Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі

Кіріспе

1- ТАРАУ. З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен шығармашылығына шолу
1.1. “Теміртау” романының аудармасын талдап, салыстыру
1.2. “Темірқазық” повесінің аударылу сапасы мен нұсқасы

2- ТАРАУ. Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі
2.1. ”Майдан әндері” шығармасының аударылу тәжірибесі
2.2. “Сағынып жеткен жаз еді” повесінің аударылу сапасы
2.3. “Жалғыз ғана түн” әңгімесінің аудармасы хақында

3- тарау. З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың шығармашылық жұмыстарына жалпы шолу

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
        
        Кіріспе
1- ТАРАУ. З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен шығармашылығына шолу
1.1. “Теміртау” романының ... ... ... ... ... аударылу сапасы мен нұсқасы
2- ТАРАУ. Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі
2.1. ”Майдан ... ... ... ... ... жеткен жаз еді” повесінің аударылу сапасы
2.3. “Жалғыз ғана түн” әңгімесінің ... ... ... ... мен ... ... ... жалпы шолу
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Көркем әдебиеттегі қостілділік, ең алдымен эстетикалық ... ... ... жүйеде кең көлемде қызмет ... Бұл ... ... ... ... ... белгілі ақын-жазушылар өз ана
тілінде және қазақ ... ... Атап ... ... Герольд
Бельгер немісше және қазақша, Исмаил Саттаров пен Ш. ... ... ... ... Бұл ұлттардың ... мен ... ... ... тілд ... жазушы мен екі тілде ... бір – ... ... айтарлықтай көп болады.
Қостілділікте ана тілінің толқымалы құбылмалы таралу әсері болады.
Бір ғана ... ... ... ... сөз ... ... жазатын жазушының тіліндегі сөйлеу мәнерінен өзгеше болады. Ал,
екі тілде жазатын жазушы мен бір ғана ... ... ... ... ... ... артикуляциялық – интонациялық (сөз жасамдық ... ... ой ... ... алшақтық мол. Қос тілде
жазатын жазушының сөз саптауындағы ... бір ғана ... ... ... ... ... ... Екі тілде жазатын ... ... ... ... ... тұру ... ... қызығушылық туғызады.
/19, 146/
Авторлық аударма – ... ... ... әдеби – көркем
шығармашылығының ма ... ... ... өзі қос ... ... қалыптасу жолдарын көрсетеді.
Аударма жұмысы қазір біздің өмірімізден үлкен орын ... ... ... ... ... қызметінің атқаратын ... зор. ... ... ... жұрт ақыл – ой ... асыл қазынасымен
танысады. Өткеннен мұра болып ... және ... ... ... ... ... ... маңызы мұнымен бітпейді. Ол ана тіліміздің толық
қалыптасуына, дамуына ... ... ... ... ... бір
бөлімі ретінде тәжірибеде, яғни іс - әрекетте көрсетіледі. Аударма ... ... және ... ... шығармаларының байланысы бір – біріне әсер
етуі, типологиясы мен ... ... әдіс – ... ... ... ... ... қайта жаңғыруы аударма шеберлерінің іс ... ... және ... ... ... ... ... – бүгінгі таңда мақсат – мүддесі, ... ... ... ... аса ... ... ... – ұшан-теңіз өмір ағысының бүкіл үрдісін ... ... ... ... ... ... 5/.
Аударма дегеніміз – бір тілде ... ... ой – ... ... ... ... оқушыға, екінші тілде ... ана ... ... етіп жеткізу.Бір ... ... ... ... ... ... басылып шыққан барлық әдеби және
жазба еңбекті аударма туынды деп ... ... ... ... ұлт, ... қоғам алмасу, ауысу, араласу
нәтижесінде өмір ағымы алға жылжиды, өседі, өркендейді. ... ... ... алады, білмейтінін үйренеді, білгенін басқаға үйретеді. Осындай
ауысудың тиянақты тірегі – аударма. ... ... - ... ... екінші елге тасымалдап жеткізетін почта аттары” деген /2,
23/. Осыған ... ... ... бір ... ... де ... ... жазушы автордың шығармашылық сырына қанады.Оның көргенін
көріп, білгенін біледі, сол ... ... ой - ... ... ... ... ... Бұл жағдай шын талант иесінің бойынан
шығармашылық қайнардың жаңа көздерін ашуға себепші ... ... - ... ... зор ... ... ... елеулісі десек те қателеспес едік. Ендеше, ... ... ... ... ... ... өнер, шығармашылық әдебиеттің
құқықтағы түрі дейтін ұғымды іс жүзінде жеткізіп, бұл ... ... бар адам ғана ... ... ...... ... егіз туған сыңары, бұлар екі ел
сөз өнерінің рухани қазынасына ... ... ... ... ... ... проблематикасы
тамырын тереңге жайып жатыр. Ол бастауын Ежелгі Римнен алады. Сол ... ... ... ... аса маңызды мәселе төңірегінде
Цицерон аудару кезінде сөзді санамау ... ... ... ... ... ... ... бойынша – көркем аударманың бүгінгі әдеби
процесте алатын орны ... ... - ... ... мол салаларының
бірі. Аударманың сөз дамытудағы мәні де айрықша зор. ... ... ... ... ... ... шығармаларын басқа халықтың өкілдері сусындай
алады. Негізінен аударма саласы мәдениет пен ... көне ... ... ... өз ... ... ... Әрине, ол сол халықтың
күллі тарихымен, оның барлық даму жағдайларымен шартты ... ... ... халықтар әдебиетімен қарым – қатынаста болады. Осы қарым –
қатынастың арқасында ... ... орны ... ... ... ... ... дүниетанымдық қорының баға жетпес көзі
ретінде белсенді роль атқарады /5, 8/. ... ... ... ... ... ... ... әдебиетте жетік дамиды.
Көрнекті аудармашы С.Талжановтың айтуынша аудармашы қашан да жазушыны
сыйлауға, оның шығармаларының ... ... ... сипатына
селқос қарамауға тиіс. Екі халық мәдениетінің ... елші ... ... жүгі ... да ... ал оның ... жауапкершілік
одан да зор.
Дүние, дүние болғалы, адамзат жер бетіне келгелі, ... бірі ... ... Бір ... ... елге ой – сана ауысуға да
осы аударма себепкер болады. “Тіл қатынас ... тіл ... бір ... ... ... ... адамзатқа, келешек үрім – бұтаққа ойын,
пікірін жеткізеді. Бірақ тіл ой – ... ... ... ... ... ой – ... ... формаға түсіреді – бір елдің ойын екінші елге
түсінікті етіп жеткізудің ғана қаруы” – дейді Осетин ... Нафи ... ... ана ... ... қорын байытып, дүниетану
өрісімізді ұлғайтады. Аудармашы жеке сөздерге ... ... ... ... ... ... ... сапырып, ішіндегі асыл сөз байлықтарын шебер
пайдалануға тырысады. Аудармашының өркендей түсуі, ... ... ... ... бүкілодақтық аренаға шығуына кең ... ... ... ... халықтардың көп ғасырлық тарихы бар ұлы орыс
мәдениетіне жетілуін тездете түсті. Соның арқасында бұл халықтардың ... де, ... де, ... де ... ... ... ... Әр ұлттың
көрнекті жазушылары мен ақындары, жас ... ... ... ... кеткен асыл мұралары, қалыптасқан дәстүрлері бар орыс
әдебиетінен өнеге алып, жазушылық шеберліктерін соның озат ... ... ... ... зор ... жетуде.
Аудармада аудармашының ең негізгі мақсаты автордың ойын ғана ... ... ... ... ... ... ... шығарманың рухы
мен тынысын жеткізіп бере білу. Аударма мәдениеттілігінің жоғары деңгейін
қалыптастыру ... ... ... және оның ... дәстүрлі сипатын
жасауға мүмкіндігін тудырады.
Кеңес өкіметінің Қазақстанға ... ... ... да ... ана ... ... ... қарастырсақ, қазақ тіл біліміндегі
ағаларымыз Қ.Жұбанов пен А.Байтұрсыновтың еңбектері мол. Тілдік құрылыстың
табиғи жүйелері негізінде ... ... ... ... заңдылықтары қалыптасады. Тілдік тәсілдердің жұмсалу жүйелерін
айқындап, оларға өзінше ат ... ... ... ... ... ... да,
олардың жұмсалу, даму, қалыптасу заңдылықтарын айқындауға ерекше күш
жұмсаған – ... ... ... ... Осының бәрі – қазақ тілінің
табысы. Бірақ оның ... ... ... ... – ақ ... ... ... бет бұрып, өз тілін ұмыта бастады. Халқымыздың 60 пайызы ... бола ... ... ... ашамыз деп, көпшілік орыс
тілінде білім аламыз деп тартынды.
Қазақ даласында орыс тілді мектептердің көбеюі ұлттың дамуына ... сол ... ... ... ету ... ... ... жағынан
орыс тілінде өзінің ана тіліндей сөйлейтіндер ... ... Осы ... шеберлікті толық меңгерген ... ұлт ... ... жазушы ретінде шығуына мүмкіндік туғызылды. Ана тіліміздің
маңызын көтергіміз ... сан – ... ... ... ... ... постмодернист ойшылдарды қазақ тілінде ... ғана ... ... қазақ тіліне деген қызығушылығын арттырамыз
деген М.Қабанбаев. Ендеше осындай өнерде қос ... ... ... ерекшелігі бар.
“Әдебиет кәсіп емес, өнер” - деген белгілі академик, ... ... орыс ... ... ... айтқан пікірі
шындыққа айналды. Ол “… болашақта қырғыз /қазақ-Г.Қ/ ... екі ... яғни ... және ... ... жазушыларды тударады ” – ... ... ... XIX ... ... ... ... Бұл қазақ тілінде туындылар жазған жаңа қазақ жазба әдеби ... ... ... ... ... ... және ... (1841-1883). Ол орысшадан қазақшаға, ... ... ... ... ... ... пайдаланды. Өз жанынан сюжеттер қосты.
Ы.Алтынсарин жай ғана ... ... ол – орыс ... шығармашылық өңдеп, өз халқына түсінікті етіп құрастырушы.
Аударма барысында автордың екі тілді де ... ... ... шарт бола ... ... білу үшін ... ... тәсілдерді қолдануы қажет
екендігі төңірегінде тереңірек те, күрделі сөз еткен абзал ... ... ... классиктерінің де кейбір шығармалары аударылды. ... ... ... ... мен ... ... мен ... және т.б. қазақ
оқушысының үйіне ең жақындай еніп, құрметті жерден орын алды.
Біздің тәжірибелі аудармашыларымыздың, жазушыларымыздың жемісті ... ... ... асыл ... ... ... ... тілінде еркін сөйлеп кетті, тұрмысымызға етене болып ... ... ... ұлы ... Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаевтар орыстың
күрделі ойларын қазақшаға аударды, бұл XIX ... ... ... еді.
Қашан болсын аударма - аударма үшін емес, халықтың игілігі үшін,
әлеуметтік – ... және ... ... ... ... үшін ... даусыз.
Екі тілде де бірдей жетістіктерге жете жазу арнайы ... мен ... ... ... ғана ... деген болжамды ой бар. ... қос ... ... ... яғни ... қауымның өкілдері болған.
Жазушылық жұмыс жеке жүргізілсе де қоғамнан тыс өтпейді. ... ... жай ғана ... ойды ... ... ... ол ... да бір қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандырудың құралы.
Әдетте қостілділік шығармашылық саласында әлеуметтік жағдайлардың ... ... ... жол ... ... қостілділіктің пайда
болуының өзіндік социолингвистикалық негізі бар. Кемінде екі ... ... ... ... бола отырып, арнайы әлеуметтік тәрбие береді және
бір тілді, бір ұлтты ортада ... ... ... Көп ... ... ... қостілділік көп тілді ортада қалыптасады немесе көп
тілді әдебиеттің өкілдерінің озық үлгілерінің ... ... ... ... бар. ... қатарында мыналарды атау керек:
1) қостілді отбасында тәрбиеленуі;
2) өзге тілді мектепте ... ... ... ... ... ... ... жазушы шығармашылығының пайдаланылуы т.б.
Қазақтың көптеген ақын – жазушылары шығарма жазумен ғана ... оны ... ... ... де ... ... де баршылық.
Қостілді жазушыларға немесе қазақ және орыс тілдерінде еркін аударатын
аудармашылар ... ... ... ... ... ... Ғабит
Мүсірепов, Молданияз Бекімов, Мұхамеджан Сералин, Бейімбет Майлин, Сабыр
Шәріпов, ... ... ... ... ... ... ... Нұртазин,
Зейін Шашкин, Сәйділ Талжанов, Төлеу Шаханов, Евней Букетов, ... ... ... ... ... Тәкен Әлімқұлов,
Сейфулла Құспанов, Аманғали Сұлтановтар жатады. Сол сияқты Герольд ... ...... ... ... ... ... әрі бірлесе аударма
жасайтын керемет тұлға.
бір көрнісі.
Көптеген жазушылар өзінің қостілділігі шығармашылығын аудар Авторлық
аударма – қостілде ... ... ... – көркем шығармашылығының ма
арқылы бастаған, мұның өзі қос ... ... ... ... ... ... ... кеткендей белгілі Қазақстандық неміс –
қазақ – орыс жазушысы, аудармашы Г.К.Бельгер қазақшадан және немісшеден
орысшаға ... ... ... ... қостілділіктің үш түрі
байқалады:
1) әр түрлі тілде өз бетімен аудару;
2) ана тілінде еркін аудармашы, ал ... ... ... ... аудармашымен
бірігіп аудару;
3) өзге тілге аударуда автор ретінде бірнеше жазушының бірігіп аударуы;
Мұның алғашқысы – таза ... ... ... де, ... ... қостілділік сипатта. Ана тілінде еркін аудармашы, ал екінші
тілге аударуда бөгде ... ... ... ... ... ... Жансүгіров, Нәзипа Құлжанова, Тайыр Жароков, ... ... ... ... Қаратаев, Сәуірбек Бақбергенов,
Оразбек Бодықов, Қажымұрат Сыздықовтар. Енді өзге ... ... ... ... ... ... аударуына кіретін жазушылар: Б. Майлин,
Ғ. Мүсірепов Ивановпен бірлестікте, М. ... Л. ... Г. ... ... ... М. Қаратаев Алтайский және ... ... ... және ... бірлесіп,
Қ.Мұхамеджанов Шыңғыс Айтыматовпен бірлесіп аудармалар жасаған.
Белгілі кино режиссер, әрі жазушылық қызметпен айналысқан
Сатыбалды ... да ... ... ... Аудармашылық
қызметпен де айналысып жүрген азаматтарымыздың бірі ... ... ... ... бірнеше жинақ повесін ... ... ... ... (1981), ... моя ... орыс тілінде, “Фантомные боли” (1999) қазақ тілінде.
Сатыбалды Нарымбетов ... ... ... Жан ... ... ... Марк Твен, музыкадан Тәттімбет, Сүгірді ұнатады /8, ...... ... адамы, романтик, үлкен әдебиетке бет бұрып
және де оның барлық фильмдері ... ... ... ... проза болып, кейіннен ... ... Жас ... оқып, оны қазақшаға аударған. Кейіннен Кобо Абэ, ... ... ... ... ... ... деген қызығушылығы
зор болған, көбінесе шет ел әдебиетіне көп көңіл бөлген. Өзі кітап ... ... ... ... кино ... ... ... Өз кітаптарын
қазақшадан орысшаға аударған. Өзі кинодәстүрмен ... ... ... ... алып ... Ол ... саласына өз ізін
қалдырған қаламгер /7, 10/.
Авторлық аударма тек қана ... ... ... ғана ... ол азды – ... ... өмір ... кездеседі. Сан салалы
ғылымдарда авторлық аударма кеңінен тараған. Кез – келген ... ... ... ... ... тағы ... қандай да болмасын еңбек жазса, ... ... ... ... де, ... ... ... оны қазақшаға
аударуы керек болады.
Міне, өзінің өзге тілдегі шығармасын қазақшаға аударса, бұл авторлық
аударма болады. Аудармашының өз ... ... ... ... ... әрі ғылымның дамуына көп үлес қосады. ... ... ... ... ... көп ... ... ел
басқару ісінде екі тілді пайдаланады. Мысалы, халық ... ... ... ... ... соң орыс ... ұлттар үшін орыс тіліне
аударылады. Жазушылар Г.Бельгер, М.Шаханов, А.Жағанова көркем әдебиеттегі
авторлық ... өз ... ... ... азаматтардың бір
тобы. Ғылымның әр саласындағы қостілді ... ... ... ... Ө.М.Сұлтанғазинді, заңгерлер С.З.Зимановты, Ғ.Сапарғалиевты,
әдебиетшілерден З.Ахметов, С.А.Қасқабасовты атап өткен жөн ... ... ... ... ... өз ... екі
тілде де еркін оқитын ұстаздар бар. Олар: Э.Д.Сүлейменова, А.Аманжолов т.б.
Орыстың ұлы классик ... ... ... ... ... ... неғұрлым аударма болып көрінбей, өзіндей төл тума ... ... онда оның ... ... болғандығы – десе, ал Белинский
болса, “аудармада автордың өзі орысша ... ... ... ... ... ... етіп ... үшін керемет суреткер болып туылуы
керек” – деп ... ... ... Нури ... ... қостілді
азаматтарымыз орыс және қазақ тілдерінде еркін сөйлейтін ... ... ... ... ... Ерлан Бекқожин, әртіс, ... ... ... ... Досматова секілді керемет тұлғаларымыз
бар. Күнделікті тұрмыста өзін - өзі аудару бұқаралық сипат алған.
Әлем жұртшылығына ... ... ... ... ... ... үлкен
ғалым деп ардақтайтын М.О.Әуезов көркем аударма теориясының ... ... ... ... жетелеп, жіктеп қарастырғанда кейінгі кезде екі
түрлі өзгеше бейім барлығы анықталды, бірі аударма тілі зерттеу ғылымының
ауқымына ... сала ... ... ... мәнісін ұғына отырып, бұл
мәселені лингвистикалық әдіспен зерттеу жағына қарай ... ... ... ... ... – аударманы сөз өнерінің бір түрі деп ұғынады да,
эстетикалық принциптерді, көркемдік ... алғы ... ... сондықтан
бұл бейім аударманы әдебиеттану теориясын зерттейтін объект деп ... ... /2, ... ... ойлардың маңызы өте зор. Сол себепті ... күні ... ой – ... ұстанатын аудармашыларымыз көп. Мысалы,
аударма ... ... ... даралығын дәлелдеген публицист, ақын
және керемет аудармашы Ғалымжан Мұқанов ... ... ... ... ... және ... поэмаларын аударды. Бұл аудармашылардың
құндылығында дау жоқ, себебі аудармашы төл тілінен тікелей ... ... ... ... ... Клер ... /1836/ ... және
Зара” поэмасын аударып шыққан. Бұл қазақ даласының өмірі туралы ... ... ... ... ... аударманың арқасы /4,
73/.
Аударма әрқашанда адамдар, ... ... ... ... әлеуметтік, экономикалық, рухани, ғылыми қарым – қатынастың
алмасу, айырбастаудың ... ел ... ... ... ... - ... ... дәнекері.
Аударма – сөз, әдебиет, публицистика ғылымдарының ажырамас бір бөлігі.
Аудармашылықтың өзі – нағыз творчествалық өнер. Аудармашы екі ... ... ... ол әрі ... әрі ... әрі ғалым болуға тиіс. Аудармашының
жан – жақты болуы өзінің аудармасының сәтті шыққандығы.
Аудармашы ... да ... ... оның шығармаларының өзіндік
ерекшеліктеріне ұлттық сипатына сүлесоқ, ... ... ... Екі ... арасындағы дәнекер болуға тиіс.
Аударма біздің ана тіліміздің сөздік қорын байытып, дүниетану өрісімізді
ұлғайтады. Аудармашы жеке сөздерге ... ... ... ана ... бүкіл
қазынасын кеңінен сапырып, ішіндегі асыл сөз байлықтарын шебер пайдалануға
тырысады. ... ... жаңа ... ... ... қана ... күн
сайын аударылып жатқан сансыз көп еңбектер олардың қолданылу ... ... ... ... халықтың ойы мен тіл байлығын
өсіруге, сол ... ... ... ... ... ... жалпы адамзат атаулының танымдық – рухани алмасуы ... пен ... ... адам ... ... көркемдікке
қол жеткізуіне, санамыздың өсуіне апаратын жол секілді.
Аударма арқылы басқа елдің даласымен, мәдениетімен, халқымен танысасың,
оны өз тілінде ... өзге ... ... ... ... міне ... ролі өте маңызды.
1- ТАРАУ
З.Шашкиннің аудармашылық қызметі мен ... ... ... ... ... ... салыстыру.
“Екінші бір өнімді топ –
Мұхамеджан, Хамза, Зейін.
Бұларды
сендер көбірек түсіне
Ойласаңдар, әділ болады.
Олар ... ... ұзақ ... ... ... ... мағынада)
ала
келген. Шығармалық шабытқа
да
сондай қомағайлар. Өнімді еңбек
етіседі”
/6,7 /.
М.Әуеов
Ақылды сөзге де, мінезге де ұста, қиыннан ... ... ... ... ... ... ... да амалы да бесаспап, пысық
адамдар аз емес ... ... бірі – ... ... Жүнісбекұлы.
Зейін Шашкин Жүнісбекұлының әдеби мұрасы – қазақтың ... ... ... ... ... ... мол ... мұрасының өзі –
ұлттық өрлеу сипатымыздың биік көрсеткіші. Жазушының табиғи дарынынан туған
мол әдеби мұралары оның ... ... ... ... баянды
бағдарын аңғартады. Жазушының әдеби мұрасы – қазақтың ұлттық байлығы.
ХХ ғасырдағы Кеңес Одағының құрамында, шектеулі қоғамдық – идеологиялық
шеңберде жүріп ... ... мол үлес ... ... жазушының өзіндік
әдістері, амалдары болғаны анық. Қоғамдағы ... ...... ... ... да, сонымен бірге көркемдік астарларымен
қатарластыра суреттеулері арқылы туындыларының ... ... ... ... көрнекті әдебиеттанушы, профессор Нығмет
Ғабдуллиннің пікірі еске түседі. “Ұлттық сипат – бір ... ... ... ... ... ... ... басуына, қоғамның дамуына сәйкес ол
да дамиды.Ұлттың тарихи һәм ... ... даму ... адамның
сана сезімінің, түсінігінің жаңаруына ықпал ететін сан қатынастар ... ... ... ... құбылысты тануы, түсінуі мен сезінуі
бұрынғы қалыптағысынан ... ... /10, ... ...... ... ... тарихында өзіндік орны бар
көрнекті өкілдерінің санатына қосылды. Жазушының ... ... ... ... 1) ... ... 2) ... байланысты
еңбектері / әдебиет сыны және теориясы /.
1940 жылы ... пен ... ... ... оқу ... ... теориясы” оқулығын жазған. 3) Прозалық ... ... ... (1956), “Тоқаш Бокин” (1958) – тарихи – революциялық
тақырыпқа арналған. “Теміртау” ... ... ... ... еңбегі суреттеледі. “Доктор ... (1962) ... ...... ... ... ... (1966) романы ғылыми – техникалық төңкеріс ... ... ... ... дамыту, жердің құнарлығын сақтау туралы
шығарма; Повестері: “Өмір ... ... ... ... және
т.б.; Әңгімелері: “Ақбота”, “Ақтұяқ”, “Қойшы серігі”, “Дәрігер ... ... ... дауыс”, “Әкесі”, “Ақынның ашуы”. Новеллалары: ”Әннің
тууы”, “ Мақалалары: “Ақын асқан ... ... ... жан ... ... ... ... және т.б.; Очерктері: “Мереке күнгі ойлар”,
“Балалар отуы”, “Көгілдір көкше сұлуы”, “Мұқтармен кездесулерім” және ... ... ... ... ... ... ... жайлы”,
“Замандастар тұлғасын жасайық”, “Шеберлік хақында”, “Дәстүрдің ... ... ... және ... ... ... сан салалы түрлері бойынша еңбектер жазуы –
қаламгер шығармашылығының ... ... тән ... ... ... ... танытады. Оның шығармалары қалың көпшілікке танылған белгілі
прозаик қана емес, ... ... ... республика театрларының
сахнасы мен киноэкранға шыққан ... ... ... ... - ... ... мен тарихы, қазақ кеңес мәдениеті, аударма,
медицина саласында да ... ... мен ... ... ... ... З.Шашкин 1912 жылы Павлодар облысының, Баянуыл ауданында
Бозшакөл дейтін жерде туған. 1920 – 1930 ... ... ... ... орта ... тәрбиеленеді. Бұдан кейін бірер жыл Мәскеудің тарих,
философия және әдебиет институтында оқиды. Сол кезден ... ... ... ... ... ... жас”, “Социалистік
Қазақстан” газеттерінде, “Әдебиет майданы” журналында жарияланады. Газет,
баспа орындарында ... ... ... ... ... ... ... 1954 жылы Иркутск ... ... ... ... ... орта ... дейін Бурабайда “Бармашы” демалыс
орнында бірнеше жыл бойы дәрігерлік қызметте болады. Осыдан кейін З.Шашкин
Алматыға ауысып, ... ... ... ... ... ... ... ұшқанда” деп ат қойып, 1957 жылы ... ... ... ... ... 40 жылдығы қарсаңында М.Гольдблатпен бірлесіп,
“Заман осылай басталды” атты пьеса жазды. З.Шашкин мұнымен қоса ... ... ... ... да ... қалам тартады.
З.Шашкин әдебиетте он жылдан аз-ақ астам ... ... ... Сол аз ғана
уақыттың ішінде төрт роман, үш повесть, ондаған әңгіме, очерктер, пьеса,
киносценарийлер беріп үлгерді. ... ... ... жүрегі” пьесалары қазақ
драма театрның сахнасына қойылды. З.Шашкин шығармаларының дені прозалық
туындылар. Оның суреткер ... ... ... ... ... да, ... табыстары да осы проза саласында.Сондықтан зерттеуші, негізінен
алғанда жазушының прозалық ... ... ... ... оның жаңа ... қалыптасу мәсәелесін шешу жөніндегі суреткерлік
ізденістеріне баса назар аударды.
З.Шашкиннің шығармаларының көркемдік қасиеті, ... ... ... М.Қаратаев, Т.Нұртазин, Р. Бердібаев, ... ... ... ... Ш.Елеукенов, Ж.Ысмағұлов
және әдебиет ... ... ... романдары мен повестері жайында З.Кедрина, Л.Никулин,
В.Добровольский, И.Кремлев, ... ... ... ... ... жазушылары мен әдебиетшілерінің де мақалалары мен ... ... ... ... ... ... замандас
жазушылардың: М.Әуезовтің, Ғ.Мүсіреповтің, Х.Есенжановтың, З.Қабдоловтың,
Ә.Нұршайықовтың және ... ... ... ... бар ... шығармашылығын зерттеудің ғылым үшін, әдебиет үшін бірнеше ... ... бар. ... ... ... ... ... жасап Қазақстан
Магниткасы аталған Теміртау металлургия өміріне арналған, ... ... ... ... ... Теміртау қаласынаң жұмысшылары өмірінен
жазылған тұңғыш роман еді. Жазушының нақ осы ... ... мен ... ... да ... өмірін көркем әдебиетте
бейнелеудің бүгінгі күннің көкейтесті, өзекті мәселелерін ... ... ... ... ... ... Шынында, бұл шығармалар нақ сол
кезеңнің ең көкейтесті ұраны тың ... ауыл ... ... ... яғни ... өмір ... жедел үн
тартқан әрі сәтті туындылар еді.. Жазушының өз төл шығармасын аударуы өте
сәтті шыққан. Романдағы ... ... ... көркемдік бояуын екінші
тілге аударғанда дәл және шебер бере алған. “Теміртау” романы Зейін ... ... орын ... ... биік ... романы 1960 жылы жарық көрді. “Теміртау” романы - ... ... ... жедел де жете үңілген шығарма. Жазушы
мұнда Қазақстанның ... бой ... жас қала ... ... жаңа ұрпақ металлургтер өмірін жан – жақты ... ... ... ... ... ... бедерлеп қана
қоймайды, заман жүрегіне, уақыт ... ... ... қарап,
шынайы суреттейді. Романның бас ... ... қыз - ... ... ... ... ... көпке танымал, сүйкімді
образдарының бірі десек болады.
Белгілі ... ... ... ... ... ... ... – революция азат еткен Ботагөз, ... ... ... қазақ қызының ұнамды образы” – деп ... ... ... ... ... ... ... Мәселен шығармасын
салыстырып көрейік.
Түпнұсқа:
“сіріңкелер болып көрінген үй – ау” ... ... ... былай деп берілген.
Аударма:
«дома как ... ... ... дәл ... ... ... Сонда жазушының төл
шығармасында үйді сіріңкеге ... ал ... үйді ... ... автор оқырманға түсінікті етіп ... ... келе ... ... ... сіріңкенің қорабындай ... ... қоса ... өз төл ... ... кеткен сөздер де кездеседі. ... ... ... және ... ... ... ... өз ана тіліндегі жаңа
нұсқасының алғашқы ... ... ... ... ... ... сол
шығарманың өзге халықтың ... ... ... ... ... ... мынауыңды» деген қазақтың дөрекі сөзін
Аударма:
“да ... же ради бога ... ... Жалпы түпнұсқада да,
аудармада да құлаққа жағымсыз естілетін дөрекі сөздер қолданған. ... ақын ... ... өзін ... өз ... ... ... сөз қосады.
Аудармашылық шығармашылықтағы ... бір ...... ... ... ... ешқандай боямасыз, қоспасыз, авторлық
мәтінді өзінің көркемдік – ... ... ... тілдің
байлығымен әдеби түрде, әсерлі бейнелеу.
Аудармашы ... ... ... ... оны ... ... ... баламалы, шынайы, дәл, айқын, ... ... көз ... ... Аса ... ... ... шебер аудармашы өзінің аудармашылық жұмысының
үздік үлгіде жасалуына ... ... ... ... ... зерттеу
ғылымында немесе аударма сынында оны түпнұсқамен немесе басқа биік
деңгейде ... ... ... ... ... кемшілік – жетістігі сараланып, ... ... ... ... ... ... т.б. жиі ... азабы мен ауырлығын, жүйке – жұлынға ... ... ... абыройы мен жауапкершілігін ... күш - ... ... ... ... талант, нағыз кәсіби
шебер қашанда ... ... қол ... ... жан –
жүрегімен қалап, оған құштарлықпен берілген ... ғана ... ... ... ... соқты” дегеннің аудармасын,
Аударма:
“позвонил” деп дұрыс аударма ... ... ... ... ... демей “қоңырау шалды” десе оңынан түсер еді.
Аудармаға да ... ... ... әдеби шығарма деп шөпті де,
шөңгені де ... беру ... ... ... халықты қызықтыру
емес. Аударманы көлденең табыс көзі деп санау ... ...... бір ... ... қайта
жасаушы. Көркем аударма – көркем шығармашылықтың түрі ... рөлі ... ... ... дүниетанымына, көркемдік –
эстетикалық талғамына сай ... ... ... ... ... түр (форма) мен мазмұн ... ... ... ... ... түпнұсқаның эстетикалық
құндылығы зор.
Жалпы авторлық ... – қос ... ... ... ...... бір ... десек қателеспейміз. Жзаушылардың көбісі
өзнің ... ... ... ... бастаса, мұның өзі
қостілде жазатын ... ... ... ... ... өз төл ... ... аударма жасап қана ... ... ... да ... ... Мысалы, Р.Сейсенбаев
Қ.Найманбаевтың “Дорога на Атакент” атты кітабын аударған Т.Әлімқұлов,
Г.Николаев және ... ... ... ... ... орыс ... ... “Рождение песни”, “В сумерках” деген
әңгімелерін аударған.
Жазушы З.Шашкин қазіргі ... ... ... ... ... ... әрі ... шығармалар жазды. Ол кеңестік заманды жан -
тәнімен сүйген жазушы. Шығармашылық жұмысты ол кең ... ... ... жұмыспен ұштастырды. З.Шашкин творчестволық кемеліне келген шағында
1966 жылы 29 наурызда ауыр науқастан мезгілсіз дүние ... ... ... әдебиетте аз ғана уақыт еңбек еткенімен артына өшпес із, туған
әдебиетінің алтын қазынасына лайықты орын ... мұра ... ... ... ... ... жөнінде қазақ
совет әдебиетінде сындарлы дәстүр қалыптасып келе жатқанын ... ... Бұл ... ... ... жылдың өзінде
С.Сейфуллиннің “Тар жол, тайғақ кешу” романынан басталған болса, ... ... ... ... С.Мұқановтың “Ботагөз” романдары
арқылы үдере жалғасып, соғыстан кейінгі ... ... ... ... “Ақ ... М.Жұмағұловтың “Қыран қазасы ... ... ... шығармаларына келіп ұласты. Аталған
шығармалар әрқилы кезеңде ... және ... ... ... дәрежесінің әркелкілігіне қарамастан ... ... ... ... етек ... ... ХХ ... бас кезінде заман ағымымен, қазақ ауылына
енді – енді тарай ... ... ... ... ... ... ... қайтар көрсете бастаған осындай аяулы бейнелер ... ... ... ... ... ... ... қаһарманына өлді
деген сөзді әдейі қолданбайды. Оны ... ... ... ... “аспаннан
салбырап түскен алтын адамдай, ұзара жалындап, көкке ... ... ... ... талантқа тән биік өнер. К.Чуковский “Биік өнер”
деп ... жай ... ... ... ... ... азап ... қиындығын сезінген дарын ғана түсіне алады. Әлем
әдебиетінің асыл ... ... ... бір ... ... сәтті аударылуы сол елдің ... ... ... асыл ... ... ... ... шығармасында түпнұсқа мәтінінің өрескел
бұрмалануы, ... ... ... ... стиль құрылымының
мүлде өзгертілуі ұшырасады.
1.2. “Темірқазық” ... ... ... ... әр ... да биік ... ақиқат. Аударма арқылы ой
ауыстыру – мәдениет кемерін ... бір ... ... ... ... ... ... сәйкестігін аудармашылар басты
назарда ұстаған. Аудармашы бір шығармаға көз тігу ... ... ... ... өзгеден үндестік іздейді. Қаламгердің
еркіннің бағынышты ... ... ... ... ... ... ... Яғни, көркем сөз шеберінің ой мен ... ... ... ... - Зейіннің қазіргі заман тақырыбына жазылған
сәтті ... ... Бұл ... ... ... ... ... өміршеңдігімен, шұрайлы тілімен ... ... ... ... ... ... ... өтеді.
Шығармаға арқау болған негізгі тартыс өзегі – ... ... ... ... жылдары ауыл шаруашылығында әңгіме болған осы ... ... ... ете ... ... ... ауыл ... суретін бедерлейді, бірсыпыра замандастарымыздың - ... ... ... ... кейіпкерлер өмірде болған
адамдар. “Темірқазық” повесін оқушы нақ алпысыншы ... ... ... ... ... ... ... - комбайнер жігіт
Ақан. Жазушы Ақан образы арқылы біздің ... ... ... ... шығармаларының бір ерекшелігі - ... ... ... ... ... шебер астастыра суреттейді.
“Темірқазық” повесі бұл жөнінде ... ... бола ... ... ойды ... ... жеткізу үшін қазаққа жат ... ... ... ... Ол ... ... төмендетпей,
қайта оның көркемдік деңгейін одан ары ... ... ... тұстарында адамдардың жанды ... ... жан ... ... ... ... сараңдық
гөрі, үзік – үзік оқиғалар тізбегі бел алып ... ... осы ... ... ... көркемдік олқылықтарын әдебиетшілер мен сыншылар да
орынды ескерту ... Оған ... ... ... ... ... алдымен повестің жазылу стиліндегі кемшілік тіл жұртаңдығы, сондай –
ақ композициялық селкеулігі ... ... ... қасиеті жағынан
да біраз кемшіліктерді табуға ... ... өзін ... ішкі ... ішкі диалог арқылы олардың
мінезін шымшымдап отырып ашатынын Зейнолла Қабдолов сөзімен айтқанда,
оқиғалар ... ... ... құра ... ... да ... тәптіштеуге уақыт бар.
Айтайын дегенім дейді – Зейнолла ағамыз “біз әдеби үрдіс дегенге, оның
дұрыс жолға қойылуына Зейін ... мән ... ... деп ... ... еді. ... қанатты сөзді сәл ауыстыра айтсақ, Зейнекең ... ... ... де, азаматы да бола білді. “Адамды ... ... ... ... сарп ... ... Гиппократ антын Зейнекең дәрігер
ретінде де, жазушы ретінде де бар ... ... ... талант иесі Зейін Шашкиннің басты ерлігі, жазуға ... он ... ... ... ... ... ... Әуезов Зейіндей
қаламдас інісінің жетістіктерін “жәй, сәл ғана бір ұнамды емес, ... ... ала келе ... ... ... ... – ау деп ... не себепті ағынан жарылғанын енді – енді түсінгендейміз. дерлік ... ... мен ... ... пен ... ... пен жеңіске қол
созған, қуаныш пен бақытқа кенелген мерейлі тағдырын көз ... ... ... тән ... - ... ... түрде дәл жеткізу ғана ... ... ... ... ондағы сөз байлығын ұлттық тілдегі сөздік қорымен жаңалау.
З.Шашкин – халық Отан ... ... ... ... ... ... Бір мақаласында жазушы былай дейді: ...... ... в ... ... а сын ... ... и в
общественной борьбе своего ... он ... ... ... и ... ... в ... и быть сводобным от общества – нельзя. Идейность
и народность связь с борьбой трудящихся – это ... ... ... его ... ... его ... ... на жизнь
общества”.
Қырықтан астам қазақ жазушылары қазақ және орыс тілінде ... ... ... ...... ... ... жазушының
жазушылық шеберлігін арттырып кең ауқымды шабыт тудырады. Екі тілді мықты
білу яғни орыс және қазақ тілдерін, жазушының жеке ... ... ... ... диапазонын ұлғайтуға көмектеседі. Ш.Айтыматов сөзінде
былай дейді: егер ... ... ... жазылса, мен оны орыс тіліне немесе
керсінше аударар едім. Қостілділік – қарым – ... бір түрі және ... ... ... ... ... ... салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“түн қараңғылығы қоюланып, қас қарайғанын Ақан сезбей де ... ... ... ... и быстро, словно выползли из
– под колеса комбайна»
өз Сонда ... ... дәл әрі ... ... ... ... етіп ... берген. Бірақ тарапынан ... ... ... қосқан.
Кейбір жерлерде автор сөйлемдерді қазақшаландырып жіберетін тұстары
бар. Мысалы:
Түпнұсқа:
«тілі ... ... ... ... ... да тұрады»
деген тіркеске
Аударма:
“длинный язык” деп ... Егер ... ... оны ... – сөз
аударып берсе туынды сәтті шықпас ... ... ... бір ...... деген
адалдық, шынайылық, ешқандай ... ... ... ... көркемдік - эстетикалық сипатымен, ұлттық ... ... ... ... бейнелеу. Сондай - ақ, ... ... ... ... ... де ... Мысалы, «обидно»,
«жаль», «положен» және т.б. ... ... ... ... сонда
автор сөйлетіп отырған ... ... ... ме, жоқ ... ... пе? ... мына сөйлемді салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“кепкасын қолына қысып” деген ... в ... ... ... ... деген сөзін қазақша бас киім деп ... ... еді. ... - ... іс, өнер ... ... таланты мен білімін, өмірлік тәжірибесін, үздіксіз ізденуі
мен шеберлігін, ең ... ... ... ... ... аса ... қызмет.
Аударма жасау – ұлттық тіл байлығының ... ғана ... ... ... ... ... ... таныстыру үрдісі.
Аудармаға деген ықылас, ... және ... ... ... нәтижеге жету арқылы аудармашының жеке басының мәдениеті
қалыптасады. К.Батюшков ... ... ... - мәдениетті алға
жылжытушы, мәдениетті енгізуші.
“Олай болса” дегеннен гөрі, біз:
“осындай бол” деп неге айтпаймыз.
Жастарды ... неге ... ... ... Н. ... ... деп ... жоқ па?!
Біз бар күш жігерді, тапқырлық-шебелікті
Жағымды кейіпкердің түлғасын жасауға
Жұмсауымыз керек”.
З.Шашкин
З.Шашкин шығармалары жоғарғы оқу ... мен ... ... ... ... ... ... жөнінде жарияланған
жергілікті әдебиетшілер мен оқушы қауымының ... мен ... ... шығармашылығы жайында ой қорытуға қыруар материал бар ... ... ... бір ... З.Шашкин шығармашылығының әдебиет
қауымына ғана емес, қалың ... ... емес пе? ... ... ... ... ... орын аларлық, құнарлы мұра екендігін
дәлелдей түседі.
З.Шашкин шығармашылығын зерттеудің ғылым ... ... үшін ... құнды сыпаты бар.
Аударманың қай түрі болса да қиын да күрделі. Өйткені онда адамның
барлық ... ... ... Ең ... ... элементтері:
қабылдау, түсіну, ойлау, эмоция, елестету, ерік, ес, зейін, т.б. қатысады.
Шығарманы ... ... ... ... барлығы қатысқанын
көруге болады. Авторлық аударманың негізгі ... ... ... мол ... беруінде.
2- ТАРАУ
Роллан Сейсенбаевтың өмірі мен аудармашылық шеберлігі.
2.1.”Майдан әндері” шығармасының ... ... ... жол әр түрлі көптеген жас ... ең ... мен ... ... ... ... өзін де, ... де
біртіндеп үйретіп, біртіндеп танылып, әдебиет ... ... ... кеп ... ... ... аяқ ... да әр түрлі болып
кетеді. Біреулері ұшқыр, біреулері ұзаққа созыла шабатындар, таланттары ... ... Ал ... ... ... ... ... мен таныла
кетті /16, 5/. Әдебиет деген ... ... ... ... ... аттаған Роллан Сейсенбаев.
Роллан Сейсенбаев қазақтың белгілі жазушысы, драматург, аудармашы,
республикалық және халықаралық ... ... ... Абай
клубының президенті. Ол “Қазақстан атты альбом – кітаптар” (1995, Лондон),
“Алматы” (1996, Лондон), ... және ... ... негізін ашқан. Оның
көптеген елге танымал кітаптары бар: “Возврашение Казыбека”, “Дни декабря”,
романдары: ... ... ... ... ... ... в никуда”, “Трон
сатаны”, “Отчаяние или мертвые бордят в песках”, “День, когда рухнул мир”
шығармасы Семейдегі ядролық ... ... ... ... оның
“Үкім” атты повесі жарияланды, театрларда “өзіңді іздеп жүрмін” атты
пьесасы қойылды. Сөйтіп, ... ... ... ... мол, талантты
жазушы кеп қосылды. Сонымен қатар қазіргі ... ... ... Роллан
Сейсенбаев он тілді біледі, тілді білуі оның аудармашылық шеберлігінің
мықты екенін көрсетіп тұр.
Роллан ... көп ... көп ... ... , ... озық ... үнемі үйрену үстінде жүргізетіні бәрімізге мәлім. ... ... ... ... байқалады/16,6/. Оның
“Шірет”, “Үкім”, “Сенбі күнгі ...... және тағы ... ... Ол ... Әуезовтан тәлім тәрбие алады. ... ... ... жол”, “Шайтанның тағы” романдарында ұрпақтар арасындағы ... ... өсу, ... ... тәрбиесі мәселелері төңірегінде
сөз қозғалады. Адамның қоғам, ... ұжым ... ... ... шығармашылығындағы басты тақырып.
Р.Сейсенбаевтың әңгімелер, повестер жинақтары ... ... ... ... қауымынан жақсы бағасын алды деуге әбден болады.
Бірінші, екінші кітап деп ... ... ... ... және ... баспалдақ” аталған қос роман – бір – бірімен түйіндес, сабақтас
қос шығарма - жазушының осы саладағы ... ... ... ... ... “ романы бүгінгі өндіріс орындағы жас мамандарлың адамгершілік
сипаттарын қоғамдық мүддеге ... ... пен адам ... ... ... ... арналса “Ешқайда бастамайтын баспалдақ” - өмірге енді
қадам басар жастардың арман – мұратын, шынайы ... ... ...... ... ... айғақтайтын толымды туынды. Бұл
шығарманың ... сай ... ... ... – сауаттылығы. Өндіріс
тақрыбын тілге тиек еткенімен, оны білмейтін кәсіптік ерекшелігін дәпа баса
алмайтын шығармалар бізде аз емес. ... ... ... да төрт ... ... ... ақсай беретіні ақиқат, осы тұрғыдан ... ... ... ... ... орны бар. ... тілімен бірге , адамдар
тілін де жетік біледі. Романда өндіріс жүрегі мен адамдар ... ... ХХ ... орта ... ... әрі ... ... Автор ар намысын, ұят, жауапкершілікті трансформация
мәселесі деп құрайды. Қазақ әдебиетінің өмірінде Р.Сейсенбаевтың ... ... Ол ... екі ... де орыс және ... тілдерінде еркін
жазады. Ол өмірге деген көзқарасын сыншы ретінде қарайды, зерттеуші ретінде
қарайтын ұлы тұлға. Орыс тілдерінде еркін ... ... аз ... ... және орыс ... ... аударатын аудармашылар
қатарына Сатыбалды Нарымбетов, Тәкен Әлімқұлов, Сейфулла Құспанов, Аманғали
Сұлтанов, Құрманғали ... және ... ... ... Ереубаев,
Баубек Бұлқышев, Зейін Шашкин, ... ... ... ... ... ... Нұртазин, Ғабит Мүсірепов, Мұхамеджан Сералин және басқалары
жатады.
Авторлық аударма – қостілде жазатын ... ...... бір ... деп атап өтсек, көптеген жазушылар өзінің
қостілділігі шығармашылығының арқасында көзге түсіп қалғандар аз ... бірі ... ... ... ... ... ақын – ... шығарма жазумен ғана шектелмей
әрі оны ... ... ... ... Солардың бірі Роллан
Сейсенбаев. Оның осындай жолмен атқарған жұмысы қыруар десек ... ... осы ... ... білімдарлық танытады. Жалпы адамзаттың биік
мұратын бүгінгі таңдағы өмірлік өткір мәселелермен ... ... ... оның бәрі ... ... ... ... адам образы арқылы
көрініс тауып жатады. ... ... ... ... ... ... сәулеленуіне, бақылау, бағалау қасиеттерінің жетілуіне алмасқанын
сезінуге болады.
Үлкен суреткеріміз Әбдіжәміл Нұрпейісовтың әлі аяқталмаған “сең” ... ... бір биік ... бой ... ... Кең тынысты эпикалық
туынды сомдаған жазушы таза психикалық әрекетке құрылған шығарма ... ... Бұл ... ... ... психологизм жоқ еді
деген сөз емес, керсінше, адам психикасын жетік меңгерген жазушы ... оны ... ... ... Бұл бағыттағы соңы соқпақ
жаңа леп, тайға таңба басқандай табиғи өрнектер шығарманы даралай ... ... ... ... ... негізделген. Ол
ар намысты, ұятты, адам ... ... ... Осы ... ... көрініс тапқан, “Өмір сүргің ... ... ... ... ... “Отчаяние”, “Возврашение Казыбека”, “Дни
декабря”, әңгімелері “Братья”, “Все будет хорошо” және “Отелло”. “Отчаяние”
немесе “Мертвые бродят в ... ... мен ... когда рухнул мир”
әңгімесі және басқалары өмірдің құнды еңбектерінің бірі болып саналады.
“Аудармашы ... ... ... ... ... оның ... де сақтауға міндетті, мұның мәнісі – көркем шығармаларды
аудару барысында жеткілікті ... бар, ... ... жетілген әдебиетшілер ғана жұмыс істей алады деген сөз.
аудармашылардың ... ... ... керек, шыншыл аударманың
принциптері туралы көлемді еңбек шығару ... ... ... біз ... ... көре ... ... ол шығарманы аудару
барысында басқа елдің мәдени тұрмысын жетік біліп, өзінің ана тіліне немесе
орыс ... ... ... Сонымен қатар оның шеберлігі оның көп ... - ... ... мол салаларының бірі. Аударманың сөз
дамытудағы мәні де айырықша зор. Өйткені аударма ... бір ... ... ... басқа халықтың өкілдері сусындай алады.
Аударма саласы – ... пен ... көне ... ... ... Сейсенбаев өзі халықаралық Абай клубының президенті болып жүріп,
қыруар еңбектер жасап, тер ... ... ... Осы Абай ... ұлы
жазушылардың, ойшылдардың, тіл мамандарының, әлем тарихшыларының 200 – ден
астам том шығармалары бекітілген. Олардың ... ... ... ... ... ... ... Фолкнердің және тағы
басқаларының шығармалары.
Роллан Сейсенбаев ұлы Әуезов пен Шәкәрім жолдарын пір ... ... ... ... үлкен жетістіктерге жете білген азамат. Сонымен
қос ол “Amanat” журналының негізін қалаушы. “Amanat” ... ... ... Онда ... мықты таланттарын және шет ... ... ... көп ұлтты қазақтың бетке ұстарларын
таныстыру жолы, жазушының негізгі ... ... бұл ... ... Германияда, Америкада сатылады.
Жазушы көп елді көрген, көп естіп білген, білімдар тұлға. Ол ... ... ... ... ... танысады. Ол жазушының повестерімен
романдарын жапон ... ... ... екі ел, екі ... ... ... қатынас туған. Аударма үлкен өнер, сол арқылы сол елдің мәдениетін, салт
– дәстүрін, тұрмыс тіршілігімен таныс боласың.
“Переводчик может позволить необходимые ... лишь в том ... он ... ... в ... переводимого произведения, если он знает
жизнь того народа, которому ... ... ... или поэзия, -
знает ее до конца как быть и культуру своей страны. Вот почему ... ... ... быть не ... художником слова, но и энциклопедически
образованным ученым – историком, искусствоведом, критиком, ... ... ... ... тілді білуіне, шеберлігіне, жалпы ой ... ... ... ... әрбір сөйлемнің сөзін емес,
мағынасын толық аударуға ... ... ... ... ... ... ... тілінің байлығы ұлы шығарманы керемет
тәржімалау тәсіліне тәнті ... ... ... ең ... шарт –
шығарманың көркемдік идеялық ... ... ... ... ... биязы да жатық етіп шығару. Ол, ең ... ... ... ... ... оқылсын” деген Мұқтар Әуезов.
Көркем шығарманың әр алуан қырлары мен ... ... ... ... адамның ішкі сырлары (монолог) шертіледі, көңіл
күйі, сезім дүниесі баяндалады, философиялық толғаныстар мен психолдогиялық
тербеністер ... ... ... Міне ... ... ... шығармаларынан көрініс тапқан. Бұл кейде суреттеу түрінде, кейде
баяндау түрінде берілсе, кейде асқақ пафоспен, ... ... ... ... ... осылардың бәрін өз қырымен, өз ... ... ... ... ... ... бір құм арасынан арық қазғандай көзге көрініп,
көңілге еленбейтін тауқыметі мол тіршілікте тырбанып тындырам десең ... төрт – бес ... ... ... ... ... сайын прозаның өңі
ашылып жұтынып шығатыны анық. Ал, Роллан Сейсенбаев басқа ... ... оқыр – ... – ақ ... тисе ... ... деп бас сала аудара бермейді. Әуелі асықпай оқып ... ... ... ... ... ... ... тіркестер
кездесіп жатса соның баламасын іздейді. Содан кейін ғана барап жазушыға ... ... ішкі ... ... ... бастайды.
Қазақ тілін жетік білетін жазушы түпнұсқа тұтқыны болып қалмай, автор
стилін, мақсат мәнерін сақтай отырып, ... ... ... ... күш ... ... ... тәржімаларының ауқымы өте кең.
Жазушының “Отчаяние или ... ... в ... ... оқырмандарды
терең рухани қозғалысқа бөлейді. Мұндағы негізгі ... ... ... ... ... болғаны туралы әлі бүгінге дейін шешілмеген сұрақ
төңірегінде болған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мұнда жан түршіктіретін
экологиялық апат суреттеледі. Жазушының романын оқып ... біз ... ... ... адамды ақыл – парасаттылыққа жетелейміз. Адам
парасатты өмірдің бастауы.
Роллан Сейсенбаев қазақ әдебиеті әлемінде белсенді орын ... ... ... ... ие ... ... азаматтардың бірі. Жазушының ең маңызды
кітаптары – қоғам мен адамның дамып шарықтау ... ... ... ... повесін жатқызуға болады.
Роллан Сейсенбаев - тұғыры биік нар ... ... ... ... қасиетті табалдырығын ақын болып аттаған ... ... ... қарағанда, әңгіме жазу қандай ... ... да сол, өлең ... ... әңгіме аудару жеңілірек
болады” - М.Дәулетпаев /15,17/. ... өз төл ... өзге ... ... жүр. Оның ... ... атты ... ұлы
дүрбелең соғыс кезіне арналады. ... бас ... ... ... ... қызметі жайлы баяндалады. ... ... ... ... Садыр Байбарсыновтың ... ... отыз бір жыл ... ... баяндалса, орысша
нұсқасында осы жері ... ... ... ... ... ... ... жандардың бірі, ішкен кезінде өлең айта ... ... ... мына ... ... ... ... қарай - қарай,
Хабарсыз ... ... неге ... ... ... ... ойға қалып әлдеқалай !
Аударма:
Выпьем за тех, кто командовал ротами,
Кто замерзал на ... біз ... ... ... ... қолданып, өз жанынан
сөзер қосқан. “хабарсыз ... неге ... ... ... ... ... замерзал на снегу” деп берген. Аудармашының
басты жетістігі - ... ... ішкі ... ... ... ... ... дұрыс бере білуінде. Әйтседе ... ... өз ... ... ... тұра алмайды. Бұл
шалқақтап, шарықтаған еркін аудармашының көрінісі. Келесі ... ... бас ... ұзақ отырды” деген жолдарын ... олар жай ғана ... 9 ... мерекесін тойлатып
отырғандығы айтылған. ... ... ... ... ойын ... Оған дәлел ретінде салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
“Қолымда найза, шағылып айға”
Аударма:
“острый клинок сверкал в моей ... ... ... айға ... ... ... ... Келесі сөйлемді салыстырайық:
Түпнұсқа:
“миллиционерің кетіп қалыпты”
Аударма:
“миллиционер ваш ... ... Бұл ... ... ... қашып кеткені емес,
кетіп қалғаны туралы айтылуы керек еді. ... үшін ... бере білу ... – деп ... ... Егер де ... өз ... осы іспеттес түпнұсқадан тыс ... ... ... бұл ... ... белгілі бір шығарманың
сюжетін алып, жаңа бір ... ... ... ... ... аударма әдебиеті өз ... ... ... ғылымында өзіндік орны бар ... ... дәл болу ... сонымен қатар оның белгілі дәрежеде
еркіндікке де ... бар. ... сол ... өзі ... ... мен түрдің, яғни нақтылы өмір ... ... ... туып ... тиіс. Сонда ол ... өзі тек ... ... жолы боп ...... бір орында қатып ... ... ... ... ... үрдісі - көп ... ... ... ... ... өркениетінің өзгерістеріне орай үздіксіз жаңарып, жетіле ... ... ... сай адамдардың дүниетанымы, көзқарасының
өзгеріп отыруы - ... ... ... заңдылығы. Осыған
байланысты аудармаға қатысты ... мен ... ... ... ... ... ... дамып отрады. Бір шығарманың
бұрын бір, екі аудармасы ғана ... ... ... ... Бұл әдебиетте жиі қайталанатын үрдіс.
Әр аударма өз ... ... ... сай ... ... ... – талғаммен қарап, жаңа заманға сай үздік
үлгісін жасай алған жағдайда, ол ... ... ... құбылысқа айналады. Нағыз үздік ... өз ... ... ... ... да ... ... жарап, елдің мәдени
игілігі болып қалады.
Дәуір, заман ... ... ... аударманың маңыздылығы
сол, көркем шығарманың төл нұсқасымен бірге ... Қай ... ... ... ... одан асып ... озық ... да болады.
Мұндай аударма төлтуындыдай өміршең сипатта әрі халықтың рухани ... ... ... ... ... ... жаңа толқынымен
табысады. Қандай да бір көркем шығарма аудармасы белгілі бір ... ... ... сол ... ... ... ... Сондықтан да ол – жасампаз, ... ... ... ... ұзақтығы оның көркемдік, идеялық, эстетикалық
қуатында, керемет ... ... ... ... ... ... ... сомдалуында, халық тілінің
байлығын бейнелеу үрдісінде ұтымды ... ... ... идеялық, эстетикалық құндылығын толығымен ... ол бір ... асыл ... өзге ұлттың ... ... ... екінші ғұмырын бастап кетеді.
Аударма ана ... ... ... ... даму ... жаңа ... ізденістер жасауға мүмкіндік туғызады.
А.И.Гитович: “Немістен аударатын ... ... ... де
жарым жартылай неміс болғаны жөн” десе. Г.Бельгер “Қазақты аударатын
аудармашы да ... ... ... тиіс.
2.2. “Сағынып жеткен жаз еді” повесінің аударылу сапасы.
Романдар, көптеген повестер мен ... бір ... ... ... ... Сейсенбаев қазіргі қазақ әдебиеті әлемінде
жетекші орындардың бірін иеленеді. Ол қазақ тілі мен орыс ... де ... ... ... ... ... ұлттық – көркем әлемдердің құндылықтарын
қабылдау қабілетін ұштастырады.
Әдебиеттегі алғашқы қадамдарынан – ақ Роллан Сейсенбаев көпсөзді
суреттеушілікке ... Оның ... - ... тәсілдері елеулі
модернизацияланған. Р. Сейсенбаев сөздері ақиқаттың маңайында адаспайды,
керісінше оған шапшаң шығып, ... ... ... ... ... ... болып қалыптасып, заттық ақиқат мөлшерін анықтай
алу ... ... ... соң ғана барып жазушы ретінде туылды: ол
өмірге бақылаушы көзқарасымен емес, түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... сезінуге, салыстыруға
әрі таразылауға қабілетті зерттеуші көзімен қарайды. Басқа сөзбен айтқанда
өмірде белсенді позицияныиеленіп, өзінің ... және ... ... ... белгілі сызбасын құрып, ақиқатпен байланысты, халық
бітімі мен сынағының ағысындағы бағдарламаны жасайды.
Р.Сейсенбаев ойы біресе ... ... ... ... ... ... ... кеінгі және қазіргі жылдарға қайтып келеді, бірақ бүгінгі
күннің өзінде ана жүрегінің таусылмас қасіреті, өлім сызы, айырылу ... ... ... ... жолының басында лирикалық әңгімелерге бет
бұрған.
Р.Сейсенбаев өмірдің шындық көрінісін, халық санасын, ұлттық болмысты,
кезең жұмбағын ашып тану мақсатында ірі ... ... ... ... ... туындысы өзгеше: мақсаты мен орындалуы мен де
ерекше. Ол ... ... ... ... қана ... жңа сарын енгізеді. Оның туындылары ішкі ойымен, жазушының
шығармашылық ғибадатымен ... ... ... қалаларда, ауыл мен
топандардың әрі өмірлік логикасы міне, осында.
Р.Сейсенбаев туындыларында тақырыптар аясы кең, әлеуметтік ... ... оның ... ... тағы ... - ... ғаламат
кеңестігінде өмір сүреді.
Жазушының ... ... ... ... ... ... тіпті әңгімелер мен ... өз ... ... бірақ ірі ... ... ... ... күмән қалдырмайтын эпизодтық кейіпкерлер аз емес.
Автордың ... ... ... ... ... берілген
әрбір әңгімелеу, рухани әлемді сипаттау, ... ойы мен ... ... ... орталығын құрайтынын көреміз. Аудармашы өз төл
шығармасын өзге тілдерге аударып, ... ... ... ... жаз еді” әңгімесінде армандап өткен баланың ойы
баяндалады. Бұл әңгіме автордың ... ... бірі деп ... ... ... үшін ... ... аударалық:
Түпнұсқа:
“Грех, жалос и долг”,
дегеннің аудармасы “Күнә, обал, борыш” болып шығар еді. Бірақ, ... ... ... ... ... деген тіркес туған. Бұл жерде ұтылғаны емес, қайта,
керсінше ұтқаны деп ... жөн. ... осы ... ... ... тудырғаны көрініп тұр. Ол өте әсем оқылып отырып, жанды
түйіршіктендіріп жіберетіні де рас. ... ... ... мол пайдаланған. Екі тілде де бірдей жетістіктерге жете ... ... мен ... бір ... ... ғана ... ... болжамды ой
бар. Мұндай жағдайда қостілділік – жай ғана ... ойды ... ғана ... ол ... да бір ... қажеттіліктерді
қанағаттандырудың құралы.
Көп жағдайда көркем әдебиетте қолданылатын қостілділік көп тілді ... ... көп ... ... ... озық үлгілерінің
әсерінен туындайды. Шығарма қазақ оқырмандарына арналып ... ... ... ... ... ... мазмұны мен пішінін өзге тілде қайта жасай алғанда
ғана сәтті болады. ... ... мен ... ... ... ... ... түрде басқа тілде жеткізе алған аударма ғана көркемдік
тұрғыдан бағалысалыстырып көрйік:
Түпнұсқа:
«Ел екенбіз – ау деп ойлады Керімбала»
Аударма:
«Какой у нас ... – с ... ... она. Какой гордый народ!
Радостно жить среди такого народа»!
Егер әр аудармашы өз жадынан сөздерді қолдана ... ... ... емес пе. Бір – екі ... ... ... беріп, аударма
ауқымын кеңейткен. Аудармашы неғұрлым талантты ... ... ... ... айналады. Бірақ, аудармашыға талентты болу жеткіліксіз. Ол өзінен
бұрынғы және заманындағы аудармалардың озық үлгісімен таныса келе, ... ... ... ... әрі теориялық тұрғыдан жетік
біліп, үнемі ізденісте жүруі тиіс. Аударма барысында дәл ... ... ... ... ... сөйлемді салыстырып көрейік: түпнұсқада
кездесетін «кемпір» ... ... ... ... деп ... ... . Бұның орнына баламасы ретінде «старуха» немесе
«мать» деп ... ... ... Мына бір сөйлемнің дұрыс баламасы
табылған. Мысалы,
Түпнұсқа:
«Малғұн» деген дөрекі ... ... ... ... ... баламасын тауып бере білу шеберліктің
көрінісі.
Көрнекті суреткер әрі ... ... ... ... ... бұл – үлкен рухани құндылық. Сонымен бірге ол ... ұлы ... ... ... – кез ... жарқын шығарма үшін – адамзат
жүрегіне және мәңгілікке бастар жол”. Әрине әр ... ... ... ... ... мына ... салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Сонау төбеден асып алайық, сосын демаламыз»
Аударма:
«На том ... ... ... ... ... бере алмағандығы анық. Өйткені
түпнұсқада сонау төбеден асып алайық, ... ... ... ... ... Ол аудармада о дүниеге барғанда демаласың деген мағына
беріп тұр. Мағыналық – ... ... ... ... ... ... ... – мағынасын, сөз ... ... бір ... ... ... ... – дәл ғана ... қоймай,
сонымен сезім иірімдері мен ... ... ... ... ... сол бір ... ... сақталған.
Р.Сейсенбаев өз төл тума шығармаларын орыс ... ... ... ... шығармаларын бүкіл кеңес ... ... ... ... ... ... ... Өзіндік қолтаңбасы
қалыптасқан жас қаламгердің қай туындысынан болмасын өмір ... ... ... ... ... аңғару қиын емес. «Сағынып жеткен
жаз еді» повесіндегі жасөспірім Сейіл бейнесі нанымды ... ... ... ... ... ұстап қалуға, сол арқылы оқушыға ... ... ... ... ... ... орасан зор.
Аударманың толық ... ... жету ... ... ... ... ... туған халқының алдындағы кең мағынадағы
жауапкершілігін өтейді.
Аударманың дәлдігін, мәтіндік – ... ... ... ... көркем құндылығын, семантикалық – ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Сөйтіп аударма неғұрлым ... ... ...... ... ... ... жасалған
жағдайда аудармашы соғұрлым өзінің ұлты алдындағы ғана емес, ... ... мен сол ... ... ... ... ... үлкен жауапкершілік сезіммен атқарғандығын ...... оның ... ... ұлттық тілді байытудың
бірден – бір құралы. Аудармашы шығармашылық ... ақын – ... ... да, сөз ... ... құрметтеп, сақтауы тиіс.
Аударма жасау – ұлттық тіл байлығының көрсеткіші ғана емес, сол ... ... ... ... таныстыру үрдісі. Роллан Сейсенбаев
өзінің аудармашылық дәрежесін ... ... ... ... и мертвым солдатом,
Великой Отечественной войны
С ... ... и ... ... ... ғана ... әңгімесінің аудармасы хақында.
“Жалғыз ғана түн” жазушының екінші ... ... ... ... ... ... өз жанынан сөздер қосқан. Бұл ... ...... ... ... баяндалады. Естай Бекетов әйелімен
мейрамханада отырып сөйлескен жерлерін салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Не ішесің? бірақ өзің ... ... ... ... Чем угостит супруг и повелитель»
Әйтсе де аудармашы өз тарапынан ... ... ... ... ... сөйлемдерді салыстырып көрейік:
Түпнұсқа:
«Шырпы сызды»
Аударма:
«поперхнулось горьким дымом»
Бұл жерде шырпы сызды деп отырғанымыз яғни, сіріңкені жақты, ал аудармада
ол лап ете ... ... Бұл ... ...... сөздерде кездеседі.
Мысалы:
Түпнұсқа:
«Бояушы – бояушы дегенге сақалын бояпты»
Аударма:
«Он так старался, что вместе с домом выкрасил себе ... дәл ... ... ... ...... ... тілге дәл
мағыналы аудара білудің өзі шеберлік. Осыған байланысты ұлы жазушымыздың
Мұхтар Әуезовтың қанатты сөзі ... ... «Тек дәл ... ... тіл, ... ... ... бере алатын болады, бұл
жөніндегі дәл аудару дегенді мен сөйлеміне, сөйлем орай етіп ... ... ... ... суреттеу, бояу тәсілдерін ескермей ... ... ... ... деген сөйлемнің қызыл түсті екені
аударылмай кеткен. Аударманы салыстырып байқаудың өзі ... ... ... алып қарасақта автор өзгертулер жасаған. ... ... ... ... ... ... ... бар.
Көркем аудармалардың құнды не ... тек ... ... ... ... Аудармашы бір емес ондаған қате
жіберуі мүмкін, әйтседе оның аудармасында ең ...... ... ... бір өзіне ғана тән жазушылық даралығы дұрыс берілсе, оны ... деп ... ... ... ... екі аудармада да идеяны
бұрмаламай бере білген. Аудармашы барынша дәлме – дәл беруге ... ... әр ... ... мен ... болады: табиғат
көріністері суреттеледі, адамның ішкі сырлары (монолог) шертіледі, көңіл
... ... ... ... ... ... ... тербеністер ашылады т.б.
Осы шығармадағы бас кейіпкер Естай ... ... ... ... ... оның ... жағасында үй ... ... ... үн ... ... баяндалады. Ол қалаладан безіп, ... ... үй ... ... аңсаған болып көрінді. Әйтсе де
баласын сағынбайтын әке болама, қызын сағынып, ... ... ... ... ... бола ... әйелінен бөлініп кеткен бейне. Оның жолына
бірге оқыған Айжан есімді қызды кездестіреміз. ... ... ... ... ... Адам ... бір түн болады, адам өмірінде жалғыз ғана
ұлы ... ... сол ... сол ... үстінде, Естайдың азаматтық
ары мен таза жүрегі былғанбаса, ... ... ... үрей алмаса, ол
Естайдың жеңісі болғаны. Сондықтан болар ... бұл ... ... ... деп ... ... сүйіспеншілікпен, құштарлықпен жасалатын шығармашылық ... – кез ... ... ... ... ... ... шабытты
жұмыс, жазу өнерінің аса қиын ... ... ... ... ... яғни ... майталман аудармашыға аса қажет.
3- тарау
З.Шашки мен Р.Сейсенбаевтың шығармашылық жұмыстарына жалпы шолу.
Жазушының ең елеулі кітаптары: ... мен ... ... ... ... ... Бұл “Қашу” повесі. “Ұлы арпалыс кезең еді:
Біз қашудамыз. Сен – ... мен де ... ... халық қазір қашуда”.
“Мынау”, “Үміт үзу” романы – ... ... ... өзен ... ... ... ауылдар өледі. Одан барып өлім қалаларға тартылады”. ... ... ... үзінді: “бұрынғы көшпенділер қазіргі қала цивилизациясында
тұруға қалайша ... ... оның ... ау ... оның ... ... ... Р.Сейсенбаев өз “менімен” сараптап, шығармаларының
екі ғажайып үрдісін жүзеге асырды. Біріншіден, ақиқаттың түрлі элементтерін
әмбебап әрі кең ... ... ... ... ... ... ... мен
ауыл, соғыс пен бейтбітшілік, өнер мен ... тағы ... осы ... ... оның гармониялық әрі тірі
пропорцияларын табу, оның мүмкін ... ... мен ... ... ең ... әңгімелері мына кітаптар цикліне жинақталған:
- “Аңсау” кітабынан: “Намыс”, “Орақ ... ... ... ... ... Шыңғыстауда”, “Өтініш жолында”;
- “Өзін табу” кітабынан: “Паркай”, “Әйел, еркек, бала”, “Бу – бу – бу ... ... ... ... “Бәрі жақсы болады”, “Отелло”,
“Кезек”, “Сенбі”, “Бір ғана түн”;
- “Мен осы жаз қалай күтті” кітабынан: ... ... ... ... айналайын хобби”, “Мыңнан астам бет”, “Ричард отыз
үш”, “Соғыстан кейін жазылып келеміз”;
- “Түнгі дауыстар” ... ... ... ... ... ... ... дәстүр”, “Протез”;
- Жаңа циклден: “Әлем құлаған күн”, “ Үміт үзу және ... ... ... тақырыптар аясы кең, әлеуметтік типтер өте
көп, оның кейіпкерлері қалаларда, ауыл мен ... ... тағы ... ... ... өмір ... Олардың күнделікті өмірлерінде
өткеннен тамыр тартқан оқиғалар болып жатады. Халық туралы әңгімелей отыра,
жазушы ... ... ... ... құралдардың әдіс -
тәсілімен қаруланады. Атақты миф шығармаларымен ... ... ... ол ... ... ақиқат жолды алмастыратын мифтің
шектеулігін түсінеді. Оның ... мен ... ... оларды романдық әңгімелердің ... ... ... ... ... осы ... ... интегралды жанр Сейсенбаевқа бөлшектелген
оқиғаларды, жалпыланған фактілерді, ... ... ... осы кең ... ... ... уақыт портретін жасауға
мүмкіндік береді. Тіпті, әрекетсіздік сәттерінің ... ... ... мәселелердің бірі – уақытпен кезеңді ұмытпайды.
Р.Сейсенбаевтың кеіпкерлерінің рухани әлемі соншалықты ... ... ... ... мен ... өз құрылымдық ролін
орындаушы, бірақ ірі эпикалық түрлер жүйесінде өз ... ... ... ... аз ... Р.Сейсенбаев шығармаларын
зерттей отыра, кеәіпкерлердің сөзімен ... ... ... ... ... ... ойы мен сезімін суреттеу нақты прозаның
орталығын құрайтынын көреміз. Р.Сейсенбаев ... мен ... ... ... біріге алатын образдар кездеседі. Мысалы,
әртіс Қалмырзаев типтес қарттар. Оны ... ... ... ... ... ... күресу барысында тыңдалмай қалып кетеді.
Ұлы Абайдан бері сабақтасып келе жатқан ... өзін - өзі ... ... ... ... оны ... рухани дәстүріне деген
нигилистік қатынасты қатты сынау мен ұштастырады.
Р.Сейсенбаев ... ... ... әдебиеті дамуының жетілген
тенденцияларының бірі ... ... ... ... ... ... қарамайды.
Жазушы үшін бағылаушының - әрбір ағза үшін тыныс алу секілді маңызы.
Шығармашылық тірі ағза тірі қан ... ... ... бақылаушылықты талап
етеді. Бақылаушының, жалпы алғанда, сұлулықты ... ... ... ... туа ... ... қартая келеді, бұл
өмірге деген ... ... ... ... сипатының өзі жазушылық стильдің көптеген ... ... ... ұзақ ... ... ... жазады,
тарамды кезеңдерді қалайды. Стильде тек бақылаушылық қана ... ...... да шағылысатын секілді.
Сейсенбевтың тілдік оралымы әмбебап: тіл хлық сияқты біртұтас. Оны
жасаған тұлға, жазушылық сөз. Осы ... ... ... ... ... мінездегенде, типтер мен мінез – құлықты
жасағанда кесінділерді пайдаланады. Осы кез – ... ... ... сөйлеу қабаттары орналасқан.
Р.Сейсенбаев шығармаларындағы кейіперлер сөздерінің өңделмегендігі,
кедір – ... ... ... көрсеткіші болып табылады. Грамматикалық
нормалардан шолақ қатпарлы фраза ... ... ... жүз ... ... сөз ... өмір сүріп, нақты тыныс алады. Француз жазушысы
А.Франц “Жер және ... ... ... ... жерден туады, ол ... ... ... деп ... Жазушының осы ойлары дала дәмін
татитын қазақ тілінің табиғатын толық көрсетеді.
Тіл ... ... ... ... ... қатынаста болады.
Сейсенбаев тілдің бұл ерекшелігін таныған. Кітаптан кітапқа ... ... тіл ... ... ... ... ... А.Белинскийдің “Сөз саптауынан ұлы ... ... ... ... ... ... ... еске түсірсек орынды. Туған ана
тілінің көркем күшін бойына сіңірген жазушы сөз ... оның ... ... ерте ... ... “Үміт үзу немесе өлілер құмда
жүр” роман – ... өз ... ... ... ... ойлаудың
бір – біріне ұқсас емес екі түрі бар: көркемжәне публицистикалық, ... - ... мен ... драмматургияның органикалық сайманы.
Егер тіл шығармашылығын поэзия, проза мен драмматургияға қатал ... ... ... мен осы ұш жанр арасында шек жүргізу қиын
түседі. Публицистика өмір ... ... ... ... ... ... сөзіне халықтық, қоғамдық сипат сыйлайды.
Р.Сейсенбаев публицистикаға қызығушылығы бар, ол өмірмен, заман
талабымен,кезең мәселеліремен туындаған. ... ... ... ... ... ... соңғысы алғашқысы секілді суық қару
– шындық қаруымен қаруланған. Жазушы өз ... ... ... ... қозғап, оларды шешуге жауапкершілікпен қарады.
Публицистика – үлкен прозаның тірегі мен ірге ... Дәл ... кез ... ... кезең айдарына шығарып, оны пікірталас пен
бәсеке ұшына көтеріп, белсенділік пен ... ... ... ... ... ... оның шырқын бұзып,
сұлулығы мен күшінен ... ... ... ол бұл қасиеттерді
тамырландырып, қолтаңбасын ... ... ... ... ... жасау үшін оймен тілдескен сөз қызмет ... өз ... ... ... ретінде әлеуметтік шындықты алады,
сондықтан публицистика әдебиетте заңды орында иеленеді. Р. ... ... ... ... ... ... үзу”, “Қазбектің
оралуы” тағы басқа мәселелері ауыл мен қала ... ... ... оның ... мен ...... яғни ... алады.
Көркем туынды да құжат немесе сарапталған бір қатар деректі фактілерді
пайдалану публицистиканың белгілі үлесін ... Кең ... ... тірі әрі ...... бірлігінде көрсету мүмкін емес шығар.
әрбір эпикалық форманың ең түпкі мақсаты да сол – адамның ... ... ... ... ... ... мен ... достық, жиіркеніш пен
ынтықтық қызығушылықтарын көрсетуге болады.
З.Шашкин – кеңестік заманды жан – тәнімен ... ... Жаңа ... ... оны ... ... ... – мүкіс міндері, шалыс
қадамдары қабырғасын қайыстыра толғантады. Әлі келгенінше, ... ... ... ... де ... ... ... молайта түсуге, өсу
екпінін үдете түсуге қолғабыс етуді мұрат тұтқан. Аурулы бола жүріп, жатпай
– тұрмай ізденген, ... ... ... ... – кедергі атауларымен
арпалыса жүріп, кейде налып, кейде бөркін аспанға лақтыра қуана жүріп,
сарыла ... Мұны әр ... ... достарының
хаттарынан айқын көре аламыз.
З.Шашкин – кеңестік заманды жан – ... ... ... ... соны ... ... жаңа ... тудырған жаңа адамды
кескіндеуге бағыштаған жазушы. Ол көне ... ... өз ... ... ... ... ... өзі өмір сүрген кезеңдегі
тағдырына үңіледі. Оның шығармаларынан туған ... ... ескі өмір мен жаңа ... ... – бет ... ... ...
төкпелі төңкеріс заманының дүрбелеңі. негізіне ... ... ... ... – халық тағдыры, замана бет алысы. Жазушы
өзінің айналасына, ... ... ... жіті ... зер ... елегінен өткізіп, өз ... ... ... ... жаңа адам ... жаңа ... ... жаңа құбылыстарды сергектікпен суреткерлік көзбен барлап,
көркем ... ... ... ... өнеге етіп ұсынса, жағымсыз,
жарамсызынан жирендіреді.
З.Шашкин шығармаларына үңіле отырып, ... ... ... ...... ... түбірлі өзгерістерді аңғару қиын емес.
Зейін өз шығармашылығында кеңестік дәуірмен бірге келіп, бірге ... бір ... ... ... көздеген. Бұл үшін негізгі қаһармандарын
генеологиялық жағынан ... ... ... Оның ... Қазақстанда Кеңес өкметін орнату жолында күресуші революционер
ұрпақтың өкілдерімен кездессек, екінші шығармасында солардың ... ... Енді бір ... бір шығармадан екінші
шығармаға көшіп жүреді. Жазушы осы тәсіл арқылы әрқайсысы ... ... мен ... ... дара – дара ... арасында
тұтастық туғызуды көздейді. Мұның өзі белгілі дірежеде игі нәтижесін
берген.
Жазушы алғашқы ... ... ... ... жан ... көрсете, кейінгі «Теміртау», «Темірқазық»
романдары мен повесть әңгімелерінде замандастарының ... ... ... келген, жетіліп, қалыптасқан жаңа ... ... ... елуінші, алпысыншы жылдардағы замандастарының жан
дүниесін көрсетеді. Осының бәрі қосыла келе ... ... ... бір ... ... ... ... көз алдына
елестетуге мүмкіндік береді.
З.Шашкин шығармаларына зерделі көзбен үңілсек, бұл ... ... ... ... Жазушы шығармаларында уақыт ерекшелігі, заманның даму
бағдары, адамдардың өзгеру, жетілу ... анық ... Жаңа ... ... ерекшелігінің адамдардың психологиясына, ... ... ... түсірген таңбалары білінеді.
З.Шашкин шығармашылығының айрықша бір сипаты жаңа заман тудырған қазақ,
кеңес интеллигенциясы ... ... ... ... кеңес қызметкерлерінің есте қаларлық тұлғаларын жасап берген.
З.Шашкин шығармалары азаматтық сарынмен, қызықты, ... ... ... ... мәнді кесек оқиғалармен жеке адам өмірін, қаһарман
тағдырын сабақтастыра суреттеу, ... ішкі жан ... ... ... ... баулайды. Ол кеңес заман және адам тағдыры, еңбек
және адам, қоғам ... ... ... ... адамгершілік
мәселелерін бір – бірімен нық байланыста көтере білді.
З.Шашкиннің сан салалы, ... ... ... бір ... - ... ... ту етіп ұстап, коммунистік партияның басшылығымен
қазақ жерінде жаңа өмір ... ... ... ... ... мен ... ... да қызықты өмірін, бүгінгі
күннің өзекті мәселелерін сөз етеді.
Творчестволық жұмысты ол кең ... ... ... бірнеше жыл Қазақстан Жазушылар одағы партия ұйымының секретары
болды, Алматы қалалық Советінің депутаттығына ... ... ... ... ... еңбегі үшін жасының елуге толуына ... ... ... ... 1962 жылы жазушы Зейін Шашкинді Құрмет
Белгісі орденімен наградтады.
З.Шашкин - шын партиялық ... ... ... сөйлеп, жоғын
жоқтаушы ақ-адал солдаты. Партияның жетекшілік ролі, коммунистер образы -
З.Шашкин шығармаларының өзегі деуге болады. Оның қай ... ... ... ролі ... - ... ... ... игілік-бақыттың, жеңістердің
кепілі дейтін идея ... ... ... ... ... ... ... қиын-қыстау жағдайға кезіксе де, қиянат шексе
де, болашаққа ... ... ... ... ... ... ... сенеді. Оның қаһармандары ауырдың асты, жеңілдіқ үстімен
жүруді қалайтын, бойкүйез жандар емес, халың ісі үшін ... пида ... ... ... ... ... ... артық көретін, мойымас
жігерлі, қайсар жандар.
Ақиқат, өмірде болған шындың оқиға мен ... ... ... ... - З. ... ... ... бір қасиеті.
Оның қай шығармасын алсаңыз, оқиға көкте де, жерде де жоқ, неғайбыл бір
қалада, ... ... ... ... ... ... бар, қалың оқушыға мәлім
қалалар мен аудандардың бірінде болып жатады.
З.Шашкиннің шығармаларында орыс халқының өкілдері, дәрігер қаһармандар
міндетті ... ... ... ... ... - ... ... тарихында дәрігерлер өміріне арналған тұңғыш роман. «Доктор
Дарханов» ... Нияз ... ... ... ... Райхан тұлғалары жазушының қазақ әдебиетінде дәрігерлер образын
жасау жөніндегі елеулі табысы деуге ... ... ... өзі өмір ... ... сол кезеңнің
түбірлі мәселелерін көтере отырып, заман сырын, замандас келбетін ... - ... ... ... игі жемісі, әдебиетіміздің,
халқымыздың игілігіі З.Шашкиннің алты томдық ... ... ... дәлел. З.Шашкиннің әдеби ... ... ... ... ... Жазушының шеберлігі шығармаларында қазақ даласының
пейзаждық көріністерін, өмір ... ... ... ... ... Суреткер қаламгер өзінің туындыларында сонау
Қорқыт Ата, Асан Қайғы және Дулат, Шортанбай, ... ... және ... ... ... дәстүр боп жырланған туған жердің, атамекеннің,
жалпы қазақ даласының экологиялық тағдырына арналған ... ... ... “Сенім” романында қазақ жерін аздырмай, ... ... ... маңыздылығын ешқашан құнын жоймайтыны анық.
Жазушы қазақ жерінің құнарлығын мәңгілік сақтау жолындағы ... ата - ... ... ... сұлу ... сүю сезімдеріне
ұласады. Мысалы, “Сенім” ... ... ... сұлу ... ... Найзатас, Жасыбай көлі, Керегетас және тағы ... ... ... ... ... шеберлікпен, поэтикалық бейнелеу тілімен
өрнектеледі. З.Шашкин Сарыарқаның замандар бойы ... ... ... ... құдіретін даралай танытуды мұрат тұтқан суреткер.
Зейін Шашкин шығармаларында жазғы жайлаудағы сұлу көріністері ... ... ... сай бейнеленеді.
Зейін Шашкин шығармаларында кейіпкерлерінің іс - әрекеттері аясында
сюжет пен композицияның құрылымдық жүйесіндегі авторлық шешімге орай ... ... ... ... атап отырады. Мысалы, “Сенім”
романындағы ... ... ... ... ... ... ... мақтаныш тұтуы да шығармадағы ұлттық сипат бояуларын ... ... ... ... барша қазақтың ұлттық мақтанышына айналған
мынадай тарихи тұлғалар аталады: Бұқар, Жаяу Мұса, ... ... ... Сұлтанмахмұт, Жарылғапберді, Мұстафа, Естай, Қаныш және басқалары.
Зейін Шашкин шығармаларындағы тақырып пен идея, сюжет пен ... ... ... туралы арнайы ғылыми теориялық зерттеулер
жасаудың зәрулігі анық. Жасушының мұрасы туған халқының ... ... мол ... ... жай ғана ... өту ... ... Оның сн салалы
еңбектері біздің әдебиетіміздің төрінде орын алып тұр.
Зейін ... ... ... ... деп ... ... Ол ... төрт жасында дүниеден қайтқан. Алайда, аз ғұмырында көп әс тындырып,
халқына асыл мұра қалдыра ... ... Ол ... ... ... тек ... пен әдебиетке арнаған адам. Зейін Шашкин қазақ прозасының дамуына,
оның көркемдік деңгейінің көтерлуіне өзіндік үлес ... ... ... орыс ... ... қарқынмен жұмыс істеген.
“Орыс тілін білуге ұмытылмайтын, оны рухани қажеттілік деп ... ... ... табылар қояр ма екен? Мен кесіп айта ... Бұл ... ... ... деп ... ... ... ескеруімізге болады. Ал осындай дәлелге Ыбырай Алтынсарин “шын білім
беретін, пайдалы мәліметтер беретін, өзімізге ең ... орыс – ... ... ұлт ... ... ... ... аударма.
“Думать, что вы
можете быть переводчиком
только потому,
что вы знаете два языка,
это все равно
что ... что вы ... ... ... ... что у вас
две руки”
Питер Трент
Авторлық аударма жасаған кезде аудармашы өзге ... де, өз ... ... шарт. Өйткені аударма дәл, әрі ... ... ... ... екінші ана тілің болса, бастаған күннен былай... ... мол ... кең ... ... деп ... шарт деп ұлы ... айтқан. Авторлық аудармашылардың негізгі ерекшелігі олар аударманы
өз төл шығармасы ретінде аударуы. ... ... әр ... қолынан
келе бермейтін тума талант. Біреулерде ол ... ... ал ... ... ... ... дұрыс бере алмай қалуында. Жалғыз орыс ... ... өзге ... де ... ... іске асып ... ... немісшеден қазақшаға аударса, Ғалымжан Мұқанов қазақтан, француз
тіліне аударма жасаған.
Әр ... ... ... әр ... ... ... ... өзіндік стилі бола тұра, ол мағынаны дәл, әрі ... бере ... ... ... ... ... ... орын алады. Соның
арқасында біздің аудармашыларымыздың ... ... ... елдерге
танылып жүрген азаматтарымыз аз емес. Солардың санатына кеп ... ... ... ... ... мен ... ... кетуіміз шарт деп ұғамын.
Қолына қалам ұстаған әр азамат ана тілінің бай қорын ... ... ... ... ұлт ... де асыл ... сусындауы, оны
кәдеге жарата білуі абзал – ... ... қай ... ... да, аудармашылардың басты міндеті –
түпнұсқның қасиетін сақтай білу, сөйлемнің ... ... ... стилін
сақтап, өте түсінікті әдеби тілмен көркемдетіп, ... ... орны ... да ... Ол ... істе айырықша қажет.
Аудармашылық талант әркімге қона бермейтін сирек қасиет. ... ... жоқ ... ... ... ... ... Г.Гейне:
“Аудармашы рухани дарынды адам болуға тиіс. ... ол ... ең ... тап ... ... соны ... беруге міндетті” деген нық
байлам жасайды. Аударма өзі үлкен өнер, құндылық деп А.Илюшкин өз ... ... ... – искусство,
высокая самодовлеющая
ценность. В нем решаются не
только практические
задачи информационного,
просветительского плана
но и ... ... ... культур-
ного, так и филологического
порядка – в самых ... ... ... и приумножает не
только оригинальная,
но и переводная поэзия”.
З.Шашкин – ... ... ... өзінше көркемдік көк жиегі,
өзінше ізденісі, ой – толғауы бар ерекше дарын иесі. Оның ... ... ... зор. Қазіргі көркем аударманың барлық жанры кемелденіп
өскен, дүниежүзілік мәні бар ... ... ...... әдебиетінің
төлтума бір саласы. Сол аударма ісімен айналысып, ... ... ... үлес қосқан қостілді аудармашының бірі – Зейін Шашкин.
Қазақтың көптеген ақын – жазушылары шығарма ... ғана ... ... ... ... аударумен де айналысады. Жазушының өз төл ... өте ... ... ... ... жалпы шығарманың көркемдік
бояуын екінші ... ... дәл және ... бере ... ... бірге
Роллан Сейсенбаев, Тәкен Әлімқұлов сынды жазушылар өз төл шығармасына
авторлық аударма жасаумен ... өзге ... ... да ... Сан ... ... авторлық аударма кеңінен тараған. Кез
келген мамандық иесі ғылыми, әдеби ... ... т.б. ... да ... ... оны ... ... жазуы мүмкін де, кейіннен уақыт өзгерген
сайын оны ... ... ... ... Міне, өзінің өзге тілдегі
шығармасын ... ... бұл ... ... ... ... ... авторлық аударуы шығарманың сәтті шығуына, әрі ғылымның ... ... ... елде ... аударма тарихи дамудан бөлектеніп қалмайды. Қандай да
бір жаңа мәдени дамудың, ел мәдениетіндегі рухани ... жаңа ... ... қару ... ... ... ... ие. Аударма әр
дәуірдің идеялық – эстетикалық талаптарына сай орындалады. Аударма өткенге
қазіргі уақыттың ... ... үшін ... ... ... ... халықтар арасындағы пәрмендігі, қуаттылығы күшейе түседі.
Аударма бір орында қатып қалған мәңгілік дүние емес. Сондықтан аударма
үрдісі – көп ... ... ... ... ... ел ... орай үздіксіз жаңарып, жетіле береді. ... ... ... ... арта ... ... байланысты аудармаға қатысты
теориялар мен тұжырымдар, ізденістер мен ... ... ... ... отырады. Бір шығарманың бұрын бір, екі аудармасы ғана болса,
кейіннен бірнеше аудармасы жасалады. Бұл әдебиетте жиі ... ... ... өз уақытының, заманының талабына сай ... ... ... - ... ... жаңа ... сай ... үлгісін жасай
алған жағдайда, ол оқырман ... ... ... ... ... ... аударма өз уақытының ғана емес, келер ғасырлардың
да рухани қажетіне жарап, елдің мәдени игілігі болып қалады.
А.И.Гитович: ... ... ... ... ... де ... неміс болғаны жөн” десе. Г.Бельгер “Қазақты аударатын аудармашы да
жартылай қазақ ... ... Іс ... бұл ... ... ... ... тұжырым айтады.
Ю.Левик сөзімен айтқанда: “Аударма халықаралық мәдени тіршілік көзі
ретінде әдебиеттің өзінің негіз қалауымен байланысты” немесе “аударма ... ... ... ... ... Аудармашы шығарманы дүниеге
әкелген жазушы тәрізді сол уақыттың рухын, тынысын, сол ... ... ... ой ... салт ... қоғамдағы даму
деңгейін жеткілікті білуі тиіс.
Қорытынды
Аудармашылық - нағыз шығармашылық ... ... ... ... ... ететін ермегі емес, мемлекет ісінің бірі, ... ... ... ... екі ... ... білумен қатар, әрі ақын, әрі, жазушы, әрі
ғалым болуы тиіс. Аударма сапасы оның ... ... ... ... және ... ... Жақсы ... ... ... ой - ... ... ... - жазушы, ғалым, саясаткер ретінде қандай ірі ... ... ... де қайталанбас орны бар, туған әдебиетімізде
кесек бір дәуірді бейнелейтін дарын иесі. Ол ... ... ... ... ... ... мен ... білуге деген ынтасы мен
тілегін тудырды. Сөйтіп төл ... ... ... байытты. Осы
тақырып төңірегінде іздену, зертеу, пайымдау барысында, біз ... қол ... ... ... ... ... әрі өте тиянақты айналысып,
аударылатын шығарманың өзіндік табиғатына, салалық бағыттарына қарай әрқилы
тәржімалау ... ... ... ... ... Біздің ойымызша,
Р.Сейсенбаев өз ісіне үлкен жауапкершілікпен қараған адам. Оның аударылған
дүниелері ... ... ... ... теориясы мен тәжірбиесін терең
меңгерген сөз зергерінің туындысы екенін байқаймыз. Жазушының ... ... оның ... шеберлігі көрініп түрады.
Түпнұсқадағы автор ойын, идеясын түгел ... ... ... мен ... ... сақтауға тырысқан. Тіпті төл шығармадағы
пунктуация аудармада да өз ... ... ... барлығы оның орыс және қазақ ... ... ... ... ... ... деп білеміз.
3) Р.Сейсенбаев әдебиеттің ... ... ... ... ... ... ... Жұмысымыздың зерттеу пәніне орай, біз
Р.Сейсенбаевтің проза, поэзия, драматургиядан ... ... ... ... ... ... бай, ұшқыр жазушы аударған еңбектерінен үлкен
ізденіс ізін анық көреміз. Әлем әдебиетінен ... мол ... ... ... ... ... ... Біздің
ойымызша әдебиеттің осы жанр нұсқаларын аудара отырып, өзінің аудармашылық
шеберлігін анық көрсете алды. ... ... ... ... ... әр ... ... хабары бары, таным ... ... ... шығармаларын талдау барысында, Р.Сейсенбиев еркін, балама
тәсілді көбірек қолданғанын байқаймыз. Ол аударған ... ... еш ... Өз тарапынан бөгде сөздер, артық сөйлемдер
қосқан жоқ. Аударма заңдылығына сәйкес шығармадағы кейіпкер ... жер ... ... ... қалдырылған. Тағы бір байқағанымыз - жазушы сөзбе -
сөз, дәлме - дәлдікке салынып, ... мен ... ... ... ... Р.Сейсенбиев - шебер аудармашы. Оның ... оның кез - ... ... ... ... орыс пен қазақ тілдерш жетік бшуі нәтижесінде, ... мен ... ... байланысы нығая түсті.
Р.Сейсенбиев аударма саласында тендессіз еңбек сіңірген жазушы,
аудармашы. Оның осы күнге дейі ... келе ... ... мүрасы -
арнайы, жан - жақты талдауды қажет ететін ... ... өз ... ... етеді. Әрине, ол сол халықгың
күллі тарихымен, оның барлық даму жағдайларымен шартты ... ... ... халықгар әдебиетімен қарым-қатынаста болады. Осы қарым-қатынас
ішінде аударманың орны айрықша. ... ... ... ... ... қорының баға жетпес көзі ретінде белсенді ... ... өнер ... ... ... шығармашылығы, сол
секідді ұлттық төл әдебиеттің ... үшін ... ... екені
жайында салмақты сын-пікірлер қалдырған. Бұл жөнінде немістің ұлы ... ... ... ... ... ... ... (құнарлы) ұлттық
әдебиеттің жақсы (сапалы) аударма әдебиетсіз болуы мүмкін емес" .
Аударма біздің ана тіліміздің ... ... ... ... ... Аудармашы жеке сөздерге балама іздеу ... ... ... ... ... ... ішіндегі асыл сөз байлықтарын шебер
пайдалануға тырысады. Ескіріп бара жатқан көне ... ... ... ... ... тіліміздің қорына жаңа сөз тіркестері, көркем сөз
баламалары қосылып ... ... ... жаңа ... тілімізге енгізіп
қана қоймай, күн сайын аударылып жатқан ... көп ... ... ... ... ... нәтижесінде тұрақтандыруға халықтың ойы
мен тіл ... ... сол ... ... ... ... себепші
болады.
Аударма мәдениеттілігінің жоғары деңгейін қалыптастыру ұлттық
әдебиеттің өсуіне және оның ... ... ... ... ... .
Орыс сыншысы, төңкерісшіл-демократ Н. Г. Чернышевский осы орайда:
"Аударма әдебиет жаңа ... ... ... ... немесе
ағарту салаларының және эстетикалық әдебилікті айыра білу ... ... ... рөл ... Сол себептен тарихи-әдеби шығармалар аударма
әдебиетке барынша көп көңіл бөлгенде ғана ... ... ... .
Иә, аударма көркем шығармашылықтың өзгеше бір саласы болып табылады.
Шығармашылықтың бұл түрінде өзіңдікі өзгемен ... ... ... ... жасалғанды жаңадан қайта жасау, өз әдебиетінде ана
тілінде жаңа қорлар ашу және жаңа тың салаларды ... ... ... ... .
Егер біз аударма ісімен байланысы бар адамдардан әлемдік мәдениет үшін
көркем әдебиеттің түпнүсқасы мен аудармасының ... ... деп ... бір ауыздан түпнұсқа деп жауап қайтарары дауысыз. Аудармаға деген
үлкен сый мен құрмет бола тұра біз ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарап, көркемдік сапасы мен өсері
жағынан түпнұсқамен ... ... деп ... Әйтседе, аударма
түпнұсқаны алмастыра алады. Казіргі мәдени алмасу дәрежесіне сай, қандай да
бір ұлттық мәнді ... ... ... бір тілге аударылған кезде сол құнды
да көркем сапасында ... ... ... ... Ал
"аударылмаған көркем шығарма өз төл әдебиетінде белгілі бір ... ... де, ... өте келе ... әдебиетінде айтарлықтай із
қалдырмайды" деп жазады Ю.Левин "Аударма және ... атты ... ... ол ... ... ... ... әдебиеттің негізгі
көзі - аудармалар болмаған жағдайда ойға сыйымсыз, ақылға ... ... ... да, аударма жалпы адамзат атаулының танымдық-рухани алмасуы
нәтижесінде мәдениет пен өркениеттің дамуына, адам ... ... қол ... ... ... ... жол ... аударма мәселесі адам баласын көптен толғандырып келе жатқан
терең мәні бар ғылыми-теориялық ... Оның әр ... ... тіпті, біртілде жасалған көркем шығарманы екінші тілде ... бола ма, ... ма ... ... ... ... ... көп заманнан бері айтысын үзген емес.
Аударма теориясын зерттеуші А.В.Федоров ... в ... ... ... осы ... ... ... көне заманнан бергі әр алуан
пікірлерге қысқаша тоқтап өтеді. Олардың ішінде "шығарманың аударылғаны -
өлгені" ... ... де, ... ... ... ... ұзын
ырғасын беріп қана қою керек, бәрі бір оның көркемдік бояуын жеткізу ... ... ... да, ... ... сөзін, тыныс белгілеріне дейін
айнытпай орын-орнына дәл қоймаса болмайды" дейтін формалистер де ... ... ... де ... сол ескі заманның өзінде-ақ прогресшіл ұлы жазушылар көркем
шығарманың барлық ... ... ... ... бір ... ... аударып жеткізуге болатындығын өз тәжірибелерімен дәлелдеп келген.
Аудармашыға қойылатын ең бірінші талап: ол екі ... де ... ... ... Оның үстіне өзі тіл сырын, сөз мәнін, көркемдіктің ... ... ... ... ... ... пен құбылысты көркем
образдылық тұрғысынан ұғына алатын қиялы ұшқыр, ойы терең, жаны сергек те
сезімтал, ... ... ... иесі ... ... ... ... действует одно несомненно-прекрасное, действует
один талант; талант, творческий дар, ... ... ... ... тут ... - ... ... шығарманың әлем әдебиетіне енуі аудармасыз мүмкін емес болса,
аударма да түпнұсқасыз ... ... бұл екі ... ... тек ... ... Егіз көркем туындының қайсысы маңызды деген сұрақган ... ... ... қай түрінде болмасын, ол ... ... әсер ... адамзаттың даму жолында қандай рөл атқарады деген мәселе
ойландырғаны жөн секілді.
Аударма ісінің майталман шебері, қазақ және орыс ... ... ... тілдеріне көптеген шығармалар аударған көркем аударма теориясы
туралы ... ... ... ... ... ... мен
шеберлігі арнайы зерттеу объектісі боларлық ... ... үзақ ... ... ... М.Шолоховтың, И.Гончаровтың, П.Марименнің,
И.Вазовтың, О.Бальзактың тағы басқаларының туындыларын қазақшаға ... ... ... ана тілінде ... ... ... ... ... - жаңа ... жаңа ... өмірдің жыршысы, Ұлы
Қазан төңкерісінің ... жаңа ... сом ... ... суреткер.
Жазушы Зейін Шашкиннің өмірі мен шығармасын ... ... ... ... тарихынан алар орнын саралау - өнер қазынасын мұра
тұтқан ұрпақтар мойнына жүктелетін ... Оның сан ... ... мұрасын
талдап зерттеу, игеру жұмысы енді ғана ... Біз өз ... ... ... осы игі ... өтеу ... алғашқы қадам деп қана
санаймыз. Өйткені ғылымның сара ... ... ... ... ... ... ... акиқат.
Ардагер азамат, жазушы Зейін Шашкин - өзінің шығармашылығымен өзі
өмір сүрген дәуірдің ... ... ... отырып, заман сырын,
замандас келбетін көркем кескіндей білді. Бұл - ... ... игі ... ... ... ... ... шығармаларының мазмұны, көтерген тақырыбының қомақтылығы
қаһармандарынық жаңашылдык, сипатымен ғана ... ... ... де ... ... «Әдебиетке әр жазушы өз стилімен келуі ... ... ол. ... төл әдебиетімізде көптен қалыптасқан сүрлеуді
қайталамай, өзінше көркемдік тәсілдер қолдануға, әсіреқызыл, жалтырақ сөзге
үйірлік, шұбалаңқылык, секілді ескі ... ... ... ... ... аз сөзбен көп ойды білдіру, оқиға қоюлығы, сюжет ширақтығы
секілді екпінді, публицистикамен. төркіндес ... ... ... ... Өз
шығармаларында ол ішкі диалог пен ішкі монологты көбірек қолдануға тырысты.
Портрет, пейзаж беруде де ... өз ... ... бар.
З.Шашкин шығармашылығы - мазмұн жағынан болсын, көркемдік ... ... ... ... ... құнарлы мұра. Оның атап ... ... игі ... қоса ... де ... ... ерте араласқанымен, кейбір себептерге байланысгы одан ұзак, уақыт
қол үзуге мәжбүр болды, өмірінің көбі ... азы ... ... ... ... ... ... қалуға асықты. Соған байланысты
әрі тың тақырыптарға бірінші болып, жедел килігуіне, ... жақа ... ... ... ... ... ... шықпаған кездері де жоқ емес-ті. З.Шашкин творчествосының
осындай ерекшелік қасиеттерін М. Әуезов өте ... ... ... ... ... оның шығармалары бүгінде туған халқына,
ісіне, қоғамның жаңа адамды ... ... игі ... ... Екі
аудармашыныңда жұмыстарына жақсы баға беруімізге ... ... ... ... Ә. ... ... – Алматы: Жазушы, 1987. – 232б.
2. Пушкин А.С. Собрание ... – М. ... 1987. – Т.5. – ... ... ... ...... Ана тілі, 1996. – 240б.
4. Хасанов Б. Казахско – ... ...... ... КазССР, 1987.
– 196с.
5. Федоров А. Искусство перевода и жизнь ... – Л: ... 1983. – ... Байжанов С. Замандас туралы толғау. – Алматы: Жазушы, 1973. – 354б.
7. Кусаинова А. Созревшее молодое ... ... ... 1999. 10 ... ... С. Жас ... 1996, 15 тамыз.
9. Тебегенов Т. З.Шашкин шығармашылығының ұлттық сипаты.// Ақиқат. – ... ... З. ... ... 1999, 30 ... ... У. ... нашего времени? (о творчестве Р.Сейсенбаева)
Простор, 2002, №5 – ... ... Р. ... ... мир. ... с ... писателем
Р.Сейсенбаевым! Столичная жизнь, 2005, 18 август №33 – 5с.
13. ... Ш. ... ... ... 2001, - ... Дәулетпаев М. Адарма мәселесі/ Қазақ әдебиеті, 1936, 17 ... ... Р. ... ... ... ... ... 1978 – 5б.
16. Вестник КазГУ сер. филол. 1997, №13 – 77 – 81с.
17. Гачев Г. Простор. 1994 №3 – 181 ... ... Р. ... 2005 №5 – ... Гачев Г. Каз. правда. 1994,24сен.
20. Құлмұхамед М. Қазақ әдебиеті. 1981, 19 июнь.
21. Назарбаев Н. Каз.правда. 1994, 23 ... ... Р. ... ... в ... ... 2001 №2-4.
23. Хон Л. Аманат. 2004 №4 – 206 -208с.
24. Чоудхари Н.К. Аманат. 2005 №5 – ... ... Ж. ... писателя: о писателе Р.Сейсенбаева // Веч.Астана,
-2002, 12 окт -5с.
26. Вестник КазГУ ......... Гасев Г. Отчаяние Р.Сейсенбаева. Каз. правда. 1994, 30август.
28. Димов И. Деловой мир. 1994, 17дек – 8с.
29. Есімов Ғ. Қазақ әдебиеті, 1986,20 ... ... Е. ... с ... ... о ... ... 2005 №3 – 8с.
31. Көрібаева Б. Жалын. 1982 №1 – 97-104б.
32. Нуршаева Экокурьер. 1996 -9с.
33. Шүкіров С. ... ... 1977, 15 ... ... Р. ... ... Жазушы, 1975
35. Сейсенбаев Р. Сағынып жеткен жаз еді. Алматы: Жалын, 1981
36. Сейсенбаев Р. Дни декабря. ... ... ... ... Р. ... одна ... Москва: Советский писатель, 1980
38. Сейсенбаев Р. Өзімді іздеп жүрмін. Алматы: Жалын, ... ... Р. ... крик. Москва: Советский писатель, 1986
40. Тебегенов Т. ... ... ... ... ... 2004 ... 63 – 66б.
41. Ақшолақов Т. Зерделі ойдың зергері. Қазақстан мұғалімі, 2003, 28 ақпан
№4 – 5 – 6б.
42. Елеукенов Ш. ... ... 2003, 17 ... ... Қ. ... ... кім. Қазақ әдебиеті, 2002, 22 ақпан.
44. Дайырбайқызы М. ... ... 2002, 6 ... ... А. Арқа ... 2002, 21 желтоқсан.
46. Нарымбетов Ә. Алматы ақшамы, 2002, 22 ақпан.
47. Шашкин Д. ... ... еді. ... 2002 №11 – ... Кәкішев Т. Дархан дарын. Қызыл ту, 1983, 27 қаңтар.
49. Ауезов М. ... №9 – ... ... Г. ... 2000 №8 – ... ... ... сер. филол. 2004 №1 – 30-33с.
52. Ауезов М. З.Шашкин. Қазақ әдебиеті, 1968, 30 июнь.
53. Ахметова А. Столичная жизнь. 2002, 5дек. – ... ... А. ... 2005, 6 апрель – 7с.
55. Габдуллин П. Простор. 1962 №12 – ... Г.Қ. ... ... ... Қазақ унивнрситеті, 2004
57. Тұрарбеков З. Қазақ аудармасының теориясы мен ... ... ... 1973
58. Талжанов С. Аударма – үлкен өнер. Қазақ әдебиеті, 1967, 14 сәуір.
59. Бельгер Г. Аударма жауапкершілігі. Қазақ ... 1967, 14 ... ... Қ.Қ. ... Г.Қ. ... аудармасының теориясы мен
тәжірибесі. Алматы: Қазақ университеті, 2001 – 214б.
61. Талжанов С. ... және ... ... ... Алматы: Ғылым,
1975 – 286б.
62. Бөпежанова Ә. Қазақ әдебиеті, 1996, 5 қараша №45
63 ... З. ... ... 6 ... ... әңгімелер, 1972
64 Шашкин З. Темірқазық. Повесть. 1959
65 Шашкин З. Теміртау. Роман. Қазмемкөркемәдеббас. 1960
66. Шашкин З.(туғанына 60 жыл ... ... ... метод.
материалдар. Алматы, 1972
67. Тарақов Ә. С. Аударма психологиясы және мәдениеті. Алматы: ... ... ... – асыл ... . ... 1962, ... ... Г. Аударма ахуалы ойлантады. Қазақ әдебиеті, 1980 – 14б.
70. Сыздықов Р. Аударма – үлкен өнер.Қазақ ... 1984, 2 ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударма және өркениет30 бет
Аударма сапасының бағалау мәселелері39 бет
Аудармашы - тіларалық делдал18 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
І. жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы13 бет
А. Байтұрсыновтың өмірі14 бет
А. Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі 6 бет
А. С. Макаренконың өмірі мен педагогикалық қызметі14 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Абайдың өлеңдерді аударғандағы аудармашылық таланты20 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь