Нарықтың мәні, атқаратын қызметі, түрлері мен құрылымдары [ 20 бет ]

Жоспар:

1. Кіріспе
11. Нарықтың мәні, атқаратын қызметі, түрлері мен құрылымдары.
2.1. Нарықтың мәні, атқаратын қызметі.
2.2. Нарық құрылымдары және олардың түрлерi.
111. Нарықтың экономикаға өтудің моделі мен әлсіздігі.
3.1. Нарықтың экономиканың иделдық моделі
3.2. Нарық экономикасының әлсіздігі

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
1. Кіріспе
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдык өнімнің нақтылы қозғалысы сан мындаған шаруашылық байланыстары арқылы жүреді. Олар кәсіпорындардың, салалардын, аймақтық кешендердің (территориялық комплекстердің), халық шаруашылыгғның экономикалық қан тамыры іспетті, осы байланыстар арқылы өндірістің "қан айналымы" жүзеге асады. Міне, қоғамдық өнімнің осы козғалысында рынок маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршендігі өндірістің табиғатына, экономикалық, әлеуметтік жағдайына байланысты, дегенмен рыноктардың біраз дербестілігі бар, сондықтан да болар ұдайы өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді.
Жалпы рынок мәселесі төңірегінде осы күнге дейін теориалық айтыстар толастамай келеді. Экономикалык әдебиеттер мен зерттеулерде "рынок" деген терминнің мәні осы күнге дейін толық ашыла койған жоқ. Көпшілігі рыноктық катынасты стихиялық күштер үстемдік ететін ұйымдастырылмаған, шуы көп кәдімгі базармен теңесе, ал енді біразы рынокты экономиканы барлық ауруынан тез жазатын керемет "дәрі" деп те, немесе осы салада орын алып отырған олкылықтар мен қайшылықтарды тез реттейтің керемет "күш" деп те дәріптеуде.
Рыноктың атқаратын басты қызметтеріне өндіріс пен тұтынудың арақатынасын реттеу, ұдайы өндірістін үйлесімділігін қамтамасыз ету жатады. Қоғамдык қажеттіліктерді өтеу барысында халық шаруашылығы кұрылымдары, өнімнің түрлері және баска да шаруашылық параметрі жоспарланады. Сөйтіп, өндіріс пен тұтыну процестерінің арасындағы байланыстар белгіленеді. Ал мұндай жоспарлы бағыт-бағдарлар мен тапсырмалар алдымен рынокта, сұраныс пен ұсыныс, кәсіпорындардың келісімдері арқылы алғашқы сынақтан өтеді. Сонымен қатар, рынок белгіленген жоспарды жүзеге асыруда маңызды рөл атқарады. Өйткені ол өндірілген өнімнін оған жұмсалған енбектің қоғамдық қажеттілігін дәлелдейді. Рыноктың тағы бір маңызды қызметі өндіріс шығындарын азайту. Бұл қызметін
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Е.Адаспаев – «Экономика: байып пен бағдар».
2. Мухмедиев А.Б. Ұлттық қоғамдық саяси журнал // Ақиқат, Рыноктық экономикаға өтудің моделі. А. – 1999. – 5 / 6
3. Я. Әубәкіров, Экономикалық теория негіздері // Алматы – 1998ж.
4 . Сейткасымов Г.С., Ильясов А.А. Рыночная экономика, Алматы: Экономика, 1998 – 184с.
5. Жуков Е. Ф. Принципы рыночной экономики. – М.: Банки и биржы, ЮНИТИ, 1995 – 224с.
6. Семенкова Е. В. Операции в рыночной экономике. – М.: Переспектива, “ИНФРА-М”, 1997 – 328с.
7. Мейірбеков. А.Қ, Әлімбетов. К.Ә. - “Кәсіпорын экономикасы”. АЛМАТЫ, 2003
8. Бабақұлы. Б. - “Тәуелсіздік, нарық, экономика”. АЛМАТЫ, 1996
        
        Жоспар:
1. Кіріспе
11. Нарықтың мәні, атқаратын қызметі, түрлері мен құрылымдары.
2.1. Нарықтың мәні, атқаратын қызметі.
2.2. Нарық құрылымдары және олардың түрлерi.
111. Нарықтың экономикаға ... ... мен ... ... ... иделдық моделі
3.2. Нарық экономикасының әлсіздігі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Кіріспе
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдык өнімнің ... ... ... ... ... арқылы жүреді. Олар кәсіпорындардың,
салалардын, аймақтық кешендердің ... ... ... ... қан ... ... осы байланыстар арқылы
өндірістің "қан айналымы" ... ... ... ... ... осы
козғалысында рынок маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның ... ... ... ... ... ... рыноктардың біраз дербестілігі бар, сондықтан да болар ұдайы
өндірістің барлық сатыларына, түпкі ... мен ... ... ... ... ... төңірегінде осы күнге дейін теориалық айтыстар
толастамай келеді. Экономикалык әдебиеттер мен ... ... ... мәні осы күнге дейін толық ашыла койған жоқ. Көпшілігі рыноктық
катынасты стихиялық күштер ... ... ... шуы ... ... ... ал енді ... рынокты экономиканы барлық ауруынан
тез жазатын керемет "дәрі" деп те, немесе осы салада орын алып ... мен ... тез ... ... "күш" деп те ... атқаратын басты қызметтеріне өндіріс пен тұтынудың
арақатынасын ... ... ... ... ... ету жатады.
Қоғамдык қажеттіліктерді өтеу барысында ... ... ... түрлері және баска да шаруашылық параметрі жоспарланады. Сөйтіп,
өндіріс пен тұтыну процестерінің ... ... ... ... ... ... мен тапсырмалар алдымен рынокта, сұраныс
пен ... ... ... ... ... сынақтан өтеді.
Сонымен қатар, рынок ... ... ... ... маңызды рөл
атқарады. Өйткені ол өндірілген өнімнін оған жұмсалған енбектің қоғамдық
қажеттілігін дәлелдейді. ... тағы бір ... ... өндіріс
шығындарын азайту. Бұл қызметін олбағаның қоғамдық кажетті еңбек шығындарын
накты сипаттауымен байланысты атқарады. Тек бағалар рыноктық өзгерістерді
әрдайым ... ... ... ... ... ... ... қызметі, түрлері мен құрылымдары.
2.1. Нарықтың мәні, атқаратын қызметі.
Саяси экономикалық мағынада рынокты айырбас ... ... ... деп қарайды. Ол экономикалық қатынастар жүйесінде
ұдайы өндіріс процесінің маңызды сатысы, ... ... ... ... ... құрамды компоненті, тауарлы өндіріс пен айналыстың
заңдарына ... ... ... ... — тауар мен ақша айналысы
қатынастарының жиынтығы.
Экономикалық дамудың объективті ... ... және ... (баға, ұсыныс, бәсеке, және т. б.) өмірге әкелді. Көп ... ... ... ... ... ... үстем етуі
рыноктың дамуына тежеу салды. Соңгы жылдары басқарудың экономикалық әдісіне
көшу ... ... ... ашып ... ... өмірде шаруашылық
қызметін ұйымдастырудың бұл әдісі "батыстық ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюы шаруашылық
механизмін қайта құру барысындағы заңды ... ... ... 1988
жылдың өзінде экономикалық реформа барысында өндіріс құрал-жабдықтарына
көтерме сауданы енгізу ... ... ... ... ... ... рынок меншікке байланысты өндіріс қатынастарының бүкіл
жүйесінде әрекет етеді. Біздің қоғамымызда да ... ... ... ... ... дәрежесін жақсарту бағытында қызмет істей
бастады.
Соңғы уақытта, теориялык дискуссияларда рынок пен ... ... ... ... жүр. Шын ... ұдайы өндіріс (жоспарлы ұйымдасқан
процесс) рынокты, оның икемділігін, экономиканың ... ... аса ... ... ... ... ұдайы өндірісті үйлесімді
дамытудың басты ... ... ... ... ... ... механизмінің құрамды бөлігі, онымен ... ... ... ... ... жөн. /1/
Рыноктың атқаратын басты ... ... пен ... реттеу, ұдайы өндірістін үйлесімділігін қамтамасыз ету жатады.
Қоғамдык қажеттіліктерді өтеу барысында халық ... ... ... және ... да ... ... ... Сөйтіп,
өндіріс пен тұтыну процестерінің арасындағы байланыстар ... ... ... ... мен тапсырмалар алдымен рынокта, ... ... ... ... ... ... ... өтеді.
Сонымен қатар, рынок белгіленген жоспарды жүзеге асыруда маңызды рөл
атқарады. Өйткені ол ... ... оған ... ... қоғамдық
қажеттілігін дәлелдейді. Рыноктың тағы бір ... ... ... ... Бұл қызметін олбағаның қоғамдық кажетті еңбек шығындарын
накты сипаттауымен байланысты атқарады. Тек бағалар рыноктық өзгерістерді
әрдайым ескеретіндей икемді болулары керек.
Көп ... бойы ... ... ... ... елдердегі
сияқты сәйкестілігі бұзылып, экономика тапшылык, жағдайында, болып келді.
Мұны ұдайы өндірістің заңдылығы деп түсінушілер [1]де аз ... ... ... ... ... ... әрдайым артық болуы керек деген
формула пайда болды. Рынок ... өте ... ... ең басты буыны —
өндіріс құрал-жабдықтары қозғалысы материалдық-техникалық жабдықтау түрінде
жүзеге ... ... ... ... ... ... мем ... беліп отыру. Бұл баскарудың
әкімшілдік-әміршілдік түріне тән әдіс еді. Сырт ... ... ... ... алу, сату ... жүргізіледі, бірақ бұл формалды
түрде болып келді. Рыноктың ұдайы өндірістегі рөлі көтеру үшін өндірушілер
мен тұтынушылар арасында тікелей коммерциялық және ... рөл ... ... арасындағы қатынасты кеңінен дамытуды өмір талап етті.
Материалдық-техникалық ресурстарды орталықтан бөлуден ... ... ... ... ... ... ... ұжымдарынын өзін-өзі басқару
мен экономикалық ... ... ... ... жол ашты.
Көтерме сауданың бірінші көрінісі — өндірушілер мен тұтынушылардың
арасындағы келісім шарт түріндегі байланыстар. Олар өзара өнім ... онық ... және ... жағдайларын анықтайды. Көтерме
сауда шаруашылық есептегі ... мен ... ... да ... ... ... ... арқылы сату алдын ала экономикалық
және ұйымдастыру алғы ... ... ... ... ... пен үсыныстың
арақатынасын ескертетім бағалар жүйесіне, нақтылы шаруашылық есепке көшу,
дамыған инфраструктурасын жасау (қоймалар мен ... ... ... және т. б.). Тек ... ... есепті нығайту арқылы
ресурстарды үнемдейтін экономикалық тұтқаларды жасағга болады. Көтерме
сауда ... ... ... жағдайына ресурстар мен қажеттіліктін
сәйкестілігін сақтау да жатады.
Жалпы тауар айналысы ақша айналысымен ... ... ... ... ... дамуы, кәсіпорындардың коммерциялық
сауда кызметінің кеңеюі ақша ресурстарының ... ... және ... жеке ... ... ... қозгалысының икемділігін
жарастыруды талап етеді. Сөйтіп, рыноктың құрамында бағалы ақшалардың
облигациялар мен ... ... ... орын алуы ... ... ... елдерде мемлекеттік облигациялар механизмі жолға
қойылған. Венгрия мен Қытайда сонымен қатар акциялар рыногы да орын ... ... ... ... ... ... етері сөзсіз.
Болашақта нақты жүйенің қалануына ұлттық ақшаның телем қабілетінің,
айналым кызметінің өсуіне карай теңгенің белгіленген курсқа сәйкес шетелдік
вальюталарға еркін айырбастау ... да ... ... ... ... ... айналысының ерекше бір формасы, ауыл
шаруашылық өнімдерін ... алу. ... ... ... ... ... алу көлемін мемлекеттік заказ ретінде аудандық
а[2]гроөнеркәсіп бірлестіктеріне жібереді. Жекелеген шаруашылықтарға сатып
алу заказдары берілмейді, оның ... ... баға ... ... шарт
негізінде анықталады.
Ұдайы өндіріс процесінде тұтыну тауарлары мен қызмет ... ... да зор. Тек ... ... ... ... мен
тауарлардың сапасын жақсарту бағдарламалары жүзеге ... ... ... ... анықтауға болар еді. Егер біз рынокты алуан
түрлі тауарлармен және көрсетілетін қызмет ... ... ... қатынастарын жетілдіру жөніндегі ... ... ... ... ... ал ... әл-ауқатын арттыру жөніндегі
міндетіміз орындалмай калады. Халық тұтынатын тауарлар ендіру мен ... ... ... ... ... міне осыған бағытталуы
қажет. Қазіргі кезеңдегі тұтыну тауарлары рыногының ерекше белгісі ... ... ... өтеу ... ... ... конкурс пен
жарыс өткізу. Мұнда көтерме сауда жәрмеңкелерін жиі өткізудің маңызы зор.
Әсіресе ТМД елдерінің, аймақтардың ... ... ... ... ... ұйымдастыру өндірушілер үшін үлкен сын болар еді. Бұл болашақта
халықаралық экономикалық ... ... өз ... қатынасуына
да үлкен әсер етері сөзсіз.
Көптеген елдердің тауар айналымында ауыл ... мен ... ... өздерінің қосалқы шаруашылығында өндірген өнімдерді
еткізетін рынок көрнекті орын алуда. Экономикалық реформа ... ... тыс 30 ... ... жоспарлы өнімді қалаларға
апарып келісім бағалармен сатуға ... ... ... ... ... мен ... ... біздің әлеуметтік саясатымыздың басты міндеті. Ең ... ... ... ... ... ... жеңістің,
"көлеңкелі экономиканы" жоюдың алғы шарттары.
ТМД елдерінің ұлтгық рыноктары бір-бірімен ... ... ... ... де ... ... Бұл ... материалдық негізі ол елдер арасындағы еңбек бөлінісін тереңдету,
тікелей тауар айырбасы мен сату қызметтерін ... ... ... ... ... мен ... алушылардың" арасындағы қатынастың көріну формасы
болғанымен, олар шын мәнінде өндіріс пен тұтынудың, сұраныс пен ... ... ... пен ұсыныс — халықтың тауарларға деген төлем қабілеті бар
сұранысы (сатып алу қабілеті) мен ол ... ... ... ... қатынас. Тауарды сатып өткізу процесі қалыпты жүзеге асып тұруы
үшін ... ... ... мен ... ... ... бар ... сай
келуге тиіс. Алайда өмірде дәл осылай бола бермейді. Өйткені, ... ... ... ... ол тек ақша ... ... ... құрал-жабдықтарымен тұтыну заттарына деген сұранысты
қанағаттандыруды қамтиды. Сұраныс сияқты, ұсыныс та елдегі өнім ... ... ... ... ол ... айналысы саласынан тыс өндірістік
және жеке тұтынуға түсетін өнімдерді ... ... мен ... ... ... тауарларға сұраныс пен ұсыныс арасындағы
сәйкестік тұтыну заттарының көлеміне, ... ... ... ... ... арттырумен тікелей байланысты. Сұраныс пен ұсыныстың
арақатынасына қоғамдық өндірістің екі ...... ... тұтыну заттары өндірісінің өсу қарқыны әсерлі ықпал етеді. /3/[3]
Сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне ... ... ... мен ... өсу ... арақатынасы да ықпал егеді. Осы арақатынасты
реттеуде баға да манызды рөл ... ... ... ... ... асып ... мемлекет бөлшек сауда бағасын кемітеді, осының
салдарынан ... ... ... ... тез ... Ал егер ұсыныс
сұраныстан артга қалса, мемлекет ең алдымен тұтыну заттарын ... ... ... тек кейбір жағдайда ғана, осындай тауарларды
едәуір ұлғайту мүмкіндігі болмаган ... ... бұл ... ... сұраныс
пен ұсынысты бір-біріне сәйкестендіру мақсатымен бағаны көтеруге мәжбүр
болады. Бірақ мұндай жағдайларда бір ... ... ... ... кетеру,
әдетте, басқа тауарлардың бағасын кемітумен толықтырылады. Халық ... ... ... тепе-теңдікті орнатудың және оны бірқалыпты
сақтаудың қажетті алғы шарты ... ... ... ... ... ... табылады. Рыноктық тепе-теңдік халық ... ... бір ... ... пен ... ... бұзылуы
экономиканың сәйкестілігінің бұзылып, өндірістің дамуына, ... ... ... пен ... ... ... тек бағаларды өсіріп
қоймайды. Ұсыныстың сұраныстан өне бойы ... ... ... ... ... ... айналымды бүркемелеп, өндірістің құрылымына да
әсер етеді. ... ... ... отыру баяулап, ғылыми-техникалық
прогресс тежеліп, тауарлармен қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... Мұндай жағымсыз құбылыстарға
орын бермеу үшін рынокты оның ... ... ... ... ... ... механизміне енгізу керек. Жалпы сұраныс пен ...... ... ... ... шаруашылық механизмінің құрамды
бөлігі. Мұндай реттеу әр ... ... ... ... ... заказдарды стратегиядық, әлеуметтік маңыздылығы басым өнімдерге
беру) және жанама жолмен (бағалар, финанс-кредит тұтқалары, ... ... т. б.) ... Соңғы уақытта рынокты реттеп, сұраныс пен ұсынысты
үйлестіру мақсатымен маркетинг жүйесі енгізілуде.
Қазіргі кезеңдегі ... ... бір ... орталық
экономикалық органдар сұраныс пен үұыныстың макропропорцияларын ... ... алып ... Ал микропропорцияларды, яғни кейбір тауар
түрлерін қызмет көрсетуді ... ... мен ... ... ... мен ... ... алғанда
еңбекшілерге кең құқықтар берілген. /4/[4]
Еңбек рыногы ... ... ... ғылыми-техникалық
прогресті жеделдетуге осы негізде еңбекшілердің тұрмыс дәрежесін елеулі
кетеруге көмектеседі. Еңбек рыногы ... орны мен ... ... өмір салтын қалыптастыруға, адамның экономикалық тәуелсіздігін
қамтамасыз етуге жол ... ... ... асқан жауапкершілікті,
жинакылыкты, тәртіпті ... ... ... әр ... ... ... ... міндетінен арылады, сонымен әр адам өзіне ... ... ... ... ... ... ... сөз болғанда жұмысқа тарту теориясында жаңа
көзқарас пайда ... атау ... ... ... ... ондаған жылдар бойы капализм жағдайында жұмыссыздар болмайды,
бұл социализмнің капитализммен салыстырғандағы ... бір ... ... ... орын алып ... ... пікір де осы тұрғыдан
қалыптасқан еді. ... ... ... системасына көшуге орай
экономикалық теория алдында бірсыпыра жаңа сұрақтар қойғаны ... ... ... Сол ... бірі ... рыногы және жұртшылықты енбекке тарту
мәселесі. Шындығында, 1989 жылдан бері ... ... ... ... конференцияларда, жиналыстарда айтылған пікірлерді негізінен екі
топқа бөлуге болады. Бір топ біздің елде ... ... ... тиіс ... ... ... рыногы бар, бірақ ол тежелген, ерекше рынок ... жүр. ... ... ... саяси экономия теңдік, ... ... ... ... ... ... еңбекке тарту, оған
ынталандырумен байланыстырғысы ... ... ... жаңа ... еңбек
проблемаларын зерттегенде экономикалық және әлеуметтік саясат, еңбектің
сипаты мен ... оның ... ... ... ... ... ... рыногының құрамдас белігі жұмысшы күшінің сипатына да анықтама
беру керек. Сонғы ... ... ... экономикалық ой-пікірде жұмыс
күші біздің елімізде тауар емес, оның себебі ... өз ... ... ... ... ... таптар жойылды, сондықтан жұмысшы өз
еңбегін өзіне сата алмайды деген түсінік кең орын ... Осы ... ... өмір ... дәлелдеп берді. Себебі жоғарыда аталған топшылау
шындыққа жатпады. ... ... ... ... ... ... тыс ... олардың еңбекке деген белсенділігі де
кеміді. ... орай ... және ... ... күшін қайта даярлау,
ұдайы ендіру, оның нақтылы құнын анықтау мәселесі жете зерттелмеді. Осы
жағдай ... ... ... орны мен ... ... өте ... болғанын
анықтайтын себеп. Кеңес елінде де ... ... ... ... ... ... ... бірақ та ол ашық ... ... ... бөлігі ретінде қызмет атқара алмады. Жұмысшылар бір
кәсіпорыннан екінші кәсіпорынға, түрлі мекемелерге жиі ... ... ... ... ... және ... жоғары кәсіпорындарды
жұмысшылардың іздейтіні ақиқат. ... орай ... ... бірі жұмысшылардын жиі ауысуы болды. Мәселен бұрынғы Одақ бойышпа
80-жылдары бір жылда 20 миллиондай адам ... ... ... ... ... ... да орын ... экономикалық теориядағы жаңа кезқарас бойынша жұмыс ... ... ... ... Олай болса жұмыс күшінің тұтыну құны және құны
бар. Жұмыс күшінің тұтыну кұны ... оның ... және ... ... ... ... атқару қабілеті. Жұмыс күші арқылы
адам құн және қосымша құн өндіреді. ... ... ... ... сұраныс
тауар өндірушінің сапалы өнім ... оны ... ... ... ... ... күшіне сұраныс проблемасы экономикалық өсумен
тығыз байланысты. Әрине, ... бұл ... ... және ... ... Ол үшін ... құрылымын қайта күру, перспективалық,
стратегиялық күрделі қаржылар жұмсау көзделуге тиіс.
Көп укладты ... ... ... ... оның жұмыс
күшінің сапасына ерекше ... ... ... орай ... ... ... еңбекақысының мөлшеріне түрлі факторлар әсер етеді,
онын ішінде еңбек туралы заң, ұжымдық шарт, салық саясаты т. б.
Қазір мемлекет еңбекақыны жанама ... ... ... ... ... ... ... реттеу әлі де болса ... ... ... ... ... ... ... өндірістің заттай
факторларын жоспарлы реттеп, еңбек ресурстарын даярлап, толық пайдалануға
болады деген үғым берік ... ... орай жеке ... ... ... өз еңбегінен басқа күн керетін еңбегі жоқ ... ... ... ... ... қоғам мүшелері еңбекке толық қамтылуы ... ... ... салдарынан бүкіл экономикаға аз зардабы болмаған "кадрлар
тап-шылығы" пайда болды. Жұмыс орны көп ... оны ... адам ... ... Мысалы, бұрынғы кеңес елінде металл кесетін станоктардың саны
жұмысшы-станокшылардан екі есе артық болды. Қазірде де біздің республиканың
кейбір ... бос ... ... аз ... Бірақ бұл орындарды
толықтыру оңайға түспей отыр. Осыған кедергі жасайтын жағдайлар:
... ... ... ... ... нақтылы
қажетінен алшақ болуы алеуметгік ... (ең ... үй ... ... ... әр ... ... өмір
салты, тұрмыс жағдайындағы әлеуметтік-экономикалық айырмашылық;
— әр ... ... ... ... ... ... Оған Семей ядролық
полигоны, Арал төңірегіндегі және басқа да халық тұрмысына,
денсаулығына нұқсан ... ... ... ... да ... ... ... қатары көбеюде.
Қазақстанның село, ауылдарында (өнеркәсібінде де) озат елдермен
салыстырғанда еңбек өнімділігі төмен, мамандығы шамалы, ауыр қол ... ... көп. Оған қоса ... аппаратының ұлғаюын да айтпасқа болмас.
Көптеген мекемелерде атқаратын еңбегінің пайдасы шамалы штаттар саны аз
емес. Оның ... ... және ... ... ... көп жерде
ойдағыдай болмай отыр. Уакыт үнемдеу айтарлықтай қызмет етпейді. Өндірісте
бос уакыт өткізіп, еңбекақы алатындар да жиі ... ... ... ... ... ... болу үшін ... еңбекке
жарамды адам шаруашылықтың түрлі салаларын өзінің жеке ... ... ... сай ... алуы керек. Сонда гана ол өндірістің пайдалы
(рентабельді) болуына кемектесе алады. Сонымен бірге ... ... ... да ... ... ... ... Енбек рыногын реттеудің
талап-тілектері осындай.
2.2. Нарық құрылымдары және олардың түрлерi.
Нарық - өте күрделi, ... ... бар ... Бұл ... ... құрылымдық жағынан шектеудiң көптеген ... бар ... Ең ... әр ... тауар топтарының /тұтыну тауарлары және
өндiрiске арналған тауарлар, шикiзат және ... ... ... ... қатар, нарықты аумақтық өзiндiк белгiлерiне сәйкес былайша
белгiлеуге болады; белгiлi бiр ... ... ... ... және ... ... ... тағы бiр құрылымын анықтайтын белгi –
нарықтық қатынастардың ... келу ... яғни ... ... ... мен ... әр қоғамда енгiзiлiп, әрекет етiп отырған заңдылыққа
сәйкестiгi жағынан ашық ... және ... ... ... болып
iшiнара бөлiнедi.
• Өндiрiс құрал-жабдықтарының нарығы.
Нарықтың iшкi құрылымы өте ... оның ... ... - ... ... – жабдықтарының нарығы. Бiзде ұзық уақыт өндiрiс құрал-жабдықтары
қозғалысының формасы материалдық – техникалық жабдықтау болып келедi.
Материалдық – ... ... – бұл ... мен ... ... ... бiр ... бекiтiлген қорлар бойынша
ресурстарды жоспарлы түрде бөлуге негiзделген. Мұндай жүйе әкiмшiлдiк-
әмiршiлдiк ... ... тән. Бұл ... ... қатынастары
жеткiлiктi дамымайды.
Көтерме сауда өнiм ... ... мен ... ... ... сауда-саттық /коммерциялық/ байланысты да, сондай-ақ,
олардың арасындағы шаруашылық есептегi делдал ретiндегi ... ... ... болатын байланысты да қамтиды.
• Капитал /қорлар/ нарығы.
Бiздiң ... ... ... нарық қатынастары сферасына: ... ... ... ... күшi, яғни ... шарттары тартылмайды деген көзқарас болағын рас. Ол ... ... шын ... ... ... қатар,
ресурстардың көлденең /кәсiпорындар арасында/ қозғалысына жол ... ... ... ... ... ... ... етiлiп отырды.
• Тұтыну тауарлары мен қызмет түрлерiнiң нарығы.
Бiздiң бұрынғы Одақта бөлшек сауда /яғни тұтыну ... мен ... ... қажеттiлiгi 30-жылдардың өзiнде-ақ мойындалған. Бiрақ
сауданы нарықтың қатынасынсыз бөлуге кең жол ... тiптi ... ... мемлекеттердiң әр түрлi формалары /варианттары/ сақталып отырғаны аян.
Бүгiнгi таңда тұтыну нарығының қалыптасу жолындағы басты ... ... ... Мiне, осы жағдайда өндiрушiлер мен сатушылар монополиялық
жағдайға ие болып, сатып алушыларға ... ... ... кейiнгi жылдары жүзеге асырылып жатқан шаралар нарыққа
жол ашуда. Ол неге ... ... ... ... бас ... ... мен жеке ... айналысушылар - сатушылар мен сатып
алушылардың жаңа категорияларының пайда болуына себебiн тигiзуде және ... ... жол ... бұл өзгерiстер жеңiл тамақ өндiрiсi кәсiпорындарын нарық
әдiстерiмен реттеуге ... және ... ... ... ... байланысты.
Әкiмшiлдiк-әмiршiлдiк басқару кезiнде: қоғамдық тамақтандыру орындары,
дүкендерi, кәсiпорындар өздерiнiң ... ... ... ... ... жол - өндiрушiлер мен тұтынушылардың тiкелей байланысты.
• Ғылыми-техникалық шешiмдер нарығы.
Нарық қандай бiр қоғамда болын, ... даму ... ... орын ала бермегенi белгiлi. Мiне, осыдан келiп ғылыми-өндiргiш
күштердiң ... ... ... ... ... көрiнедi. Бiрақ
бұл қажеттiлiк көпке ... ... ... ... ... бюджет қаржылары есебiнен жүзеге асырылып, тұтынушыларға бөлiнiп,
тағы да сол ... ... ... ... ... ... ... қабiлетiн жойған ұйымдастыру құрылымы қалыптасты.
Жалпы, бұл құрылым жаңа ғылыми-техникалық ... ... жол ... ... ... отырады.
• Бағалы қағаздар нарығы.
Бұлардың негiзгi түрлерi: - ... ... ... ... ... пайда кәсiпорындар әрекетiнiң нәтижесiне байланысты/ ... ... ... ... ... бiр мезгiлге сәйкес нақты
процентi көрсетiлiп шығарылады/.
• Еңбек нарығы.
Жолдау формасы бiздiң елге тән құбылыс екенiне күмән жоқ, ... ол ... ... ... солай екенiне күмән жоқ, бiрақ ол iс жүзiнде қалай
болса, солай жүргiзiледi, яғни бiз оған ... ... ... ... бiр ... орны бекiтiлiп берiлiп, тiптi, оның
зейнетке шығуына дейiн қамтамасыз ... ... ... ... шығаруда
көптеген жағдайлар тосқауыл болып отырды.
1993 жылы республикада еңбек ресурсы 9,4 млн. адам немесе жалпы халық
санының 56 процентiн ... ... ... ... ету қызмет
орнына жұмыс iздеп жүрген 236,8 мың азаматтар өтiнiш жасады, олардың ... ... деп ... ... ... ... ... жерде қоныстанған. Жалпы республика бойынша 132 мың адам толық емес
жұмыс уақытымен қамтылған.
Ал қазiргi жағдайда аз да ... ... ... ... әр ... көшуге байланысты қоғамның әрбiр мүшесiне жұмыс орнын ерiктi
түрде ... ғана ... ... ... ... ... ... немесе ұжымдық/ жұмыс iстеуi, жеке әрекетi,
жалдамалы ... ... ... ... Сонымен қатар басқа елге
кетуiне мүмкiндiк туды.
111. Нарықтың экономикаға өтудің моделі мен әлсіздігі.
3.1. ... ... ... ... ... ... өзінің жоғары тиімділігін дәлелдейді, оған
мына төменде көрсетілген процестерді кәсіпорын ... ... ... басқа әдіс жоқ.
1. Өндіріс пен тұтынудың өзара байланысын қамтамасыз ету. ... ... ... қабілеті бар сұранысты қанағаттандыруға арналған ұсыныстар
ассортиментімен сәйкестендіру арқылы атқарады.
2. Өз алдына тәуелсіз ... ... ... ... ... ... Осы ... механизмі қарапайым, тиімді және
объективті. Сатып алу және сату орнықты ма? әлде жоқ па? ... алу ... ... қиын болғандықтан, рынок экономикасында сатушы - өндірушілер
мен сатып алушы – тұтынушылар тұрақты түрде рыноктың ... ... ... ... ... ... Рыноктық бағаның мөлшері мен динамикасы,
сұраныс пен ұсыныстың еркін өзара қатынасы процесінде қалыптасады. Бағаның
еркін ... ... қана ... ... ... ... ... өзі
рынок.
4. Экономикасы сауықтыру дербес шаруашылық жүргізулердің ... ... ... қозғалысы арқылы жүзеге асырса, артта қалған
өндірушілерді озық өндірушіден тым алшақтады.
Басқаша айтқанда рынок экономикасы ... ... ... ... мүмкіндіктері бар.
5. Бәсекенің жалпыға бірдейлігі. Рынок экономикасы дегеніміз бәсеке,
оның барлық саласында, барша дәрежесінде ... ... ... ... ... ... ... жарыс:
а) өндіріс көлемін неғұрлым ұлғайту үшін;
б) шығынды неғұрлым азайту үшін;
в) неғұрлым пайдасы мол салаларда қызмет атқару үшін; ... ... ... ... мен ... ... көбірек әсер ету
мақсатында әрдайым ... ... ... экономикасының негізгі қызметі
жоғарыда айтылған бәсеке, жарыс бағытында орын алатыны айқын. Осы механизм
арқылы рынок экономикасы өзінің ... ... ... ... ... ... экономикасын дәріптеуден оның кұш қуаты шексіз мол деген
ұғым ... ... ... ... ... өте ... ... өтеуді рынок қатынастарына арнаулы институттарды қатыстырмай
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығы
салалары арасындағы қарым – қатынастарды, пропорцияларды ... ... ... ... Бұл өте ... ... ... Сондықтан мемлекет құрылымдық дағдарыста жол ... ... ... керек.
2. Ғылыми – техникалық прогресс. Рынок экономикасы ғылыми – ... ... ... ұмтылғанымен осы жетістіктерді пайдалануға
сарандық ... Ол ... де, ... ҒТП – ... ... ... – капитал. Рынок экономикасының бұл ... ... ... ... саласындағы капиталды қолдайтын мемлекеттік ... ... бөлу ... бәсеңдетуге болады.
3. Стратегиялық инвестициялар. Капиталдың айналымын тездетуді көздейтін
рынок экономикасы күрделі құрылыс жоспарына қаржы ... ... ... бұл ... ... айналымы ұзақ мерзімге созылғандықтан бұл қызметті
қоғам атқаруы керек.
4. ... емес ... ... Рынок экономикасы рынокқа тікелей
жатпайтын салаларды қаржыландыруға немқұрайды бұл міндетті де мемлекет өз
мойнына алуға тиіс.
5. ... ... ... экономикасы өте күрделі ... ... Оған ... ... табыстардың күрделі
жіктелуі, инфляция. Рынок экономикасының осындай қиындықтарын, азайту
мемлекеттің ерекше ... ... ... ... ... ... әлденеше ондаған ғасырларға
созылғанымен, бірақ та ол адамзат қоғамының даму ...... ... және ... өнім болмағандықтан рыноктың өмір сүру қажеттігі
болмады.
Өндіріс құралдарын жетілдіріу және ... ... өсуі ... ... ... қоса ... ... болды.
Қорытынды
Нарықтық экономикаға көшуге орай, жұмысшы күшiнiң жұмыс орнынан босану
процесi өрiстеуле. Болшақта жұмыс орны кепiлдiк ... ... ... нақты түрде жүзеге асырылатын болады. Бұл жағдай, еңбек өнiмдiлiгiн
арттыруға, еңбеккерлердiң ... ... ... ... ... формаларды жоюға жол ашады.
Мемлекеттің міндеті — еңбекшілерге тиімді еңбек етуіне қолайлы ... ... ... ... ... әлеуметтік жәрдем жасау, оларды
барынша қолдау және қорғау.
Қазіргі экономикалық теориядағы жаңа кезқарас бойынша ... ... ... ... керек. Олай болса жұмыс күшінің тұтыну құны және құны
бар. Жұмыс күшінің тұтыну кұны дегеніміз оның ... және ... ... ... көрсетуді атқару қабілеті. Жұмыс күші ... құн және ... құн ... ... ... ... ... сұраныс
тауар өндірушінің сапалы өнім шығарып, оны ... ... ... ... ... күшіне сұраныс проблемасы экономикалық өсумен
тығыз байланысты. Әрине, мемлекет бұл процесті ... және ... ... Ол үшін ... ... қайта күру, перспективалық,
стратегиялық күрделі қаржылар жұмсау ... ... ... экономикада жұмысшыны қабылдайтын кәсіпорын оның жұмыс
күшінің сапасына ерекше назар аударады. ... орай ... ... ... еңбекақысының мөлшеріне түрлі факторлар әсер етеді,
онын ішінде еңбек туралы заң, ұжымдық шарт, салық саясаты т. ... ... ... жанама әдістермен ретгеуді көздейді. Бірак,
рынок механизмі арқылы ... ... әлі де ... ... ... ... ... қоғамдық меншік негізінде өндірістің заттай
факторларын жоспарлы реттеп, ... ... ... ... ... ... үғым ... орнады. Осыған орай жеке адамның алдымен қоғамдық
ендірістегі өз еңбегінен басқа күн керетін еңбегі жоқ ... ... ... ... ... қоғам мүшелері еңбекке толық қамтылуы көзделеді. ... ... ... ... экономикаға аз зардабы болмаған "кадрлар
тап-шылығы" пайда болды. Жұмыс орны көп болып, оны толтыруға адам ... ... ... ... ... елінде металл кесетін станоктардың саны
жұмысшы-станокшылардан екі есе артық болды. Қазірде де біздің республиканың
кейбір кәсіпорындарында бос жұмыс орындары аз емес.
Пайдаланылған ... ...... ... пен бағдар».
2. Мухмедиев А.Б. ... ... ... журнал // Ақиқат, Рыноктық
экономикаға өтудің моделі. А. – 1999. – 5 / 6
3. Я. ... ... ... негіздері // Алматы – 1998ж.
4 . Сейткасымов Г.С., ... А.А. ... ... ... Экономика,
1998 – 184с.
5. Жуков Е. Ф. Принципы рыночной экономики. – М.: ... и ... ...... ... Е. В. ... в рыночной экономике. – М.: Переспектива,
“ИНФРА-М”, 1997 – ... ... А.Қ, ... К.Ә. - “Кәсіпорын экономикасы”. АЛМАТЫ,
2003
8. Бабақұлы. Б. - “Тәуелсіздік, нарық, экономика”. АЛМАТЫ, ... ...... ... пен ... Мухмедиев А.Б. Ұлттық қоғамдық саяси журнал // ... ... ... ... А. – 1999. – 5 / 6
[3] Я. ... ... ... ... // ...... ... Г.С., Ильясов А.А. Рыночная экономика, Алматы: Экономика,
1998 – ... ... Е. Ф. ... ... ... – М.: ... и биржы, ЮНИТИ,
1995 – 224с.
6. Семенкова Е. В. Операции в ... ... – М.: ... 1997 – 328с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарық ұғымы, оның функциялары, даму тенденциялары25 бет
Нарық30 бет
Нарық ұғымы және мәні25 бет
Нарықтың ұғымы, мәні, пайда болуы31 бет
КОНВЕЙЕРДІҢ МАЙЫСҚАҚ ТАРТУ ОРГАНЫ БАР ҚҰРАМА ЭЛЕМЕНТТЕРІ7 бет
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Ақша нарығының қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі31 бет
Ақшаның атқаратын қызметтерi және олардың қазiргi жағдайдағы дамуы30 бет
Ақшаның мәні мен атқаратын қызметі18 бет
АҚШАНЫҢ ФОРМАЛАРЫ МЕН ТҮРЛЕРІ, АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ46 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь