Тәуелсіздіктен кейінгі қазақ – түрік әдеби-мәдени байланыстары

І. Кіріспе......................................................................................3
1 Тарау. Қазақстан мен Түркия арасындағы байланыстарың қалыптасуы және дамуы
1.1 Қазақ-түрік мәдени байланыстаның қалыптасуы...........................7
1.2 Өнер саласындағы байланыстар.......................................................14
1.3 Білім беру саласындағы байланыстар..............................................21

2 Тарау. Қазақ-түрік әдеби-мәдени байланыстардағы ТҮРКСОЙ ұйымының рөлі
2.1 ТҮРКСОЙ -дың құрылымы...............................................................29
2.2 ТҮРКСОЙ -дың мақсаты мен міндеті..............................................31
2.3 ТҮРКСОЙ -дың қызмет аясы............................................................32

3 Тарау. Қазақ-түрік арасындағы әдеби байланыстар..........................38

Қорытынды..............................................................................................46
Әдебиеттер тізімі.....................................................................................48
        
        ӘЛ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Шығыстану факультеті
Түріктану кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тәуелсіздіктен кейінгі қазақ – түрік әдеби-мәдени байланыстары
Орындаған: 4 курс ... ... ... ... Ж. ... ... ... жіберілді
«____»______2005
кафедра меңгерушісі аға ... ... ... ... ... Қазақстан мен Түркия арасындағы байланыстарың қалыптасуы және
дамуы
1.1 ... ... ... Өнер ... ... беру ... ... ... әдеби-мәдени байланыстардағы ТҮРКСОЙ ұйымының
рөлі
2.1 ... ... ... -дың ... ... ... -дың ... Тарау. ... ... ... ... 90-шы ... басы ... даму тарихында үлкен бір
дүбірлі өзгеріспен басталды. Бүкіл Евразия материгінде ең күшті, ең ... ... ... ... ... ... алып, капиталистік
жүйеге қарсы бағытта дамып келе жатқан біртұтас ... ... ... аренада жаңадан жас тәуелсіз ... ... өзі ... ... даму ... жаңа бір ... ... мен саяси әлеуметтік дамуы бір орталыққа ... ... ... ... ... ... кезеңде нақты даму
бағытын белгілеп, ... ... ... ... ... ... ... айналды. Осы ретте тәуелсіздігін алған Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатта дұрыс бағыт
белгілеп, бүкіл әлемдік даму үрдісіне тез арада ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің қолдауынсыз халықаралық ... ... асуы ... емес ... ... ... ... саясат, дипломатиялық қарым-қатынастар –
достықты, бейбіт мақсатты, өзара сенімді, тиімді де ... ... ... игілік – сауда, кең ауқымды мәдени байланыстар арқылы
жүзеге ... ... ... ... ... даму ... отырып, елдегі қайта құру ісін нәтижелі жүзеге асыруда ... ... ... елдеріне қарағанда, Азия елдерінің даму үрдісінің
жақындығын ескереді.
Он бір миллион ... ... кең – ... ... ... екі
жүз миллиондық Түркі әлемі, бүгінде Еуразияның нақты шындығына айналды. Бұл
шындық, ... ... ... ... ұлы ... адам ... ... табиғи байлықтары және сан-салалы мүмкіндіктерімен
әлем сахнасынан өз орнын іздеуде. Бұл ұлы ... ... және ... тілі, діні мен мәдениеті бір. Ойшылдары мен өнерпаздары
ортақ. Өмірге, дүниеге деген ... ... ... ... ... ... өте жақын әрі ұқсас, түркі елдері деп
аталатын түбі бір, тілі ... 40-қа жуық ... ... ұзақ ... ... - ... өртегені өкініш еді. Түркі елдерінің қайта қауышуына
тәуелсіздік алған 5 ... - ... ... ... ... басқа түркі халықтары мен Түркия мемлекеті
арасында ... ... ... ... ... аса ... жаюы – ... құбылыс, ұлы үрдіс болды. Қазақстан үшін бұл ретте ... діні бір, ... бір ... ... жақындасуы ғасырлар бойы
түркі халықтарының арманының жүзеге асқандығы еді.
Соңғы он неше жылда ел ... ... ... ... ... Азияда Еуропалық даму үрдісіне сай ақсүйектік державалардың біріне
айналған Түркияның халықаралық аренада алатын орны мен даму ... ... үшін ... ерекше.
Екі ел арасындағы тығыз бауырластық ... ... ... ... мен Түркияны байланыстыратын ортақ ... аз ... ... екі ел Еуропа мен Азияның ... ... ... келсек – халықтардың шыққан тегі, тілі ... ... - ... ... ... саяси, мәдени-гуманитарлық салалардағы көмегі
Қазақстан мемлекетінің бүкіл қажетін өтемегенімен де, белгілі бір дәрежеде
қолдау, қуат ... ... бір екі ... ... ... барысы, даму деңгейі
Алдыңғы және Орта Азия аймағы мен ... ... ... орны ... ... ... етудегі рөлі аймақтық интеграцияны жүзеге
асырудағы белсенділігі бүгінгі күні бұл мәселердің өзектілігін айқындайды.
Бүгінгі күні Түркия мемлекетінің ... ... мен ... ... ... көмегі, мәдени саладағы нәтижелі ынтымақтастығы – ... құру ... ... келе ... ... үшін ... әсерін
тигіхзері даусыз.
Қазақстан мемлекетінің сыртқы саясатының әртүрлі ... ... ... ... шеңберінде шетел мемлекеттерімен жан-жақты
ынтымақтастығын, соның ішінде түбі бір Түркия ... ... ... ... тенденцияларына талдау жасау ғылыми жағынан
да, саяси көзқарас тұрғысынан да өзекті мәселе.
Тақырыптың ... ... ... ... саясатында Түркиямен
қарым-қатынасының ұзақ болмауы салдарынан бұл ... ... ... ... ... Алайда, қазіргі ... ... ... ... ... ... бір қатар көлемді еңбектер де өз бағасын тауып отырғаны белгілі.
Қазақстанның Түркиямен болған әдеби-мәдени қарым-қатынасы орнауының
алғашқы ... және ... ... ... мен ... Бурыбаева
Ардақтының 2002 жылы жарық көрген «Қазіргі кезеңдегі Қазақстан-Түркия
қатынастары» атты ... ... ... ... ... ... ... 1992 жылы бастап еркін еларалық ... ... ... басшылығының екі жақты қарым-қатынастың барлық жағын
қамтып, ... ... мен ... ... көптеген
мағлұматтар алудың басты көзі болды десек ... ... ... ... Қазақстан», «Түркістан», «Жетісу» сияқты ... мен ... ... «Ақ ... журналдарының Қазақстан – Түркия әдеби-
мәдени байланыстары туралы талдаулар жасауға, ғылыми негізде ой ... мол ... ... ... ... ... ... өзі
мұрындық болып ашқан орыс-түрік тілдерінде кеңінен мағлұмат беретін «Medya»
және «Turk Dunyasi» атты басылымдардың көмегі көп.
Екі жақты ... ... ... дамып-өрбуінің
деңгейін, факторлық сипатын, нәтижесін, болашаған анықтауда саралау, ... ... ... байланыстардың аймақтық дәрежедегі әлемдік даму үрдісіне
қосып отырған үлесінің маңызын көрсететін салыстырмалы әдіс дер едік. ... ... ... ... ... Түркиямен болған сыртқы
саясатының ерекшелігін анықтауға мүмкіндік береді.
Күнделікті баспасөз беттеріндегі ... ... ... ... әдеби-мәдени байланысының орнауы, дамуын анықтап,
мәнін ашуда бақылау, қадағалау әдісін қолдандық.
Тақырыптың зерттелу деңгейіне көз ... ... ... ... ... алға ... қазақ-түрік әдеби-мәдени байланыстарының түркі
жақындастығының тарихи заңдылығын анықтау, екі ел арасындағы байланыстардың
қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... дамып келе
жатқанын және қатынас орнаған жылдардағы ... ... ... ... жеткізу. Осы негізде дипломдық жұмысты жазуда ... - ... мен ... ортақ негізді, шығу тегінің бірлігінде,
түркі тегінің, ... ... ... ... ... ... ... қазақ-түрік әдеби-мәдени саладағы байланыстардың барысын, қамтып
отырған мәселелер ауқымын, қол жеткен жетістіктер деңгейі мен маңыздылығын
анықтай ... екі ... ... нығайтудағы рөлін негіздеу.
- ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының екі ел ... ... ... ... ... құрылымы: Дипломды ... ... үш ... және әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Тарау. Қазақстан мен Түркия арасындағы ... және ... ... ... ... ... халықтың болмасын елдігін, өзіне тән ерекшелігін, ... ... сол ... ... ... ... салт дәстүрі.
Өйткені жер бетінде адам қалай пайда болып тіршілік етсе, сол адаммен бірге
мәдениет, ... ... ... ... ... ... әр мемлекеттің
даму дәрежесі оның мәдениетінің, ғылымы мен білімінің, адамдарының әл-
ауқатының ... даму ... ... өлшенеді, соған қарап
бағаланады.
Қандай заман болмасын, қандай жағдайда болмасын екі ел ... ... ... маңызы өте зор. Өйткені сол елдердің
дәстүрі, ғылымы, ... ... осы ... жақындастарытын,
бауырластыратын, достастыратын рухани күш. Өнердің құдіреті, ғылымның
құдіреті ... ... ... ... оған ... аудармашының да
қажеті жоқ. Күллі әлем мәдениетінің құдіретіне бас иіп, ... ізгі ... ... ... ... ... ... күш ретінде үлкен маңыз береді.
Мәдениет – халықтың салт-дәстүріне, ... ауыз және ... ... ... дініне, мораль мен этикасына және экономикасына
қатысты туындылары, осы ... ... мен ... ... ... ... – тарих, мәдениет – тіл мен дін, мәдениет көне қазбалар ... ... ... ... ... рух және ... ретте қазақ пен түріктің түбі бір түркі ... ... ... келе ... ... ... жатқан түркі өркениетінің
өкілдері екендігі екі елдің бір-бірімен жақындаса ... ... ... ... отырғандығы бұлтартпас айғақ.
Бүгінгі күні түркі өркениеті әлемдегі ... ... ... ... ... мыңжылдық тарихы бар үлкен үрдіс.
Түркі елдерінің арасынан шыққан көрнекті ғұламалардың, ойшылдардың,
өнер қайраткерлерінің ... ... көз ... ... түріктің
өркениет тарихындағы орны мен мәніне қанығуға болады.
Алгебраның негізін салған Хорезми, ... ... ... ... Әл- ... ... білімпаз Бируни, тілші ғалым Қашқари, т.б.
түркі өркениетінің көрнекті өкілдері. Бұған қоса ... ... ... ... ... ... ... – дидактикалық дастан
жаратқан Баласағұн, ақындар Низами, ... ... ... жұлдыздарды мәңгі
есте сақтау, ұрпақтарға үлгі ету біздің парызымыз /28/.
Осындай ұлы адамдар негізін ... ... ... ... ... табуда. Бүгінгі күні түркі тілдес мемлекеттердің ...... ізгі ... ... өлмес дәстүрлерін жаңартып,
жаңғыртып бүкіл әлемге түркі өркениетінің ... ... ... әлем
өркениетінің ерекшелігін таныту.
Осы ретте әртүрлі саяси кедергілерден ... ... ... жалғастыру бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Қазақстан мен
Түркияның арасындағы ең алғашқы қадамның да ... ... ... ... деп ... ... кезінде тікелей қарым-қатынастың болмауынан екі елдің
арасындағы ... ... ... ... ... қасы. Тек 1979 жылы 25-30
қыркүйек аралығында Стамбул қаласында «Гунайдын» газетінің ... ... ... ... әндер конкурсында жерлесіміз өнер жұлдызы
Роза Рымбаеваның қатысып, ... ... ... ... мәлімет бар.
Қазақстан мен Түркия республикасының арасындағы мәдени ... жылы 5-6 ... ... ... ... ... министрі
Намык Кемал Зейнектің біздің ... ... ... ... ... жылы 5 ... ... шартынан кейін екі ел арасындағы
рухани байланысты одан ары ... түсу ... 1992 ... ... ... мен ... ... президенттері мәдени
ынтымақтастық шартына қол қойды.
Қол қойған ... екі ... ... ... фестивальдарын
өткізу, жоғарғы оқу орындарымен тікелей байланыс ... ... ... университеттерінде түрік тілі кафедраларын ашу, түрік раиосы мен
телевидениесінің ... ... ... ... ... екі жақты музыка, өнер қайраткерлерінің гастрольдік сапарларын
ұйымдастыру, ... ... ... барыс-келісін қадағалау,
кітаптар, өнер туындылары, микрофильдермен алмасу, екі жақты ... ... т.б. ... ... ... келісімдер жасалды.
Қоғамдағы өзгерістерді аңдап отырған бұл мемелекет басшылары түркі тілдес
халықтармен ... ... ... ... бастағаны көп нәрсені
аңғартады.
Н.К. Зейбек бастаған делегация өкілдері түбі бір ... ... ... сәті ... ... ... ... мәдениетінің
үндестіре дамытуда достық, өзара көмек, тәжірибе ... ... ... әлемге
түркі мәдениетінің кереметін, ұлы күшін таныту керектігін мақсат еткен.
Екі ел арасындағы бұл ... ... ... ... жол
ашары болды. Түрік делегациясының басты ... ... ... ... ... ... бірі Қожа ... Иассауи кешені
болды. Түрік делегациясы осы А. Иассауи және ... ... ... ... ... ... өз ... алатынын білдірді.
Екі елдің арасындағы байланыстың болашағын бекітуде Түрік делегациясы
Шымкент қаласында болып, ... ... ... ... тәртібімен
танысып, оқушылардың өнерлерін тамашалады. Сонымен қатар Шымкент қаласының
суретшілерінің туындылары қойылған көрме ... ... ... ... таныстып, сол арқылы Қазақстандықтардың тұрмыс – тіршілігінен
біраз мағлұмат алды.
Осы сапардың ... ... ... ... ... халқы мен
қазақ халқының арасын жақындастыратын игі шаралар жүйесі ... ... ... былайғы уақытта мәдени жақындасуына жол ашылды. Мәдените
саласындағы бұл ... ... ... ... ... ... дәрежеде күшейте түсу үшін Түркияға Қазақ ССР-нің Мемлекеттік
Комиетінің төрағасы Қанат Саудабаев ... ... ... ... ... Бұл ... қорытындылары жөнінде пресс- конференция
ұйымдастырып, делегация басшысы Қ. ... есеп ... ... ... ... ... қалаларында болып, түрік
мәдениетінің үлгілерімен танысып, мәдениет саласында екі ... ... ... ... ... ... делегациясының назарын аударған түріктердің ... және ... ... ... қалпына келтіру жұмыстарын өз
мойындарына алатындықтарын, барлық ... ... ... үшін ... ... қонақ үйін
салатындықтарын білдірді. Мұның өзі түрік халқының ата-бабаларының
мұрасына, ... ... ... бас иіп, қадірлеп-қастерлей білетін
дәстүрлерін көрсетеді.
Осы сапарда екі елдің арасында ірі өнер ұжымдарының ... ... мен ... ... ... орталықтар ашу, өнер және
мәдениет күндерін өткізу ... ... ... делегациясының сапары екі елдің арасындағы мәдени қарым-
қатынасты өркендетуге жасалған нақты ... ... Тек қана ... қай
елдің болмасын саяси тұрақтылығының, экономикалық жақсартуының, рухани
өрлеуінің негізі, тірегі. Осыған байланысты ... ... ... ... ... тұрған міндеті.
Міне, осыдан кейін Қазақстан мен Түркия арасында мәдениет, білім,
руханият салаларындағы байланыстар кең ауқымды өріс ... ... ... ... жасалған тағы бір қадам
Алматыда халықаралық ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... бастауы болды.
Түркия мемлекеті 1992 жылы 24-ші қаңтарды сыртқы істер министерлігінің
құрамында түркі тілдес мемлекеттермен және ... ... ... дамыту мақсатында Министрлер Кеңесінің №480
қаулысымен Түрік ынтымақтастығы мен даму агенттігін (ТИКА) құрған болатын
/30/. ... бұл ... ... ... ... ... Өзбекстан, Қырғызстан мемлекеттерінде тұрақты бөлімдері жұмыс
жасауда.
1994 жылы 17-ші қазан күні Анкара қаласында екі елдің ... ... Қ. ... пен Ә. ... ... ... ... қол қойды
/31/. Мұнда екі ... ... және ... ... ... барлық іс-әрекетті үйлестіру жұмысы Қазақстан республикасы
жағынан экономика министрлігіне қарасты шетелдік инвестициялар ... ... пен ... ... жөніндегі Түрік Агенттігіне
(ТИКА) жүктелгендігі жарияланған.
Агенттіктің негізгі мақсаты – дамушы елдерге ... ... ... ішінде түркі тілдес және ТМД елдеріне экономика, сауда,
білім, мәдениет, әлуметтік салаларда жәрдем беру және ... ... ... ... өз ... түрік мәдениетінің ескетркіштерін
кейінгі ұрпаққа жеткізу, сақтау мәселесін ... ... ... ... ... кітаптарды басып шығару жұмысын жүзеге асыруда.
«Манас» эпосы, «Физули», «Қазақстан және ... ... ... атты ... ... ... Ендігі кезекте Түрік агенттігі
«Түрік мәдениетінің көрмесі» атты жобаны ұйымдастыру жұмысын қолға алуда
/32/.
Бұл жоба бойынша Агенттік ... ... ... ... ... ... ... дайындық жүргізіліп, әлемнің әр
жеріндегі ... ... және ... ... ... ... ... – дегеніміз ұзақ мерзімді эволюциялық тарихи дамудың
нәтижесінде бір не ... ірі ... ... ... ... Белгілі бір кеңістіктегі материалды, рухани
мәдениетті біртұтас макро жүйе, мәдени тип. Географиялық ... ... ... ... ... да сол типтік негіз, оның өзегі сақталады.
«Өркениетке» терең қарасақ ол мемлекет ... ... ол ... мәдениеті, ол адами қарым-қатынастың мәденитеті, ол ... ... өмір ... ... ол ... мемлекетаралық
қатынастар мәдениеті, ол өзі өмір сүрген ортаны сақтау мәдениеті.
Осы кең мағынадағы мәдениет - эволюциялық даму үстіндегі ... ... ... ... ... жеткізеді. Батыстық
еуроцентристер адам баласының бір бөлігі өркениеттік ... ... ... ... жасампаздық жасауға қабілетсіз деп біледі. ... ... ... ... эволюциялық дамуы жоқ көшпенділер, ... ... жоқ ... деген пікірді уағыздайды.
Ғалымдардың бір тобы Алтайдан Днепрге дейін ... ... даму ... бар халықтардың бірлестігі – ол түркі
тектестердің мәдени бірлестігі ... ... ... ... ... Түркия пример-министрі М. Илмаздың сапары
кезінде Алматыда түрік мәдени орталығының ашылу рәсімі болды. Мұның өзі
түрік ... ... ... ... түбі бір ... өркениет
негіздерінің үндесуіне жағдай жасайтын сәтті қадам болды. Орталық жұмысын
түрік ... ... ісі ... ... А. Коркмаз мырза
басқарып отырды. Бұл мәдениет орталығында түрік әдебиеті, ... ... ... ... онда ... ... ... қайта құру
құрылысының жұмысын қандай ... ... ... туралы фото
объектілер негізінде кең мағлұмат беруге жағдай жасалған. ... ... ... ... ... ісін ... алып, арнайы сынып ашып, тіл үйрету
курстары жұмысын жандандыруда. Сонымен қатар қазақ-түрік ... ... ... ... ... кештер ұйымдастарып, екі
жақты мәдени қатынастардың дамуына өз үлесін қосуда.
Екі елдің арасындағы мәдени ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың Түркияға 1992 жылы 30-31 ... ... ... ... ... ... ... кеңесіне қатысу
сапарында одан әрі кеңейтілуіне жағдай жасалды. Осы ... екі ... ... ... ... қол ... ... мәдени-имандылық қарым-қатынас саласында білім мен
ғылым, мәденит пен спортты ... ... ... ... ... ... Түрік телерадиосы арасындағы ынтымақтастық туралы
хаттама, сонымен қатар ғылыми, ... ... ... ... ... ... қол ... мемлекет қайраткерлері, барлық түркі қауымдарының ұстанған
бірсыпыра ортақ көзқарастары ... ... бірі ... ...... ... тайпаларының басын қосып, қауым ... ету. ... ... ... ... ... жат ... бөгде мәдениеттің әсерін мейлінше сырт ... ... ... ... ... ... мүддесіне сәйкес келгенде
ғана пайдалану шынайы түркі ұлттық ... ... ... ... ... - өзін туғызған мәдениеттің ең жоғарғы әлеуметтік
көрінісі. Әрбір ұлт өзінің тарихын, мәдениетін мақтаныш етеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... еншілес,
тағдыры тамырлас болады.
Түркі тілдес халықтардың мәдени байланыстардың жаңа ... ... жылы 21-32 ... ... Анталья қаласында өткізілген «Түрік
тілдес мемлекеттер мен ... ... ... ... болды. Бұған Қазақстан мәдениет министрі бастаған өнер майталмандары
қатысты. Құрылтайдағы басты мәселе – ... ... ... ... ... пен ... ... негізінен түркі тілдес халықтардың әліпбиін
ортақ негізге көшіру мәселелері қарастырылды. Бұл ... ... 1994 жылы 22-23 ... ... ... ... мен Түркияның арасындағы мәдени байланысты кеңейтіп одан әрі
дамытуда 1996 жылы ... ... екі ... ... министрлері Т.А. Мамашев
пен Н. Кахраман қол ... ... ... ... Түркия мен
Қазақстанның мәдени байланысы туралы келісім-шарттың маңызы зор ... мен ... ... арасындағы мәдени байланыс екі ел
мемлекет басшыларының арнайы кездесуінде пысықталып, мән ... ... ... өзі ... ... екі елдің арасындағы мәдени
байланыстар жыл өткен сайын күшейіп, ешқандай кедергілерсіз дамуда.
2. Өнер саласындағы байланыстар
Қазақстан мен ... ... ... қол ... ... шартында екі елдің мәдениет және өнер ... ... ... ... ... ... 1991 жылы 25 көкек – 1 ... ... ... ... және ... күндері болып өтті.
Оған Қазақстан делегациясын Қазақ КСР-ның мемлекеттік кеңесшісі Мырзатай
Жолдасбеков бастап барды /32/.
Өнер және ... ... ... Анкарада, жабылу салтанаты
Стамбул қаласында өткізілді. Бұл ... ... ... ... өміріндегі
елулі оқиғалар болды. Түбі бір екі халық үшін бұл ... ... ... ... өнер ... ... ССР-ның халық әртістері қоюшы-режиссер
Байғали Досымжанов пен балетмейстер Зауірбек Райбаев дайындаған ... ... Бұл ... КСРО және ... ... әртістері Р.
Жұбатурова, Ғ. Есімов, Қ. Байбосынов, әншілер А.Қоразбаев, композиторлар Н.
Тілендиев, Е. Рахмадиев және т.б. өз ... ... ... қатар
халықаралық конкурстардың жүлдегері, пианист Гүлжәмилә Қадырбекова мен
скрипкашы ... ... ... өнер ... ... ... ... Ал
қазақ балетінің жұлдыздары, Қазақ КСР-ның еңбек сіңірген ... ... мен М. ... Б. ... ... қызу қарсы алынды.
Концертте сонымен қатар өз өнерлерін иллюзионисші-шеберлер С. Шукуров
пен С. Қабигужина ... ... ... ... ... ... Раиса және Балтабек Жұмағұловтар да көзге түсті.
Түрік жұртына қазақ халқының ән-күй өнерінің ... ... ... ... ... Н. ... ... «Отырар сазы»
фольклорлық оркестрі мен «Сазген», «Мұрагер» фольклорлық ансамбілдері
болды. ... ... ... ... атты би ұжымдары қазақ халқының
би өнерінің де жоғары дәрежеде дамығанын ... ... ... бағдарламасында белгіленгендей Түркияда Қазақ
кино өнерінің апталығы да сәтті өтті. Түрік жұртшылығының назарына ... ... ... ... режиссер Б. Мансуровтың түсірген
«Бейбарыс Сұлтан» атты екі сериялы жаңа фильмі, Р. Нугманов ... ... ... Т. ... «Бөлтірік адамдар арасында» атты фильмі болды.
Сонымен қатар, Е. ... ... ... ... Ал деректі фильиерден режиссерлар О. Рымжанов және В. Рерих
түсірген семей облысындағы ядролық сынақ аймағын жабу үшін ... ... ... ... ... мен В. ... ... «Момыш-ұлы»
фильмі болды.
Қазақ делегациясы түрік халқын қазақ әдебиетінің туындыларымен
таныстыру ... ... ... ... Сондай-ақ, қазақтың
тұрмыс-тіршілігі мен өнерін паш ету мақсатында қазақтың ...... ... ұйымдастырды. Ол үшін мемлекеттік музейден 162 әртүрлі
әдемі заттар-ежелгі ... ... ... ... ... ... ағаштан жасалған заттар апарылды. Сонымен қатар қазақтың киіз ... ... ... ол ... ... ескерткішке қалдырылды.
Қазақстандықтардың бұл өнер күндері түрік жұрты қазақ халқының осы
уақытқа дейін ... ... ... ... өнер және білім
деңгейінің қаншалықты дамығанын ... ... ... ... ... ... одан әрі жақындасуына жол ашты.
Екі елдің арасындағы мәдени байланыстың нығайып, қазақ халқының түрік
халқы ... ... ... 1992 жылы 31 ... 1 ... ... Түрік
халқының өнер мен мәдениеті күндері үлкен ықпал жасады.
Түркия өнер қайраткерлерін ... ... ... Факри Сағлар
бастап келді.
31 қазанда Абай атындағы опера және балет театрында түрік ... ... ... және түрік өнер шеберлерінің концерті ... көне ... ... ... фольклорлық және эстрада шеберлері,
мемлекеттік би ансамблі өнерлерін көрсетті. Екі күн бойы ... ... ... ... ... Ә. Қастеев атындағы өнер музейінде түрік қолөнершілері
мен суретшілері туындыларының көрмесі ... ... ... ... түрік диаспорасы көп орналасқан ... мен ... да ... қанағаттандыратындай дәрежеде өткізілді. Осы
сапарда министрлер екі жақ бірігіп Қ.А. Иассауи ... көп ... ... ... алу туралы келісті.
Сондай-ақ, түрік үкіметі Иассауи кешенін қайта қалпына ... ... ... ... ... атап ... ... жылы желтоқсан айында Стамбулда Түркия президенті Тұрғыт ... ... Өзал жеке ... ... мен Қазақстанның «Таң» жеке
теледидар каналы арасында келісім шарт жасалды. Келісімге Ахмет Өзәл ... ... ... Ләйлә Бекетова қол қойған болатын /68/.
Осы келісім ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер ала бастады. Түркия мемлекеті Қазақстанның
өміріндегі барлық елеулі оқиғаларды атап өтуге, ... ... ... ... отыр.
1998 жылы тамыз айында ... ... ... ... мен ... ... делегация барды. Бұған Қазақстан
тілшілер қоғамы ... ... ... ... ... ... ... телевидениесі хабар бөлімі бастығы Нұрлан Нұрғазин, ... ... ... «Заман-Қазақстан» газетінен Жұмабай
Шаштайұлы, қазақ-түрік ... қоры ... Али ... және ... ... ... бастығы Енес Жансевер қатысты /10/№
Қазақ-түрік білім қоры шақыруымен ... ... ... ... ... және ... ... басшысы Фетхуллах Гүленмен де
кездесті. Гүлен мырза әр тақырыпта қойылған тілшілер ... ... ... тілшілері де бір аптаға созылған сапардан тәжірибе алмасып
көптеген мағлұматтар алды.
Осы жылдың 30 тамызында Заман-Қазақстан газетінің орталығында Қазастан
тілшілер ... ... ... ... ... ... одағы» құрылды /36/. Мақсаты - түрлі ұлыстардан ... ... ... ... ... ... барлық басылымдардың
арасында ынтымақтастық орнату, Түркия мен ... ... ... ... ... жақындастыруға тырысу. Бұл бас қосуда
қатысқандар жағынан «Қазақ-түрік журналистер одағы» бастығы болып, Заман-
Қазақстан ... ... ... Ж. ... ... ... ... айынан бастап Қазақ радиосының ұлттық ... ... ... бір рет 20 минут көлемінде түрікше хабар таратыла
бастады. Қазақстандағы Түркия елшілігі жанынан бұл шара ... ... ... ... ... жылдың ақпан айында «Қазақ-түрік журналистер ... ... ... ... ... ... журналистерге құнды
сыйлықтар табыс етілді /37/.
Жиынды қазақ-түрік білім қорының төрағасы Заман-Қазақстан газеті
Өкілдігінің ... Әли ... ... ... ... екі халық ынтымағы
мен қатынастарын нығайтуда бұқаралық ақпарат құралдарының ерекше рөліне
тоқталаған ол ... ... ... ... бір туысқан елдердің жақындасуы,
арадағы байлықтараға мұрындық болу – бұқаралық ... ... осы ... ... қауымдастық тарапынан ұйымдастырылған
алғашқы ауқымды шараның нәтижесіне куә болып отырсыздар». ... ... ... ... журналистер қауымдастығының
төралқа мүшесі Камал Смайыл Қазақстанда тұңғыш рет ... ... ... алдағы уақытта көлемді істерді жоспарлап отырғанына
тоқталды.
Қазақстандағы Түркия елшісі К. Ташкент екі ел ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты өркендетуде жазушылар мен
тарихшыларға жүктелген міндеттің салмақтылығын тілге тиек етті. Бәйгеге ... ... ... ... ... қатысып, олардың 15-і жүлдегер
атанды.
Қол қойған бұрынғы ... ... ... мен ... ... ұжымдар мен жеке әншілердің ... ... жылы ... Ялова қаласында өткен фестивальге Қазақстаннан
1993 жылы құрылған «Ер төстік» балалар қоры ... ... ... иеленді
/38/. 1998 жылы тамызда Жамбыл облыстық балалар мен ... ... ... ... елінде болып өнер көрсетті.
«Бозторғай» - осы елде ... ... атты ... ... ... ... елінен қатысқан үш өнер ұжымының бірі.
Тараздық жас ... ... ... мен ... ... ... қошаметпен қарсы алды.
1998 жылы 27-28 ... ... ... ... министрі
мемлекеттік діни музыка көркем өнершілері және түрік елдері білім қоры
«Сема» үйірмесі сема ... ... үшін ... келді /39/. Бұл
мәдени шараның қазақ-түрік білім қоры мен ... ... ... ... Екі ел арасындағы мәдени, көркемөнер байланысының
дами түсуін мақсат еткен бұл шара ... ... ... ... бастығы Әбдұлкәдір Дікіжі, бұл діни билерді Орталық ... ... ... сема үйірмесінің бұрын Еуропа
мемлекеттеріне барып өнер ... ал ... ... ... рет ... айтты. Қазақстан мәдениет министрлігі атынан сөйлеген мәдениет
мүдірі Дидаш Битова Орталық Азия мәдениетінің ... ... мен ... ... жатқанынатап өтті.
Есімі әлемге әйгілі әнші Таркан 2004 жылы мамырдың 25-і ... ... ... ... ... ... ... кешенінде
жоспарланған концертін берді. ... ... ... ... ... рет Қазақстанда шығып отыр. Оған Қазақстандықтар шексіз алғыстарын,
ризашылықтарын білдірді /40/. ... ... ол ... Азия елдерінің
ішінде біздің мемлекетімізде тұңғыш концертін ... ... ... ... ... В. ... ... Қазақстандағы
төтенше және өкілетті елшісі Танер Севен мырза, т.б лауазымды ... ... ... ... өнер ... ... ... көрмелері ұйымдыстырылды. Бұл ... өнер ... ... ... А. ... мен Ж. Аубакированың Стамбулдағы
концерттері және Қ.А. Иассауи атындағы университетінің жас өнерпаздары
Түркияның ... ... ... ... ... ... ... ел өкілдерінің өзара өткізген мәдени шараларға қатысуының ... бар ... ... Атап ... бір топ қазақстандық ғалымдар,
әдебиетшілер және қоғам қайраткерлері Денизли қаласында өткізілген VI ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыруымен және президент С. Демирелдің қамқорлығымен өткен
«Қорқыт ата мұрасын танып білу» ғылыми-практикалық конференциясына қатысты.
Аталмыш конференция шеңберінде ... С. ... ... ... ... ... және әдебиет қайраткерлеріне – олардың ішінде Қазақстандық
белгілі қаламгер Мұхтар Шахановта бар – ... ... ... ... ... мүшесі куәлігін табыс етті.
Екі ел қатынасын нығайтып, мәдени байланыстарды арттыруда бауырлас
қалалардың қосқан үлесі орасан зор ... ... ... ... ... өтетін болса, енді екі елде алма-кезек бауырлас қалалардың күндері
өтетін болып жүр.
1998 жылы ... мен ... ... қала ... қол ... жылы ... облысының әкімі Заманбек Нұрқаділов, ... ... ... ... ... ... 14-17 март ... Стамбулға
барды. Заманбек Нұрқаділов екі бауырлас ел ... ... ... ... ... түсуді мақсат етіп қойғандықтарын айтты. Екі
қаланың мәдениет, діни және ... ... ... және ... ... ... білім, техника, өнеркәсіп, ... ... және ... ... ... ынтымақтастықтың
арттырылатындығын айтты /42/.
2001 жылы Стамбулда өткен Алматы қаласының ... ... әлі ... Бауырлас қалалардың достық құшағы айқасқан сол
мерекеге ... ... жуық ... ... ... ... ... өнер мерекелері, т.б мәдени шаралар ұйымдастырылған еді. 2004
жылы 28 ... пен 2 ... ... ... ... ... ... Мәдени күндердің ашылу салтанаты, яғни ... ... ... ... ... ... ... 28 қыркүйек күні
Республика алаңынан ҚР Орталық Мемлекеттік мұражайына дейін ... ... ... аясында көптеген ресми кездесулермен бірге бірқатар
концерттік бағдарламалар, ... ... еді. ... ... ... ... ... және «Мевлеви» дәруіштерінің
мерекелік шырқауы халық көңілінен шығып, қызу ... ие ... ... ... ... ... ... Зелиха Сунал, Халұк Левент сынды эстрада
және кино жұлдыздарының өнерлері, бірқатар көркем ... ... ... ... ... бөлінді.
Бауырлас қала Астана мен Анкара арасындағы байланыстар жоғары ... ... 2001 жылы ... ... ... астам шақырылған
қонақтың қатысуымен Анкара күндері, артынан іле-шала Анкарада да ... ... ... ... ... ... өткізілген
болатын /44/. Мұндай бағдарламалар екі елдің достығына және мәдениет
алмасуына ... ... жыл 5 рет ... ... ... ... ... әкімі Меліһ
Гөкчек мырза қатысты. Астана мен Анкара арсындағы қатынастар өте ... ... ... екі қала ... ... жасалған протоколдарға
сай бауырластық тек жылына бір рет ... ... ... ... ... ... ... де жақындай, беки түседі деп жоспарланып отыр.
2002 жылы жер ... ... бас ... ... түріктің
көрнекті қаласы Антальямен бауырлас қала болды /45/. Бұл ... ... ... ... ... еді. Осы жылы ... қаласының өкілдері арнайы барып қайтқан болатын. Сол
бауырластық ... үшін ... 18-і күні ... ... ... ... Коч бастаған делегациясы Талдықорған қаласына келді.
Оларды облыс әкімі Шалбай Құлмақанов қабылдап, ... ... ... тапсырды.
Әкім қабылдауынан кейін екі қаланың бауырластығының маңызы жайлы
айтылып, экономика, ... ... ... ... салаларындағы
байланыстарды одан әрі дамыту жайлы сөз болды. Талдықорған қаласының әкімі
Сәкен Жылқайдаров пен Анталья ... ... ... Коч бауырластық
келісімге салтанатты түрде қол ... ... қала ... ... лицейінде болып, оқу ... ... ... өздеріне
арналған дастарханнан дәм татып, концерт тамашалады. Қонақтар қонақжайлылық
танытып, құшақ жая қарсы алған ... ... және қала ... білдірді.
Өнер саласындағы байланыстар екі ел арасындағы достық қарым-қатынасты
нығайтып, екі ... ... одан әрі жете ... ... көпір болып,
көңіл қуантар серпінмен дами береді деп сенеміз.
3. Білім беру саласындағы байланыстар
Екі ел арасындағы мәдени байланыс білім беру ... ... ... Бұл саланың негізгі құжаты 1992 жылғы 18-мамырда Анкара қаласында
Қазақстан республикасының білім беру ... Ш. ... пен ... ... ... беру ... К. Топтан қол ... ... ... екі ... ... стажер, ғылыми қызметкерлермен алмасу,
Қазақстанда түрік тілін оқыту орталығын және түрік жағы 4 оқу ... ... ... т.б, ... ... ... саны ... Хаттама 1997 жылдың 31-желтоқсанына дейін күшінде болатындығы
анықталған.
Білім беру, оқу-ағрту ... ... ... ... ... орын алады. Өйткені ғасырлар бойы адамзат баласы жинаған
жетістіктерді, ілімдерді ескермейінше, оқып-үйренбейінше ... ... ... ... Ал ... ... әлем жұртшылығы жинаған тәжірибені
оқып-үйрену бұл дамуды көрсетеді.
Тәуелсіздік алған Қазақстан мемлекетінің оқу-ағарту саласына ... ... ... ... мол. Ең ... 1992-93 оқу ... ... лицейі ашылған еді, ал қазіргі күнде лицейдің саны 28-ге ... ... ... ... ... ... ... «Фезагазетчилик», «Шелале» және «Ефрак» фирмаларының тікелей
көмегімен ашты.
Қазақ-түрік лицейлерінің мақсаты - әлем ... ... ... ... ... осы ... сай құрал-жабдықтарды және ... ... беру ... ең ... ... ... ... білім беру, сонымен қатар қазақ-түрік халықтарының бауырластығы мен
достығын нығайту.
Лицейлерде математика, химия және биология пәндері ағылшын ... тілі мен ... ... ... мен ... бейнелеу өнері,
дене шынықтыру пәндері – қазақша, жалпы тарих, жалпы география, компьютер,
социология, психология, логика пәндері – түрік ... ... бәрі ... жаңа ... ... ... оқу-құралдарымен толық қамтамасыз етілген. Лицейлердің
әрқайсысында оқушылар жатақханасы бар.
Қазақ-түрік лицейлері әлемдік ... сай ... ... әр ... ... біраз лицейлер осы ... ... ие. ... ... ... лицей - экономикалық ,
Талдықорған қаласындағы – техникалық, Шымкент және ... ... ... ... ... қыздар лицейі жұмыс жасайды. Тараз
қаласындағы экономикалық колледжге ... ... ... ... ... банк ісі, есеп және сауда бағытында білім беріледі.
Талдықорған қаласындағы техникалық лицейге 9-сыныпты бітіргендер
қабылданады. Бұл ... ... ... ағаш ұсталығы ... өнер ... ... және ... шығыстану лицейлеріне 6 және 8-сыныпты
бітірген оқушылар алынады. Бұл мектептерде 1 жыл ... ... ... дәрістер оқытылады. Жоғарғы сыныпта жаратылыстану ғылымдарымен
қатар шығыстану саласындағы пәндер үйретіледі.
Талғар ... ... ... 8-сыныпты бітірген қыз балалар
компьютер ісі мамандаға бойынша қабылданады /46/.
Қазақ-түрік лицейлері бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қазақ балаларының көбі осы ... ... ... ... қазақ-түрік лицейлері Қазақстанның барлық басты
қалаларында ашылған.
Қазақ-түрік лицейлерінің оқушылары біраз халықаралық ... ... ... ие ... Осылайша олар Қазақстанды әлемге
танытуда өз үлестерін қосып отыр.
1994 жылы Болгарияда биология пәнінен өткен ... ... ... ... оқушылары С. Шерханов, Б. Бахаудинов, Н.
Сихымбаев күміс медаль, ал А. Махмудов қола медальға ие ... 1995 ... ... ... ... Азия ... ... пәнінен
өткізілген халықаралық олимпиадада қазақ-түрік лицейінің оқушылары алтын
және күміс ... ие ... Сол жылы ... ... ... ... ... екі қола медаль, 1996 жылы Украинада болған
олимпиадада екі алтын, бір қола ... ... ... ... 23 мемлекетінің қатысуымен математика пәнінен
Анкарада өткен олимпиадада Жезқазған қазақ-түрік лицейінің ... ... және ... ... ... ... Ринат Бекболатов алтын,
С. Нұрымов қола, Ақсай (Алматы) лицейінің ... М. ... қола ... ... /48/.
1996ж ақпан айында Стамбулда өткен ІІІ Европалық ... ... ... ... ... А. Әбілханов пен Ақмешіт қаласының
қазақ-түрік лицейінің оқушысы А. Дәрібаев күміс медальді жеңіп алды ... ... ... 1-3 ... ... ... ... алды. 1999ж Алматы қаласында 40 ... ... ... халықаралық жарысы болып өтті. Бұл ... ... ... лицейінің 11-сынып оқушысы Д. Каменев
жеңіп шығып, алтынана алқа тақты.
200 1жылы математика пәнінен халықаралық олимпиада АҚШ-та ... ... ... ... лицейінен Ә. Молдоңғаров, Б. Бектеміров және
А. ... ... алқа ... ал ... қазақ-түрік лицейінен И.
Гайничев те алтын медальға ие болды.
2003ж 14-19 шілдеде ... ... ... ... ... олимпиадада 3 лицей оқушысы жүлде төрінен көрінді.
2003ж 4-11 шілде аралығында Грекияның Афина қаласында ... ... ... ... екі ... ... күміс, қола медальдарға ие
болды. 2003ж 9-16 шілде аралығында Беларусияның астанасы ... ... ... ... халықаралық олимпиадада бір лицей оқушысы қола медальға
ие болды.
Университетке түсу үшін қазақ-түрік лицейлері 11-сыныпты бір ... ... үшін ... ... ... ... ... TCS-
Түркия республикасының жоғарғы оқу-орындары үшін емтихан, TOFEL (YOS) ... ... үшін ... SAT – ... университеттерге түсу
үшін жүргізілген емтихан болып бөлінеді.
Қазақ-түрік лицейлерінің түлектері, бітіргеннен кейін 90% жоғарғы ... ... ... ... ... ... алғашқы қазақ-
түрік лицейлерінің оқушылары 80% Қазақстан университетеріне, 20% Түркия
және шетел университетеріне ... ... ... бұл ... оқу сапасының ... ... ... Бұл ... болашақта қазақ, түрік, ағылшын,
орыс тілдерін жетік меңгерген жоғары деңгейдегі мамандардың, екі ел ... ... ... ... алып ... маңызы зор.
1993 жылы Қазақстанда түрік мамандардың көмегімен Түркістан қаласында
Ахмет ... ... ... ... ... ... дүниесінің астанасы Түркістанда ... ... ... ... қазақ-түрік университеті 1991 жылы 6 ... ... Н. ... жарлығымен «Түркістан мемлекеттік
университеті» болып ашылған болатын.
Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Түркия ... ... ... ... 1992 ж 30 ... ... ... «Халықаралық қазақ-түрік университеті» болып ... ... ... бой ... ... ... тұңғыш Президенті
Н. Назарбаев пен Түркияның сол ... ... ... ... С. ... ... зор болды. Түркия ... ... ... Қазақстанға жан-жақты көмек берудегі нақты істердің бірі ... ... ... ... екі ... ... ... мамандарды дайындауға үлес қосып, ... ... ... ... 1993 ... ... ... жұмыс істейтіндігі, оның
құрылысын жүргізуге, техникалық жағынан жабдықтауға Түркия өзі көмек
көрсететіндігін ... ... ... ... ... ... М. ... тағайындалды.
Аймақтық дәрежеде білім беретін бұл университетке үлкен маңыз ... 1993 жылы 30 ... ... ... осы университетті құруда –
ынтымақтастық шарт жасалды. Жасалған шартқа университеттің жұмысын ... ... мүше бола ... арнайы «Өкілдік Кеңес» басқаратындығы
және университет «жарғысы» қабылданғаны жарияланды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... келеді. Университет өз алдына жеке қалашық пен жатақханалар салуға
Түркия 10 ... ... ... ... ... маусым айында Түркия Президенті С. Демирел Қазақстан
Президенті Н. ... ... ... ірге ... қалауға үлес
қосты. Мұның өзі өкімет басшыларының екі елдің арасындағы достық қарым-
қатынасты нығайтуға ... ... ... ... Сол ... С. ... университет «аймақтағы тұрақтылық пен бейбітшілік үшін ... ... атап өтті ... ... бұл университетті толығымен жабдықтауды өз мойнына алып,
университетке 20 миллиард түрік лирасын техникалық көмек көрсетуге бөлді.
Құны 70 000 АҚШ ... ... ... ... ... жабдықтарға дейін Түркістанға жеткізілді. Сөйтіп, Түркия
Қ.А.Иассауи атындағы университетті қазіргі ... ... ... ... ... ... ... 1993-2001 жылдар аралығында
университет дамуына 86 ... ... АҚШ ... ... ... оқу ... басына дейін барлық оқу ғимараттары ... ... ... ... ... ... ... Тек 2000 ж
Түркия тарапынан университетке 12-14 млн. АҚШ доллары жұмсалды.
Қазір мұнда 11 факультетте ... ... ... ... 4 ... бар. 92 ... докторы мен профессор, 226 ғылым кандидаты мен
доцент, 600 оқытушы, 70-тен ... ... ... ... ... ... ... Қытай, Пәкістан, ТМД елдерінің жоғары оқу орындарымен
халықаралық байланыс орнатылған /53/. Жыл ... ... ... өз білімдерін одан әрі жалғастырса, аспирантурада 120 болашақ
ғалымдар оқиды. Университет ... ... Азия ... ... ... қатар, университет қабырғасында Қытай,
Үндістан, Сирия, Палестина, Пәкістан, ... ... ... 80-нен астам студент білім алады /54/.
1999 ж басында Түркістан мен Анкара қалаларының ... ... іске ... ... ... ... ... халықаралық
байланыс жүйесі жұмыс істейді.
Университетте түрік тілдес елдер мен ... ... де ... ... ... бірінші жылы барлық факультеттерде
міндетті түрде түрік тілі жүргізіледі. Бірқатар ... ... ... т.б. ... ... пән ... ... орталығында университет кітапханасы жұмыс істейді. Қазіргі
кезде кітап қоры 400 000-дай болса, жыл сайын кітап саны артып ... ... ... ... ... ... спорт
жарысында, Азия ойындары біріншіліктерінде талай рет ... ... ... ұлттық чемпионатында бірнеше дүркін жүлдегер болған
қыздар баскетбол командасы 1999-2000 жж қатарынан екі рет ... ... Осы ... ... ... ... елге үлкен даңқ әперді,
Сидней олимпиадасында аса ірі жеңіске ... ... ... алды. Халықаралық
ақындар айтысының жүлдегері де бар университетте /55/.
Университетте Түркиядан келген 40-шақты ғалым мен арнайы ... ... ... ... екі ... және ... ... мемлекеттердің арасында
жалғастырып, халықаралық саясатта олардың мүдделерін дәйекті ... ... ... ... ... ... айрықша
көңіл бөлінуде.
1996ж Алматыда Фатих атындағы Қазақ-түрік университеті ашылды. ... ... ... республикасының Президенті Н. ... С. ... ... ... ... ... аталды. Оның алғашқы
құрылтайшысы халықаралық «KATEV» қоғамдық қоры болды. ... ... ... ... ... мен университетте оқығысы
келетіндерге дүние жүзілік стандартқа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... өтеді, сонан соң 4
жыл оқиды.
Университет алғашқы жылы «шетел филологиясы» мамандығы бойынша дәріс
берді. 1997ж ... ... ... 1998ж «есептеуші техника
мен желіні бағдарламалық және ... ... және ... ... ... ашылды. Инженерлік факультет, жетекші ғылымдар
факультетері бар. Инженерлік факультетте ... ... ... ... ... тілі мен ... ағылшын тілі мен әдебиеті
оқытылады, ал ... ... ... қатынастар мен
өнеркәсіптік мамандар бөлімі бар. Қазақ тілі мен ... ... ... ... ... ... Білім ордасы халықаралық мамандарды
дайындауды ең басты мәселе ретінде қарастырып ... Оның ... ... экономикалық қатынастар мамандықтары бойынша ағылшын тілінің
тереңдетіле оқытылатындығын айтуға болады.
Барлық ... ... ... ... ... да) ... жетімдер жағдайы қиын студенттерге жеңілдіктер беріледі.
Екі елдің білім беру ... ... ... ... да Қазақстан республикасының азаматтарына білім ... ... 1992ж ... ... ... ... ... білім алуға
аттанды. Оның 600 - ... ... ... ... ... ... қорының демеуімен 65 жетім бала оқуға жіберілді. ... пен банк ... ... ... саяхат, спорт, даяшылық
қызмет мамандарын алып шығады. Сонымен қатар, Түркиядан Қазақстанға 500
түрік студенті оқуға ... ... ... ... ... ... ... қалауымен
Алматыда қазақ-түрік баспасөз медресесі ашылды. Бұл оқу орны негізінен
қазақ және түрік ... ... ... мен ... ... жүргізеді /57/.
1996ж бастап Түркияның сыртқы істер министрлігінің қамқорлығымен
Месхет-түріктер үшін ... жаңа ... ... Бұл ... 105 адам ... алуда.
Әскери істе білім беру үшін өкімет аралық ... ... 93 ... ісі жөнінде білім алуда. Ал 19 адам Анкарадағы полициялық академияда
оқып жатыр. Одан ... ... ... әртүрлі діни және қоғамдық
ұйымдардың жіберуімен тағы да 200-ге жуық ... ... ... озық оқу ... бірі Билкент университетінде
Қазақстандық 4 студент үшін Президент Н. Назарбаев ... ... ... оқу ... ... ... ... айында Қазақстан білім және ... ... ... ... ... ... Түркия республикасының білім
министрі Хусейін ... ... бір ... еларалық маңызды құжаттарға қол
қойды. Челик ... ... ... ... ... барды.
Лицейлерді аралап көрген Челик мырза бұл ... ... екі ... ... ... саласында жасалған жетістіктердің бірі екендігін
атап көрсетті.
Журналистермен кездесуде ... ... ... жауап берген
министр екі мемелекет арасында ... орын алып ... ... ... тоқталып: «Түркияда жүздеген қазақ студенттері оқиды. Біз ... ... ... ... ... ... ... Бұл жылы Түркияға
келетін Қазақстандық ... үшін 150 ... орын ... ... оқу орындарында да түрік жастары оқиды. Осындай білім
беру жолында қарым-қатынастың болуы ... ... екі ел ... ... зор үлес ... екі күн ... ... Челик мырза Түркістан қаласындағы
халықаралық қазақ-түрік ... ат ... ... ... ... Ал 8 ... Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде
болып, профессор-ұстаздар қауымымен ... ... ... оқу орындарында өзара маман дайындау істеріне де
ерекше көңіл ... ... ... ... ... ... ... алып жатыр. Түркияның 30-ға жуық оқытушысы жұмыс істеуде, өз
кезегінде Түркияның жоғарғы оқу орындарынан ... ... ... ақысыз негізде оқуларын жалғастыруда.
Білім саласында үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Жаңаша білім алған
жас ұрпақтар және білім беру саласындағы осы байланыстар екі ел ... ... ... ... одан әрі ... ... ... . Қазақ – түрік әдеби-мәдени байланыстардағы ... ... ... ... ... жан-жақты, әрі достық көңілде дамуында 1993ж
шілде айында түркі ... мен ... ... ... ... мен өнері жөніндегі Кеңес ұйымының құрылуының маңызы ... ойға ... кей ... ... ... деп риза боласың
өзің бір баласы саналатын сол халыққа. ... ... ... болса
төбедегі келеді», «ағайын тату болса ат ... Осы бір ... не ... ойды ... ... ... ... бар жерде тірлік бар»,
«бірліктен шайтан қашыпты» деп одан әрі баяғы бір оралы ойды, өмір ... ... ел ... дуалы сөздері қай кезе де, қай ... ... ... ... ... сол ... сол- бақытты.
Қазақстан ғана емес, кешегі Кеңестер Одағы дейтіннің бұғауында болған
елдер ... ... , ... ... не болар деген әрі-сәрі
сәтте Түркияның егемендігімізді ең бірінші мойындауынан басталған ... ... ... мемлекеттердің бас-аяғы 10 жыл ішінде ... ... ... ... ... ... ... дейін ұласты. Бұл
ағайындықтың жемісі емес деп кім айта ... ... енді не ... ... Осы сұрақтың жауабын ел тұтқасын
ұстағандар мен ақылдың кені зиялылардың да дәл бергені күні ... ... ... де талай ұрпақты разы етері сөзсіз. Ол жауап- ... ... ... ... ... жасауы еді.
Егемендіктің ауыр өткен алғашқы 10 жылына көз жүгіртсек, сол тұтасу
қадамының жемісін өмірдің әр ... ... Сол ... қадамдардың
бірі- ТҮРКСОЙ-дың өмірге келуі. Бұл 1992 жылдың көктемі болатын. Стамбулда
түркі тілдес мемлекеттер мәдениет министрлерінің бірінші бас ... ... ... ... негізі қаланды. Сол ... ... ... ... өткізіліп, жаңа ұйымның ... мен ... ... 12 ... ... ... өткен мәжілісте Әзербайжан,
Қазақстан, Қырғызстан, Түркіменстан, Түркия, Өзбекістан ... ... ... құру келісіміне қол қойды. Осы кеңесте ... ... ... және ... ... ... де қол ... /3,
б 435-437/. Кейінен бақылаушы елдер ретінде бұл ... ... ... Кипр ... ... ... Хакасия, Молдава
құрамындағы Гагауыз Иери республикасы қосылды.
ТҮРКСОЙ ішкі-сыртқы саясатынан тыс, ... ұйым ... ... ... ... ... ... қарамастан, мәдени байланыс саласында тең құқықты ... ... ... ... ... мен ... ... істеу принциптері
жағынан ЮНЕСКО құрылымына жақын. ТҮРКСОЙ ұйымының орталығы – Түркия
республикасының ... ... ... ... Бұл халықаралық
ұйымның ресми тілі - түрік тілі. ... ... ... ... ... ... бас қосудағы құжатта ұйымды қолдап,
қуаттайтыны айтылды. Ұйымға халықаралық бағдарламалар дайындау тапсырылды.
Ұйымның ең ... ... ...... ... Оның жұмысын –
уақытша үйлестіруші координатор ... ... ... уақытша
үйлестіруші болып Қазақстандық министр сайланды. Тұрақты кеңес шешімін ... ... Оның бас ... ... 1993ж бері ... ... министрі Полад Бұлбұлоғлұ атқарып келеді.
Жарғы бойынша жыл сайын Түркия 150 000 доллар, қалған 5 ... ... ... ... 10 000 ... ... ... деп белгіленген.
2.2 ТҮРКСОЙ-дың мақсаты мен міндеті
ТҮРКСОЙ-дың құрылғанына 10 жылдан асты. ... ұйым ... ... ... ... ... кішкене ЮНЕСКО-сына айналды. Өткен жылдар
ішінде ТҮРКСОЙ түркі тілдес елдермен өзара ... пен ... ... құра ... ... ... мәдениетін, тілін, өнерін, тарихын,
өркениет, тарихи мұрасын және тарихи-мәдени құндылықтарын зерттеп ... және бұл ... ... ... және ... ... мен
мәдениетінің байлығын, қуат-күшін келешек ұрпаққа ... ... ... бір шама ... атқарылды.
Ұйымды ЮНЕСКО мойындады және түркі әлеміндегі жұмыстардың ... ... ... ... Бұл ұйым енді ... тілдес елдерде:
- халықтар достастығы мен ... ... және ... ... ... ... орта, жаңа ортақ алфавит әзірлеу;
- түркі тілдес халықтардың мәдениеті мен өнерінің, әдебиеті мен
тарихының тұтастығын, этногенезін танудағы ...... ... ... жас ... өз ... ... мәдениеті мен өнерін,
әдебитін, ана тілін құрметтеуге жағдай жасау, ... ала ... ... бір елдің мүдделеріне нұқсан
келтірмейтін халықаралық ... ... ... отыр /61/.
ТҮРКСОЙ түркі тілдес халықтардың әлемдік қазына деп саналатын аса
бағалы туындыларын өзге ... ... оны ... ... да өз
мойнына алып отыр.
Қазіргі таңда түркі ... ... саны 200 ... асып ... ... ... ұлт пен ... түркі тілінде сөйлейді. Ең көбі – түріктер, ең
азы – тоқалар делінеді. Тоқа дейтін ұлыс ... бір ... және ... 431 ... Олардың да 320-сы ғана ана ... ... ... ... негізгі мақсаты – осылардың барлығының (ірісің, ұсақсың демей)
ана ... ... ... ... мен әдебиетін зерттеп ... ... ... ... ... ... аясы
ТҮРКСОЙ-дың қызмет аясы өте кең, алып айтар болсақ түрік халықтарының
рухани мәдениетін бір-біріне таныстыру, түрік ... ... ... ... сақтау және қалпына келтіру, әлемдік өркениетте түрік
мәдениетінің ... ... ... Бұл ұйым ... бері ... ... жақындастыруда атқарып отырған қызметі өте жоғары.
Қазіргі жағдайда бұл ұйым түрік мәдениетінің дамуына ... ... ... әлем ... ... орнының жоғары екенін көрсетіп отыр.
- түркі тілдес халықтардың мәдени, өнер байланыстарын ... және ... ... ... ... ... ... тілдес халықтардың ортақ тілі, әдебиет, өнерінің дәстүрлі
спорт ойындары мен басқа да ... ... ... ... жағдай жасап, оларды сақтау, толықтыру және әлемдік кеңістікке
насихаттау;
- радио және ... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету;
- театр, опера, балет, музыка, ... ... ... ... ... ... ... осы салаларға ат салысу;
- көркем өнерді көркейту үшін әр түрлі көрмелер өткізу;
- мерзімді басылымдарды ... ... ... ... ... ... ... еткен көрнекті
тұлғаларға арналған еске алу, ... ... ... мен ... ... ... мақсаты аясында конференциялар, симпозиумдар,
пікірсайыстар сияқты ғылыми жиындар өткізу;
- басқа да ... ... ... қозғалыс ұйымдарымен байланыс
орнатып, мәдениет, өнер, білім салаларында бірлесе ортақ жұмыстар жасау;
- тарихи және географиялық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, түркі әлемінің мәдени
құндылықтарының, тарихи, мәдени және ... ... ... ... ... ... түркі тілдес халықтарның ұлттық мәдениеттерінің дамуына ықпал ету,
олардың тума табиғи ерекшеліктерін сақтау;
- ... ... ... ... мен өнері жөнінде халықаралық
ақпарат орталығын құру.
Қазірге дейін өткізілген ... 3-уі: 1993, 1997 және 2002 ... ... ... ... XVII ... Алматы қаласында басталып, Астана
қаласында аяқталды. Бұл мәжілісте атқарылған ... мен ... ... талқыланды.
ТҮРКСОЙ-дың XVII отырысында қатысушыларды Қазақстан республикасының
мәдениет, бұқаралық ақпарат және ... ... М. ... мырза
құттықтап, ұйымның есепті баяндамасын ТҮРКСОЙ-дың бас мүдірі, Әзербайжан
республикасының мәдениет министрі Полад ... ... ... кезекті XVII мәжілісі Алматыда салтанатты түрде ашылып,
жұмысын мазмұнды нәтижелі ... үшін ... ... ... ... ... және ... қайраткері Н. Назарбаевқа және шын ... ... ... үшін М. ... ... ... ... кеңпейіл қазақ бауырларымыз, қазақ халқына ақ алғысымды
білдіремін», -деп бастады баяндамасын Полад мырза. Баяндамашы: «Біз ... ... ... соң ... танылдық», - деді /61/.
ТҮРКСОЙ өзіне мүше елдерге қатысты айтулы күндерді атап өту ... Ол ... ... ... ... ... ... арнайы 3 тізімге бөлінді. Қазақстанға қатысты ... ... ... ... ... 200 ... Ғ. ... 100 жылдығы
халықаралық дәрежеде ЮНЕСКО шеңберінде ТҮРКСОЙ-дың ... ... ... ... ... ... бас қосуы 3 күнге созылды. Түркі тілдес
елдер мәдениет министрлерінің ... ... XVII ... қатысушылар
арнайы декларация қабылдады. Оған Әзербайжан жағынан П. Бұлбұлоғлұ,
Қазақстан ... М. ... ... ... ... ... М. ... Талай, Башқұртстаннан Халяф Ишмұратов,
Солтүстік Кипр Түрік республикасынан Илкай Камил, Тува республикасынан ... ... Н. ... қол ... Мәжіліске қатысушылар ТҮРКСОЙ-дың
есебін қарап қанағаттанғандық сезімдерін білдірді.
Бұл бас қосудың басты ...... ... ... ... ... берілетін тұлғаның есімі аталды. Ол (15 000 АҚШ ... ... ... ... ... көрнекті ғалымы В.
Бутанаевқа ... ... ... ... ... елдер суретшілерінің
Алматыдағы көрмеге қойған озық туындысына сыйлық ... ... ... АҚШ ... ... қыл ... ... Р. Меһматовқа беріледі
деген шешім қабылданды.
ТҮРКСОЙ халықаралық сыйлығы туралы ... ... жеке ... ... және ... түрік әлемінің мәдениеті мен ... ... зор ... үшін, пластикалық өнер, сәулет, ... ...... ... ... ... графика, фото
сурет, музыка, сахналық өнер, киномотография секілді өнер саласында ... және ... ... жоғарғы бағаға ие болған ... ... ... ұйымының мақсатына сәйкес берілетін түркі тілдес
елдерінің мәдениет министрлерінің тұрақты кеңесі – мәдениет саласы бойынша
ТҮРКСОЙ халықаралық сыйлығын ... жылы ... ... және Қазақстан республикасының мәдениет
министрлігі бірлесіп, Алматы қаласында түркі ... ... ... ... халықаралық көрмесін ұйымдастырды. Бұл көрмеге ТҮРКСОЙ-ға
мүше елдердің халықтық ... ... ең ... ... қойылды /2,
б 59/.
1995 жылы 6 - 11 тамыз аралығында «Алматы қаласында ТҮРКСОЙ» қазақтың
ұлы ақыны ... ... 150 жыл ... байланысты мерейтойға қатысты.
Тойға тарту ретінде Абайдың қазақ-түрік тілдерінде таңдамалы өлеңдері мен
қарасөздері кітабын ... Бұл ... ... ... ... бірі ... жылы 22-26 тамызда ТҮРКСОЙ Алматы қаласында қазақ ақыны Жамбылдың
150 жылдық мерекесіне қатысты, осы жылдың 20-27 ... ... ... ... ... күндерін өткізуге
қатысты.
Ал 15 қазанда Анкара қаласында қазақ ... Ж. ... 150 ... 19 ... Анкарада Түрік тіл институтының мәжілісі сахнасында
Ж. ... 150 ... ... ... ... ... конференция болып
өтті.
Конференцияны мемлекет министірі ... ... ... мырза ашты.
Конференцияға ТҮРКСОЙ бас директорының орынбасары Зия ... ... ... ... Мұстафа Өнер, Метин Ергун, Ферхат Тамир,
доктор Емел Аша және ... ... ... ... ... ... Түркиядағы елшілік қызметкері филология ғылымдарының
кандидаты, доцент Жансейіт ... ... ... ... жылы 28-29 қыркүйекте Алматы қаласында ТҮРКСОЙ-дың Кеңесінің 9-шы
мәжілісі болып, онда «ТҮРКСОЙ қызметінің ... мен ... және ... ... ... ... бекітілді. Осы жылы 15-
қазанда Анкара қаласында қазақтың ұлы ... М. ... ... ... ... орай ... өткізілді.
М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойына арнап түрікше-қазақша қос ... ... ... әңгімелерін шығарды. Кітап Қазақстан ... ... И. ... «Түркі әлемінің
даңғайыр қаламгері» атты ... және ... ... ... алғы ... ашылған. Меркеге қоғам қайраткері, жазушы, ғалым
Мұрат Әуезов ... 18-21 ... ... ... ... ... 5 рет аталып өтті.
Қазақ суретшісі Оңал Әбішеваның еңбектерінің жеке көрмесі ... ... ... ... ... ТҮРКСОЙ-дың
қатысуымен «Қорқыт Ата» эпосының 1300 жылдығы мерекеленді.
2000 жылы 21-23 ... ... ... ... ... – «Наурыз
Симпозиумы» өтіп, оған Әзербайжан, Түркменістан, Өзбекстан, Қазақстан,
Қырғызстан, Ресей Федерациясы, Ерікті ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі маман иелері мен
суретшілер қатысып, Наурыз жайында ғылыми талқылау жасады. 2001 жылы ... ... ... ... ... ... Еркеғали Рахмадиевтің
70 жылдық мерейтойын өткізді.
Осы жылдың 13-16 қарашасында ТҮРКСОЙ Стамбул қаласында ... ... ... орталығы «Тәуелсіздіктің 10 жылдығындағы
түркі мемелекеттері» атты халықаралық симпозиум өткізді. Симпозиумға ... ... ... Кемал Фахир Генч, ТҮРКСОЙ ... ... ... ... ... ... ... мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім ... ... ... ... ... ... және ... Камила Шаршекеева, Түркіменстан республикасының мәдениет
министірі ... ... ... ... ... ... өнер көрсетті.
ТҮРКСОЙ 2001 жылдан бері 6 айда бір «ТҮРКСОЙ» атты 60 беттік, түрлі ... ... ... ... Бұл ... ... мәдениеті,
білімі, ғылыми-зерттеулері туралы хабар беретін журнал. Құрылтайшысы Анкара
қаласындағы түрік мәдениеті мен ... ... ... Басқармасы. Журналдың
11 елде өкілдіктері бар: Әзірбайжан, Түркіменстан, ... ... ... ... Қазақстан республикасының
мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім ... ... ... және ... ... ... Кипр ... білім және мәдениет министрлігі, Тува республикасы мәдениет
және кино министрлігі, Гагауз ... ... ... ... тағы бір органы болып табылатын «Ана жұрттан – Ата жұртқа
түркі әлемі» - білім, ... және ... ... ... ... – Ата ... түркі әлемі» атты безендірілген журналды
ТҮРКСОЙ Түркия ... ... ... ... 3 айда бір
шығарып тұрады. Журналда жалпы түркі дүниесіне қатысты тарихи, ... ... ... ... ... ... алыптарының мерейтойлары және басқа да әлем таныған ... ... ... ЮНЕСКО көлемінде атап өтілуінде ТҮРКСОЙ-дың
қосқан үлесі зор.
Тәуелсіздік ... ... ... ... мен ... ... ... Қазақстанда, әрі кеткенде Мәскеу, Ленинград
шеңберінде өткізіліп келген ... ... бұл ... ... ... ... шығарды. Қазір бұл түркі халықтарының саны мөлшермен
200 миллионға ... Олар ... ... 6 ... сондай-ақ
Ресей Федерациясындағы Башқұртстан, Татарстан, Тува, ... ... ... Молдавадағы Гагауз жерінде, Өзбекстандағы Қарақалпақ
республикасында, Қытай халық рнеспубликасының ... ... ... ... Саны да әркелкі 70 миллионға жуықтаған түріктер мен небәрі
700 адамды құрайтын Тофалардан тұратын түркі халықтарының түбі бір, ... ... ... ... діні ... ... да (Хакас, Алтай, Тува,
Саха – шаманизм, ... ...... ... тіл ... ... ... тарихындағы феномен құбылыс деп атауға болады.
ТҮРКСОЙ осы олқылықтың орныны толтыра ... ... Абай ... ... М. ... (1997ж) мерейтойлары ТҮРКСОЙ арқылы бүкіл түркі
жұртында тойланды, олардың шығармалары түрік тіліне ... ... ... «Абай», «М. Әуезовтың таңдамалы әңгімелері»,
«Едіге жыры», «Көктүрік тарихы», т.б кітаптармен өткізілген халықаралық
ғылыми конференциялары ... бір, ... ... ұлты ... ... ... ... игі қызмет етеді. Кезінде
сыртқы күштердің ықпалынан ажырап қалған түркі ... ... ... ... ... жұмылып, жұдырық болуына, сол ... ... ... ... ... ... саясатта өз мүддесі тұрғысынан
тиісті еншісі мен сыбағасын ... ... ... ... дүниесі мен мәдениетінің өнерін, әдебиетін әлемге танытуда
жемісті жұмыс істеп отырған ұйымның атқарған ... өте ...... ... ... ... идеясын жалғасытра отырып,
түркі елдерінің мәдениет, әдебиет, өнерін кеңірек насихаттайтын, түркі
халықтарының ... ... ... дамуына ықпалы зор,
шарапатты ұйым.
3 Тарау. Қазақстан – Түркия арасындағы әдеби байланыстар
Көркемдік ... ... ... ... бір ... - ... - әдебиет әлеміндегі тоғысулар, ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігінен туған
мәдени, әдеби байланыстардың өзіндік мол тарихы, бай мазмұны бар. Прогресс
жолына ұмтылған әрбір әдебиет томаға-тұйықтық пен ... ... ... ... орнауын, дамуын, нығаюын қажетсінген, талай
ақыл-ой ізденістері осы бағдарға ... ... ... өнер ... дамуында әдеби байланыстар сол ұлт
әдебиетінің өркен жая өсуіне, оның әлеуметтік ықпалының күшеюіне ... сөз ... ... ... ... ... ... өмір
тарихын басқа халықтардың даму тарихымен ұштастыруға, сөйтіп олардың өзара
білісуіне, түсінісуіне, бірін-бірі құрметтеп, достасуына дәнекер болады.
Қай ... ... да ... байланыссыз, қарым-қатынассыз толық
кемеліне келе алмайды.
Қазақ халқының өнер жағынан даму тарихында оның өзге халықтармен ... ... ... ... ... Бұл ... ... профессионалдық әдебиетімізбен бірге жасасып, әрбір ... ... ... ... ... ... сыр-сипат ала берді. Қазақ әдебиетінде тіпті, көршілес елдер
әдебиетімен өзара ... ... ... ... алыс елдердің
әдебиеттерімен де ... ... ... мақсат-мұраттарына келіп жалғасты. Қазақ әдебиетінің
басқа әдебиеттермен өзара ... ... ... ... ... ... Мұндай байланыстар әдебиеттердің өсу, дамуына белгілі дәрежеде
әсерін тигізбей қоймайды.
Тәуелсіздіктен қазіргі ... ... ... ... мен ... әдеби байланыстар да басқа салалардағы байланыстар сияқты жақсы
дамып келе жатыр. Діні, тілі, тарихы ... ... де ... ... ... ... күн сайын арта түсуде. Әдеби саладағы байланыстар
да тәуелсіздіктен кейін жаңа бір сатыға көтеріліп, ... ... ... жылы ... мен ... аралығында Түркия Қазақстанның өнер
және ... ... ... өткен болатын. Қазақстан делегациясы түрік
халқан қазақ әдебиетінің туындыларымен таныстыру мақсатында кітап ... ... биік ... ... ... бір халықтар
арасында достық пен өзара ... ... және ... ... рухын
күшейтуга қызмет ету. Әдеби байланыстардың осындай биік ... ізгі ... бір ... екі ... ... ... жандандырудағы жасалған тағы бір қадам 1992 жылы ... ... ... ... іскерлік және мәдени ынтымақты нығайту,
хабар алмасуды кеңейту, екі елдің өмірін жан-жақты ... ... ... бірлескен қазақ-түрік газетін шығару ... ... ... кибинетінің қаулысы шықты /1, б 5/. Бұл ... ... ... ... еркін еларалық газет болып шыға бастады.
Қазақ халқының қалаулы ақындарының бірі Т. ... 1992ж ... ... ... ... ... ... бәйгеге қатысып, Физули
атындағы қос сыйлықтың бірін иеленді.
1995ж 20-27 сәуір аралығында Түркияда ... ұлы ... ... ... ... ... 150 жыл толу ... салтанатты түрде
атап өтілді.
Абай апталығы Түркияның Стамбул, Анкара, Измир, Маниса сияқты ірі
саяси, мәдени және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстаннан премьер-министрдің орынбасары, А. Есимов
бастаған бір топ өнер қайраткерлері қатысты. Осы ... А. ... ... ... Х. ... ... екі ел
арасындағы мәдени байланыстардағы жетістіктер туралы, болашақта одан әрі
дамыту мақсаттары туралы пікір алысты.
Абайдың ... ... ... тіліне аударылып, кітап ретінде
1995ж екі тілде Анкара қаласында 200 мың ... ... Абай ... ... ... ... ... аударылды. Мереке жоспары бойынша түрлі
университеттерде ғылыми-практикалық ... және ... ... ... ... түрік ақындары мен жазушылары қатысып, ұлы ақынға
арналған тамаша туындылар мен өлеңдер оқылды. ... ... ... ... көптеген журналдардың жекелеген нөмірлері Абай
шығармашылығына арналды. ... ... ... ... мен
сұхбаттар жүргізілді. Абай бейнеленген сыйлықтар мен плакаттар шығарады,
көрмелер ұйымдастырылады. Стамбул, Измир, ... ... ... ұлы
ақынның есімі берілді және Анкара қаласындағы бір мектеп Абай ... ... ... ... бойынша Түркия мектептерінде 1 күн
Абай шығармашылығына арналды. Ұлы ақынның мерекесі Қазақстанның ... ... ... аяқталды.
1996ж 15 қазанда Түркияның Анкара қаласында Жамбылдың 150 жылдық
мерейтойына ... ... ... ... Оған ... және ... мен қоғам қайраткерлері қатысты. Қазан айының 19 жұлдызында Анкара
қаласындағы түрік тілі институтының мәжілісханасында Ж. ... ... ... ... болды. Конференцияны мемлекет министірі
Намық Кемал Зейбек ашты. Конференцияға ТҮРКСОЙ бас директорының орынбасары
Зия Иылмазер, ... ... ... ... Мұстафа Өнер, Метин
Ергүн, Ферхат Тамир, доктор Емел Аша және ... ... ... Ш. Ыбраев, Түркиядағы елшілік қызметкері, филология
ғылымдарының кандидаты, доцент Ж, ... ... М. ... ... басылымдар мен журналдарда оның шығармашылығы туралы
мақалалар жарияланды.
Осы жылы Жамбылдың таңдамалы шығармалары ... ... ... атты ... әсем ... ... 350 данамен қазақ-түрік
екі тілде жарық көрді.
1997ж қазақтың біртуар перзенті, ұлы жазушы М. Әуезовтың 100 ... ... ... ... аталып өтілді. Бүкіл мұсылман
халықтарының мақтанышына ... М. ... ... ... ... де өзіндік үлес қосты /64/. Түркияның «Херкуль», «Еси»,
«Иассауи», «Менва» ... ... ... М. Әуезовтың өзі және
шығармашылығы жайлы мақалаларға ... ... Осы ... барлығы 13 мың АҚШ доллары көлемінде сыйлық әзірледі. Екі
томдық М. ... ... ... жолы» роман-эпопеясы Біліг» баспасынан
түрік тілінде шығарылды және М. Әуезов мақалалары жарық көрді. «ТҮРКСОЙ»
баспасынан М. ... ... ... ... қос ... бет ... шықты, кітап Қазақстан республикасының премьер-министірінің
орынбасары И. Тасмағамбетовтың «Түркі әлемінің даңғайыр қаламгері» ... және ... ... Полад Бұлбұлоғлының алғы сөзімен ашылған.
Екі ел өкілдерінің бір-бірінде өткізілетін мәдени ... ... ... ... зор. 1998ж 5-6 қараша күндері Түркия республикасының
Анталья ... ... ... жазушыларының IV құоылтайы болып өтті.
Құрылтайға Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы Қ. Тұрсынқұлов пен ... ... ... ... С. ... ... ... жазушыларының басын қосқан бұл құрылтай екі жылда бір өтеді. Бұл ... ... ... тек ... ... және ... салада ғана
емес, сонымен бірге әдеби әлемге бірлесіп шешетін ... көп ... бір топ ... ... ... және қоғам
қайраткерлері Денизли ... ... IV ... ... ... ... және ... құрылтайына қатысып қайтты. Сондай-
ақ ЮНЕСКО-ның ұйымдастыруымен және бұрынғы президент С. ... ... ата ... ... білу» ғылыми-практикалық
конференция болып өтті. Қорқыт бабамыздың ... ... дәл ... ... мән – маңызға ие болатын жөні бар. Өйткені тағдардың талай-
талай бұралаң-бұлтарыстарында дүниенің о шеті мен бұл ... ... ... ... ... халықтарды тоғыстыратын да табыстаратын да ең
бір ғаламат тұлға – Қорқыт. Қоқыт ата ... VII-XII ғ. Сыр ... ... ... ... туып ... ауызға көшіп, түрік
тектес халықтардың бәріне түгел жайылған. Қорқыт ... ... ... ... ... жазуына қарағанда Қорқыт Сыр бойындағы
Жанкент қаласында, Баят елінде дүниеге келген... Ол – оғыз ... ... ... ... ... оның өз ... ... жазылған деректер тым
тапшы. Болып өткен конференция Қорқыт ата тақырыбы әлемдік ... ... бірі ... қала ... атап ... Коференция
шеңберінде призидент С. Демирел түрік тілдес елдердің бірқатар ғылым ... ... ... атындағы халықаралық мәдениет орталығының
құрметті мүшесі куәлігін табыс етті. ... ... ... ... М. Шақанов ие болды.
1998ж белгілі ғалым, ұстаз Р. Бердібаевтың «Балқаннан Байкалға дейін»
атты туындысы Түркияда ... ... ... ... ... ... ... еніп, бастапқыда зиялы қауымда елең еткізсе, бірте-бірте
бүкіл қоғамның, көпшіліктін ортақ мүддесіне ... ... ... ... уақыт озған сайын қоғамдақ санада көрініс береді.
Р. Бердібаевтің «Балқаннан Байкалға дейін» атты кітабы Қазақстаннан
басталып, бүкіл түркі ... ... ... ... із ... ұшы-қиыры жоқ түркі географиясын өрлеу мен құлдырауды талай мәрте
басынана ... ... ... ... түркі дүниесін кеңінен қамтып,
болашақ ұрпаққа ғибрат беретін құнды еңбек. ... ... ... ... ... ... ... туыстық қатынастарын, тіл, тарих,
мәдени орталықтарын суреттейді.
Түркі зиялыларының ... мен ... ... байланыстырып, болашаққа
ұсынуы керектігі еңбекте айқын баяндалған. Р. Бердібаевтың ... ... ... ... ... ... ... де дөп баса білген. ... ... ... қоры осы ... ... ... ... жұмыстар жүргізуде.
Ұстаздар қауымы мен студенттер ықыласына бөленген шығарманы профессор
Шериф Акташ ... ... ... ... мен ... ... ... әрі саясатнама деп атаған. Әдебиеттанушы ғалым Ш. Акташ
Рахманқұл ағамызды ... деде ... деп ... және ... ... әдеби мұрасын зерттеуге мол үлес қосып
жүрген оқымысты еңбегін бағалап, ел басымыз Н. Ә. Назарбаев ... ... ... ... /65/.
2000 жылы 26-28 мамырда Түркияда «Түрік әлемі ... ... ... ... Оған ... көрнекті
түркологтары Ф. Әли мен Ш. Ыбраев қатысып қайтты.
2002 жылы мамырдың 11-де Алматы қаласындағы Астана ... ... жас ... арналған «Мөлдір бұлақ» журналының тұсау кесер ... ... ... ... ... K-Cell, TURKUAZ, ... жалпақ жұртқа белгілі компаниялардың демеушілігімен айына бір рет
жарық көретін танымдық басылым. Аз ... ... ... аяқ ... ата-аналардың ыстық ықыласына бөленіп үлгерген бұл ... ... зор ... ... халықаралық
газетінің және осы басылымның бас редакторы М. Тоқашбаев мырза ... атап ... ... ... ... ... ... рәсімінде 4000
журнал балаларға тегін таратылды.
2000ж Зейнеш Ысмайылдың «Қазақ түріктері» атты 500 ... ... ... Энциклопедиялық ерекшелікке ие бұл ... ... 4 ... ... ... қазақтардың тарихы, екінші бөлім ... ... ... ... және ... ... бөлім қазақтардың
ғұрып-әдептері, ал төртінші бөлім болса қазақтардың мәдениеті. Тарихи ұлы
тұлғалардың, ұлттық жазушылардың, ... ... ... ... қазақ халық әдебиеті үзінділері түрік-қазақ тіледрінде
берілген.
Бұл кітап қазақ халқын Қазақстанды ... және ... ... ... олардың бірлігін нығайтуда үлкен рөл атқарады /66/.
Фейзуллах Будактың «Қазақстанның өткені, бүгіні мен ертеңі» атты
кітабы 2000ж ... ... Бұл ... алғы сөзінде Н.К. Зейбек мырза:
«Қазақстанға географилық маңызы мен көлемі ... ... ... ең
үлкен мемлекеті ретінде баға беремін» дейді. Бұл кітап Қазақстанның өткені,
бүгіні және болашағымен байланысты әлеуметтік, экономикалық ... ... ... ... ... өмір ... ... сияқты. Өйткені
бұл кітап жазушы немесе әдебиетшінің ... ... ... көп ... толы идея жолына арнаған адамның асқақ арманынан туындаған еді.
2000 жылдың аяғында «Құс жолы» баспасынан ... ... ... атты
жаңа кітап жарық көрді. Осы атаудағы үш сөздің әрбірі ... ... ... Алаш аты – ... ... – түркілерінің мемлекеттік сипатын паш
ететін тарихи айбынды атауы. ... ... ... ... ... ... ... ата-жұртынан ауып барып, екінші
тапқан тарихи отанының төл есімі.
Кітапты шығарушылар Түркиялық бауырларымыз Әли Тоқұл мырза ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
тәуелсіздік алуының 10 жылдық мерейтойына тарту етіп ұсынып отыр. Әли Тоқұл
мырза бұл кітаптың алғы сөзінде: «Біз бұл ... бір ... ... ... ... мен ... «улы ... мәңгі солмас
гүлдерін ізгі оқырманға таныстырып, ортақ тарихымыз бен ... ... ... - дейді.
Кітаптың негізгі мазмұны расында осы сөздерге ... тұр. ... ... бөлімнен құралған. Бірінші бөлімде байырғы түркі жұртының ортақ
мақтаныштарына айналған мемлекет қайраткерлері мен ... ... ... ... (1029-1063) бастап сәулетші Синанға (1490-1588)
дейінгі, түрік халқының ұлы перзенттері Мұстафа Кемал Ататүрік ... Өзал ... ... ... дара тұлғалардың өнегелі өмірі мен
халқы үшін жасаған өшпес ісін сөзбен бедерлеген. Екінші бөлімде күллі ... ... ... ... ... ... ұлы ... Әл-Фарабиден
бастап, Қожа Ахмет Иассауи, Мұхаммед Хайдар ... ... ... ... М. ... (1897-1961), Қ. Сәтпаевқа (1899-1964) дейінгі ... ... көш ... ... ... баяндалады.
Кітаптың екі бөлімі бір бәйтеректің егіз бұтағына ұқсайды. Бірінші
бөлімдегі түрік бауырларымыздың төл ... ... ... ... ... ... екінші бөліміндегі алаш көсемдері жайлы жазылған
жазбалар түрікше ... ... – ұзақ ... ... жат болып, алыстан келген
туысқан халқымыз енді, ең ... ... ... дана ... керек. Үзілген тарихи – зерде осылай жалғанады /67/.
2003ж ... ... ... қоры «Құс ... ... ... «Қазақстан Орталық Азияның інжуі» атты 175 беттік альбом-кітапты
3000 дана етіп басып шығарды. Жылтыр ... ... ... түсті қанық
бояулы суреттермен әсем түрде безендірілген ... ... ... ... ... – туысқан түрік халқының ... Ата ... ... ... ... ... ... өзінен кең мағына аңғарылғандай. Сөйлеп тұрған суреттерге
қарап-ақ асты-үсті қазынаға толы кең байтақ ... ... - ... Қазақстан жайында көп нәрсеге жүйелі түрде қанығуға болады. Альбом-
кітаптың бір бөлігі ... мен ... ... ... ... ... оқырмандарды марқұм Т. Өзал мен экс-президент С.
Демирел негізін ... ... ... одан әрі даму жайынан, ... ... ... ... жатқан игі істерінен, сондай-ақ «Заман-
Қазақстан» халықаралық газетімен балаларға арналған ... ... ... ... етеді.
«Жас Түркістан» журналы, Махмұдтың түрікше ... ... ... Ататүрік өмірбаяны туралы құнды еңбектер жарыққа шықты.
Еш уақытта ... ... ... ... ... қалыптасып,
ұлттық шеңбердің ішінде ғана өсіп-жетілген емес. Ана топырағында жаратылған
өнер басқа жұрттардың озық, асыл қазыналарынан нәр ... ... ... ... Әдебиеттің интернационалдық сипаты көптеген халықтар өнері,
тәжірибесін қорыта отырып, байлам, тұжырым ... ... мәні ... ... Бұл ... ... әсер, ықпал, аударма мәселелерін
қарастырудың маңызы зор. Тәуелсідіктер ұзақ ... ... ... ... ... ... ... өзара түсінісуді, бірлікті арттыруда
аудармалардың рөлі зор ... ... ... ... оның ... мәдениеті,
әдеп-ғұрпы туралы енді түрік халқы ... ... ... ... екі тілге кезек аударылды. Әдеби әсер, ықпал, ... ... ... ... ... тамырлы байланыс
мәселелерін зерттегенде тағдыры, тілі, рухы ... ... ... ... ... ... байламдар жасауға мүмкіндік берері хақ. Түріктер өз
асылым деп есептейтін: «Қызым саған айтам, келінім сен ... «Бес ... ... «Мың ... бір ... ... ... істе, істегенін
істеме», «Бас жарылса бөрік ішінде, қол сынса жең ішінде», «Асыққан шайтан
ісі» сияқты ... ... ... да асыл ... «Қазақ мақал-мәтелдері» атты кітап түрік тіліне ... ... ... Бұл ... түрікше баламасымен 5000 мақал-мәтел
қамтылған.
1999ж Анкара қаласында Қ.А. Иассауидің өмір жолы мен ... ... ... қайраткер Н. К. Зейбектің «Иассауи ... ... ... ... ... тіліне аударылды. Түрік ойшылы, әрі философы Зия
Гөкалыптың 1924ж жазылған «Түрікшілдік негіздері» атты еңбегін ... Ф.Ф. Әли ... ТИКА ... ... ... ... қолауымен жарыққа шығарды
Қорытынды
Бүгінгі таңда Қазақстанның егеменді мемлекет ... ... ... қатынастар жүйесіне енуде алғашқы ауыр күндерінің артта
қалғандығы осы бір тарихи ... ... ... ... ... жағдайда дамудың кезекті сатысының еліміз үшін ... ... ой ... толғанамыз.
Тәуелсіздігін алған жылдар көлемінде еліміз алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарға мүшелікке еніп, ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік
алды. Сөйтіп еліміз орта Азия аймағындағы өзіндік орны бар, мақсатты
саясаты бар, ... үні бар ... ... Бұл ... ... ... даму ... қарай сыртқы саясатта, дәйекті, сындарлы
бағыт ұстап дер ... ... ... өрбуіне қарай дұрыс шешімдер
қабылдап, жүзеге ... ... ... ... даму ... ... жағдай жасады.
Осы жағдайда диплом жұмысында Қазақстанның түбі бір, дәстүрі бір Азия
аймағында батыс ... ... ... Түркия мемлекетімен өзара
әдеби, мәдени қарым-қатынасының қалыптасып, даму деңгейіне сипат беріп, екі
елдің арасынлдағы байланыстың ... ... ... ... өрістеп
отырғандығына тұжырым жасауғы тырыстық.
Қазіргі таңда отаршылдық және тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... тарихи
фактілер негізінде көрсетілді.
Түркия мен Қазақстанның ЮНЕСКО және ТҮРКСОЙ ұйымы ... ... ... ... ... ... негізінен түркі өркениетін қайта
жаңғыртып, дамытуға ... ... ... Бұл ... ... еліміздің мәдениетін дамытуға қосып отырған үлесі қомақты.
Білім беру саласындағы қазақ-түрік ... ... ... ... ... екі ... ... жақындастыруға атсалысатын
азаматтардың білім алып шығуына кепілдік беріп отыр.
Түрік мәдениет орталығының ұйымдастырып ... ... ... ... ... сыртқы байланыстар жүйесінде Батыс елдеріне қарағанда
туысқан Түркияның алатын орны, ерекшелігі бұдан ... ... ... ... мемлекеттері басын қосып, ынтымақтастығын жарастыруға тырысып
отырған Түркия мемлекетінің бұл ... ... ... ... және Орталық Азия мемлекеттері тарапынан қолдау тауып, жан-жақты
қарым-қатынас орнатылғандығы аймақтағы тыныштық пен бейбітшіліктің ... ...... ... мен ... ... бауырлас екі ел
арасында жақсы ... ... ... ... ... бір ... Түркиямен
әдеби, мәдени және басқа саладағы байланыстарымыз күн ... арта ... ... жылдар басынан бастау алған қазақ-түрік мәдени байланыстары ортақ қарым-
қатынасты жаңа сатыға көтерді. Қазақстан –Түкия ... түбі бір ... ... ... ... табылады.
Қалай айтқанда да қазіргі ... екі ... ... ... қарым-қатынас орнап, халықаралық аренада түркі тектес ... ... келе ... ... әлем ... отыр.
Баспасөз беттері бұл кезеңді «Түркі ғасыры» деп бекерден ... ... Бір ... бүкіл Евразия жерін дүбірлеткен түркілер рухы, мәдениеті,
дәстүрі қайта жаңғырып, әлемдік өркениетте ... ... ... бір ... отыр.
Екі елдің мүдделері мен жақындасуының ... ... түбі ... ... ... ... ... туындайтынын анықтай
отырып, аймақтық, халықаралық дәрежеде әлемнің бейбіт дамуына екі елдің де
қосар ... мол ... ... мол. ... ... -Түркия
қатынастары жақсы жалғасын тауып, бірлесіп атқарар жұмыстар ... ... ... ... үмітіміз зор.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазіргі кезеңдегі Қазақстан-Түркия қатынастары. Алматы, 2002
2. ТҮРКСОЙ – ... ... мен ... ... ... жөніндегі ұйым.
Алматы, 2002
3. Қазқстан-Түркия: 5 лет дружбы и сотрудничества. Анкара, ... ... ... ... Қ. ... Алматы, 2001
5. Қазақстан егеменді мемлекет ретінде ... мен ... Н. ... ... ... ... ... Н. Назарбаев. Алматы, 1996
7. Әдеби байланыстар. Шәмшәбәну Сатбаева. Алматы, 1974
8. Телағыс. Р. Нұрғалиев. Алматы, 1986
9. Заман тудырған әдебиет. М. Базарбаев. ... ... ... ... ... Анкара, 1995
11. М. Әуезов таңдамалы әңгімелері. Анкара, 1997
12. Ататүрікрің мәдениет жайындағы сөздері. Анкара, 2000
13. Түрікшілдіктің ... З. ... ... 2000
14. Қазақ мақал-мәтелдері. Анкара, 1995
15. Жамбыл. Анкара, 1996
16. Иассауи өзендері. Алматы, 1998
17. Иассауи жолы, Н.К. ... ... ... ... ... Bilig ... Жас Түркістан
21. Ақ желкен
22. Ақиқат
23. Zaman-Қазақстан
24. Егемен Қазақстан
25. Түркістан
26. Жетісу
27. ... ... ... О. ... және «Пантюркизм» // Ақиқат, 1995 №11
29. Советы Казахстана. 1991. №9 ... ... ... ... номер ТИКА. 1997, июнь
Меморандум о взаимопонимании/ Казахстан-Турция...
31.Евроазиатское досье. Специальный номер ... 1997, ... ... 1991, 9 ... Zaman-Қазақстан. 1992, 6-қараша
34.Казахстанская правда. 1992, 3-ноябрь
Zaman-Қазақстан. 1992, 20-қараша
35 .Zaman-Қазақстан. 1998, 17-тамыз
36. ... 1998, ... ... 1999, ... ... ақшамы. 1997, 25-тамыз
39. Zaman-Қазақстан. 1998, 27-қараша
40. Zaman-Қазақстан. 2004, 28-мамыр
41. Егемен Қазастан. 2000, 14-наурыз
42. Zaman-Қазақстан. 1998, ... ... 2004, ... ... 2002, ... Zaman-Қазақстан. 2003, 26-желтоқсан
46. Қазақ-түрік лицейлері. Анықтама
47. Қазақ-түрік лицейлері. Анықтама
48. Алматы ақшамы. 1997, 16-шілде
49. Алматы ақшамы. 1997, 16-шілде
50. Zaman-Қазақстан. 1993, ... ... 1995, ... ... ... ... 2002,№1
53. Егемен Қазақстан. 2000, 20-қазан
54. Zaman-Қазақстан. 1994, 9-тамыз
55. Егемен Қазақстан. 2000, 20-қазан
56. Zaman-Қазақстан. 1992, ... ... 1992, ... ... ... 1997, ... Егемен Қазақстан. 2000, 14-наурыз
60. Zaman-Қазақстан. 2004, 12-қараша
61. Zaman-Қазақстан. 2002, 1-ақпан
62.Zaman-Қазақстан. 1992, 6-қараша
63. Zaman-Қазақстан. 1992, 6-қараша
64. Zaman-Қазақстан. 1997, 25-тамыз
65. Zaman-Қазақстан. 1998, ... ... 2002, ... ... 2003, ... Zaman-Қазақстан.1992, 20-қараша
69. Күмісбаев Ө.К XIX ғасырдың соңымен XX ғасырдағы араб – парсы және
қазақ әдебиеттерінің ... ... ...... ... Ө.К ... ... Ғылым, Алматы – 1994.
71. Күмісбаев Ө.К Қазақ әдебиеті және шығыс, Қазақ универстеті, Алматы –
2002.
72.Әбілдаев Ж. ХХ ғ. ... ... ... ... ... мен ... өзекті мәселелері» сын халықтар ... ... ... ... Ж. Қазақ-түрік әдебиеттануындағы эстетикалық сабақтастық
«шығыстанудың өзекті мәселелері: жағдайы мен болашағы» атты ... ... ... Қаз. ... ... ... Ж. Қазақ-түрік әдеби байланыстары «Алыптар тобының асылдары»
атты халықаралық ... ... ... Қаз. ... А-2005.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан бергі жылдар ішінде еліміздің тарихы22 бет
Бидай туралы3 бет
Талас өңіріндегі көне жазбалар – ежелгі түркі жазу мәдениетінің бастауы6 бет
Қазақ тіліндегі жылқы малына қатысты фразеологиялық тіркестердің этномәдени уәждемесі21 бет
Ежелгі және қазіргі моңғолдар: ортақтығы мен ерекшелігі40 бет
2-ші дүние жүзілік соғыстан кейінгі халықаралық жағдай. Герман мәселесі19 бет
II дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық қатынастағы Таяу және Орта Шығыс9 бет
ІІ дүниежүзілік соғыстан кейінгі Халықаралық жағдай (1945-1953) жылдар16 бет
Адамзаттың экологиялық байланыстарының тарихы4 бет
Ауған соғысысынан кейінгі жылдардағы білімнің дамуы18 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь