болу ......... ... өзгерту және тоқтату элементтерiн ... ... ... анықтау.
Сонымен бiрге, еңбек құқығында жаңадан пайда болған түсiнiктердiң
бiрi - әлеуметтiк ... ... ... болып табылады.
Әлеуметтік әріптестікті еңбек құқығы саласында 18.12.2000 жылы қабылданған
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... атап көрсеткіміз келеді. Оның ішінде, біріншіден, еңбек құқығы
саласында - әлеуметтік әріптестіктің ... ... ... ... ... табылады. Әлеуметтік әріптестік – ең алдымен еңбек құқығында
еңбек ... ... ... болып табылады және әлеуметтік
әріптестік - әр ... ... ... ... ... ... ... әріптестік принциптері (қағидалары) қазіргі кезеңде 2
түрге бөлінеді. Олар: бипартизм және трипартизм принциптері (қағидалары).
Бітіру жұмысымыздың ... ... да ... ... негізінде
еңбек қатынастарын ұжымдық шарттың түсінігін, маңызын, жеке еңбек шартының
еңбек қатынастарын ... ... және ... ...... ... ... механизм ретінде маңызын анықтау болып
табылады.
Осыған орай, осы ... ... ... қарым-қатынасын,
қайшылықтарын анықтау болып табылады.
Үшіншіден, әлеуметтік әріптестікке байланысты, оның ... ... ... ... әріптестіктің негізгі мақсаты – еңбек ... ... ... ... сондықтан да осыған байланысты
республикалық, салалық, аумақтық комиссиялардың құзіретін ... ... ... байланысты қолданып жүрген әр түрлі
ұғымдардың еңбек құқығындағы алатын ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық шарт- тараптардың
көзқарастарын, мүдделерін келістіру деп атап ... ... ... ... заңда ұжымдық ұжымдық шарт – келісім деп атап
көрсетілген. Осыған ... осы ... ... ... ... ... табылады.
Бітіру жұмысының тақырыбын зерттей келе біз төмендегідей тұжырымға
келдік.
Біріншіден, бұрынғы ... ... ... ... қазіргі қолданып
жүрген заңның айырмашылығы, еңбек қатынастарының пайда болу ...... ... ... ... ... ... шарт негізінде;
ә) жеке еңбек шарты негізінде.
Заңның осындай екі ... ... ... біздің ойымызша, қызметкер
жұмысқа қабылданған кезде ең алдымен қызметкер өзінің ... ... ... ... ... ішкі тәртіп ережелеріне ... Жеке ... ...... мен ... ... ... бір жұмысқа байланысты құқықтары мен міндеттерін анықтайды.
Екіншіден, қолданып жүрген еліміздің конституциясында еңбек ... ұғым ... ... ... еңбек туралы заңға сәйкес жеке
еңбек шарты – деген ұғым қолданылған.
Пайдаланылған нормативтік-құқықтық актілер
1. Қазақстан Республикасының ... 30 ... 1995 жыл. (7 ... жылы ... ... және толықтырулармен);
2. Қазақстан Республикасының “Еңбек ... ... ... ... ... “Халықты жұмыспен қамту туралы” Заңы, 13
желтоқсан 1997 жыл;
4. Қазақстан Республикасының “Көші-қон ... ... 13 ... 1997
жыл;
5. “Қазақстан Республикасындағы шетел ... ... ... ... Республикасы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, 19
маусым 1995 жыл;
6. “Қазақстан ... ... және ... ... құру туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің ... 8 ... 1997 ... ... ... ... жұмыс күшін тартуға және Қазақстан
Республикасынан жұмыс күшін шығаруға байланысты ... ... ... ... ... ... ... 19 маусым
2001 жыл;
8. 1946 жылы қазанда Монреальда ... ... ... енгізілген Халықаралық Еңбек Ұйымының Жарғысы;
9. Қазақстан Республикасын Халықаралық Еңбек Ұйымына мүшелікке ... 1993 жылы ... ... ... ... ... С.Ж., ... М.А. «Правовое регулирование
внешнеэкономической деятельности». Часть1. «Ғылым», ... ... С.Ж., ... М.А. ... ... право». А..
«Ғылым», 1996г.
3. Ануфриева Л., Скачков Н. Иностранные физические лица: ... в ... ... ... 1997, №6, стр. ... ... М.М. ... частное право». М., «Юрист»,
1998г. стр.10-73.
5. ... Н.Г. ... ... норм в ... СНГ// Хозяйство
и право, 1998г. №10. стр 91.
6. Глазырин В.В. «Труд иностранцев в Россий», М., 1997г.
7. Димитрова С.А. «Правовое регулирование ... на ... ... ... ... ... А., Независимый
Университет «Туран», ... ... Г.К. ... ... ... М.. ... 1993г.
9. Довгерд А.С. «Правовое ... ... ... Киев, 1992г.
10. Ерпылева Н.Ю. Коллизионные вопросы в ... ... ... // ... и ... 1998г. ... ... М.М. США: Правовое регулирование иммиграционного процесса.
М., 1998г.
12. ... И.А. ... ... ... ... М., ... Куренной А.М. «Трудовое право». М., 1995г.
14. Марышева Н.И., Хлестова И.О. «Правовое положение Российских граждан
заграницей». М., 1994г.
15. Муранов А.И. К ... об ... ... // ... ... ... 1997г. ... Нургалиева Е.Н. «Турдовое право в новых условиях ... ... ... Д.У. ... об ... ... ... аспекты
взаимодействия. // Вестник КазГУ. Серия юридическая. 1998г. №8.
18. Сыроватская Л.А. «Турдовое право». М., 1995г.
19. Уваров В.Н. ... ... ... ... А., 2002ж.
20. Шайбеков Д.К. «Трудовое право Республики ... А., ... ... А.И. ... и коллективные договоры в условиях
формирования рыночных отношений». Государство и право. 1993г. ... ... ... ... 30 тамызда 1995 жылы
қабылданған.
[2] Егеменді Қазақстан, 24 мамыр 1995ж.
[3] Егеменді Қазақстан, 5 қаңтар ... ... ... ... ... ... ... Часть 1. А: «Ғылым», 1995, стр. 63
[5] С.Ж. Айдарбаев, М.А. Сарсенбаев. Международное частное ... ... 1996, стр. ... Г.К. ... ... ... право. М: «Юрист», 1993,стр. 131.
[7] Советы Казахстана от 24 сентября 1994 г.
[8] Бюллетень Министерства труда Республики Казахстан. «Вопросы ... ... ... ... ... ... 24 том 3 бет.
[10] См. А.И.Шебанова «Соглашение и коллективные договоры в ... ... ... ... и право, 1993, №5, стр.70.
[11] Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Ведомстсі, 1991,№ 1 ... ... ... ... 1994, № 23,24.
1 Қазақстан Республикасы «ҚР Еңбек туралы» Заң, Алматы, 2001.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі банктік бақылау әдістері мен тәсілдері41 бет
Азаматтық іс жүргізуге прокурордың қатысуы47 бет
Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалар18 бет
Алдын-ала тергеудің заңдылығын қамтамасыз ету мақсатындағы прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру41 бет
АЛМАТЫ Қ. АЛМАЛЫ АУДАНДЫҚ ПРОКУРАТУРАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІНДЕ өткен өндірістік тәжірибе Е С Е Б І8 бет
Банк жүйесінің қалыптасуы34 бет
Банк қызметін қадағалау және бақылау жүйесі мен сатылары24 бет
Банк қызметін қадағалау және рейтингтік бағалаудың ақпараттық жүйесіне қойылатын талаптар56 бет
Банк қызметтерін қаржылық қадағалау және оны ұйымдастырудың негіздері76 бет
Банктегі макро/микро деңгейде пассивтерді басқару әдістері26 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь