Ойлау

Жоспары
Кіріспе

Негізгі бөлім
І тарау. Ойлау

1.1. Ойлау психологиясы
1.2. Ойлау психологиясының пәні мен әдістері
1.3. Ойлаудың түрлері
1.4 Ойлаудың түрлерін жіктеу
1.5. Ойлау процесін зерттеудегі негізгі
теориялық амалдар

Қорытынды
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология кафедрасы
Тақырыбы: Ойлау
Ғылыми ... ... ... Рустенбаева А.Б.
Мамандығы:
Педагогика және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 ... ... ... ... Ойлау психологиясы
1.2. Ойлау психологиясының пәні мен ... ... ... ... ... жіктеу
1.5. Ойлау процесін зерттеудегі негізгі
теориялық амалдар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
І.1. Ойлау психологиясы
Эксперименттік психологияның соңғы фазасы ойлау процесін
зерттейтін ... ... ... ... сәйкес келеді, ол Германияда
және әсіресе Вюрцбургтің психология институтында дамыды.Бұрын ойлау
психологиясына жеткілікті көңіл аударылмаған болатын. Алғашқыда
эксперименттік бағытқа түйсіктің ... ... ... ... көп ... да, ал елестер мен сезімдер және ... ... ... әлі де ... ... ... ... көрнекіліктің
белгілерінсіз ойлаудың қатарында зерттеу үшін жарамды деп тануды ... ... олар сөз ... тәуелсіз түсінілуі мүмкін немесе оның
мазмұны сана үшін ... ... де, ол ... түсуі мүмкін дегенді
жоққа шығарды.
Өзін-өзі бақылауды жүйелі қолдану бізді басқа теорияға әкелді.
Бұдан бұрын психологиялық ... ... ... түсетін немесе
нормадан ауытқыған құбылыстар жөніндегі сыналушылардың ... ... ете ... ... тәжірибеден кейін барлық сәйкес
күйзелістерді ашып білуге тырыспаған, тек қана бірқатар жиынтық
зерттеулерден кейін сыналушының есінде сақталғаны ... ең ... ... ... ... ... ... мен
қабылдаудан басталады. Алайда түйсінулер мен қабылдаудан басталғанымен,
болмысты тану олармен бітпейді. Түйсінулер мен қабылдаудан олар ойлауға
өтеді.
Сезімдік ... ... шыға ... ... ... ... шыға отырып, біздің танымның шекарасын кеңейтеді.
Тікелей қабылдауда берілмеген ... ой ... ... ... ... арқылы осы танымның кеңеюі жүзеге асады. Ойлаудың
арқасында танымның кеңеюі танымның тереңдеуімен байланысты болады.
Ойлау түйсінулер мен ... ... ... ... ... ашады. Заттар мен құбылыстардың
қасиеттерінің тікелей сезімдік деректері мен қатынастарының арасындағы
жанамалау ... жаңа ... ... емес ... ... ... өзара байланысыты шындыққа жете отырып және өзара байланысты таба
отырып, ойлау олардың мәнін терең ... ... ... ... мен ... ... жанама қырларынан көрінеді.
Ойлау қатынастар мен байланыстарды ғана емес, сонымен қатар ... ... де ... ... ... танудың негзгі формасы
адам ойы болып табылады.Адамның ойлау заңдылықтарын әр ... ... ... пәндерге сүйене отырып зерттейді.
Маркстік-лениндік философияның бір бөлімінде – таным
теориясында (гнесеология) ойлау объективті шынайылықты тануда психикалық
бейнелеудің жоғарғы ... ... ... ... ... ...... пен қабылдаудан – айырмашылығы оның
негізгі бірлігі – түсініктің анықтамасында ашылады. Біріншіден, түсінікте
заттардың нақты қасиеттері емес және тіпті ... ... өзі де ... ... түсінік болып табылатын қандай да бір белгілері,
ұқсастықтары бойынша нақты топтары белгіленеді. Екіншіден, бұл белгі ... ... ... ғана көрініс таппайды, ол адамның практикалық
және теориялық құралдарды талап ететін таным объектісімен белсенді қарым-
қатынасында ... ... ... ... осындай әрекеттестігінде
заттармен арадағы қарым-қатынас және, сонымен ұғымның (түсініктің) мазмұны
болып табылатын, олардың мәнді қасиеттері ... ... жеке ... ... ... ежелден
адамның дұрыс ойлауды қалауымен тығыз байланысты болатын. Парапар ойлаудың
нормативтік ережелері мен заңдылықтарын зерттейтін логика ... ... ... ... ... ... ... Логикада ойлаудың негізгі
формалары көрсетіледі: а) түсінік дегеніміз – объектілердің мәнді ... ... ... ... жинақтау; б) осы объектілер туралы
белгілі бір көзқарастарды ... және ... ... ... жатқызу;
в) ой қорытындысы (силлогизм) үлкен тұжырым – жалпы ... және ...... ... жеке ... және осы ... ... тікелей байланысты.
Адам ойлауының шынайы заңдары әлеуметтануда, ... және ... ... және ... Әлеуметтану
ғылымы қоғамдық көзқарастарды, шынайылықты саналау тәсілдерін ... ... ... мен ... ... мәдени-тарихи
шарттарымен байланысын сипаттаумен айналысады. Ал биология ғылымы үшін
ойлау жоғары ... ... ... адам миының функциясы ретінде, ал
ойлау процесін зерттеу – олардың ... ... ... ... ... ... және физиологиялық жүйелерді іздеу болып
табылады. Кибернетикада ... ... ... ... ... ЭЕМ
бағдарламаларында модельдеу мүмкіншілігімен байланысты болатын, ақпаратты
өңдеу процесі ретінде ... ... ... ... ойлау қабілетін оның шынайы өмірінде
және іс-әрекетінде зерттейді. Философиядағы ... ... ... оның ... ... ... болмысқа қатынасының шешіміне сүйене
отырып, психология ойлау практикасының формалды-логикалық нормаларға,
қоғамдық сананың заңдарына, ойлау процестерінің физиологиялық және ... ... ... жасанды интеллект модельдерінде
бейнеленуінде толығымен апармайтын нақты ... ... ... ... объектісі – интеллектісі оның мотивтерінен,
эмоцияларынан, бағдарларынан, жалпы оның жеке-дара дамуынан бөлінбейтін
шынайы адам ... ... ... әртүрлілігі әр қилы психологиялық
анықтамаларды талап етеді. Осы феноменологияны ... ... ... ... ... кең мағынасында қолданады: бұл
субъектінің қоршаған табиғи және әлеуметтік дүниеде толықтай бағдарлануы
үшін қажет белсенді танымдық ... ... ... ... ... жоғары танымдық
процестердің нақты психологиялық механизмдерін зерттеуде ойлауды – тар
мағынада – тапсырманы шешу процесі ретінде айқындайды.
І.2.Ойлау психологиясының пәні мен әдістері
Ойлауды зерттеу – ... ... ... ... ... ойлау психологиясының пәнін түсіну біртұтас түсінуге
тәуелді болады. Біз психологияның ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуі және құрылуы
туралы ғылым ретіндегі диалектикалық-материалистік түсініктен бастаймыз.
Маркстік-лениндік философия табиғат пен қоғам заңдарының біршама толық,
терең ... ... ... сол философияның әдіснамалық
қағидаларына сүйнеген психология да ... ... ... ... ... ... ... философиялық жағдайлар маркстік психология
үшін, оның пәнін түсіну үшін ... ... ... ... материя дамуының белгілі бір кезеңінде пайда болады.
2. Психика ... ... ... ... ... ... қызмет
етеді.
3. Психика сыртқы әлемнің бейнеленуі (таным) болып табылады және өзі
басқа құбылыстар секілді танылады.
4. Адамның психикасы қоғамдық-тарихи ... ... ... ... әлеммен практикалық өзара әрекетінің
негізінде туындайды және онда белсенді рөл атқарады.
6. Психика ... бұл ... ... сандық өзгерістердің сапалыққа
ауысуы болады, ішкі қарама-қайшылықтар осы дамудың қозғалтқыш күші,
бастауы болып табылады.
Осы жағдайлардың барлығы ойлау ... ... ... ... болып табылады. Сонымен бірге философияда ойлау
психологиясының мәселелерін жасау үшін арнайы мәнге ие ... ... ... екі сатысы туралы (сезімдік және рационалды) ілім,
олардың сәйкестіктері мен өзара ... ... ... ... ... ретіндегі диалектикалық ойлау
туралы ілім жатады.
Жалпы философиялық ережелерге сүйене отырып психология одан
бөлек болуы тиіс, өйтпеген жағдайда онда жеке ... ... ... ... ... ... даму ... жалпы
методологиялық қағидалардан нақты ғылым құруға, оның өз бетінше
пәнін бөлуге ... өте ... және ... ... ... ... ... көрсетеді. Бұның дәл осындай
екендігіне, психология бойынша оқулықтардың алғашқы бөлімдерін
қарай отырып көз жеткізуге болады. Психология пәні не ... ... ... толық емес) жолымен, не нақты ғылымның
пәнін ашу құралы ретінде психиканың философиялық сипаттамаларын
келтіру ... ... ... жағдайда да, екінші жағдайда да
психологиялық міндеттер мен зерттеу саласының өзін бөлетін критерийлер
жоқ. Әйгілі кеңес психологы П.Я. Гальперин ... деп ... нені ... ... мен нені ... тиіс екендігін
анық ажырату үшін айқын критерий қажет, ал басқа ғылымдардың
жүргізуіне не жатады, психолог қандай тапсырмаларды ... ... тек ... ... қана ... ... шын ... емес, және психолог оларды шеше алмайды және шешуге тиісті
емес». 1976 жылы ол психологияның пәні туралы мәселе ... ең ... ең ... және тұрақты мәселесі болып
табылады», деп атап көрсетті. Бүгінгі таңда, психологтардың көпшілігі
жеке зерттеулермен айналысса да, бұл ... өз ... ... ... пәні екі ... ... ... зерттеудің құзыретіне қатысыты және ойлауды кешендік
зерттеудің пәнін құрайтын ауданның қиылысында. Осымен ойлау
психологиясының ... ... ... ... да ... ... ... құбылыстардан қатал шекпен бөлінбеген, ал оны
зерттеуге психологиялық бағыт басқа ғылымдардың бағыттарымен тығыз
сабақтасады. Ойлау психологиясына ... ... ... да ерекшелеу
үшін біз былай жасаймыз. Алдымен, «ойлауды» ... ... ... ... қарастырамыз. Бұл ақиқат
біртекті емес, ойлаудың әр түрлі түрлері бар. Осы ... ... ... психологиясына алғашқы сипаттаманы беруге де болады.
Одан кейін біз, әр ... ... іске ... ... тұрғысынан
қараудағы айырмашылықтарды қалыптастыруға тырысамыз. Соңында ойлауды
кешендік зерттеуге қарағанда, психологиялық ойлау пәнін ... ... ... ... ... ... ... дамуы барысында философиядан бірте-
бірте алшақтай түсті, сондықтан психологтардың назарына ең алдымен,
алғашында философтардың назарында болған ойлаудың түрлері түсті. Бұл
теориялық, ... ... Ірі ... бірі Р. ... ... яғни мен тіршілік етемін» деген формуланы ұсынды. Егер
формуланың философиялық мағынасын бір жақта қалдырсақ және оны тек
нақтылы-психологиялық тұрғыдан ғана ... онда бұл ... ... ... етуінің белгісі деп есептей отырып, ойлауды
адамның психикалық өміріндегі бірінші орынға шығарады: автордың
пікірі бойынша, ойлаудан басқа ... де ... ... ... ... ... пайымдап ойлау, сөздік-логикалық ойлау
бөліп алынды. Бұл ойлау бүгінгі таңда да, тіл, тілдік құралдар
базасында болатын, қызмет ететін түсініктерді, логикалық
конструкцияларды ... ... ... негізгі
түрлерінің бірі ретінде бөлінеді. Бірақ қазіргі кездегі психология
ойлаудың бұл түрін жалғыз түр ретінде қарастырмайды.Көрнекі-әрекеттік
ойлау жануарларда да ... және оны И.П. ... ... және т.б. ... жүйелі түрде зерттеген. Көрнекі-
әрекеттік ойлаудың негізгі сипаттамасы атауында ... ... ... қозғалыс актісінің көмегімен,
жағдайды шынайы өзгертудің көмегімен іске асырылады.
Психологияда сонымен қатар дербес түр ретінде, ... ... ... ... ... ... пен
оның қызметкерлерінің зерттеулерінде мектепке дейінгі жастағы ... бір ... ... ... ... фанерден кесіліп
жасалған қазды ұсынған. Одан кейін фигура фанерлік дискімен жабылады,
сөйтіп оның тек басы мен мойыны ғана көрініп тұрады. ... ... ... ... ... бір бұрышқа бұрады да, балаға
қаздың басы мен мойынының орналасуы бойынша оның құйрығы қай ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың нақтылануымен жағдайды өзгертетін өз іс-әрекетінің
нәтижесінде алғысы келетін, жағдайды және ондағы ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі
әр түрлі сипаттамаларының әр алуандығы біршама ... ... ... ... ... бір ... ... көзқарас тұрғысынан
көру тіркелген. Бейнелік ойлаудың өте маңызды ерекшелігі - заттар мен
олардың қасиеттерінің әдеттегі ... ... ... ... ойлауға қарағанда көрнекі-бейнелік ойлауда жағдай
тек бейне тұрғысында ... ... ... бен ... ... даму ... қалыптастырады.
Қазіргі таңда психологияда ойлаудың бұл үш түрі ... ... ... және әр түрлі тапсырмаларды шешуде қызмет ететіндігі
сенімді көрсетілген. Бейнеленіп көрсетілген топтастыру (үштік) жалғыз
емес. Психологиялық әдебиеттерде ... ... ... ... ... тапсырмалардың типі бойынша және
бұдан шығатын құрылымдық және динамикалық ерекшеліктердің ... ... және ... ... ... ... ойлау
– бұл заңдарды, ережелерді тану. Менделеев кестесінің ашылуы – оның
теориялық ойлауының нәтижесі. Практикалық ойлаудың негізгі міндеті ... ... ... ... қою, ... ... ... Практикалық ойлауды кеңестік психолог Б.М.Теплов терең
талдап берген. Теориялық ойлау біршама біртіндеп ғылыми шығармашылық
психологиясының ... ... ... ... ... бірі – оның уақыттың қатал тапшылығы жағдайларында
айқындалатындығы. Сонымен, мысалы, іргелі ғалымдар үшін бір жылдың
ақпан ... ... ... ... ашылуының принципті мәні жоқ.
Күрес біткен соң жоспар жасаудың мағынасыз ... ... ... ... ... ... ... өте
шектеулі. Осының барлығы практикалық ойлауды, теориялық ойлауға
қарағанда, біршама күрделендіре түседі. Теориялық ... ... ... ... Бұл ... ... ... ойлау жұмыс жасайтын жалпылаудың сипаты, бір жағдайда бұл
түсінік, ал келесісінде – тұрмыстық, оқиғалық жалпылаулар.
Сонымен қатар интуитивті және ... ... ... ... ... ... үш ... уақыттық (процестің өту уақыты), құрылымдық (кезеңдерге
бөлу), ағым деңгейі ... ... ... ... ... ... айқын көрінетін кезеңдері бар, елеулі деңгейде ойланушы
адамның өзінің ... ... ... ... тездігімен,
айқын көрінетін кезеңдерінің болмауымен сипатталады, ол минималды
ұғынған болып табылады. Отандық психологияда бұл ойлауды
Я.А.Пономарев, Л.Л.Гурова және т.б. ... тағы да бір ... бөлу бар: ... ... аутистикалық ойлау. Біріншісі негізінен сыртқы әлемге
бағытталған, логикалық ... ... ал ... ... іске асырумен байланысты. Кейде «эгоцентрлік ойлау» деген
ұғым қолданылады, ол ең алдымен ... ... ... ... ... сипатталады.
Продуктивті және репродуктивті ойлауды ажырату маңызды
болып табылады. З.И.Калмыкова бұл айырмашылықты ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне» негіздейді. Сондай-ақ еріксіз ойлау процестерін
ерікті ойлаудан ажырату қажет: мысалы, түс көрудегі бейнелердің ... және ... ... тапсырмаларды мақсатқа
бағытталған тұрғыда шешу.
Психологияда ойлаудың түрі деп аталатын құбылыстардың кең
шеңберіне тек жоғары таным процестері ғана ... ... ... ... ... ... процесі» ретінде саналы елестететін
олардың негізі кіреді. (Карл Маркс). Адам іс-әрекетіне енген ... тек қана ... ... ... интеллектуалдық,
аффективтік және мінез-құлық компонентінің бірлігімен анықталады
(Л.Леви-Брюль). Шынында да, ойлауды ... әр ...... жас ... ... ... – формалды-
логикалық заңдарға жалғастырумен ғана түсіндіру мүмкін емес
деректер анықталды. Ойлаудың нақты ежелгі әдісі мен ... ... адам мен ... ... және ... ... ... салыстыру, ойлаудың осы түрлері, қоршаған ортаның ұқсамайтын
саналы түсініктерімен байланысты болғандықтан,бір-бірінен ... ... ... Б»р-бірінен құрылымына, мазмұнына,
орындалу құралы мен жолының ... ... ... ... ... алуан түрі психологияда оның дербес түрлері
болып бөлінеді.
Ойлаудың типологиясы. Ойлау типологиясы белгілі бір нақты
сипаттамалар бойынша ... ... жұп ... ... ... ... дәстүрлі бір түрі қолданылатын
құралдарға байланысты – көрнекілі және вербалды болып бөлінеді. Ойлау
прцесі толық жүруі үшін кейбір ... ... ... ... ал ... ... белгілік ұғымдар жеткілікті. Ойлаудың
көрнекі және вербалды түрлері, шамасы, «антагонистер» болып табылады:
бірінші түрге жататындарға белгілік формада берілген қарапайым
тапсырмалар да ... ... ал ... ... көрнекі
бейнелерді қолдану ауыр болады.
Ойлаудың өзгеше түрлері психологияда танымдық іс-
әрекеттің зерттелетін шарттарының кеңеюі ... ... ... ... ... ... реалистік ойлаудан
«аутистік ойлау», яғни ішкі тілектерге логикалық қарама-қайшылық
тудыратын адамның мотивтеріне тұтастай бағындырылған, өзін
заттармен, жағдайлармен ... ... ... ... ... Бұл ... ... ойлауы оның аффективті
сферасының ерекшеліктерімен байланысты. Осындай деректер «эмоцианалдық
ойлауда» да көрініс ... ... ... процестерге байланысты
ойлаудың интуициялық және аналитикалық топтарын бөліп көрсетуге
болады: ... ... яғни ашық ... ... ... ... заң
ретінде жүрсе, ал екіншісі – оған біртіндеп ... ... ... ... ... ... құру үшін адам ... тапсырма сипаттамасы
да негіз болады. Сондықтан интеллектінің ... және ... ... ... ... ... Бір ... бұл жағдайда
адамның ойлауы тұтастай қарастырылған болса да, оның алдында тұрған
тапсырмасы, оны шешу шарты ойлау ... әр ... ... ... ... ... ... олар
өте аз уақыт ішінде шешіледі, үлкен ерік күшін және және т.б. талап
ететін алынған мәліметтер бірден қоланылады.
Сондықтан да, ... ... сан ... ... ... шығармайды, бір-бірін толықтырады. Біріншіден, ойлау күрделі
құрылымы бар және әр түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... құрылым.
Екіншіден, берілген жұптың әрқайсысы ерекше «өздерінің»
тапсырмаларына, ... ... ... ... олар ... қилы іс-әрекетінде бірлесіп, бір-бірін толықтырады.
І.4. Ойлаудың түрлерін ... ... ... ... және ... ... және аналитикалық ойлаудың айырмашылықтары
олардың функционалдық міндетімен байланысты. Әр түрлі таным
тапсырмалары шешім үшін әр ... ... ... ... – ойлау
жұмысының әр қилы «режімдерін» талап етеді. Ойлаудың функционалдық әр
қилы түрлерінің бір-бірімен ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар сол бір тапсырманы шешу ... ... ... ... творчестволық және сыни деп бөледі.
Олардың табысты орындалу шарттары бір-біріне қарама-қайшы: жаңа
творчестволық ... ... ... да ... ... ... және ішкі
тыйымдардан толығымен алшақ болу керек; ал сыни таңдау және ... ... ... өзіне де, басқаларға да қатаңдықты талап
етеді, өз идеяларын шамадан тыс ... ... жол ... де, ... ... осы екі ... қосуға деген
талпыныстар болды. Мысалв, ойлау процесін басқару және ... ... («ми ... ... ... сыни ойлаулар саналы жұмыстың әр түрлі режімдері ... ... ... әр ... ... ... ... бағдарлануы жалпы тәсілдерінің бөлінуі де
функционалды болуы мүмкін. Абстрактілі және нақты «ойлау бағдарларын»
(К.Гольдштейн) осылай бөлу миы зақымдалған ... ... ... Дені сау адамда екі бағдар да болады: егер ортадағы
шарттар таныс және үйреншікті болса, онда ол «нақты» әрекет етеді,
яғни себебін ... ... ... ... ... ... не ... керек екендігін ойлағанда адам мінез-құлықтың
«абстрактілі» жолына өтеді. Соңғы қабілет ауру ... ... ... орта нақты мінез-құлық парапар болу үшін арнайы ... ... ... абстрактілі ойлау бағдары нақтылықты
функционалды қамтамасыз етудің қажетті шарты болып табылады.
Адам ойлауы оның бүкіл өмірінде бірқалыпты ... ... жас ... ... бар, сондықтан ойлаудың түрлерін оның
даму деңгейлері ретінде қарастыруға болады.
Ойлауды генетикалық ... ... ... ... ... ... ... болады: көрнекі-әрекеттік, көрнекі-
бейнелік және сөздік-логикалық. Бұлардың әрқайсысы екі критериймен
анықталады.
Біріншісі нақты форма, яғни ... жету үшін ... ... ... ... ... ... қажет: а) объект
өзінің материалды және нақты күйінде; б) суретте, схемада, сызбада
көрсетілуі; в) ... бір ... ... ... Практикалық,
көрнекі және вербалды тапсырмаларды шешу ойлау деңгейінің қай
дәрежеде екенін көрсететін ең қарапайым көрсеткіш болып табылады.
Ойлау деңгейін анықтаудың екінші критерийі ... ... ... ... мен ... ... формалары мен
әдістеріне сәйкес болып келеді. Олар: а) объектімен практикалық
әрекетке түсу арқылы; б)образдық түсінік көмегімен; в) логикалық
түсініктер және басқа да ... ... ... ... қимыл дағдысын үйренгеннен кейін, мәселен галстукті түйіндеп
байлау, бұл процесті белгілі бір практикалық әрекеттер сызбасында еске
түсіру оңай. Ал ... ... ... ... ... олардың
орындалуынсыз елестету күрделірек. Бұл процедураны көрнекі бейнелер
көмегінсіз логикалық сипаттау үшін ... тіл, яғни ... ... мен ... ... ... ... қажет етеді.
Сонымен көрнекі-әрекеттік ойлау арқылы шынайы объектілер мен
олардың арасындағы қатынасты практика жүзінде бақылауға мүмкіндік
туады. Практикалық танымдық заттық әрекеттер ... ... ... ... негізі болып табылады. Сонымен, ойлаудың
көрнекі-бейнелік даму деңгейінде адам ... ... ... бейнелік ұғымдары арқылы сүйенеді: заттың
образы әр текті практикалық операциялар жиынтығын біртұтас картинаға
біріктіреді. Келесі деңгейде шынайылық адамның сөздік ... ... және адам ... ... ... ... ... заңдылықтары мен өзара байланыстарын тани алады.
Сөздік-логикалық ойлаудың дамуы практикалық әрекеттер мен бейнелік
түсініктер әлемін реттейді.
Шынайылық түсінігінің практикалық, бейнелік және ұғымдық
формалары ... ... ... ... ... болып
табылады. Бірақ ойлаудың даму деңгейін анықтау осы формалармен мазмұны
жағынан әрдайым толығымен сәйкес келе ... ... әр ... ... екі жоспарды бөліп көрсетуге болады: а) субъект еркін қолдана
алатын, тұтастай өзара қатынасты жүйе ... ... ... б) ... ... ... елестің пайда болуына
көмектесетін ойлаудың тәсілдері. Елестің осы көрсетілген формаларына
байланысты ендігі кезекте ойлаудың дамуының үш емес, төрт деңгейін
көрсетеді, яғни ... ... ... ... ... жүйе құрып, кешірек формалардың (бейнелік, түсініктік) көмегімен
субъект оны меңгереді. Дамудың жоғарғы деңгейі абстрактілі және
формалды-логикалық ... ... ... сәйкес келеді, бұлардың
жүйесін ойлаудың «таза» формасы деп атайды. Бірақ ... өте келе ... ... ... ... нүктесі болмайды, әрі қарай
ойлаудың дамуы игерілген логикалық нормалардың кеңеюі ... ... ... процесін зерттеудегі теориялық амалдар
Теориялық амал дегеніміз – бір немесе бірнеше ... ... жеке ... ... жүзеге асырылуы. Мазмұнына қарай бұл амал
осы принциптерге теңестірілуі мүмкін, бірақ оны ... ... ... аппаратын құруды, сәйкестендіруді, нақтылауды талап етеді.
Ойлау туралы теориялық түсініктерді сипаттау, меңгеру
үшін амалдарды талдау қолойлы.
Ойлауды зерттеудің эксперименттік, диагностикалық ... ... ... Дәл бір ... ... олар бір-бірімен тығыз байланысты болуы мүмкін, бірақ
әрқайсысы өзіне тән сипаттамалардың қорытындысымен ерекшеленеді.
Бірінші жағдайда бұл ... ... ... шешу ... механизмдерді, екіншіден, адамның тапсырманы шешуге
байланысты жеке-дара қабілеттерін анықтай алу, үшіншіден – ... ... ... ... жаңа ... ... амал. Механистік амалға зерттелуші жайлы барлық
мәліметтер, тіпті күрделі болса да, ... ... ... ... ... мүмкіндіктері принципті болады. Ойлауды
зерттеуге байланысты бұл амалға нақты анықтама беруге болады: ол
дегеніміз жалпы механизмдерді ... яғни ... ... мен сипаттау. Осыдан, жеке алғанда, ойлаудың ерекшелігі
және механистік амал шеңберінде оның арнайы теориясын қалыптастыру
қажеттігіне байланысты ... ... ... ... ... ... жататын психологиялық теориялардың дәстүрлі ғылыми-
жартылыстану пәндері үлгісінде құрылуы кездейсоқ емес. Зерттеушілерге
зерттеліп отырған шынайылықтың бастапқы, ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын
анықтау қажет. Механистік амал үш түрлі теориямен көрсетіледі: а)
сана психологиясының бір бағыты – ассоцианизм теориясы (немесе
құрылымдық); б) ... ... ... ... ... ақпараттық теориясы (оның алғашқы нұсқаларында). Бұл
теорияларда ойлаудың сезімдік елестері, үйрену және ақпаратты ... ... ... ... болады.
Ойлау сезімдік елестердің үйлесімі ретінде. Құрылымдық
психологияға сай психикалық тәжірибенің элементі жеке ... ... яғни ... және мнемикалық процестерде
көрініс тапқан айрықша модальды елестер. ... жеке ... ... ... ... немесе ұқсастығына, кереғарлығына,
уақыт пен кеңістіктегі сәйкестіктеріне ... ... ... ... заңдары психикалық процестерді түсіндіру мен
сипаттауда әмбебап тіл ... ... ... ... сезімдік
елестер ассоциациясы ретінде көрініс тапты. Ассоцианизмде ойлау
табиғатын анықтауға ... ... ... ... ... ... ... болмаған дегенді білдірмейді. Механистік амал
үшін олардың әдеттегі психологиядан немесе дәстүрлі ... ... ... табылады. Бұл жерде психологтардың негізгі тапсырмасы:
ойлаудың логикалық формаларының интнрпретациясын ассоциациялық теория
тіліне аудару болып ... ... ... ... ... ... ал талқылау түсініктер ассоциациясының
нәтижесі, ой тұжырым (силлогизм) талқылаулар ассоциациясы ретінде
қарастырылады.
Ойлау ... ... ... ... ... ... ... түбегейлі ерекше болғанымен,
ойлауды зерттеуі механистік амал шеңберінде жүреді. Талдаудың
берілген элементі – ... ... және оның ... жаңа ... ... құру – ... интеллектуалды мінез-құлыққа қатысты айрықша емес.
Сондықтан «ойлау» - үйрену, яғни интеллектуалды практикалық тапсырманы
шешуде ұйымдастырылуы ретінде ерекше орын ...... ... процесі. Психикалық процестерді
сипаттаудың бастапқы элементтері ретінде қазіргі жағдайда, ақпараттық
процестер деп аталатын, шартты белгілері бар операциялар тану және
т.б. болып табылады. ... ... ... ... ... сонымен қатар ойлауын да құрайды. Бірінші ақпараттық
теорияларда ... алып ... ең ... элементтері –
информациялық процестер» (А.Ньюэлл, Г.Саймон) - бұл адамның ойлау
қабілетін ... ... ... ... зерттеудің саналы
мақсаты болды. Іс жүзінде адам ойлауы деп болжалған психикалық
шынайылыққа ... ... ... ... ... ... процестерінде талдауды
дербес ақпараттық амал деп әділ атайды. Бірақ ойлау психологиясы үшін
ақпараттық теория бірден-бір тәсіл ... оның ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Механистік амалдың болашақта дамуы. Ойлаудың ерекшелігін
анықтауға механистік тәсілде субъектінің белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... мінез-
құлықтың жауап беру тәсілдері және белгілік ақпараттарды талдау
ережелері кіреді. Мұндай тапсырмаларды шешу құралдарын таңдау
қабілеттері – ... ... ... ... ... ... «нақты» анықтаманы ең алғаш рет У.Джемс ұсынды. Ойлау - ақыл-
ой процесіне қарағанда ассоциативті байланысқан сезімдік ... яғни ... жаңа ... ... ... ... ХХ ғасырда, жаратылыстану ғылымдық циклдың
шеңберінде де интнесивті зерттелді. Ойлау басқа да психикалық
қызметтер сияқты, ми ... ... ... ... ... ойлау, ішінде әр түрлі салалар арсында
аса үлкен қызығушылықты ... ... ... ... да ... ... және зерттеліп жатыр.
Кибернетика адамның ойлауын ... ... ... ... машиналарының және адам
ойлауындағы жұмыстарда бар жалпы ... ... ... бойынша, біздің жұмыстарымыздағы
бірін-бірі дәлелдейтін, ойлардың таңғаларлық бірлігі біздің
әрекеттеріміздің нәтижелерінің тамаша көрінісі ... ... ... қоршаған ортада өмір сүріп
отырғандықтан, ойлау біздің ... ... ... ... ... ... десек те болады. Ойлаусыз ... ... ... ... түрде жүзеге аспайды. Ойлау – біздің өмір
сүруіміздің басты құбылыстарының ... ... ... ... тақырыбының бірқатар мәселелерін
қарастырған. Ол бір тараудан тұрады. Бір тарауда бес ... ...... ... ... ... ...
оның пәні мен әдістері туралы айтылған. Үшінші – ойлаудың түрлері,
төртінші – ойлаудың түрлерінің жіктелуі туралы, соңында – ... ... ... ... ... қарастырылған.
Міндеті: а) Тақырыпқа байланысты материалдар
жинау;
б) Ғылыми әдебиеттерге шолу жасау.
Мақсаты: Ойлауға психологиялық ... ... ... ... және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология ... ... ... ... ... ... ... және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 жыл
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология ... Жеке ... ... ... ... Құсайынова І.М.
Мамандығы:
Педагогика және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 ... ... ... және ... ... Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы психология кафедрасы
Тақырыбы: Сезім және эмоция
Ғылыми жетекші: Нығметова ... ... және ... 109- ... 2007 ... Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика институты
Жалпы ... ... ... ... ... К.Н.
Орындаған: Күреңкеева А.М..
Мамандығы:
Педагогика және психология
Тобы: 109- топ
Алматы 2007 жыл

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамыту55 бет
Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін арттыру5 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін дамыту ерекшеліктері48 бет
БАСТАУЫШ СЫНЫПТЫҢ МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ16 бет
Биология сабағында оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамыту әдістері66 бет
Информатика пәнін оқытуда оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыруда сын тұрғысынан ойлау стратегияларын қолдану53 бет
Математика сабағында сыни тұрғыдан ойлау технологиясының мүмкіндіктері5 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың логикалық ойлауының даму ерекшеліктері24 бет
Ойлау және оқыту үрдісінде оның дамытудың жолдары12 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь