Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығын талдау

Кіріспе..........................................................................................................................3

I Бөлім. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығының теориялық аспектілері
1.1. Құнды қағаздар нарығының даму эволюциясы.............................................6
1.2. Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығының даму кезеңдері.....................................................................................................................24
1.3. Құнды қағаздар нарығының экономикалық мәні, құрылымы, қажеттілігі
және қызметтері............................................................................................................33

II Бөлім.Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығын талдау
2.1. Құнды қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың кәсіпкерлік қызметін талдау..........................................................................................................................48
2.2. Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығындағы негізгі көрсеткіштерге талдау...............................................................................................59
2.3.Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығындағы институционалды инвесторлардың қызметін талдау.............................................................................66

III Бөлім.Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығын жетілдіру жолдары
3.1.Құнды қағаздар нарығының даму мәселелері....................................................69
3.2.Құнды қағаздар нарығының даму қағидалары мен Қазақстанның индустриалды-инновациялық жағдайындағы дамуы..............................................76
3.3.Инвесторлардың құқықтарын қорғау, зейнетақы және резервтік активтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету......................................................................................80

Қорытынды................................................................................................................84
Қолданылған әдебиеттер тізімі...............................................................................88
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
I Бөлім. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығының теориялық аспектілері
1.1. ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының даму
кезеңдері...................................................................
..................................................24
1.3. Құнды қағаздар нарығының экономикалық мәні, құрылымы, қажеттілігі
және
қызметтері..................................................................
..........................................33
II Бөлім.Қазақстан ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың кәсіпкерлік қызметін
талдау......................................................................
....................................................48
2.2. Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығындағы негізгі
көрсеткіштерге
талдау......................................................................
.........................59
2.3.Қазақстан ... ... ... нарығындағы институционалды
инвесторлардың ... ... ... ... қағаздар нарығын жетілдіру
жолдары
3.1.Құнды ... ... ... ... нарығының даму қағидалары мен Қазақстанның индустриалды-
инновациялық ... ... ... ... және резервтік активтердің
қауіпсіздігін ... ... ... ... кезеңде нарықтық жағдайда өтумен
байланысты, экономика саласында елеулі ... ... Осы ... ... бірі бұл жеке ... түрлерінің және жалпы кәсіпкерлік
қызметтің еркін дамуын қамтамасыз ететін нарықтық инфрақұрылымды құру болып
табылады.
Нарықтық инфрақұрылымның ... ... ... ... ... қағаздар
нарығы табылады, себебі құнды қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... көлемдегі ақшалай қаражаттарды
шоғырландыруға ... ... ал ... ... шоғырландыру
арқылы инвестицияларды тартуға және де жалпы мемлекет ... ... жеке ... ... ... қатар
тұрғындардың өмір сүру жағдайын жоғарлатуға ... ... ... ... ... ... еркін айналуы мен қоса сенімділік
пен ... ... ету ... ... кағаздар нарығы қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... бөлуді
қамтамасыз ететін нарықтық экономиканың маңызды механизмі болып табылады.
Құнды қағаздар нарығы дамыған мемлекеттердің экономикасында маңызды
бола ... тек қана ... ... реттеп қоймай, оның өзіндік
реттеуін және де портфельдік инвестициялардың ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ағымдағы
жылдағы халыққа нарықтық экономика мен шетел инвестицияларына негізделген
экономикалық өсімге ерекше ... ... Әлгі ... ... ... ... принциптен тұрады.
Құнды қағаздар нарығының дамуы нәтижесінде ақша шамасының өсуін
шектейді, ақша – несиелік институттардың ... ... ... және ... ... дефицитін қаржыландыру көзі болып
табылады.
Мемлекет құнды қағаздар нарығында екі рольді атқарады. Бір ... ... ... ... ... ... кепіл ретінде, екінші жағынан
құнды қағаздар нарығының қатысушысы, яғни ... ... ... ... нарығында мемлекеттің реттеуші және кәсіпқой қызметінің қоса
атқаруы әлемде жеткілікті түрде дамыған болып табылады, ... ... ... ... ... да ... дамымағандығына оңайсыз
қадамы жалпы нарықтың стагнациясына алып келуі ... ... ... нарығы мемлекет иелігінен алу және
жекешелендіру үдерісін жүзеге асыратын логикалық құралы ... ... ... мемлекеттік реттеу ерекше мәнге ие.
Зейнетақы реформасы, жалпы жекешклендіру үдерісі осы жағдайлардың
барлығы құнды қағаздар нарығына тікелей әсерін ... және ... ... ... осы құралдардың біреуінің екіншісіз табысты жүзеге асуына
мүмкіндік жасамайды. Сонымен қатар құнды қағаздар нарығының қатысушыларының
арасындағы бірқатар ... ... осы ... ... өзекті
мәселесі және таңдалған тақырыптың тәжірибелік мәнін зерттеуіне мүмкіндік
жасады.
Диплом жұмысының мақсаты Қазақстанда құнды қағаздар ... ... оның ... даму ... ... болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін дипломдық жұмыста келесідей мәселелер анықталды:
— Құнды қағаздар нарығының ... және оның ... ... қарастыру керек;
— Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығының қазіргі кездегі
даму эволюциясына талдама жасау керек;
— Қазақстанда ... ... ... даму ... ... жасау
қажет.
Осы дипломдық жұмысты жасау барысында Қазақстан Республикасының
заңдары, отандық және ... ... ... ... ... ... де Қазақстандық қор биржасы «KASE»-дің есептіліктері қолданылды.
Диплом жұмысының зерттеу негізі болып құнды қағаздар ... ... ... ...... ... ... табылады.
Обьектісі Алматы Аймақтың қаржылық ... құру ... ... нарығының даму механизмі және заңдылығы болып табылады.
Диплом жұмысының құрылымы қойылған мәселелерге сәйкес, яғни жұмыс
кіріспе, ... ... ... қолданылған әдебиеттерден тұрады.
I Бөлім. Мемлекеттік құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... даму эволюциясы.
Құнды қағаздар нарығының даму эволюциясы және қазіргі кездегі әлемдік
қор нарығының дамуына келесідей ... ... ... ... ... ... ... нарығы сегментінің
құрылуына әсерін тигізген экономикалық жүйенің үш ... ... ... мезоэкономикалық, микроэкономикалық және олар ... ... ... ... ... ... ... келесідей
көруге болады.
1-кесте
Құнды қағаздар нарығының әлеуметтік – экономикалық тұрғыда жіктелуі.
|Экономикалық жүйенің денгейі ... ... ... реттелу факторлары |
|Макроэкономикалық ... ... ... |
| ... әр ... ... даму |
| ... және ... нарығының дамуы |
| ... ... ... ролі |
| ... ... ерекше жағдайлар құру |
| ... ... ... тенденциялардың |
| ... |
| ... жаңа ... топтардың болуы |
| ... және ... ... айналымы |
| ... жаңа ... ... ... ... ... ... – экономикалық тұрғыда жіктелуі.
(жалғасы)
|Мезоэкономикалық ... ... ... яғни ... |
| ... саласына қатысты әр түрлі несиелік |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... құрылыуы |
|Микроэкономикалық ... ... ... |
| ... ... ... және |
| ... капиталды ұлғайтуға талпынысы |
Макроэкономикалық тұрғыдан келесі құралдар пайда болады:
- ... ... ... ... ... ... үшін арнайы кәсіптің таңдалуы
- тауар және ақша нарығының масштабын ұлғайту
Құнды қағаздар нарығындағы ертеректе экономикадағы басты және ... ... ... ... ... XIII ... бастап қалаларда
вексель құжаттары айналымда бола бастады, яғни коммерциялық несие вексель
түрінде айналыста болды. ... ... ... мәні ... ... ... ... және пайданы көбейту үшін вексельдік
айналым ... ... ... ... ... процессі басталды, оны
ағылшындар біріккен фонд деп атады, яғни ол жерде инвесторлар коммерциялық
тұрғыда саяхат жасау ... ақша ... сол ... ... ... ... ... болды.
Әлемдік сауданың дамуына байланысты құнды қағаздар нарығында кәсіби
қатысушылар ... ... яғни ... ол жерде тауарлар және вексельдермен
мәмілелер жүзеге асырылды. Ең алғаш тұрақты ... 1406 жылы ... ... XVI ... ... ... активтердің эмиссиялануының
күшеюінен және акционерлік ... ... ... ... ... қор ... түсінікпен қарады.
Ең алғаш құнды қағаздардың ірі эмитенті болып Ост – Индией саудасындағы
ағылшындық және голландық компания ... ... ... ... Голландияда және Англияда сауда – ... ... ... ... ... күнге дейін сақталған биржа ол ... ... ... Ол 1611 жылы ... ... ... 1913 ... дейін
әмбебап биржа болып саналды, яғни құнды қағаздар, тауарлар ... ... Осы ... құнды қағаздар сатудың тәсілдері жүзеге асырылды.
Ұлыбританиядағы қор нарығы құрылу уақытына қарай екінші қор ... ... ... ең ... ... қор биржасы құрылды.
1773 жылы лондондық брокерлер қаржы ... ... әр ... ... ... ... ... әлемде ең бірінші Лондонда
қор биржасы құрылды, нәтижесінде ұйымдастырылған нарық тез дами ... ... ... және ... дамыды.
Осы кездері Англияның басқа да қалаларынла қор биржасы дами ... ... XIX ... ... дейін Лондондық қор биржасында
құнды қағаздың негізгі түрі болып мемлекеттік облигациялар саналды. ... ... ... ... ... құруға заңды тұрғыдан шектеулер
болды.
Америкада ең алғаш қор биржасы 1791 жылы Филадельфияда болды. 1792 жылы
Нью – ... 24 ... Нью – ... ... ... ... жайлы
келісімге қол қойды. Бұл келісім тек қана қатысушылар арасында ... ... ... көлемі тұрақты болды.
Құнды қағаздар саласы бойынша 1790 жылы « төлем келісімі » ... ... ... екі ... ... ... ... – шартты тек қана өз араларында жүргізу керек.
2. ... ... ... көлемі 0,25%
1793 жылы « Tontine Coffee House» салынды және ол Уолл – Стриттегі ең
ірі, ең алғаш ... ... ... ... жылы суда ... 1 млн. ... жетті, ал 1857 жылы ол 71 млн.
акция болды.
Нью – Йорк фондалық биржасында 1896 жылы 54 млн. ... ал 1901 ... млн. ... ... саудасы 394 млн. долларға жетті. 1899 ... ... ... қағаздарын эмиссиялап 2244 млн. доллар
сомасын құрады. Бірінші Дүние Жүзілік соғыстан кейін Америка ірі ... ... ... ... мемлекет ретінде саналды.
Уақыт өте келе биржадағы сауда көлемі және нарықта жаңа қатысушылар
пайда бола бастады. Жыл сайын ... ... 171 млн. ... 1921 жылы 450
млн.
Американың дамуындағы өзгеріс 1929 – 1933 ... ... ... яғни
« Ұлы депрессия ». Әлемдік экономикада және фондалық нарықта өте ауыр ... ... ... мемлекеттердегі өндіріс көлемі 50 % - ға ... ... ... 30 % ... ... қор ... ... шығуына байланысты банктерге,
инвестициялық іс - ... ... ... 1940 жылы ... ... және ... ... » , « Инвестициялық
кеңес » ... екі ... заң ... ... заңнан кейін шектен
шығу қысқартылып, инвесторлардың мүдделері ... жылы « ... ... » ... ... заң ... ... шешім қабылдауы барысында ақпараттармен толық ... ... ... ... ... ... ... ақша ресурстары ( ақша капиталының көзі ) ақша
капиталының тұтынушысы ( қарыз алушы ).
Құнды ... ... ... ... ... ... ... кедергі
келтірмейді. Бір жағынан Құнды қағаздар ... ... ... екінші
жағынан аталған капиталдарды құнды қағаздың механизмі арқылы ауыстырады.
Құнды қағаз нарығының ... ... ... ... ... экспортының дамуы
- секьюритизациялық бизнестің заңды процесс ретінде
- инвестициялық ағымдардың бағытталуы, ... ... ... ... ... қосылуы
- монополия және олигополия бәсекесінің ... ... ... ... ... жан – ... дамуы
- корпорациялардағы ғылыми – техникалық прогрестің және жетістіктерге
тез арада енуі
- қаржы нарығына мемлекеттік бақылаудың және ... ... ...... табыс әкелетін, оның кәсіпорын мүліктеріне
қатысы барлығын куәландыратын коммерциялық ... ... ... ... дивидент пен пайыз түрінде әкеледі. Қазақстан ... ... ... және қор ... туралы” 1996 жылғы 21-
сәуірдегі жарлығына байланысты елімізде құнды ... ... ... ... ... қазыналық міндеттемелер, жинақ пен депозит,
сертификаттарды және ... ... ... нарығының кейбір элементтері 20-шы жылдары КСРО-да жаңа
экономикалық саясат кезінде болған. Ал қазіргі егемен Қазақстанда ... ... ... ... ... ... заңдарының негізінде 90-шы
жылдардың басынан бастап пайда бола бастады.
Құнды қағаздар нарығы тек әдеттегі ақша-тауар қатынастары және ... ... ... ... ... меншік жаңа нарықтық
қатынастарға сай өзгерту тек оны жекеменшіктендіру арқылы ғана іске асады.
Соңғы 10 жылдықта дүниежүзінің көптеген ... ... ... Әсіресе, Англияда ол шапшаң қарқынмен өтті. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асты. Сондықтан жекеменшіктендірілген кәсіпорындардың акция саны қанша ... да ... ... жағдайында оларды орналастыру өте оңай болды. ... ... ... (ТМД) елдердің жайы өзгеше.
Бұл елдерде құнды қағаздар ... ... ... келе ... мемлекеттік кәсіпорындарды жекеменшіктендіру оларды акцияландыру
арқылы жүргізіледі. Себебі, көптеген кәсіпорындар да, халық та осындай жаңа
құбылыстар ... ... кең ... ... ... ... құнды қағаздардың жаңа түрі – жекеменшіктендіру чектерін
(купондарын) өмірге келтірді. Бұл мемлекеттік құнды қағаздардың бір түрі,
олар, өз иесіне ... ... ... ... меншіктің
бір бөлігін айтарымсыз пайдалануға құқық береді.
Ірі және орта ... ... ... кционерлік қоғам
ретінде қайта құрудан басталды. Акционерлік қоғамның иесі – акционерлер,
олардың меншік құқы акция ... ... ... кез ... ... ... сатып алуға болады. Ал ... ... ... өздері қызмет істеп жүрген ... ... ... алуға құқығы бар. Оңай сатып алуды ... ... ... ... ... ... ... қоғамға айналған кәсіпорындардың акциясын сатып ... ... ... ... ... ... ала ақпарат
құралдарында жариялайды. Сонымен ... ... ... ... ... да ... ... алуға болады. Ондай қорлар
чектерді өздеріне көптеп шоғырландырып, оған басқа акционерлік қоғамдардың
акциясын сатып ... ... ... ... ... сол ... біреуі болып есептеледі. Қор оған өз пайдасының бір бөлігін
төлейді. Инвестициялық қорлар – жеке ұйым. Мемлекет инвестициялық қорларға
салған ... ... ... ... ... ... ... мұра етіп қалдыруға,
сыйлық ретінде біреуге және сенімхатпен басқа адамға беруге де болады. Біз
елімізде ... ... ... ... ... акция сату 1994 – 1995 жылдары өтті.
Ол кездерде көптеген инвестициялық ... ... ... ол қорларға
чектерін тапсырғанымен олардың орнына акция алғандары аз.
Қорыта айтқанда, жекеменшктендіру бір ... ... ... ...... ... нырыққа әкелсе, екінші жағынан кәсіпорынның
жаңа ұйымдық-құқықтық формасы – акционерлік ... ... ... олардың қалыптасуына жол ашты. Бұл жағдай жаңа акциялар ... ... ... ... қағаздардың басқа түрлерін
шығаруға да себепші болады. Сонымен, кәсіорындарды жекеменшіктендіру –
құнды қағаздар ... ... ... ... Республикасының жоспарлы экономикадан түбегейлі жаңа,
нарықтық, мемлекет реттейтін экономикаға өту елімізде қаржы ... ... ... ... ететін институттардың құрылуын талап етеді. Бұл
өте күрделі және ауқымды мақсат. Көптеген жылдар бойы елімізде шын ... ... ... не оның ... яғни жеке ... ... ... биржалар, сақтандыру қоғамдары болған жоқ. Қаржы
саласының барлығын мемлекет айрықша құқықпен (монопольно) өзіне ... ... ... ... ... ... міндеттерге жұмсап отырды.
Оған дәлел мынадай мысал, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды өндіруді ұлғайтуға жұмсалған. Негізгі
құрал-жабдықтар соғыс-өнерксіп кешеніне ... ... ... ... ... ... созылған тапшылық экономикасы”
қалыптасып, ол тек тұрмыстық игіліктің өткір кемшілігін ғана емес, сонымен
қатар ... ... ... де ... ... ... мен оны басқаруды жаңа әдіспен жүргізу объективті қажеттілік
еді.
Нарықтық экономика – адамзат ... ең ... ... ... ... ең ... түрі екендігін дүниежүзі
мемлекеттерінің көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелдегені ақиқат шындық.
Ал ... ... үшін ... жүргізудің жаңа әдістеріне өту
– тек ашық нарыққа өту ғана емес, сонымен ... ... ... субъективизмнен (әділетсіздіктен) бас тарту.
Шаруашылықты нарық әдістерімен жүргізу қаржы нарығының мол мүмкіндігін
пайдалануды ... ... ... ...... бүкіл ақша қорларының
жиынтығы. Бұл қорлар экономиканың әр түрлі субъектілерінің сұранысы мен
ұсынысы әсерінен өзгеріп отырады және ... ... ... ... дүниежүзінде АҚШ-тың, Еуропа бірлестігі мен Жапонияның қаржы ... ... ... ... Ал ... ... ... өтпелі кезеңінде оның қаржы нарығының қоры мол, өзінің
өркендеуіне ... ... ... ... ... нарығы біріне–бірі байланысты және бірін-бірі толықтырып
тұратын, бірақ әрқайсысы өз ... ... ... үш ... тұрады:
Біріншіден, айналымдағы қолма-қол ақша нарығы және қолма-қол ақша
қызметін атқаратын қысқа мерзімді төлем құралдары (вексельдер, ... ... ... ... Республикасының қаржы нарығы қазіргі кезде
айналымдағы ... ... ... ... ... Егер ... өнім жылына 5%-ке, ал айналымдағы ақша – ... ... онда ... өнімді сату да оңайға түседі. Онда экономикада жағымды өзгерістер
болады. Егер де жалпы ... өнім ... сол 5%-ке, ал ... ақша ... және одан да көп өссе, онда қарқынды инфляция болып, ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикасы
ағдарыста.
Екіншіден, қарыз капиталының нарығы, яғни қысқа және ұзақ мерзімді
банктік ... ... ... банктер қысқа мерзімді несие
қайтарылуына көзі ... ғана ... ... ... ... ... өзінің айналым қаржысы жоқ кәсіпорындар алуына мәжбүр. Негізгі
қорларды құруға және ... ... ... ... ... ... отыратын ұзақ мерзімді несие беріледі. Сондықтан, қаржы нарығының
бұл ... де ... ... құнды қағаздар нарығы. Бұл нарықтың кейбір белгілері КСРО-да
қазан революциясына дейін болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ... ... ... жоқ. Ал 90-жылдардың басында ТМД елдерінде, оның ішінде
Қазақстанда, басталған нарық қатынастары даму және одан әрі ... ... бір ... ... ... ... меншік қатынастарын және мемлекет
пен жергілікті басқару органдарының қаржы саясатына өзгертуден басталады.
Нарық ең бірінші меншікті ... және ... ... ... ... кезде егемен жас мемлекеттер бюджет
тапшылығын толтыру ... ... ... әдіс - ақша ... ... оның ... мемлекеттік құнды қағаздардың бірі ... ... ... ... (ГКО) шығарумен айналысуда.
Жергілікті басқару органдары да дәл осы жолды ... ... ... ... кез келген саласының өз қажетіне
ақша қорын жасауына жол ашуда. Мысалы, акция ... осы ... ... ... жабылғанша пайдалануға болады, ал ... ... ... ... ... ... ... Бұл айтылғандар құнды қағаздар
нарығын өрістеуге мүмкіндік береді.
Қаржы нарығына мемлекеттік үстемдікті жойған ... ол ... ... ... ... ... ... жасайды. Егер қаржы нарығы жеке
меншікке негізделсе, ... оның ... ... қызмет етуі мүмкін емес.
Кәсіпорын мемлекеттік меншіктен акционерлік меншікке өткенде бүкіл ... ... ... қалғаны өз меншігінде болады. Кәсіпорындар уақытша
бос қаржысына коммерциялық банктердің төлейтін ... ... ... сай келгенде ғана оларды есепшоттарда сақтайды. Сонымен,
шаруашылықты экономикалық ... ... - ... ... қамтамассыз
етіп, қаржы қорларының көбейіп, ... ... оң ... ... ... ... басқа нарықтардан онда сатылатын өзінің айрықша
тауарымен өзгешеленеді. Ол өзгеше ... - ... ... Олар ... ... ... қарыз міндеттемесі пайда болады. Бұдан бұрын
айтқанымыздай, бұл тауарды өз құны аз болса да, өте жоғары ... ... ... Құнды қағаздардың көрсетілген құны (номиналы) өте төмен
болғанымен, мысалы, өндіріс кәсіпорнына жұмсалған нақты капиталдың белгілі
бір ... ... Егер ... ... ... ... ... жоғары болса, онда оның бағасы көрсетілген құннан (номиналынан)
жоғары болады (керісінше де болуы ... ... ... ... ... құнды қағаздардың "жалған капитал" екенін көрсетеді.
Жалған капитал – нақты капиталдың қағаз белгісі, яғни ... ... ... бір ... ... ... капиталдары).
Құнды қағаздар ақша капиталдардың орнына жүретін "символы" болғандықтан
оны "қордың құндылықтары" деп те ... ... ... ... ... инструмент немесе ралы" болып та есептеледі. Себебі тек сол ... ... ... қол жеткізуге немесе сол құндылықтар бір
субъектіден екіншіге ауысуына болады Сонымен құнды қағаздар нарығы капитал
нарығының, яғни ақша және ... ... ... ... ... ... нарығы – нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ болатын
процестердің реттеушісі. Бұл алдымен капиталды инвестициялау ... ... ... ... механизмі мынадан түсінікті. Мысалы,
кейбір тауарларға немесе қызмет түрлеріне сұраныс өссе, онда ... ... да ... Демек, оларды өндіруден пайда да өседі, сондытан басқа
салалардың өніміне сұраныс азайып, олардыңэкономикалық тиімділігі ... ... ... сұраныс өсіп тұрған салаларға құйылады. Құнды
қағаздар осы механизмнің қызметін қамтамассыз ететін құрал. Олар ... ... ... алу арқылы тиімді өндіріске бағыттап отырады.
Нарықтық экономиканың тәжірибесінде капитал ең ... ... ... ... өндіріске орналасады. Нәтижесінде қоғамдық өндірістің ең
үйлесімді құрылымы пайда болып, тапшылықсыз экономика қалыптасады: қоғамның
өндіріс негізінен қоғамдық сұранысқасай ... Бұл ... ... басты жетістігі. Біздің еліміздегі ... ... ... ... - жоспарлы экономика 70 жыл (1921-1991)
бойы қоғамның ... ... ... ете ... Ал нарықтық
қатынастарды ...... ... ... өркендеуіне
жеткізетіні ақиқат шындық.
Кәсіпорынның қосымша капиталға ... ... ... ... ... – негізгі қорларды құру және ескі қорларды
жаңарту, айналыс құралдарын толықтыру. Бұл мұқтаждықтар нарық коъюктурасына
тікелей байланысты. Сонымен ... ... ... ... бір ... ... тұрады. Сондықтан кәсіпорын қажетті қаражатты белгілі бір
уақытта, яғни ... ... ... ... ... ... ... Республикасында әзір бұндай жағдай қалыптасқан жоқ. ... ... әрі ... әрі ... ал ... ... нарығы жаңадан
қалыптасу кезінде.
Экономикасы дамыған елдерде құнды қағаздар көмегімен қосымша капитал
алу анағұрлым жеңіл. Акция және ... ... ... ... шығаруға
және тіркеуге 2 жұма эмиссиялық ... ... және ... ... ... 2 - 4 ... ... сатып алу - сатуға және
есеп айырбасуға 2 - 3 жұма ... ... ... ... 1,5 - 2 ... ... ... өзіне қажетті капиталды жинап, оны басқару
құқына ие болады. Сонымен құнды қағаздар нарығы – ... ... ... ең оңай және ең ... ... ... дамыған құнды қағаздар нарығының қалыптасуы үшін оның ... ... ... ... ... пен ұсыныс;
• Делдалдар мен басқа қатысушылар;
• Нарықтық инфрақұрылым, яғни коммерциялық банктер, қор ... ... және с. ... ... және өзін-өзі реттейтін жүйелер.
Нарықтың осы құрамдас ... ... ... ... ... Бұл жөнінде елімізде экономикалық ... ... ... ... ... меншікті жекеменшіктендіру Ұлттық
бағдарламасы құнды қағаздар нарығының негізгі субъектілері – ... ... ... ... роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы ... ... ... ... болуы мүмкін емес. Құнды қағаздар нарығы даму деңгейі
көп жағдайда халықтың әл-ауқатына байланысты. ... ... ... ... ... ... ... халықтың абысының өсуі –
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығының құрылымы және құнды қағаздардың
өтімдісі қандай? ... ... ... ... ... ең ... және ең ... мемлекеттік қарыз міндеттемелері.
Мемлекеттік қарыз міндеттемелері нарығының ерекшелігі оған қатысушыларға
байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік құнды қағаздардың эмитенті – Қаржы ... ... банк – оның ... ... ... ... ... бірге мемлекеттік құнды қағаздардың дилері. Дегенмен,
құнды қағаздар нарығына бұл қатысушылар мемлекеттік құнды қағаздарды шығару
мен оларды айналымға ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қазыналық облигациялар;
❑ Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары;
❑ Жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық вескельдер мен ... ... ішкі ... ... ... ... ... мақсатында Қаржы Министрлігі шығарады. Ал қысқа мерзімді
ноталарды банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... мақсатында Ұлттық банк шығарады.Жекеменшіктендіру
купондары аукцион ... ... ... ... ... ал оның көп ... жеке адамдар
қолында осы күнге дейін ... ... ... ... ... ... ... кезде жекеменшіктендіру купондарының
орнына ... ... оны ... әлі дивидент (пайда)
түсіре ... ... ... жаңа ... ... ... ... қатынасуға мүмкіндік алады. Жекеменшіктендіру құнды қағаздардың
жаңа түрі – жекеменшіктендіру чектерін ... ... ... мемлекеттік құнды ... бір ... олар өз ... ... алып, жекеменшіктендірілген меншіктің бір
бөлігін ... ... ... ... және орта кәсіпорындарды жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... ... ... қоғамның иесі ... ... ... құқы акция берумен куәландырылады.
Жекеменшіктендіру ... кез ... ... ... ... алуға болады. Ал жекеменшіктендірлген
кәсіпорын ұжымының мүшелері ... ... ... ... ... жеңілдікпен сатып алуға құқығы бар. Оңай сатып алуды ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамға айналған кәсіпорындардың акциясын ... ... ... Аукцион өтетіні туралы ... ... ... ... ... бірге жекеменшіктендіру
чегіне арнаулы инвестициялық қорлардың да ... ... ... ... ... чектерді өздеріне көптеп шоғырландырып, оған
басқа акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... сатып алушы сол қордың иемденушісінің біреуі
болып есептеледі. Қор оған өз ... бір ... ... ... – жеке ... ... ... қорларға салған
чектерге кепілдік бермейді.
Осы айтылғандардан басқа, жекеменшіктендіру ... мұра ... ... ... ... және сенімхатпен басқа адамға
беруге де болады. Біз ... ... ... ... ... чегіне акция сату 1994 – 1995 жылдары өтті.
Ол кездерде ... ... ... ... ... ол қорларға
чектерін тапсырғанымен олардың орнына акция алғандары аз.
Қорыта ... ... бір ... ... қағаздардың
бір түрі – жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... жаңа ұйымдық - құқықтық формасы – акционерлік қоғамдардың
көптеп құрылуына және ... ... жол ... Бұл ... ... мен ... эмиссиялаумен қатар, ... ... ... ... да ... ... Сонымен,
кәсіпорындарды жекеменшіктендіру – ... ... ... ... ... Республикасының жоспарлы экономикадан түбегейлі жаңа,
нарықтық, мемлекет реттейтін экономикаға өту ... ... ... оның ... ... ... институттардың құрылуын талап
етеді. Бұл өте күрделі және ... ... ... ... ... шын мәнінде не қаржы ... не оның ... ... коммерциялық және инвестициялық банктер, биржалар, ... ... жоқ. ... ... ... мемлекет айрықша
құқықпен (монопольно) өзіне қаратып, барлық кіріс көздерін халықтың қажетін
өтемейтін міндеттерге жұмсап отырды. Оған ... ... ... ... ... заттай құрылымының төрттен үш бөлгі ... ... ... ... ... ... ... кешеніне жұмсалғандықтан халық игілігіне қолдануға
болмаған. Елімізде “ұзаққа ... ... ... ... тек ... игіліктің өткір кемшілігін ғана емес, сонымен қатар
үнемі ... ... де ... ... ... ұйымдастыру
мен оны басқаруды жаңа әдіспен жүргізу объективті ... ... ... – адамзат өркениеттілігінің ең ... және ... ... ең ... түрі екендігін
дүниежүзі мемлекеттерінің көпшілігінің өркендеу тәжірбиесі дәлелдегені
ақиқат ... Ал ... ... үшін ... жүргізудің
жаңа әдістеріне өту – тек ашық ... өту ғана ... ... ... ... саясаттағы субъективизмнен (әділетсіздіктен)
бастарту.
Шаруашылықты нарық әдістерімен ... ... ... ... ... ... етеді.
Қаржы нарығы – мемлекеттің бүкіл ақша қорларының ... ... ... әр ... субъектілерінің сұранысы мен ұсынысы
әсерінен өзгеріп отырады және үнемі қозғалыста ... ... ... АҚШ-тың, Еуропа бірлестігі мен ... ... ... үлкен қорларды иемденуде. Ал Қазақстан Республикасының нарықтық
экономикаға өтпелі ... оның ... ... қоры мол, ... ... деуге әзірше ерте.
Жалпы қаржы нарығы біріне–бірі байланысты және ... ... ... ... өз ... қызмет жасайтын үш ... ... ... ... және ... ... ... қысқа мерзімді төлем құралдары (вексельдер, чектер
және с.с.) жатады. Қазақстан ... ... ... ... ... қағаз ақшаның құнсыздынуынан инфляцияға ұшырауда. Егер
жалпы ... өнім ... 5%-ға, ал ... ақша – ... ... ... ұлттық өнімді сату да ... ... Онда ... ... ... Егер де ... ... өнім жылына сол 5%-
ға, ал ... ақша ... және одан да көп ... ... ... ... ... құлдырап төмен кетеді. Қазіргі
кезде біздің мемлекеттің экономикасы дағдарыста.
Екіншіден ... ... ... яғни қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несие
қайтарылуына көзі ... ғана ... ... ... ... ... өзінің айналым қаржысы жоқ кәсіпорындар ... ... ... ... және ... ... ... өсімі
өзгеріп қайта ... ... ұзақ ... несие беріледі.
Сондықтан, қаржы нарығының бұл ... де ... ... ... ... ... Бұл ... кейбір белгілері КСРО-
да қазан революциясына дейін болғанымен, ... 70 жыл бойы ... өсу ... ... жоқ. Ал ... ... ТМД елдерінде,
оның ішінде Қазақстанда, басталған нарық қатынастары даму және одан
әрі жетілу үшін ... бір ... ... Себебі, нарық меншік
қатынастарын және мемлекет пен ... ... ... ... өзгертуден бсталады.
Нарық ең бірінші меншікті ... және ... ... ... ... ... ... жас
мемлекеттер бюджет тапшылығын толтыру мақсатында бұрынғы үйренген
әдіс-ақша ... ... ... оның орнына мемлекеттік
құнды қағаздардың бірі – ... ... ... ... ... айналысуда. Жергілікті басқару органдары да дәл осы ... ... ... ... кез ... ... өз
қажетіне ақша қорын жасауына жол ашуда. Мысалы, ... ... осы ... яғни ... ... пайдалануға болады, ал облигацияны шығару
несиені банктен алудан тиімділеу жағдай ... Бұл ... ... нарығын өрістеуге мүмкіндік береді.
Қаржы нарығына ... ... ... ... ол ... тек ... ... әсерімен қызмет жасайды. Егер қаржы
нарығы жеке ... ... ... оның ... тәсілмен
қызмет етуі мүмкін емес. Кәсіпорын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... төлегеннен кейін қалғаны өз
меншігінде болады. Кәсіпорындар уақытша бос ... ... ... ... ... ... деңгейіне сай келгенде ғана
оларды есепшоттарда сақтайды. Сонымен, шаруашылықты ... ... - ... ... қамтамассыз етіп, қаржы
қорларының ... ... ... оң ... ... қағаздар нарығы басқа нарықтардан онда сатылатын ... ... ... Ол өзгеше тауар –құнды қағаздар .Олар
біріншіден, меншік белгісі, екіншіден, қарыз міндеттемесі пайда болады.
Бұдан ... ... бұл ... өз құны аз ... да, ... ... ... сатуға болады. Құнды қағаздардың көрсетілген құны
(номиналы) өте ... ... ... ... ... ... капиталдың белгілі бір мөлшерін көрсетеді. Егер ... ... ... оның ... ... ... онда ... көрсетілген құннан (номиналынан) жоғары болады (керісінше де болуы
мүмкін).Бұндай нарықтық бағаны ... ... ... ... ... ... ... капитал нақты капиталдың қағаз белгісі, яғни өндірістік
капиталдың оқшауланып шыққан бір ... ... ... ... ... ақша капиталдардың орнына жүретін "символы" болғандықтан
оны "қордың құндылықтары" деп те атайды. Сонымен қатар, құнды ... ... ... ралы" болып та есептеледі. Себебі тек сол ... ... ... қол ... ... сол құндылықтар бір
субъектіден екіншіге ауысуына болады Сонымен құнды қағаздар нарығы капитал
нарығының, яғни ақша және ... ... ... ... ... ... нарығы – нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ болатын
процестердің реттеушісі. Бұл алдымен капиталды ... ... ... ... ... механизмі мынадан түсінікті.Мысалы,
кейбір тауларға немесе ... ... ... ... онда соған
сәйкес ... да ... ... ... ... ... да өседі,
сондықтан басқа салалардың ... ... ... ... ... ... ондағы капитал өніміне ... ... ... ... ... қағаздар осы механизмнің қызметін
қамтамассыз ететін құрал. Олар уақытша бос капиталды сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... капитал ең алдымен қоғамға
шын мәнінде қажетті ... ... ... ... ең ... ... пайда болып, тапшылықсыз экономика
қалыптасады: қоғамның ... ... ... ... ... Бұл өркендеген нарықтық экономиканың басты жетістігі. Біздің
еліміздегі Мемлекеттік ... ... ... ... ... 70-жыл (1921-1991) бойы қоғамның ... ... ете ... Ал ... қатынастарды дамыту – қоғамдық
экономиканың шарықтап ... ... ... ... қосымша капиталға мұқтаждығы көптеген жағдайларға
байланысты. Олардың ...... ... құру және ескі
қорларды жаңарту, айналыс құралдарын толықтыру. Бұл ... ... ... байланысты. Сонымен ... ... ... бір ... арасында болып тұрады. Сондықтан кәсіпорын
қажетті қаражатты белгілі бір ... яғни ... ... ... ... алғаны жөн. Қазақстан Республикасында әзір
бұндай жағдай қалыптасқан жоқ. Себебі, банктік ... әрі ... ... ал ... ... ... ... қалыптасу кезінде.
Экономикасы дамыған елдерде құнды қағаздар ... ... алу ... ... ... және ... сияқты құнды
қағаздарды шығаруға және ... 2 жұма ... ... және ... ... оларды талқылауға 2-4 жұма,
оларды сатып алу-сатуға және есеп ... 2-3 жұма ... ... ... 1,5-2 ай ... эмитент (шығарушы) өзіне қажетті
капиталды жинап, оны басқару құқына ие ... ... ... нарығы – экономикалық өрлеуді көп қаржыландыратын ең оңай
және ең ... ... ... ... ... қағаздар нарығының ... үшін ... ... ... ... Олар:
➢ Сұраныс пен ұсыныс;
➢ Делдалдар мен басқа ... ... ... яғни ... банктер, қор биржалары,
инвестициялық институттар және с. с.;
Нарықты реттейтін және ... ... ... осы ... ... ... ... негізінен
құрылып болды. Бұл жөнінде елімізде экономикалық жүйені ... ... ... мемлекеттік меншікті жекеменшіктендіру
Ұлттық бағдарламасы құнды қағаздар нарығының негізгі субъектілері ... ... ... ... ... роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы ... ... ... ... ... ... емес. Құнды қағаздар нарығы даму
деңгейі көп ... ... ... байланысты. Себебі құнды
қағаздарға ... ... ... айқындайды. Сондықтан халықтың
табысының өсуі – Қазақстанда құнды ... ... ... ... құнды қағаздар нарығының ... және ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың ең көлемдісі және ең ... ... ... ... қарыз міндеттемелері
нарығының ерекшелігі оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік құнды ... ...... ... банк – оның ... ... қаржы агенті
(уәкілі), сонымен ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығына бұл қатысушылар ... ... ... мен ... ... түсіру шарттарын
анықтаушылар.
Мемлекеттік құнды қағаздар:
... ... ... ... ... облигациялар;
❑ Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары;
❑ Жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық ... мен ... ... ішкі мемлекеттік қарыз мөлшерінде ... ... ... Қаржы Министрлігі шығарады. Ал ... ... банк ... ... ... ... ... қорын толтыру мақсатында Ұлттық банк ... ... ... ... сатылған мемлекеттік
кәсіпорындарды жекеменшіктендіруге пайдаланды, ал оның көп ... ... ... осы ... дейін сақталуда. Кәсіпорындар
банкротқа ... ... ... тұрған ... ... ... ... берген акциялар ... әлі ... ... түсіре қойған жоқ.
1.2.Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығының даму кезеңдері.
Бұл кезең шаруашылықтың социалистік ... ... ... "постсоветтік" ... ... және ... не ... ... ... сипатталады.
Мысал ретінде, мынаны айтып кетуге болады: 1994 жылдың көктеміне дейін
Қазақстандық заң қор нарығының 4 ... ... ... - ... , ... ... мен ... қор биржаларын атап көрсеткен және
тек мынада құнды қағаздарды еңбек ... ... ... ... бар деп ... ... акционерлік қоғамдардың
шығаруға қүқығы болмаған.
Бұл кезенде ... ... ... не , ... ... тіркеу керек , ... ... ... ... түрақтандыру керек және бұл қүқықтарды инвесторлардан ... ... ... туралы түсініктер толық қалыптаспаған . Бұл кезеңде
қор нарығын мемлекеттік ... ... ... ... жылға дейін қабылданған мемлекеттің іс -
әрекеттері негіз ... ... ... ... ... ... ете ... Осыған объективтік
факторлар мен субъективтік факторлар әсер етті.
Қарастырылып отырған кезеңдегі Қазақстанның құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... тенденцияларды жатқызуға болады, дәлірек айтсақ:
- ақшаның тез ... ... ... алып келген инфляцияның жоғарғы қарқыны;
- нәтижесінде Қазақстандық кәсіпорындар ... үшін ... ... ... ... ... ... мемлекттік секторды
маңызды доминациялау;
- көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... асыру кәсіби және психологиялық дайын
еместігі.
Бұл кезеңде құнды ... ... ... ... ... арқылы лицензиялау басталды, 1994 ж аяғына қарай оның ... ... 98 ... ... тұлғаларға,1460 лицензия жеке тұлғаларға
берілді.
1991-1994жж аралығында қор ... ... ... жаңа кезең
басталды. Өкінішке орай , олардың саны туралы мәліметтерді қалпына келтіру
мүмкін болған жоқ. Осы кезеңнің ... ... 1994 ж ... нарығының
инфрақұрылымы қандай болу керек екендігі туралы ... ... ... ... ... ... көрініс тапқан:
ҚР Президентінің " Құнды қағаздар нарығын қалыптастыру бойынша шаралар
қолдану туралы" (1994ж 20.03) ... , ... ... ҚР құнды
қағаздармен Ұлттық Комиссиясы қүрылды .Осы ... ... ... қүру ... ... көтерілді.
Үкіметтің қаулысымен бекітілген құнды қағаздардың уақытша ережелерінде
1994ж 3 қазанынан бастап бұл ... ... ... бірге еңбек ұжымдары
мен кәсіпорындардың акция шығару мүмкіндігін алып ... ... ... ... ... ... ... бойынша арнайы
орган арқылы жүргізіле алатындығын бекітті.
Үкіметтің қаулысымен бектілген құнды қағаздарды шығару және айналысқа
жіберу мен қор ... ... ... ... бұл ... ... және олардың айналымының процесіне қатысты жекелеген нормаларды
қамтыды.
Бұл ... енді ... ... қор биржасының қызметін
жекелей реттеді. Сонымен бірге берілген Ережеде құнды ... ... ... ... ... қызметтердің түрін жүзеге асыру көзделді.
Жалпы 1991-1994 жылдарды қор нарығындағы кезеңді " оқу" кезеңі ... ... ... басында бірінші төрағасы болып Темирбулатов С. Т.
тағайындалған құнды ... ... ... ... өз қызметін жүзеге
асыра бастады.
Бұл кезеңдегі қор нарығының зандық базасының негізі ҚР Президентінің ... ... және қор ... ... " Заң күші бар ... ( 1995ж ... және " ... серіктестіктері туралы" (1995ж 2-мамыр) заңы болып
табылды. Бұрын қолданылған заңға қарағанда олар ... ... ... реттеу жүйесін нақты түрде ашты, дәлірек айтсақ құнды қағаздар
нарығындағы кәсіби ... ... ... ... портфелін
басқару бойынша қызметпен, құнды қағаздар нарығының ұстаушыларының ... ... ... құнды қағаздарды сақтау бойынша қызметпен ( 1997
ж бері ... " деп ... ... тыс ... ... нарығын
котировкалық жүйенің қызметімен толықтырылды. Соған қарамастан мемлекет қор
нарығының қолданыстағы инфрақұрылымы жетілмеген және ары қарайғы ... ... Осы ... 1996 ж 28 ... ... ... ... асуы 1996-1998 жж есептелген ҚР құнды қағаздар нарығының даму
бағдарламасын ... ... ... ... ... ары ... дамуының бағыттарын анықтады. Берілген мерзім ішінде
брокерлік - дилерлік ұйымдардың саны 1995 жылдың сәуірінен 21- ден , ... ... ... 93 -тен ... Осы ... мындаған мамандарды құнды
қағаздар нарығында жүмыс істеу үшін даярлаған алғашқы тіркеушілер мен ... ... ... .
Осы кезенде құнды қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының алғашқы
ассоциациялары құнды ... ... ... қатысушыларының Ұлттық
ассоциациясы (НАМИ 1995 ж қүрылған) және ҚР ... ... ... мен дилерлерінің Ұлттық ассоциациясы (НАБД 1996 ж қүрылған)
пайда бола бастады.
1996 жылдың ... ... ... қор ... ... ... білдіру кезеңі : 14 желтоқсанда Үкіметтің "Акционерлік қоғам
мен биржалық сауданы белсендіру бойыша ... ... ... , ал ... " ... жүргізуші субъектілердің тізімін бекіту туралы "
Қаулысы қабылданды, мемлекеттік акция ... ... қор ... ... ... осы ... ... шаралар шартты "
Голубые фишки" бағдарламасы деген атқа ие болды. Оның бас ... ... ... 1996 жылы ... ... ... бойынша Ұлттық
Комиссияның төрағасы ... ие ... Г.А. ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығында екі алдыңғы қатарлы
және бәсекелес қор биржалары - Орта ... және ... ... ... ... жж " ... ... деп бағалауға болады.
Бұл жыл ағымында Қазақстандық құнды қағаздар нарығының ... ... ... ... жылдың наурызында "Құнды қағаздар
нарығы туралы" және "ҚР-ғы ... ... ... ... ... қабылданды, бірақ бұл заң 1999 жылдың аяғына ... ... ... дайындау бірнеше жасаушылардың топтарымен конкурстық ... ... және ... барлық жасалған нұсқаларды көрсетіп берді.
Жоғарыда айтылған зандарға негізделіп, Үкімет 1994 жылы құнды қағаздар
нарығындағы ... ... ... кастодиандық, Орталық
Депозитарий қызметтерін жүзеге асыру және лицензиялауды ... - ... ... ... жылдың жазында өткізілген тендердің нәтижесі бойынша ... пен ... қор ... ... ... қағаздардың
Орталық Депозитариі" ЖАҚ құрылды. Бұл Қазақстандық қор биржасы екеуі қор
нарығының ... ... ... 1997 ... аяғында
брокерлік-дилерлік қүрамды реттеуге мүмкіндік туды: құнды ... ... ... ... ... және ... ... ең төменгі деңгейінің шартына заңдық
рүқсат бермеу ... - ... ... ... 93 тен 43 ... ... 1997 жылдың екінші жартысында 1999 ... ... ... ... ... ... өсуі басталды.
1998 жылдың басында Қазақстанда 61 брокер-дилер ұйымы, ал 1999 ... ... оның ... 30 және 45 ... емес ұйымдар болды.
Мұндай белсенді өсудің себебі «голубые фишки» ... ... ... асыруды күту болды.
1997 жылы тіркеу индустриясы қайтадан құрылды . Егер жылдың басында ... ... онда ... ... 34 ... Бұған әсер етуші ... ... ... ... жылы бірінші кастодиан - банктер пайда болды. 1997 жылдан бастап
құнды қағаздардың эмиссиясын мемлекеттік тіркеу екі ... ... ... ... ... ... Комиссия және Әділет Министрлігінің аймақтық
басқармалары арқылы жүзеге асты.
1997 жылы болған маңызды жағдайлардың бірі ... ... ... ... ... ... ... " ҚР - ғы
зейнетақымен қамтамасыз ету туралы " заң ... ... ... айында ҚР Президентінің Жарлығымен құнды қағаздар
бойынша Ұлттық Комиссия туралы, оның ... және ... ... жаңа ... ... жыл ... ... жылы боды. Біріншіден, қаңтарда қалыптасқан
жинақтаушы зейнетақы жүйесі өз ... үшін ... ... - ... ... ... ... Екіншіден, осы жылдың жазында ұзақ
дайындықтан кейін " Акционерлік қоғам туралы" заң ... Бұл ... ... оның ҚР ... ... барысында заң жобасына
200 өзгертулер енгізілді.
1998 жылдың көктемінде Орта ... қор ... ... ... Оның ... ... бір ғана Қазақстандық қор
биржасы қалды. 1998 жылдың жазында Қазақстандық қор биржасы ... ... ... ... бұл мәні бойынша Қазақстанда ... ... ... құру проблемасын шешті.
1998 жылы зейнетақы активтерін басқару бойынша 87 ... ... ... мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының, зейнетақы ... ... ... ... Банкте бар. Зейнетақы қорлары
зейетақы активтерін басқару бойынша компания түрінде ... ... ... ірі ... ... айналды.
Ресейдегі қаржылық дағдарыс Қазақстанның қор нарығының ... әсер ... ... брокер дилердің санынан байқалды. Жыл бойы
олардың саны өсе ... 1999 жылы 73- ке ... Сол ... ... ... өсімі төмендей берді.
1998 жылы құнды қағаздар ... ... ... қор ... ... ... ... шаралар қабылданды.
Көктемде брокер - дилердің ... тыс ... ... ... есептілік жүйесі енгізілді, ол кезде брокер - дилерлер үшін
өздерінің арасында мемлекеттік емес құнды қағаздармен келісім - шарт ... ... іске ... қор ... 7 ... ... заңнаманы жетілдіру
бойынша жұмысты жалғастыруға мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... ірі нормативтік - қүқықтық актілер ... ... ... ҚР -ның ... ... брокерлік-дилерлік қызметті жүзеге асырудың
жаңа ережелері, құнды қағаздармен ... ... ... ... ... және аттестациялық ережелер.
1999 жылғы ҚР-ғы құнды қағаздардың дамуының Бағдарламасы аяқталды . Бұл
Үкіметпен 1996 жылы бекітілген ... және оның ... ... ... ... 1999 жылы ... Осы ... ҚР-ның құнды
қағаздарының дамуының 1999-2000 жылдарға арналған Бағдарламасы жасалды.
Егер ... ... ... ... ... ... бағытталса, онда жаңа Бағдарламаның негізгі міндеттері
мынандай болады:
• ішкі жинақтар мен ... ... ... ... ... ... қағаздарына
капитал тарту үшін шығуға ынталандыратын механизмдерді енгізу;
• эмитенттердің өз құқықтары мен инвесторлардың ... ... және ... емес ... ... ... ашық халықтық қоғамның мәртебесін
беру ... және ... ... ... 9 элемент ие.
2000 жыл ... емес ... ... ... ... ... Өткен жылдарға қарағанда 2000 жылы капитал
нарығына ірі ... ... ... ... ... ... 1998-2000 жылы қазақстанда сомалық номиналдық құны 26418609 ... ... ... емес ... ... жүзеге асырылды,
соның ішінде 19 шетел валютасында 25936087 мың теңге ... ... ... ... берілген мәліметтер бойынша
қолданыстағы облигацияның эмиссияларының саны
18 -ді , ал ... ... құны 25345029 мың ... ... ... 12 эмиссиясы КАSЕ тізіміне қосылған.
2000 жылы қор ... ... ... ... ... болды. Бұл проблеманың басты себебі Қазақстандық
кәсіпорын менеджерлерінің менталитеттерінің ерекшелігінде.
2000 жылдың ... ... ... ... ... ... ... көрсетті. Бір жағынан банк несиелерімен салыстырғанда
тартымы арзан қарыз капиталын экономиканың нақты секторларына қолдану ... ал ... ... - төмендетілген табыстылық қаржы нарығында өз
қаражаттарын басқа елдердің құнды ... ... ... ... ... кедергі келтіреді.
2000 жылғы облигациялық "бум" брокер-дилерлерді белсендіруге мүмкіндік
берді. 1999 жылы нарықтың бұл сегменті қиыншылықтардан өткен болатын : ... ... ... ... 1998 ... ... ... дағдарысы
. 2000 жылы брокерлік - дилерлік компаниялардың қысқаруы болғанмен, бұл
олардың сапалық ... ... ... ... нарықта әлсіз
капитализацияланған брокерлік - дилерлік компаниялар жоғалды, ал қалған
компаниялар қаржылық ... беру ... ... ... ... ... ... ауысты. Осы жылы ... ... ... ... және ... сақтандыру компаниялары белсендірді, бұл
2000 жылы жаңа заңның қабылдануына ... ... " ҚР - ның ... ... " ААҚ - мен ... алғашқы инвестициялық қорды ... 1999 жыл ... ... ... алып ... Бұл ... құнды қағаздар бойынша "Инвестициялық және үлестік қорлар туралы" жаңа
заң жобасын жасады . Қазақстан қор нарығының дамуының ... ... ... жақындағанын көруге болады.
2001 жылғы маңызды жағдайлардың бірі - ҚР " Салықтар және бюджетке
міндетті төлемдер ... " жаңа ... ... Бұл Кодекс құнды
қағаздар нарығындағы табыстарға салық салудың жаңа режимін ... ... ... ... бойынша сыйақыға , құнды қағздардың
құнының өсіміне .
2001 жылы ҚР - ның ... " ... ... нарығының кейбір
сұрақтары бойынша ҚР-ның кейбір заң актілеріне өзгертулер мен ... ... ... ... қол ... заң ... " ... қағздар нарығы туралы " Заңындағы кемшіліктерді
жою мақсатымен қабылданды.
Қазіргі кезде реттеуші органдарда " ... ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғау ... ... және ... ... ... " ... құжат және
электрондық сандық жазба туралы" заң жобалары, ҚР " Акционерлік қоғамдар
туралы", " ... ... ... ... ... жаңа ... жатыр .
Талданып отырған кезеңнің ең маңыздысы - ҚР -ның Президентінің " Қаржы
нарығын мемлекеттік ... ... ... ... туралы "
Жарлығының қабылдануын атап кетуге болады. ... ... ... ... ... Комиссияның функциялары Ұлттық Банкке
берілді, онда құнды қағаздар нарығын реттеу Департаменті ... ... ... ... ақша - несие және қаржы
саясатында бірқатар қадамдар жасау ... ... ... - ... ... темптерінде ТМД елдерінің ішінде алдыңғы орынға ие ... ... ... ТМД ... ... ең бірінші болып
зейнетақы реформасын, банк салымдары кепілдендіру жүйесін, Ұлттық қорды
қалыптастыру ... ... ... Банк ... қарызды ұзақ мерзімде жою
бойынша шараларды қабылдады.
Қазақстан ТМД ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда келтірілген талдау дұрыс ақша - несие және қаржы саясатын
жүргізуге негізделген " 2030 ... ... ... ие
болғандығын көрсетеді.
1.3. Құнды қағаздар нарығының экономикалық мәні, құрылымы, қажеттілігі
және қызметтері.
Құнды ... ...... ... ... оларды екі
топқа бөліп көрсетуге болады:
А) жалпы нарықтық қызметтер, әдеттегі, әрбір ... ... ... ... ... ... қызметтер, яғни берілген нарықтағы операциялардан
пайда табу қызметі;
• Бағалық қызметі, яғни ... осы ... ... ... және
оның тұрақты қозғалысын қамтамасыз ... ... ... яғни ... өзінің қатысушыларына сауда
объектілері мен ... ... ... ... ... оны ... отырады.
• Реттеушілік қызметі, яғни ... ... ... ... , ... ... шешу тәртібін, артықшылықтарды белгілейді,
бақылау және ... ... ... ... арнайы өзіндік қызметтер, ... оны ... ... ... ... ... қызметін;
• бағалық және қаржылық тәуекелдерді сақтандыру қызметі;
Қайта бөлу ... ... ... ... бөліктеріне бөлінеді:
• нарықтық қызмет сфералары мен ... ... ... ... бөлу;
• өндірістік емес нысаннан өндірістік нысанға тұрғындардың жинақтарын
аудару;
• инфляциядан тыс негіздегі ... ... ... ... ... ... ақша ... шығармай, тапшылықты
қаржыландыру.
Бағалық және ... ... ... ... хеджерлеу
Бағалық және қаржылық тәуекелдерді ... ... ... ... және опциондық контрактілердің, яғни туынды құнды
қағаздар сыныбының пайда ... ... ... ... ... қағаздар нарығының инфрақұрылымы (жіктелуі):
Құнды қағаздар нарығының құрамдас бөліктері қандай да бір ... ... етіп ... ол кең ... осы ... ... жасау
тәсілін негіздейді. Бұл тұрғыдан құнды қағаздар ... ... ... ... болады:
• алғашқы және қайталамалы;
• ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған;
• биржалық және ... ... ... және ... ... және мерзімдік.
Алғашқы нарық - бұл құнды қағаздарды олардың алғашқы иелершің сатып
алуы; бұл құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір ережелер мен талаптар қойылған
нарықтағы алғашқы пайда ... ... - бұл ... ... құнды қағаздардың айналысы;
бұл барлық ... алу - сату ... ... немесе құнды қағаздардың
өмір сүру мерзімі ішіндегі иеленушіден басқа біреуге ауысу ... ... ... ... бұл - ... бар ... арасындағы қатаң бекітілген ережелер негізінде айналысқа түсуі
– нарық қатысушыларының ... ... ... ... ... етуі.
Ұйымдастырылмаған құнды қағаздар нарығы - бұл құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... түсуі.
Биржалық нарық - бұл қор биржаларындағы құнды қағаздармен сауда ... тыс ... – бұл қор ... ... құнды қағаздарды саудалау
және биржалық нарық-әрқашан құнды қағаздардың үйымдасқан нарығы , өйткені
мұндағы сауда ... ... ... ... және тек ... делдардары
арысында ғана жүргізіледі,ал олар басқа нарық катысушылары арасынан мүқият
таңдалып алынады. Биржадан тыс нарық ұйымдасқан және ... ... ... ... тыс ... ... ... құнды қағаздармен сауда және қызмет көрсетулерге негізделеді.
Құнды ... ... ... және ... ... ... Соңғысында сауда қор нарығының
қатысушыларын ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Оның сипаты келесідей:
• сатушы мен ... ... ... және ... ... ... орнының болмауы;
• сауда мен оған қызмет ... ... ... ... ролі ... тек ... ... алу, сатуға ... ... ... ... ... нарығының кассалық түрі ( шетелше атауы : "сазһ"- нарық,
немесе " спот" нарық) - бұл мәмілелерді 1-2 ... күні ... ... ... ... ... ... нарығы - бұл ... ... ... ... ... 2 ... ... асатын мерзімдегі мәмлелер жасалатын
нарық. Көбіне орындалу мерзімі 3 ай ... ... ... Азаматтық кодексінің 129 бабына сәйкес "Құнды
қағаздар деп белгіленген нысан мен міндетті реквизиттерді сақтай ... ... тек ... ғана мүмкін болатын құқықтарды
куәландыратын құжат" деп аталады.
Бүгінгі таңда құнды қағаздар 2 ... ... ... I топ ... ... қағаздар;
2. II топ - туынды құнды қағаздар.
Негізгі құнды қағаз деп ... ... ... құқық беруге
негізделген құнды қағаз түрін айтады. ... ... ... капитал,
мүлік және әртүрлі ресурстар жатады. Негізгі құнды қағаздарды да ... ... ... ... ... ... қағаздар;
• қайтапамалы құнды қағаздар.
Алғашқы құнды қағаздар ... ... ... санына кірмейтін құнды қағаздар. Оларға акция, облигация,
вексель тағы сол сияқтылар жатады.
Қайталамалы ... ... ... ... құнды қағаздарға
негізделіп ... ... ... ... варранттар, депозитарлық
қолхаттар тағы сол сияқтылар жатады.
Туынды құнды қағаз - бұл мүліктік құқығы құжатсыз ... ... ... ... ... бағасы өзгермелі құнды қағаздар, яғни
туынды ... ... ... ... ... ... тауар бағасына (ет, бидай, мұнай, алтын тағы басқалар);
• негізгі құнды қағаздар бағасына (акция индексіне, облигацияға);
... ... ... ... ... ... нарығының бағасына (валюталық курстар).
Туынды құнды қағаздарға фьючерстік контрактілер (тауарлық, валюталық,
пайыздық, индекстік және тағы ... және ... ... ... ... ... ... қатар құнды қағаздардың түрлері де
жіктеледі.
Құнды қағаздардың жіктелуі деп сол ... ... тән ... ... ... ... ... жіктелуі деп бір құнды қағаздардың
топтамасы, яғни бір құнды қағаздардың түрінің тағы ... бір ... ... ... - ... ... бір түрі. Бірақ ол өз алдына жай және
артықшылығы бар акция болып бөлінеді. Жай ... бір ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың белгілі бір сипаттары бар.
Уақытша сипаттамалар:
құнды қағаздың өмір сүру ... ... ... ... ... ... немесе
мерзімсіз;
-пайда болуы, яғни құнды қағаздың негізінде алғашқы құнды
қағаздың немесе ... ... ... ... ... сипаттамалар:
өмір сүру түрі: қағаз жүзінде немесе қағаз жүзінде емес,
қүжаттық немесе ... ... ... ... ... ... жарақтануы: ... ... ... қай ... шығарылуы.
Нарықтық сипаттамалар:
құнды қағаздың негізінде жатқан актив түрі (тауар, ақша,
фирманың жиынтық ... тағы ... ... ... ... ... бір ... (заңды
тұлға немесе жеке тұлға);
шығарылу түрі : эмиссиялық яғни бөлек сериялармен шығарылады
немесе эмиссиялық емес;
Құнды ... ... ... ... пен ... ... мемлекет, корпорациялар, жеке тұлғалар;
• айналыста болуы: еркін айналыс немесе шектеулер қойылған;
• құқықтардың көзқарасы тұрғысынан құнды қағаздар мәні;
• тәуекел деңгейі: ... ... және тағы сол ... ... ... ... немесе төленбейді;
• салынған қаражат түрі: қарызға инвестицияанған ақша немесе ... алу ... ... ... мәні ... ... - акционерлік қоғамның жарғылық капиталына бір рет ... - ... ақша ... ... мерзімі өткен соң
қайтарылып, белгілі бір ... ... ... ... бір ... ... міндеттеме.
Банк сертификаты - белгіленген мерзімде міндетті төлем немесе пайыз
төленетін ... ... ... салымды растайтын куәлік.
Вексель - өз иесіне белгілі бір уақыт мерзімінің өтуімен борыштардан ақша
төлемін талап ету ... ... ... түрдегі борыштық
міндеттеме.
Чек - чек алушының
көрсетілген соманы банкке төлеу жөнінде чек ... ... ... - ... бір ... ... тиеп-түсіретін және
оны алуға құқық беретін стандартты түрдегі құжат.
Варрант - а) ... ... ... ... ... ... беретін құжаты; ә) иесіне белгілі бір мерзім ішінде
белгіленген бағам бойынша ... ... ... ... ... құқық беретін
құжат.
Фьючерстік контракт - ... бір ... ... ... ... ... контракт жасалған күнгі бағамен ... ... ... деп ... ... ... белгіленетін айналым
мерзімі көрсетілген құнды қағаздарды айтады.
Олардың 3 түрі бар:
1. қысқа мерзімді құнды қағаз (айналым мерзімі 1 ... ... орта ... ... ... ... ... 1 жылдан жоғары
және 5-10 жыл аралығы);
3. ұзақ мерзімді құнды қағаз (айналым мерзімі 20-30 жыл аралығы).
Мерзімсіз құнды қағаздар - бұл ... ... ... яғни ... ... құнды қағаздар.
Инвестициялық құнды қағаздар - бұл капитал салымының объектісі болып
табылатын құнды қағаздар (акция, ... ... ... және
тағы басқалар). Инвестициялық емес құнды қағаздарға ... ... ... ... есеп ... ... ... құнды қағаздар жатады
(вексель, чек, коносамент).
Құнды қағаздар иелігіне қарай ұсынбалы ... ... ... ... ... ... оның иесінің аты-жөні ескерілмейді және құнды
қағаз бір ... ... ... ... ... Ал ... құнды қағаздар
иесінің аты-жөні жазылып, арнаулы реестрде ... ... ... - бұл ... ... ... түрлері болып табылады.
Мемлекеттік емес құнды қағаздар - бұл ... ... ... және жеке ... ... ... ... қағаздың негізгі түрі нарықтық болып табылады, яғни нарықта еркін
сатылып - сатып алынады.
Табыс әкелуіне ... ... ... ... және ... болады,
яғни құнды қағаздарды шығарғанда оның табыс мөлшері белгіленеді.
Тәуекел деңгейіне байланысты мынадай қағидаға негізделеді. ... ... ... ... тәуекел деңгейі жоғары болады және сәйкесінше
керісінше. Эмиссиялық құнды қағаздар әдетте ірі ... саны көп ... Олар - ... мен облигациялар.
Эмиссиялық емес құнды қағаздар саны аз немесе бір дана шығарылады.
Құнды қағаздар нарығының субъектілері:
Эмитент қаржы нарығына өзінің ... яғни ... сол ... - ... ... дәрежесімен
анықталатын құнды қағаздарын жеткізеді. Ол
құнды қағаздар
инвестордың көз ... ... болу ... ... ... ... нарыққа жеткізіп өзі нарықтан кетіп қалады деп ойлауға
болмайды. Ол әрқашанда нарыққа қатысады, себебі ол өз ... ... ... ... ... ... тиіс. Одан да басқа эмитент сатып алу - сату кезінде өзінің
құнды қағаздарын басқарады. Алғашқы ... ... ... ... ... Эмитенттің құнды қағаздар атақтылығының негізгі
факторы болып оның статусы табылады.
Мемлекеттік құнды қағаздардың тәуекелділігі нольге ... ... ... міндеттемесін жүргізеді. Инвестициялық талдау теориясы
бойынша тәеукелділігі ноль немесе нольге жақын ... ... ... ... ... ... қор нарықтарының мұндай құнды
қағаздарымен сауданы жүргізу тәжірибесі осы постулатты ... ... ... кеш шыққандықтан олардың статусы да төмен.
Жергілікті әкімшіліктер құнды қағаздарын қамтамасыз етуіне тек муниципалдық
меншігін қоя алады. ... ... ... ... - үй ... ... ... салықтық және жалгерлік жеңілдік көрсетіп
табысты облигациялар шығарады.
Мемлекеттік емес құрылымдар құнды ... ... ... ... ... ... ... алады, себебі олар
сол құнды қағаздардың кепілі бола ... ... ... жеңілдіктерді
белгілейді.
Өндірістік салаға қатысты акционерлік қоғамдар құнды ... ... ... ... бөлінеді:
• бірінші тобы - жекешелендірілген кәсіпорындар;
• екінші тобы-қайта құрылған ... ... ... ... ... ... ақпараттық жабдылықпен, экономикалық болашағының
анықсыздығымен сипатталады. Ал ... ... алу үшін ... ... қағаздардың курстық бағасының ауытқуын болжайтын техникалық реестрге
қол жеткізуі тиіс.
Бірақ отандық қор нарығында белгілі бір жетістіктерге жету үшін ... ... ... ... ... ... болуы, яғни белгілі бір
инвесторға негізделуі керек;
• елдегі қаржылық ... ... ... ... ... ... анықталуы;
• эмитентке және оның инвестициялық бағдарламасына сай құнды
қағаздарды шығару кезіндегі шартта көрсетілген артықшылықтарды
көрсету;
• инвесторға эмитент ең ... ... ... ... ... бойынша жетекші эмитент ... ... Бұл ... ... - ... ... құлдырау кезінде
табысты болады және ... ... ... ... ... орын ... кәсіпорындар эмитент ретінде ұзақ мерзімді құнды қағаздар шығара
алады (негізінен облигациялар мен ... Бұл ... ... шығару
кезінде көптеген жеке кәсіпорындар бірігеді.
Инвесторларды ... ... ... болады. Бірақ негізінен
олардың мәртебесі ... роль ... ... 3 ... бөлуге болады,
яғни жеке (жеке тұлғалар), институционалды (ұжымдық) және нарықтың кәсіпқой
қатысушылары.
Егер құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... құнды қағазды сатып алу үшін сақталған қаражатын
пайдаланатын жеке ... ... және ол қор ... ... ... және өз шотынан құнды қағаздарды сатып алып, бірақ құнды
қағаздар нарығында кәсіпқой қатысушы қызметін жүргізуге ... жоқ ... ... ... ... ... аталған инвесторлар нарыққа құнды қағаздарын жеткізетін
эмитент ... ... ... ... ... ... бір ... атқаратын мамандандырылған
инвестициялық институттар бар. Олар ... ... ... қорлар. Өздерінің қызметтерін көрсете отырып олар ... ... ... кем ... табыс алады. Ал қарсы жағдайда
олардың лицензиясы тоқтатылады. ... қор ... ... ... қағаздарды жеке қаражаттарына сатып алатын кәсіпқой қатысушылар да
бола алады.
Инвестициялау мақсатына байланысты ... да ... ... және ... ... – ол акционерлік қоғамның
жекеменшігін басқара отырып, сол қоғамның жай акцияларының
табысынан көп болатын меншікті жалға беруден түскен табысты
иемденеді. ... ... ... инвестор меншікті қайта бөлуді
және әсер ету саласын ... оған ... ... ... ... ... деп өзіне тиісті құнды
қағаздардан ғана табысты есептеп - ... ... ... ... алу ... ... сату ... деген сұрақтар ол үшін актуалды
болып табылатын инвесторды айтады. Бұл сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... салу мақсатын, ... ... ақша ... ... ... табыстылығын, олардың
сақталуы мен қауіпсіздігін алдын-ала негіздеп анықтауы тиіс.
Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығында кәсіби ... ... ... ... қағаздар портфелін басқару жөніндегі;
• құнды қағаздармен операциялар бойынша ... ... ... (клирингтік) айқындау жөніндегі;
• құнды қағаздар ұстаушыларының ... ... ... ... органның белгілеуі бойынша кәсіби қызметтің басқа да
түрлері;
Құнды қағаздар нарығындағы кәсіби қызмет түрлерін атқаруды уәкілетті
орган белгілейді. ... ... ... ... ... ... қызметтің басқа түрлерімен қоса атқарылмайды.Құнды
қағаздар нарығындағы ... және ... емес ... ... ... ... банк ... реттейтін заңдарға және
уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес жүзеге асырылады.
Брокерлік қызмет - өз ... ... ... және ... ... ... ... комиссия шарты негізінде іс - ... ... ... ... ... құнды қағаздармен азаматтық - құқықтық
мәмілелер ... ... ... өз ... мүдделерін көздеп мәмілелер жасауы жазбаша
нысанда жасалған шарт негізінде жүзеге ... және ... ... ... ... арнаулы шоттарда жүргізеді.
Дилерлік қызмет - ... ... өз ... және ... ... - құқықтық мәмілелер жасау жөніндегі қызмет.
Депозитарлық қызмет - құнды қағаздардың депозитариі - құнды
қағаздар ... ... алу мен ... ... ... ... ... материалсыздандыру жөніндегі қызметті жүзеге асыратын
мамандандырылған ұйым. ... ... - ... мен ... емес қаржы
мекемелерінің өздеріне клиенттер сеніп тапсырған құнды қағаздар мен ақша-
қаражатын сақтауды және есепке алуды қамтамасыз ету жөнінде құнды ... ... ... ... ... ... ... қызмет - құнды қағаздар
портфелі иесінің ... ... ... ... қүқықтарын жүзеге
асыру жөніндегі басқарушының қызметі.
Клирингтік қызмет - құнды қағаздармен ... ... ... асырылатын есеп айырысуға қатысушы тараптардың өзара талаптары мен
міндеттемелерін есепке алу ... ... ... ұстаушылардың тізімін жүргізу жөніндегі
қызмет-белгілі бір күнге құнды қағаздың меншік иесін белгілеуге мүмкіндік
беретін ... ... ... ... ... және беру ... ... реттейтін үйым коммерциялық емес ұйым болып табылады және оны
құнды қағаздар нарығының кәсіпқой ... ... ... қағаздар нарығының кәсіпқой қатысушыларының өзін-өзі реттейтін
ұйымның ережелері:
1. өзін-өзі реттейтін ұйым өз мүшелері үшін ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыру
ережелерін , құнды ... ... ... ... және ... ... ... ... ұйымның ережелерінде:
• қызметкерлердің - ұйым ... ... ... ... ... ... кәсіби қызметті жүзеге
асыру
ережелері мен стандарттары;
• бағалармен ... ... ... ... есеп жүргізу мен есеп құжаттамалары;
• ұйымға кіру ,шығу немесе одан шығарып жіберу ... ... ... ұйым ... ... ... ... өкілдік және өкілдік және үйымды
басқаруға қатысу қүқықтарының тең болуы;
• шығындардың, ... ... ұйым ... бөлу ... ... ұйым мүшелеріне ... ... ... ... ұйым ... ... ... мен стандарттарды
сақтауына тексеру жүргізу рәсімдері;
• ұйым мүшелерінің ... және ... ... ... өтеу ... міндеттемелерін орындау тәртібі;
• үйым мүшелеріне ... ... мен ... және ... ... тәртібі;
• ақпараттың бүкпесіз болуын қамтамасыз ету жөніндегі талаптар
болуға тиіс.
3) ... ... ... ... , ... өзін-өзі реттейтін
ұйымның құрылтай құжаттарына, ережелері мен ... ... мен ... ... ... ... ... уәкілетті органға өзін-өзі реттейтін ұйым бекіту үшін ұсынуға
міндетті.
Қор биржасы - ... ... ... ... ... құрайтын
акционерлік қоғам нысанындағы өзін-өзі реттейтін ... емес ... ... ... ... өзін-өзі өтеу принципіне негізделеді.
Қор биржасының міндеттері:
• құнды қағаздармен мәмілелер жасауға ... ... ... ... ... ... ... беру;
• құнды қағаздармен сауда жасауды ұйымдастыру;
• өз мүшелеріне ... ... ... ... ... талдама зерттеулерін жүргізу;
• құнды қағаздар нарығында құқықтық ... ... ... есеп ... (клиринг) заңдарда көзделген тәртіп
пен ережелер бойынша жәрдемдесу;
Қор биржасын басқару органдары, олардың міндеттері мен ... және ... ... тәртібі Қазақстан Республикасының заңдарымен,
қор биржасының жарғысымен және биржалық сауда ережелерімен белгіленеді. Қор
биржасын басқару органдарының қызметінің ... ... ... ... ... сондай-ақ құнды қағаздары қор
биржасының листингіне енгізілген акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... сайлануына болмайды. Жоғарғы басқару
органы шешімдер қабылдаған кезде қор ... ... ... ... ... кеңесі қор биржасының байқаушы органы болып ... ... ... ... мүшелерінің, оның лауазымды адамдарының
арасынан сайланады. Биржа кеңесінің құрамына уәкілетті ... ... ... ... беру ... кіреді.
Қор биржасында айналысқа жіберілген құнды қағаздардың эмитенттері:
• өздерінің ... ... ... ... ... жағдайының өзгерістері туралы, сондай-ақ құнды
қағаздар бағамының өзгеруіне әсер ете алатын ... ... ... туралы биржа кеңесіне уақтылы хабарлап
отыруға;
• қоғамның шаруашылық қызметі мен қаржы ... ... ... есеп ... ... шығарылып тұратын биржалық бюллетеньді өткен айда жасалған
мәмілелер ... ... ... ... сауда ережесіне енгізілетін өзгерістер, қор биржасы басқармасы мен
акционерлердің ... ... ... ... ... қор ... оның ... коммерциялық құпиясы болмайтын басқа да ақпарат болуға
тиіс.
Қор биржасы құнды қағаздар нарығының субъектісіне келтірілген ... ... және оған өз ... ... атқармай, биржа жарғысын,
биржалық сауда ережелерін бұзған немесе коммерциялық ... ... ... ... ... заңдарына сәйкес жауап береді.
Қор биржасы өзінің қызметін :
-биржаның шешімі бойынша;
-сот органдарының шешімі негізінде;
-уәкілетті орган биржалық қызметке берген лицензиясын қайтарып
алған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың кәсіпкерлік
қызметін талдау.
Алғашқы нарық деп — құнды қағаздар эмитенттен бірінші сатып алушыға
тікелей келетін ... ... ... жылы 2001 ... салыстырғанда алғашқы орналастырудың ... млрд ... ... ... ... негізгі көлемі
мемлекеттік құнды қағаздарға келеді: 263,56 млрд. теңгеге немесе 98,11 ... ... ... емес ... ... - 5,09 млрд. теңгеге немесе
1,89% жалпы көлемнен.
Мемлекеттік құнды қағаздарды алғашқы орналастырудағы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қысқа
мерзімді ноталары ... ... ... ҚР- ның ... ... ... көлемі өсті. ( 42,81 млрд.).
2006 жылға мемлекеттік емес ... ... ... көлемі 2005
жылмен салыстырғанда 1,83 млрд. теңгеге немесе 5,09 млрд теңгеге қысқарған.
2007 жылдың қаңтарына ... ... ... 2 ... ... жылы ... Банк» ААҚ-ның атаулы ... ... ... бойынша арнайы сауда өткізілді.
Барлығы саудада КАSЕ-тің 2 ... - ... ... ... ... Банк» ААҚ жалпы жарияланған
орналастыру ... 25 % ... ... ... ... бір ... ... сатып алынды.
2007 жылы орналастырудың максималды бағасы 94,4500 % болды. Сауданың
нәтижесі бойынша 26,5 % ... ... ... ... активтерінің есебінен 73,5% брокерлік- дилерлік компаниямен сатып
алынды.
Қайталамалы нарық 2006 жылы жедел қарқынмен дамыды. Қайталамалы нарықта
жасалған ... ... 2006 жылы 3 ... ... ... және 3,5
триллион теңгені құраған.
2006 жылы қайталамалы ... ... ... ... 2006 жылы ҚР-
ның Жалпы Ішкі Өнімімен теңестірілді. 2005 жылы ... ... ... көлемі ЖҰӨ-нен 40 %-ті құраса, 2006 жылы 93 ... ... ... ... ... 2,2 трилион
теңгені немесе 2,7 ... ... ... бірге
мәмілелердің саны он мыңға өсті. Өткен жылдардағы ... 2006 ... ... ... ... ... көлемі мемлекеттік құнды
қағаздарға келді. Бірақ соңғы жылдары мемлекеттік емес құнды қағаздармен
мәмілелердің көлемінің өсуі байқалды.
Мәмілелердің ... ... ... ... ... ... («Қазақстандық Қор Биржасы» ЖАҚ) 3169,51 млрд. теңгені,
жалпы мәміле көлемінің 90 % құрады. Ұйымдастырылмаған нарықта ... ... 335,74 млрд ... ... 2005 ... ... ... мәмілелердің көлемі 34,3 млрд теңгеге кеміген
ненмесе сонымен ... ... ... ... ... ... мәмілелердің үлесінен 18,9 %-тен 9,6 %-ке дейін ... ... ... 97 % ... ... қағаздармен
жасалған және 2% мемлекеттік құнды қағаздармен жасалған).
Ұйымдастырылмаған нарықта жасалған операциялардың 98,7 % ... ... ал 1,3 % ... емес ... ... ... ... жылы операциялардың түрі бойынша репо мәмілелері жоғарғы ... ... ... 2,3 триллион теңгені құрады.
Қайталамалы нарықта тіркелген мәмілелердің саны бойынша соңғы 3 жылда
түрақты өсім байқалды. Жалпы 2006 жылы ... ... 24468 ... 2005 ... салыстырғанда мәмілелердің санының өсуі 9987
құрады.
Соңғы жылдары ... ... ... бір ... ... ... байқалды. 2006 жылы мәмілелердің орташа көлемі 143,26
млн. теңгені ... 2005 жылы бұл ... 89,7 млн. ... ... ... ... ... жылдардағы сияқты қаржы нарығының дамыған
сегменті болып табылады және қор нарығында алдыңғы орынды ... ... ... ... ... жаңа ... ... басталуы биржалық
көрсеткіштердің белсенді динамикасымен ерекшеленді. 2007
жылдың қаңтар айында КАSЕ-тің барлық секторларындағы
операциялардың көлемі 213,2 млн. $ ... ... 2006 ... ... ... ... ... эквивалентте 1,3 есеге өскен. Сонымен қатар, 2006 жылдың
желтоқсанымен салыстырғанда биржалық айналым 39,2%
қысқарған. 2006 жылдың ... ... ... ... ... ... себебінен
облигацияларды орналастыруды жүзеге ... ... ... ... ... - нетто - өтеу
қаңтарда 1,2 млрд ... ... ... оның нәтижесінде Министрліктің
құнды қағаздарының жалпы көлемі 2006 жылмен ... 0,95 % - ... және 2007 ... ... 107,6 ... ... ... ноталардың көлемі 2007 жылдың қаңтар айыныңң аяғында 57,2
млрд. теңгеге жетті, бұл өткен 2006 ... ... 2,5 ... ... жылы КАSЕ -те ... құнды қағаздар ... ... 267782,6 млн ... (1723,1 млн. $ ) ... 2058 ... ... мемлекеттік құнды қағаздардың айналысындағы
мәмілелерді жалпы көлеміндегі ... ... ... 2003 жылдың
қаңтарында 96,8 % -ке жеткен, 2006 жылдың желтоқсанында 89,2 % ... ... ... 394489,2 млрд. теңге сомасындағы
2230 мәміле ... 2007 ... ... ... ... биржалық айналымы 32,12 % теңгелік сипатта
және 32,02 % ... ... ... 2006 ... қарағанда
айналым 30,9 % -ке өскен.
Сатып алу - сату секторында 2007 ... ... ... 33928,6 ... 228 мәміле жасалды. Өткен аймен салыстырғанда сектордағы айналым
49,6 % -ке қысқарған.
Теңгеде номинацияланған дисконттық мемлекеттік құнды ... ... Банк ... ... ... құнды қағаздарды сатып алу - сату
айналымының 11,2 %-ін, ал купондық мемлекеттік құнды қағздар ... ... ... 30,1 % -ті, АҚШ долларына номинацияланған Қазақстанның
евроноталарының үлесі 58,7 % -ті құраған.
2007 жылдың 2 айы ... КАSЕ ... ... құнды
қағздарды сатып алу - сату ... ... ... млн. ... ... және бұл 2006 ... салыстырғанда 1,73 есеге
немесе 173 %-ке өскенін көрсетеді.
Қаңтар - ... ... ... ... қағздардың биржалық
нарығының секторларында дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... айында мемлекеттік құнды қағаздар бойынша КАSЕ ... ... оның ... ... 30797,4 млн теңгені қүрады , бір айдың
ішінде биржалық айналым 9,23 % -ке кеміген.
Мемлекеттік құнды ... ... алу - сату ... ... ... ... мәмілелер алады. Төртінші эмиссия евроноталары
үлкен мәнге ие. Екінші орынды дисконтты мемлекеттік құнды ... ... ... 10429.1 млн. ... . ... мерзімі
64-91 күн дисконттық мемлекеттік құнды ... ... ... ие ... Үшінші
орынды мемлекеттік құнды қағаздардың құрылымында купондық мемлекеттік құнды
қағаздар (МЕОКАМ.МЕАКАМ) алды . Өтелу мерзімі 730 ... кем ... ... 6,72 % ) және ... ... ... күн болатын
құралдар ( табыстылығы - 7,45 %) маңызды болды.
Жалпы 2007 жылы ... ... ... ... нарығындағы
белсенді қатысушылар мыналар болып табылады:
1. « ... Банк » ЖАҚ (24,3% ... ... ... « АТФБанк » ААҚ (11,2%)
3. « Банк Туран Алем » ААҚ (10,71% )
4. « ... ... ... қоры » ЖАҚ ... « НZВС Банк ... » ( 9,2% )
6. « Қазақстандық қаржылық компания » ААҚ (7,4 ... « ... » ААҚ (5 ... « ... ... Банкі » ААҚ (3,8 %)
9. « НурБанк » ААҚ (3,6%)
10. « Темір Банк » ААҚ ( 3,5 ... алу - сату ... ... бойы КАSЕ ... ... алдыңғы қатарлы
операторларының - ... ... ... ... бойынша
анықталады:
• мемлекеттік құнды қағаздарды сатып алу - ... емес ... ... ... ... ... репо биржа нарығының операторлары
Жалпы, КАSЕ соңғы мәліметтер бойынша 2007 ... ... ... алу - сату ... ... ... қатарлы
операторларын анықтап, тізімін жасады.
КУПА (ЗАБК) мен банктердің арасында бұл ... ... емес ... ... түрде көрсете бастады.
Барлығы 2007 жылы қаңтарға мемлекеттік құнды ... ... алу ... ... ... 25 компания ( банктер, брокерлік - ... ... ... ... ... ... ... емес
қаржылық ұйымдар) қатысты.
Ақпанда құнды қағаздар нарығында 52 брокер - дилерлер, 21 тіркеушілер,
10 кастодиан - ... өзін -өзі ... ... және 6 ... портфелін басқаратын ұйымдар қызметін атқарды.
КАSЕ 2007 жылдың ақпан айына мемлекеттік құнды қағаздарды сатып алу ... ... ... ... анықтады.
КАSE-те мемлекеттік құнды қағаздармен сатып алу - сату ... 21 ... ... Бұл ... ... ... нарығының
сатып алу - сату секторы айналымның 89,7 % тиеді.
2007 жылдың қаңтарына «белсенді ондықта» жаңалар
болып, «Қазақстандық ... ... АҚ, ... Алем ... ЖШС, ... » АҚ, « ... Халық Банкі » АҚ және « ... ... ... ... , осы ... нарықтың дамуы айналым құрылымы бойынша да және ... ... ... ... деп ... ... көптеген трейдерлер
жеке және ... ... ... ... ... ұзақ ... құралының дефицитінің
жағдайында мемлекеттік облигациялардың бағасының өсу мүмкіндігін естен
шығармайды.
Ең ... ... ... ... ... және ... корпоративтік облигацияларының
табыстылығы тұрақты болады.
Көптеген дилерлердің айтуы бойынша нарықта үлкен теңгелік өтімділік ... ұзақ ... ... ... ... Осыған байланысты
көптеген қатысушылар Қаржы Министрлігінің индексацияланған облигацияның
күтілген табысын төмендетті.
2007 жылдың ... - ... ... ... репо ... 460931,0 млн. ... (2985,4 млн. $) құрады және өткен жылға
қарағанда 2,3 ... ... ... ... ... мемлекеттік емес құнды
қағаздармен автоматты репо секторы белсенді дамыды, өйткені
мұндай операциялар 2006 жылдың сатып алу - сату кезеңінде
өткізілмеген болатын. Сондықтан 2007 ... бұл ... деп ... ... Осы ... автоматты репо
секторындағы мемлекеттік емес құнды қағаздармен ... 1479,3 ... ... ... ... бойынша автоматты репо секторы 2003 жылы
өткен жылмен салыстырғанда 136 % өскен және 381807,5 млн. ... ... ... ... ... емес ... ... тікелей
мәміле бойынша репо секторы көрсетті.
• өсу ... 2006 ... ... салыстырғанда 201 % қүрады,
операциялардың көлемі - 7014 мың теңге ... ... ... ... ... ... репо секторы керісінше қысқарды.
• көрсеткіштердің төмендеуі ... ... ... % ... ... ақпан айында КАSЕ - те репо операциялар ... ... ... ... жалпы көлемі -223,3 млрд. теңгені құрады.
Мемлекеттік құнды қағаздармен автоматты репо ... ... ... 83,6% алады. Бұл сектордағы ең үлкен үлес 1 күндік мерзімдегі
теңгелік құралдармен репо ... ... ... ... млн. теңге, репоның орташа мөлшерлемесі 4% құрайды.
Екінші орында 7 күндік ... ... ... бойынша репо
операциялары. Нарықтық үлесі сектордың жалпы көлемінен 5,6 % ... ... 14 ... мерзімдегі теңге құралдарымен репо операциялары
алады. Олардың ... 4,3 % ... ... КАSЕ соңғы кезде Қазақстандағы биржалық репо нарығының
алдыңғы қатарлы компаниялардың тізімін анықтады. Бұрын биржа бұл ... ... ... Олар репо мәмілелерін мемлекеттік
құнды ... және ... емес ... қағаздармен операциялар ретінде
қарастырған.
КАSЕ-тегі репо секторында мәмілелер жасауда Ұлттық Банктен ... ... ( ... ... - ... ... ЗАБК, МЖЗҚ, банктік емес
қаржылық ұйымдар) қатысты.
Жалпы КАSЕ-гі репо сектрындағы операциялардың көлемі 2007 жылы 237617,2
млн. теңгені ( 1528,9 млн$) ... 1926 ... ... ... 2006 ... желтоқсанымен салыстырғанда операциялардың көлемі
101,1 млрд ... ... 29,9 % ... ... ... ... ... нарығындағы институционалдық инфрақұрылым тұрақты болып қала
берді, және оның жеке құрылымдық құрамаларының маңызсыз ... ... ... әсер ... ... ... ... - дилерлердің ... ... ... саны ... және ... ... екі ... солай қалуда. Белгілі болғандай, қызмет етіп жүрген көптеген брокер
- дилерлердің бантік емес ... ... 1997 ... ... бұл
кезде «голубые фишки» бағдарламасын іске асыру ... ... осы ... ... ... «есептілікті беру ережелерін бекіту
туралы» Қаулысының қабылдануы. Осыған сәйкес жаңа ... ... ... ... 1 ... ... ... асырыла бастады. Бұл қаулы ... ... ... ... үшін ... құралдарының
тізімі кеңейтілді және оларды орындауға арналған активтердің стерилизациясы
өткізілді - пруденциалдық нормативтерді ... үшін ... ... ... ... болмады.
Брокер - ... ... ... бірге, пруденциалдық нормативтерінің мәндері бұрынғыдай
қалпында қалды. Берілген ... ... ... ... инвесторларының
құқықтарын қорғау мақсатымен қабылданды және брокер - ... ... ... ... жағдайында тәуекелдер
қысқарады.
Есепті кезеңде ҚР-ның құнды қағаздар нарығындағы брокерлік ... ... ... асыру Ережелеріне өзгертулер енгізілді, оған
сәйкес брокер-дилерле банктік емес ұйымдарға ... ... ... ... ... құнды қағаздармен мәмілелер жасау
қүқығы берілді, сонымен ... ... емес ... құнды
қағаздарды олардың меншік иелерінен жеке тұлғалардан сатып алуға сандық
шектеу алынып тасталды. Бұл ... ... ... ... ету
мүмкіндігін кеңейту есебінен брокер - дилерлердің белсенділігінің ... ... ... ... ... ... ... жүйелендіру
бойынша жұмыс барысында Ұлттық Банктің ... 2002 ... ... №130 ... қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары және құнды
қағаздар дәрмен сауданы ... апта ... ай ... ... ... ... Қаулысы қабылданды. Бұл норма арқылы
кәсіби қатысушылар мен саудан ... ... ... және өзектіленді. Бұдан басқа брокерлік есептілікті қазір
құнды қағаздар нарығында брокерлік және дилерлік ... ... ... де ... ... 1997 ... өсуі, брокер - дилерлердің өсуі сияқты, қор
нарығының белсенденуін күтумен, шаруашылық субъектілерінің ... ... және ... ... ... ... болды.
2006 ж. 1 қазанындағы жағдай бойынша тіркеушілермен қызмет көрсетілетін
акционерлік қоғамдардың саны 2404-ке жеткен. Акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... реестрін жүргізу тәртібі және
инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін ... ... ... туралы» жаңа заңның жобасы Акционерлік қоғамдардың акцияларының
ұстаушыларының реестрін өзі жүргізу мүмкіндігін айырады. Осылайша, ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсетілетін акционерлік қоғамдардың санының маңызды өсуін күтуге ... ... ... ... ... ... ... 2003 ж. 1
қаңтарына берілген мәліметтер бойынша көптеген тіркеушілердің бас ... ... ... ал 11 ... (Қызылорда , Атырау, Шығыс Қазақстан,
Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл , Батыс ... ... ... ... және ... ... бірде-бір жергілікті
тіркеуші қызмет етпеді. Тіркеушілерді ... ... ... құнды қағаздар нарығындағы трансфер - агенттерді қалыптастыру
есебінен шешуге болады. Олар ... ... ... ... ... құнды қағаздарды әлеуметті ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды ұстаушылардың
реестрін жүргізу бойынша қызметтерді жүзеге ... ... үшін ... ... есептеу Ережелерін бекіту туралы» Ұлттық Банктің ... ... ... бекітілді. Бұл Қаулының ... ... ... реестрін жүргізу бойынша қызметті жүзеге
асыратын ұйымдар үшін ... ... ... айтсақ, «Меншікті капиталдың жеткіліктігі» (К1),
«Активтердің абсолютті өтімділігі» (К2) енгізілді. Сонымен қатар,
берілге норма К1 - ... ... ... ... ... санына кері пропорционалдық
байланысын анықатайды. Бұл құнды қағаздар ... ... ... ... 2005 ж. 1 ... ... қазанына дейінгі кезең ішінде тіркеушілердің өзгеріссіз санының
жағдайында, олардың капитализациясының нақты көрсеткіштерінің ... ... 2006 ж. 1 ... ... ... орташа мөлшері 107% өскен және 42.148,0 мың теңгені құраған,
олардың меншікті капиталының (К1 ... ... ... ... ... және 38.482,1 мың теңгені құрады.
Есепті кезеңде кастодиан - банктердің жалпы санында өзгерістер болмады
және 2007 жылдың 1 қаңтарына ... саны 10 ... ... ... ... қарай аталған 10 банктің тек 8-і кастодиандық қызмет
көрсететінін ... ... ... ... ... ... : Ұлттық
Банк - Мемлекеттік Жинақтаушы Зейнетақы Қоры және « ... ... ... АҚ, « КазкоммерцБанк » АҚ, «ТемірБанк» АҚ, ... » АҚ, ... ... АҚ, « ... Халық Жинақ Банкі» АҚ-ның
- Ұлттық Жинақтаушы Зейнетақы Қорының Еншілес Банкі.
Зейнетақы активтерін басқару бойынша компания (ЗАБК)
Есепті кезең ... ... ... 2 жыл бойы ... ... саны ұлғайды және 2007 ... ... ... бойынша зейнетақы активтерін инвестициялық басқару бойынша
қызметті атқаруға лицензиясы бар 8 ЗАБК ... Олар ... ... ... Қорларының, сонымен бірге Мемлекеттік Жинақтаушы
Зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін басқаруды, меншікті зейнетақы
активтерін ... ... ... асырады.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесін қадағалауды жетілдіру және ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк
Басқармасымен №98 2002ж. 26 ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардың күнделікті электрондық
есептілігі Ережелері туралы» Қаулысы қабылданды. Бұл норма арқылы ЗАБК мен
МЖЗҚ-ның апта ... ... ... ... ... электрондық
есептілік жүйесі енгізілді.
Құнды қагаздардың портфелін басқарушылар. Есепті кезең ішінде ... ... ... саны өзгермеді және қазіргі жағдайда
олардың саны 4. ... ... ... ... ... ары
қарай өсуін қарастырылуы 2007 жылы аяқталатын «Инвестициялық қорлар туралы»
заңның қабылдануынан кейін күтуге ... Бұл заң ... ... ... ... ... тек ... қағаздардың портфелін
басқару қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар ... іске ... ... ... ... құнды қағаздардың ... ... ... ... өз ... ... зейнетақы
активтерін
инвестициялық басқару қызметін (ЗАБК) қатар атқаруда.
Өзін - өзі реттгйтін ұйымдар .
Қазақстан ... ... өзін - өзі ... ... ... қарастырылған: құнды қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының
ассоциациясы және қор биржасы. 2007 жылғы мәліметтер ... ... ... үш өзін - өзі ... ... ... олардың біреуі -
қор биржасы (КАSЕ), ал қалған ... - ... ... ... кәсіби
қатысушыларының ассоциациялары, дәлірек айтсақ, реестр ұстаушылардың
қазақстандық ассоциациясы және активтерді басқарушылардың ассоциациясы ... ... ... қағаздар нарығындағы негізгі
көрсеткіштерге талдау.
Қазақстандағы экономика шетелдік валюта ... ... ... және
банктік сектор мен ішкі нақты бірігу көлемінің өсуі әсер ... ... ... шетелдік инвестицияның ... ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы болып
бөлінетінін білеміз. Тәжірбиеде барлық қызмет Үкметтің араласуымен эмиссия
арқылы өткізіп және құнды ... ... салу ... ... ... қағаздарды жүргізудегі және эмиссии нотасының динамикасы,
және де 2004-2006 жылдардағы айналым көлемі 1-кестеде ... ... МҚҚ және ... ның ... , ... | 2004 | 2005 | 2006 ... ... ... | 126,2 | 122,8 | 167,5 ... ... ... | 230,3 | 297,2 | 368,3 ... ... | | | ... ... ... ... ... | 652,5 | 1960,2 | 3827,0 ... ... | | | ... нота ... | 396,5 | 161,0 | 633,1 ... // ... ... 2004-2006ж.ж.
Кестеден Қаржы Министірлігінде 2006жылы мемлекеттік құнды қағаздардың
167,5 млрд.тенгеге қолданғанын ... яғни 2005 ... ... 36,5% артқанын байқаймыз. Ал 2004 жылы 32,7% артты. ... ... ... ... 368,3 ... құрайды,
яғни 2005 жылмен салыстырғанда 23,9% артық, ал 2004 жылмен салыстырғанда
59,9% артты.
Ұлттық Банктегі қысқа ... ... ... ... 3827,0
млрд.тенгені құрады, 2005 жылмен салыстырғанда ... 1есе ... ал ... ... 6 есе ... болды.
Ұлттық Банктегі қысқа мерзімді эмиссия нотасы және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болады.
1-сызба. Ұлттық Банктегі қысқа мерзімді эмиссия нотасы және ... ... ... ... жылы ... айналым көлемі 633,1 млрд. тенгені құрады, яғни 2005
жылмен ... үш есе ... ... және 2004 ... салыстырғанда
59,5% артық болды.
Қаржы Министірлігінің МҚҚ көлемі және Ұлттық Банкіндегі нота айналымы
2-сызбадан көреміз.
2-сызба. 2004-2006 жылдардағы ... ... МҚҚ және ҰБ ... динамикасы және МҚҚ көлемінің өзгеру динамикасы
Қаржы Министрлігіндегі мемлекеттік құнды қағаздар айналымы 2006 жылы
2005 жылмен салыстырғанда 71,1 ... ... яғни ол ... ... Банктегі нотаның көлемі үлкен қарқынмен артып 2006 жылы 3827,0
млрд.тенгені ... ол 2005 ... ... 1866,8 ... 2004 жылы 3 ... ... жылдың 1 қаңтарына Қазақстанның мемлекеттік қарызына құнды
қағаздар ретінде, ... ... ... ... ... ... (купон ретіндегі төлем) көрсетумен бірге қосып санағанда ағымдағы
бағамен 1116,6 млрд. тенгені құрады. (2-кесте).
2-кесте.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... МҚҚ ... ... Жыл |ҰБ ... ... ұйымдар |Барлығы |
| ... |%% ... |%% ... |%% | ... |535,0 | |47,4 |25,4 |1,112 |0,289 |609,2 ... | | |86,6 |21,8 |2,846 |0,121 |111,3 ... | | |60,9 |17,4 | | |78,2 ... | | |66,8 |14,1 | | |81,0 ... | | |16,7 |11,3 | | |28,0 ... | | |6,2 |10,4 | | |16,6 ... | | |3,1 |10,1 | | |13,2 ... | | |21,9 |9,8 | | |31,7 ... | | |41,7 |8,9 | | |50,6 ... | | |21,0 |5,4 | | |26,4 ... | | | |4,2 | | |4,2 ... | | | |4,2 | | |4,2 ... | | | |4,2 | | |4,2 ... | | |14,0 |4,2 | | |18,2 ... | | |36,4 |3,1 | | |39,5 ... |535,0 | |422,7 |154,6 |3,958 |0,411 |1116,6 ... // ... журнал РЦБК. 2007 г.
АҚ «Казкоммерцбанк» 8,4%.
2006 жылы қотынды келісуде ... ... ... 47 ... ... ... факторларға қарауда қысқа мерзімді сипаттама беріледі
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк нотасынан 535,0 млрд ... ... ... ... ... қағаздары 3,958 млрд.тенгені
құрады.
2006 жылғы мемлекеттік құнды қағаздарды сату-сатып алу операцияларының
көлемі бойынша ... ... ... көрсетілген.
3-кесте.
2006 жылғы биржалық нарықтағы ... ... ... ... секторындағы | |
| |МҚҚ | |
| | ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... алу| ... | 17000,0 | 24538,2 | 41538,2 ... | | 28739,1 | 28739,1 |
| |0 | | ... | 18000,0 | 30544,1 | 48544,1 ... | 22946,1 | 45906,2 | 68852,2 ... | 15577,2 | 29278,2 | 44855,4 ... | | 44177,5 | 44177,5 |
| |0 | | ... | | 17723,9 | 17723,9 |
| |0 | | ... | 36665,7 | 65264,8 | 101930,5 ... | 31913,0 | 31425,0 | 63337,9 ... | 7753,2 | 54250,3 | 62003,5 ... | 14758,0 | 78734,5 | 93492,5 ... | 2945,0 | 219954,3 | 221899,3 |
| ... ... | 669536,0 | 837094,1 |
| 2005 ... ... | 508971,6 | 631750,5 ... есе | 1,36 | 1,32 | ... // Аналитический журнал РЦБК. № 2, 2007 год.
Кестеде 2006 жылы КАSE ... ... ... ... ... көлемі көрсетілген. Онда жергілікті орындаушы ұйымдарды
бірге 837,1 млрд тенгені құрады, яғни ... ... ... ... ... МҚҚ осы операция бойынша КАSE 631,8 млрд. тенгеден аспады.
Жүргізілген бірігулер бастапқы нарық секторында қызықты екі аспектіден
көрінді.
Біріншіден зейнетақы нарығын ... ... ... ... ... облигацияны сатып алудан мүлдем бас тартты. Айта ... ... ... 2007 ... ақпан айында 16,5 млрд. тенге енді.
Бірақ кәсіби саудада облигацияларды қосуда ... ... ... ... таба алмады. Сұраныстың жоғарылығына қарамастан: МЕОКАМ
шартын жариялаудан үш есе ... ... ... аспект–банктік сұранысқа
сипаттама. Осы категорияның инвесторлары өте ұтымды шешім қабылдады, олар
тағыда Қаржы Министірлігіне қаржы нарығы ... өсу ... мол ... ... ... Банк ... нарықта басқаша да көрсете білді. 2006 жылыдың
желтоқсан айында 7 нотты сыйыстыруда 28 нотты 656,0 ... ... ... өзін ... ... 2006 жыл ... табысты болды.
Жылына 4,32% нота сату нарығын ашып, ол ... ... ... жылына
4,84% құраған облигация табысын өтеуде. Бұл жағдай мемлекеттік құнды
қағаздар нарығында 2006 ... ... ... қайталама нарығының
қалыптасуына шешуші мән атқарды, биржалық айналымда жоғарғы ... ... ... ... МҚҚ ... алу ... ... қайталама нарығы бойынша қайталама нарық секторындағы биржалық
айналымдағы ... 58,5% ... ... ол 41,1% ... Бұл әрине бастысы
емес. Нарық нота саудасында белсенділік ... ... ... ... ... ... ... міндеттеме» және МЕУКАМ «Ұзақ мерзімді
мемлекеттік қазыналық міндеттеме» Қазақстан Республикасының ... ... ... ... деңгейлі банктерде облигацияларды шартты
жағдайында ұсынуда дамыды.
4-кесте.
2006 жылдың биржалық нарығында мемлекеттік құнды қағаздарды сатып
алудағы алдынғылар
|Позиция | ... ... ... | |% |
| 1 |АҚ ... Халық Банкі» | 24,4 |
| 2 |АҚ ... | 15,8 |
| 3 |АҚ ДБ «HSBC Банк ... | 15,0 |
| 4 |АҚ «АТФ Банк » | 9,7 |
| 5 |АҚ « ... » | 8,4 |
| 6 |АҚ ... | 6,1 |
| 7 |АҚ НПФ ... | 2,7 |
| 8 |АҚ ЖЗҚ ... Халық Банкі» | 2,4 |
| 9 |АҚ ... » | 1,8 |
| 10 |АҚ ... «Bailyk asset ... | 1,7 ... // Аналитический журнал РЦБК.
Кестеден белсенді құнды қағаз нарығында сатып алушылар, АҚ«Казақстан
Халық ... АҚ ... және АҚ ДБ «HSBC Банк ... » ал, 2007 ... едәуір кемиді. Сонымен қатар Қаржы Министірлігі 2007 жылы он екі қазына
міндеттемесін, жалпы ... 188,5 ... ... ... ішінде;
-МЕУЖКАМ-96 15,0 млрд. тенге сомасына,
-МЕОКАМ-48 16,5 ... ... ... 17,0 ... ... сомасына,
-МЕУЖКАМ-72 16,4 млрд. тенге сомасына,
-МЕОКАМ-72 15,5 ... ... ... 72 16,0 ... ... ... 12,0 млрд. тенге сомасына,
-МЕОКАМ-84 15,0 ... ... ... 17,0 ... тенге сомасына,
-МЕУЖКАМ-120 13,1 млрд. ... ... 18,0 ... ... ... 17,0 ... ... сомасына.
2004 жылғы 8 қыркүйекте №941 ... ... ... ... ... 2005 ... 1 қаңтарынан іс жүзінде қолданған
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қазына міндеттемелерін өтеуде және
қызмет етуде, ... ... ... ... ... ... келе, 2007 жылы мемлекеттік құнды қағаздар нарығында ... ... айту ... ... ... ... арту қажеттілігі әрине дұрыс,
бірақ нарықтағы ... ... және 2007 жылы ... Банк ... ... ... ... табыстылыққа байланысты).
2.3. Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығындағы
институционалды инвесторлардың ... ... ... 1 ... ... ... ... Республикасында
сақтандыру қызметін жүзеге асыруға қүқық беретін лицензияны 40 сақтандыру
ұйымдары алды. ... ... ... сақтандыруға 1; ҚР-ның резидент
еместердің қатысуымен 3;
2007 жылғы 1 қаңтарда сақтандыру қызметін ... ... ... иеленген
5 сақтандыру борокері, сақтандыру нарығындағы актуарийлік қызметті жүзеге
асыратын 26 ... ... жылы ... Банк 7 ... ұйымын қайта рәсімдеді. Белгіленген
тәртіп бойынша 3 сақтандыру ұйымы өз еркімен таратылуға рұқсат алды.
Қазіргі таңда ... ... 11 ... лицензия алып, қызмет
көрсетуде. 2006 жылы сақтандыру нарығында елеулі ... ... ... ... ... 68,7 % -ға, ... 22,6 млрд теңгеге
артты. Бұл 2005 жылға қарағанда анағұрлым артық. Бұл өсім негізінен ... ... ... ... ... елеулі өсім беруі
есебінен. Бұл өсім 81,3 %-ды ... Жан ... ... ... 1506,6 теңгені қүрады. (2005 жылы бұл көрсеткіш 893,3 теңге,
2004 жылы 543,7 теңге ... .2006 ... ... ... ЖІӨ - дегі
сақтандыру сыйақыларының үлесі 0,67 %-ға ... ( 2004 ж. бұл ... ... ... жоғарғы шоғырлануы сақталып отыр. ҚР- дағы жиынтық
сақтандыру сыйақыларының 79 % -ға ... 6 ... ... ... Олар :
• «Казахинстрах» АҚ 19,5%;
• «БК«БТА»АҚ19,1%;
• «Мұнай сақтандыру компаниясы» 17,8%;
... АҚ ... ... «БК«КВ5 САКАЖ» АҚ6,1%
2007 жылғы 1 қаңтардағы мәліметтер негізінле ҚР - да ... ... ... 16,8 млрд ... ... Бұл 2005 ... 77 % артық болып тұр. Мүнда ... ... ... ... ... ... ... 68% берілді. Шетелдерге
берілген қайта сақтандыру сыйақыларының жалпы
үлесіндегі негізгі ... ... ... ... сыйақылар құрайды. Қалыптасқан жағдай отандық сақтандырушылардың
жеткіліксіз капитализациялануында және ... ... ... ... өз ... талаптарының артуы.
Мұндай мәселенің шешімі отандық сақтандырушы ұйымдардың меншікті аударулары
мөлшерін жоғарылату және ел ішіндегі қайта сақтандыруды дамыту.
2006 жылы ... ... ... көлемі 4,5%-ға, яғни, 2,3
млрд теңгеге дейін өсті, бұл 2005 жылмен салыстырғанда 0,1 млрд ... ... ... ... ... ... ... мөлшері,
активтер сапасы мен өтімділігін ескере отырып есептегенде 2007 жылғы
мәліметтер бойынша 6,1 млрд ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 22,4 ... теңгені құрады.
Қазіргі таңда құнды қағаздар нарығындағы институционалды қатысушылардың
белсенділігі өткен жылдарға қарағанда артып отыр.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... өсіп ... ... ... нарығының динамикалық дамуы Қазақстанда
мемлекеттік емес ... ... ... ... отыр. Есептік кезеңде ҚР-да мемлекеттік құнды қағаздардың
мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... үлес
салмағының азаю тенденциясы байқалды.
Инвестициялаудың міндетті төменгі ... ... ... ... ( 45% -ға ... және ... емес (35%-ке дейін) ЖЗҚ-ның
инвестициялық портфеліндегі мемлекеттік құнды қағаздар ... ... ... едәуір артық.
Табыстылық пен инвестициялық мүмкіншіліктерді ... ... ... орналастыруда ЗАБК үшін есептік кезеңде ҚР-ның құнды
қағаздар эмитенттеріне инвестициялау лимиті ... -ға ... ... (10 %-ға дейін ) және « Қазақстанның Даму ... ... (10 %-ға ... ) ... ... 2002 жылы ... емес ... инвестициялық портфеліндегі бағалы эмитенттер
үлесінің үлғайғандығы байқалды .
1 қаңтардағы ... ... ... емес ... ... ... 39,25 % ( 76,3 млрд. теңгеден астам) ҚР-дағы
мемлекеттік емес құнды қағаздар эмитентерімен ... Бұл іс ... ... ... ... ... болып табылады.
Инвестициялық мүмкіндіктерді кеңейту мақсатында зейнетақы активтерін
орналастыруда ЗАБК үшін ... ... ... ... Оларға
сәйкес ЗАБК-на зейнетақы активтерін: рейтингісі «А» дан ... ... ... ... ... ... қағаздарға; Несиелік рейтиштік
бағасы «А» дан төмен емес қаржылық ... ... & ... Ғксһ ... агенттіктердің жіктеулері бойынша ) немесе А2 (
Моосіу'5 Іпуезіогз Зегуісе жіктелімі ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздарға инвестициялауға
мүмкіндік берілген ... ... ... ... емес ЖЗҚ-ның
портфелінің инструменталдық құрылымында өзгерістер оң баға беруге
тұрарлық, өйткені, ... ... емес ... ... диверсификациялануы тәуекелдердің төмендеуіне ықпал етеді,
екіншіден, ЗАБК-ның зейнетақы активтеріне инвестициялауы және мемлекеттік
емес құнды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығын жетілдіру
жолдары.
3.1. Құнды қағаздар нарығының даму ... ... ... ... ... ... нарықтык
экономиканы қалыптастырудың тиімді механизмдерінің бірі, ... ... ... және заңды тұлғалар мен ... ... әрі ... ... ... ... бөлу ... құралы болып отыр.
Қазақстанның қор нарығының қалыптасуы жақын уақыттан бастап дамып келе
жатыр. өзінің дамуында ол көптеген ... ... ... ... ... қағаздар нарығы кәсіпорындармен халықтың
жинақтарын және бос ... ... ... ал ... даму ... тежеуге әкеліп соғады.
1991 жылмен 1993 жылдың қараша айына дейінгі мерзімде қоғамдық байлықты
алғашқы қайта бөлу болды, яғни ең өтімді қаражаттардың қайта ... ... ... ... ... ... туғызып отыр.
Құнды қағаздарын алғашқы ... ... ... қоғамдардың
құнды қағаздарына талдау жүргізіп олардың рейтингін анықтау керек. ... ... ... ... ... ... ... және
инвесторлардың қызығушылықтарын қорғауға, эмитенттердің жауапкершілігін
көтеруге әсер ... ... ... салым салудың тәеукелділігі жоғары болып
табылады, ... ол ... те ... ... Бұл жүйе ... ... ... тіркеу, инвестициялық қорлардың қызмет көрсетуі,
экономиканы инвестициялаудың диверсификациялык процедураларынан ... ... ... құнды қағаздар нарығының ... Оның ... кері ... ... негізгі проблема - ол елдегі
нарыққа әлі шықпаған және инвесторларға қызығушылық көрсететін ең ірі және
потенциалды жақсы кәсіпорын ... ... ... бір ... ... ... ... мүмкін немесе сыртқы басқаруы мемлекет
меншігінде болуы мүмкін. Егер бұл кәсіпорынның ... ... ... немесе қор нарығына жібермесе, онда ... баяу ... ... ... үшін, бұл құнды қағаздар өте тартымды және өтімді
болып қала береді.
Қор нарығының құрылымының ... ... ... ... ... нормативті-қүқықтық база құру керек. Барлық қолданатын шаралар
инвесторлардың құқықтарын қорғап, құнды қағаздармен өтетін ... және тез ... ... ... ... уақыттағы заңдық база құнды ... ... ... ... ... Қор нарығының заңдық
базасының негізгі жетіспеушіліктері мыналар:
➢ елдің құнды қағаздар нарығының дамуының жалпы
концепциясының жоқтығы;
... ... ... ... ... ... мүлдем іске
қосылмаған;
➢ заңдық актілерде инвестициялы институттардың қаржылық
жағдайын бақылау жүйесі көрсетілген, олардың өтімділігінің
талаптары қарастырылмаған, 1 клиентке сәйкес келетін
мәмілелердің ... акт ... және ... ... ... ... қағаздар нарығында кәсіпқой қызметті жүзеге асыратын
мемлекеттік лицензиясы бар қаржылық ... ... ... ... ... шетелдік эмитент құнды қағаздардың айналым тәртібі
белгіленбеген; құнды ... ... ... үшін қолданылатын санкциялар
мен шаралар жүйесі дамымаған, әкімшілік зерттеулердің
процедуралық жағы мен көлемі реттелмеген; ... ... ... ... ... қор нарығының ақпараттық инфрақұрылымның ең бос ... ... ... ... ... туралы ақпараттың
жоқтығы құнды қағаздар ... ... ... ... ... қабылдаған кезде жоғары деңгейлі тәуекелділік пен
анықтылыққа апарады.
Мемлекеттің корпоративтік еврооблигацияларды ... ... ... ... Бұл жерде тәуекел етуші инвестор болып табылады. Бірақ
еврооблигацияларды шығару қаржылық және ... ... ... нық ... ... тән артыкшылық. Мысалы, еврооблигацияларға ақша салушы
инвесторға қажетті фактор мекеменің аудиттен ... ... ... ... ... ... ... стандартқа сай аудит тек қана
табысты және тұрақты компанияларға байланысты жүргізіледі. Ол ... ... ... ... ... ... мемлекет экономикасының қаржы
секторының қызметіне абайлап араласады, құнды қағаздар нарығының өзі ішінен
көмектесуге тырысады, оның өзіндік ... және ... ... ... ... Тек ерекше бір ... ... ... ... тура ... сот ... Парламент арқылы жаңа
заңдарды енгізеді және қабылдайды. Ықпал ... ... ... мына
қосымша шаралар жатады: несиенің ақшалай массасы мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кепіл, жеке
меншік секторының депозиттері, несиелері, займдары бойынша сақтандыру
жүйесі, еркін ... ... ... ... ынталандыру.
Нарықтық экономикада қаржы ресурстарын қайта бөлудің негізгі 3 ... ... ... ... механизмі арқылы;
➢ құнды қағаздар нарығы арқылы.
Экономиканы бюджеттік қаржыландырудың едәуір азаюы мекемелер үшін
несиемен құнды ... ... ... ... ... Бұл ... ... ресурстар құрылымында займдық қаражат үлесінің өсуіне
байланысты күшейе түседі.
Алайда ... ... ... бір-бірін толықтырып, бір-бірімен
тығыз байланыста болып қана қоймай бір-бірімен өзара ... ... ... ұзақ ... несиелеуден бас тартып жоғары пайызды
қысқа мерзімді несиелеуге ауысуы көптеген мекемелердің қор нарығына шығуына
себеп болғаны белгілі. ... ... ... ... эмиссиясы арқылы
қаржыландырудың маңыздылығы арта түседі. ... бұл ... көп ... даму ... ... ... ... жасалуына
байланысты болды. Дүниежүзілік экономикада жоғары дәрежелі өтімділігі мен
сенімділігі бар құнды ... ... бір ... салу ... ... ... ... жағдайда мүндай сапаны иемденген қысқа
мерзімді қазыналық весксельдер табылады. Қазыналық ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландырудағы бірінші
тәжірибесі, әрине, күдіксіз жетістіктерге ие ... ... ... әрі ... ... ... ... айналымға үзақ мерзімді
құнды қағаздарды енгізу арқылы олардың ... ... ... ... ... сегменттерінің арасындағы муниципалды құнды
қағаздар нарығы ... ... және ... ... ... ... Қор ... берік орын алуы керек. Бұл нарқтың дамуының
керектігі жергілікті бюджеттердің өспелі тапшылығы мен ... ... ... ... үй, ... ... ... байланысты.
Нарықтың дамуына негізгі кедергі болып отырған заңдық базаның жоқтығы.
Айта кететін жайт, қаржы нарығының дамуы айналыстағы ... ... ... ... ... құнды қағаздардың көптүрлілігіне де
байланысты. Қор нарығының дамуында маңызды ... ... ... жеке ... қағаздар арасындағы пропорцияның ... ... ... сатылуының көлемділігі жеке құнды
қағаздардың дамуына кедергі жасап макродеңгейде әсерін тигізуі мүмкін.
Қазақстандық Қор ... ... ... ... сату үшін жағдай жасауда үлкен мән беруде.
Елдің экономикасының негізін құрайтын кәсіпорындар ... ... ... ... электрэнергетика және банктер) Қазақстанның
Қор нарығының даму деңгейін анықтауға көмектеседі және ол ... ... ... ... ... ... экономикасының күрделі мәселесі болып өндіріс салаларын
қалыптастыру табылады. Бұл үшін мына мәселелерді шешу керек:
... ... пен ... қорларын қалпына келтіру;
➢ өндірісті қайта құру және қызметтерді диверсификациялау;
➢ болашағы жоқ кәсіпорындарды жою;
➢ басқарудың жаңа жүйесін ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерді шешу.
Экономика салаларының дамуының инвестициялық дағдарысты жеңудің маңызды
көздерінің бірі құнды қағаздар нарығы арқылы қаржыландыру ... ... ... ... тағы бір ірі секторы -корпоративтік облигациялар
ұйымдастырылуы қажет. Жекешелендірілген ... ... ... тарту мақсатымен облигация ... ... ... ... көлемі салалық масштабтағы қаржылық жағдайларды
жеңілдетуші вексельдік операцияларға ... ... Оның ... ... бір ... ... құнды қағаздар формасында
жүзеге асырылып, ал ол ақшалай қаржыландырудың орнын басып ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру
үшін негіз қүрайды.
Құнды қағаздар нарығын реттеу Департаментінің ... ... ... ... және ... ... ... бағытталуы тиіс. Қазасқстан Республикасы құнды қағаздар нарығының
дамуының Бағдарламасының жүзеге асыру аясында келесі негізгі ... ... ... ... ішкі ... ... ету,. ... кәсіби емес инвесторлардың қаражатын
тартудың негізгі механизмі инвестициялық корлар ... ... ... шешу үшін ... қорлардың акцияларын орналастыру
жүйесін кұру және халыққа акцияларды сатып-сатуды мүмкін етуі кажет.
Инвестициялық қорлармен қатар институционалды инвесторлар ретінде
екінші деңгейлі бакнтердің, ... ... және ... ... ... ... ... дамыту
жоспарланып отыр. Қазақстандық мемлекеттік емес құнды қағаздарының
инвестициялық тартымдылық ... ... ... Бұл бағытты жүзеге асыру
үшін:ұйым - құнды қағаз эмитенттердің және ... да ... ... қатысушыларының қызметі туралы ақпараттарды
ашуды ортальқтандырылған кешенді жүйесін құру қажет;
Қазақстан Республикасының мемлекеттік емес құнды кағаздар
ұйым-эмитентінің қызметін мемлекеттік реттеуге бағытталған
заңдық ... ... ... ... емес құнды қағаздар бойынша табысқа салық салудың
қазіргі бар жүйесін жетілдіру керек;
құнды қағаздарға ұсыныс пен сүранысты теңестіру қажет, сонда
негізінен ... ... ... тұрақты
инвесторлық база құруға болады.
3. Құнды қағаздар нарығындағы қаржыландыру құралдырының
тапшылығының проблемаларын шешу мақсатында ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдарының
мемлекеттік құнды қағаздарын шығару және айналысқа ... ... база ... ... ... мәселелерін реттеу;
Қазақстан Республикасында құнды қағаздарды шығару заңына
сәйкес ... ... ... мен ... жіберу тәртібін
анықтау. Түрғын үй облигацияларын шығарумен айналысқа
шығару, жіберу тәртібін анықтау.
4. Әртүрлі инвесторлар топтары үшін ақпараттық ... тең ... ... негізінде құнды қағаздар нарығының қызметін қамтамасыз
ету. Құнды қағаздар нарығын реттеу Департаменті келешекте құнды ... ... ... ... үшін ... ... ... жоспарлайды:
- құнды қағаздар нарығындағы қатысушыларға ақпараттық қызмет ... ... ... ... ... ... ... рейтингтік агенттіктердің пайда болуына
ьқпал ету.
5. Инвесторлардың ... және ... ... ... ... ... қағаздар нарығын мемелекеттік реттеу жүйесін құру.
Инвесторлардың мүдделерін және құқықтарын тиімді қорғауды
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... кәсіпқой қатысушыларының қызметін реттеу;
• мемлекеттік емес құнды қағаздардың ... ... ... ... қосымша құқықтар беру қажет.
Бұл бағытты жүзеге асырудың маңызды шараларының бірі «Құнды қағаздар
нарығында заңмен ... ... ... мен ... қорғау
туралы» заңды жасау және бекіту болып табылады.
Сонымен, Қазақстанда құнды қағаздар нарығын құру және ... ... ... айта ... ... ... несиелік
рейтингтерін алуын және шетелдік құнды қағаздар нарығында мемлекеттік
қарыздық міндеттемелерді - ... ... ... ... ... Ол ... корпорацияларының капитал нарығына тікелей шығуына
мүмкіндік береді.
Сөйтіп, шетелдік құнды қағаздар нарығының алғашқы элементтерінің әрі
қарай эволюциясының ... мен ... ... ... ... және субъективтік алғы ... ... ... ... ... ... даму ... мен Қазақстанның
индустриалды-инновациялық жағдайындағы дамуы.
Қазақстан Республикасының индустриалды-инновациялық дамуы, ... ... ... ... яғни елдегі ішкі және
сытқы саясат бағытының 2004 жылғы ... ... ... ... және
Қазақстанның кәсіпкерлерінің оныншы форумына сәйкес қабылданды.
Бұл стратегия Қазақстанның экономикалық саясатын 2015 жыл аралығына
дейінгі ... ... ... ... мақсат экономика салаларын
диверсификациялау арқылы дамыту және шикізат ... ... ... ... ... ... экономикасы әлемдік экономиканы ғаламдандыру көрінісінде
бірқатар мәселелермен ... ... ... ... ... тәуелділік, әлемдік экономикамен ара – қатынас деңгейінің төмен
болуы, ел ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік инфрақұрылымның әлсіздігі, жалпы техникалық және
технологиялық ... ... ... ... ... байланыссыздығы
болып табылады.
Осы мәселелерді шешу және қойылған мақсаттарға жету үшін ... даму ... ... ... және ... ... экспортты сақтандыру бойынша корпорация және инновациялық қор сияқты
арнайы институттар құру жолында.
Осы институттар жаңа өндірістік ... ... және ... ... ... ... инвестициялау саясатын жүзеге
асырады. Сонымен қатар халықаралық ұйымдарда, басыңқы және тиімді жобаларды
жүзеге асыру үшін өз үлестерін ... ... ... ... жеке ... ... яғни мемлекеттік
үлесі жеке меншік үлесі мен салыстырғанда 1/5 ... алу ... ... жинқ ... ел экономикасына бағыттау
жағдайын жасау қажет, яғни жинақ салымдарын – акцияларға салу. Бұл үдерісті
жүзеге асыру үшін ... ... мен ... ... мәні
ерекше, яғни өз қызметін келесідей атқарады:
- арнайы заңды ... мен ... ... және ... ... ... ... болады
- тәуекелділіктерді диверсификациялау принципі негізінде инвестициялауды
жүзеге асырады
- оның мемлекеттік ... мен ... ... қадағаланады
Қазақстанда инвестициялық қорлардың құрылуына кедергі жасайтынзаңды
нормалардың барлығы өзгертілді, яғни «Инвестициялық қорлар» туралы заң ... ... ... ... ... ... ... шаралары
жасалды, бұлшаралар инвестициялық қорладың білікті емес инвесторларының
салымдарын қорғауын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... инвестор ретінде белсендіру шаралары қолданылады. Себебі
Қазақстанның қаржылық жүйесінің даму ... ... ... ... ... ... ... ал олардың әлуеті қор нарығының
дамытатың ... ... ... ... ... ұйымдарынада ерекше көніл бөлінеді, қазаіргі
кезде бұл ... ... ... нарығында елеулі орын алмайды. Бірінші
кезекте сақтандыру ... ... ... ... және ... құру барысында қадағалау жүргізу.
Сақтандару ұйымдарының құнды қағаздар ... ... ... ... ... үшін, зейнетақы активтерімен
басқаратын компанияларға қолданылатын нормалар жүргізіледі.
Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... дамуы үшін де шаралар қолданылады. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы
қорларының ... ... емес ... ... қорларының үлесі
өседі.
Сонымен қатар брокерлік- диллерлік ұйымдардың қызметтерінің дамуына
шаралар қолданылады.
Қазастанда шетел инвесторларының портфелдеріне ... ... ... ... қор ... ... ... инвестицияларының көлемі
өседі және де ішкі қаржылық нарықты ... ... ... Осы
мақсатта шетел инвестициялары алып сатарлық денгейінде емес, ... ... ... ... ... ... сұратар
зерттеледі.
Құнды қағаздар нарығын ... ... ... мынандай болуы
керек: ішкі институционалдық ... ... ... ... және ... ... сапасын жақсартуды ынталандыру және жаңа
қаржы инструменттерін енгізу, инвесторлардың құқықтарын қоғауды жетілдіру,
зейнетақы және резервтік ативтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ... ... ... ... дамыту, құнды қағаздар нарығын
реттеудің екі деңгейінің жүйесін ары қарай дамыту.
1. Ішкі институционалдық инвесторларды дамыту
Құнды ... ... ... ... бірі халықтың жинақтарын нақты экономикаға
ұжымдық инвестициялау формалары арқылы ... ... құру ... ... ... негізгі
күштері ұсақ кәсіби емес инвесторлардың жинақтарын ... ... ... ... ... инвестициялық қорларды дамытуға және
осы қаражаттарды қор нарығының құралдарына инвестицияға бағыттайды.
Осыған байланысты 2003 жылы " ... ... ... ... қабылдануы қамтамасыз етіледі. Сонымен бірге осы занды қабылдағаннан
кейін мұндай ... ... үшін ... ... ... ... қорлардың акцияларын халыққа осы ... ... ... ... және ... есеп айырысу - кассалық ... ... ... қолдануды ынталандыру мүмкіндігіне рұқсат
беруді қарастыру керек. Бұл сызба халықтың қаражаттарын тартуға мүмкіндік
береді.
Өйткені халықтың ... ... ... сенімінің ақпарат алуы
туралы дәрежесі ... ... ... ... қарағанда жоғары.
Ұжымдық инвестициялау формаларын дамыту үшін бірінші кезекте инвестициялық
қорлар және олардың ... ... ... ... 2003 ... Салық
Кодексінің өзгертулер мен толықтырулар енгізу жолымен оптимизациялау керек.
Инвестициялық қорлар ретінде, сонымен бірге екінші
деңгейлі банктердің ресурстарының ең ... ... және ... ... , ... даму ... ірі ... ... ... ... ... портфелін және құнды қағаздар нарығындағы
қатысушыларды 2007 жылдан ... , ... ... деңгейін
жоғарлату жолымен басқаратын брокер — дилерлік ұйымдардың дамуын жетілдіру.
2. Эмитенттер және қаржылық инструменттер.
Негізгі ... бірі ... ... ... ... ... проблемасы. Осы жағдайда КУПА - ... ... ... ... ... активтерін шетел
нарықтарында орналастыруға мәжбүр. Осы проблеманы шешудің бір жолы ... ... ... ... мемлекеттік акция пакетін ары
қарай жүзеге асыру бойынша бағдарламаны жалғастыру ... ... ... ... пайда болуын ынталандыру, оның ішінде заңды
негізде туынды қаржы инструменттерінің ұғымын анықтау және оларды айналысқа
шығару. Берілген негіздер Қазақстан Республикасының "Құнды ... ... ... жаңа ... көзделген.
Екінші маңызды міндет - қазақстандық акциялар мен ... ... ... ... басты назарды корпоративтік
басқару нормаларына, ұсақ акционерлердің мүдделері мен құқықтарын қорғау
принциптерін ... ... ... жетілдіру, әсіресе құнды қағаздар
бойынша табысқа салық салуды жетілдіруге аудару керек.
Бұл міндетті жүзеге асыру үшін 2007 жылы ... ... ... ... ... жылы ... ішкі және нормативтік акгілерді және
басқа да құжаттарды жасау;
3) қазақстандық қор нарығының ақпараттық айқындығының
деңгейін жоғарлату қабілеті.
3.3. Инвесторлардың құқықтарын қорғау және ... және ... ... ... ... ... ... 2007 - 2008 ... ... ... ... ... ... ... шараларын қабылдау.
Мемлекеттік реттеудің басым бағыттарының бірі
азаматтардың зейнетақы жинақтарының ... ... ету ... ... тәуекелді
минимизациялау.Бұл міндетті шешуде өзін - өзі реттейтін
ұйымдардың қатысуымен 2006 жылғы институтционалдық
инвесторлардың ... ... ... ... ашық ... ... ... резервтік
активтерді хеджерлеуді ынталандыратын шараларды өткізу. Инвесторлардың
активтерінің қауіпсіздігін кешенді қамтамасыз ету үшін листингтік ... ... ... мен ... ... ету ... Бұл бағытты
толық жүзеге асыру үшін құнды қағаздар нарығындағы тәуекелдерді сақтандыру
бойынша нормативтік қүқықтық актілерді ... ... ... ... ... міндет болып мемлекеттің әртүрлі ... ... ... үшін қаржылық ұйым қызметтеріне толық қол жеткізуді
қамтамасыз ету болып табылады. Бұл үшін ... ... ... ... трансфер - агенттердің желілерінің дамуын қамтамасыз етуді талап
етеді. Бұл желі толық көлемде жасалғаннан кейін мемлекеттің іс - ...... ... ... ... ... жоғарлатуға
бағытталады.
Басты назар КАSЕ жүйесінің жөне. орталық
депозитаридің сенімділігін жоғарлатуға аударады. Сонымен ... ... ... стандартқа келтіру құнды
қағаздар нарығында даму көлемінде құнды қағаздар нарығындағы клирингтік
қызметті дамытуды ынталандыру керек және клирингтік ... ашу ... ... мен ... ... ... кәсіби қызметтің осы бір түрін
жүзеге асыруын және лицензиялау тәртібін белгілейтін нормативтік - ... ... ... . ... қағаздар нарығын реттеудің екі деңгейлі жүйесін дамыту
Құнды қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының ... ... екі ... ... ... ... қадағалау мен реттеу бойынша біртұтас орган құру
2006 жылдан бастап Қазақсатанда барлық қадағалау және ... бір ... ... біріктіруді көздеген қаржылық
институттардың қызметін мемлекеттік ... жаңа ... ... екі ... ... біріншіден, қажет заң базасын жасау ... ... ҚР — ның ... ... ... және реттеу
функцияларының шоғырландыруын көздейтін институционалдық өзгертулер
енгізілуде жаңа жүйеге құнды қағаздар ... және ... ... субъектілерін реттеу қатынасындағы функциялар мен өкілеттіктер
біріктірілді.
Бұл жүйені құру үшін кешенді реттеудің тиімділігін және қадағалаудың ,
ақпараттылықтың ... ... ... мен ... мен ... қорғаудың жоғарғы деңгейін қамтамасыз ету керек.
Қаржылық секторды толық ... үшін ... ... және басқа да
мемлекеттік органдармен ақпатратпен алмасу процедураларын ... ... ... ... ... экономиканың күшті қаржылық инфрақұрылымын
құруға және Ұлттық Қаржы жүйесіне сенімінің ұлғаюына қабілетті болу керек.
2007 жылы Европалық Одақтың стандарттарының есебімен және ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға
болады. Сонымен бірге , оперативтік іс - әрекеттер сызбасы жасалынуы керек.
Жоғарыдағы міндеттерді жүзеге асырғаннан кейін 2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... қайта қарастыру.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық және саяси даму
жолында қойылған мәселелердің кеңдігі, экономикалық ... ... ... тек қана ... ... ... ... қоса банктік
секторда қамтамасыз етуі қажет. Әлемдік тәжірибеге сәйкес қаржы ... ... ... және де құнды қағаздар нарығына «сүйенеді», осындай
жағдай ... ... ... ... ... ... ... нарығының тиімді дамуы мен қолайлы алғышарттар жасауға
мүмкіндіктер жасалған. ... ... ... өсу қарқынының ресейлік қор
биржасымен салыстырғанда төмен болуына қарамастан, ... ... ... ... ... және ... сипатта болып табылады.
Қазақстандағы қазіргі құнды қағаздар нарығы белсенді ... ... ... ... ... секторының аясы кең екендігін
айту қажет. Корпоративті құнды ... ... ... ... мен ірі ... ... бағдарламасымен сәйкес ірі
пакет акциялардың нарығы ... ... ... ... ... ... түрлеріне, мысалы жеке инвесторлар мен ... ... ... ... ... ... Осы ... және жеке инвнсторлардың белсенділігі жеткіліксіз ... ... ... бар. ... ... ... үшін инвестициялау обьектілерінің
жеткіліксіздігі;
- тұрғындардың жалпы жинақтарының болмауы;
- инвестициялық қор және ... ... ... ... ... ... және түсініспеушілік
- өтімді ... ... ... қор нарығының белсенді ... ... ... ... ... сол ... ... инвестициялық белсеңділікке,
сонымен қатар экономиканың бірқалыпты қызмет жүргізуіне тәуелді болады.
Қазіргі кезеңдегі заңнаманың жетілдіру үдерісі аяқталған жоқ, ... ... ... кіргізілуі керектігіне және де ... ... ... Шетелдік тәжірибені осы салада қолдану әрқашан ... ... ... Қазақстан Республикасында экономикалық жағдайлар,
эмиссиялық қызмет деңгейі, инфрақұрылымның даму дәрежесі, ... және ... ... ... ... ... нарығының құқықтық – нормативтік базасының ұйымдасқан,
яғни оның технологиялық дәрежесіне сәйкес дамуын қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... жеделдету қажет. Осында
маңызды мәселелердің бірі болып Қазақстандық қор биржасының ... ... ... ... сауда есептілік жүесін құру
маңызды ... бірі ... ... Осы ... шешу нәтижесі
келесідей мүмкіндіктер аясын ашады:
- Қазақстанның әрбір ... ... осы ... ... ... ;
- ... ... жүзеге асырады;
- Қор нарығының жоғары дәрежедегі «анықтығын» қамтамасыз етеді.
Қор нарығының келешекте дамуы үшін екі ... ... ... ... қор ... ... қағаздармен мәмілелерді тіркеу үшін
қолданбауы керек. Осы мақсатта тікелей баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ... керек.
2. Биржалық тұғырнамаға мемлекеттік және бастапқы құнды қағаздар нарығын
шығару керек.
Ұлттық қор нарығының, әлемдік ... ... ... оң және ... бар. Бір ... ... нарықтан инвестицияны тарту мүмкіндігі
болса, ал екінші жағынан шетел ... ... ... кету ... бар.
Резидент емес тұлғалардың қаражаттарын қор нарығында қолдану үшін, нарықтың
коньюктурасы ... ... ... керек. Отандық нарықтың шетелдік
инвесторларға тәуелділігі – бұл барлық дамушы нарықтардың ... ... ... сыйымды ішкі қаржылық нарық құрылмайынша жалғасады. Нарықтың
реттеуші органдары ішкі инвесторларды қолдай отырып, мемлекеттік құнды
қағаздарға ... ... ... ... қарсылық көрсетуі керек.
Осындай мақсатпен ұлттық қаржылық нарықтың ашықтығы, мемлекеттің сыртқы
жағымсыз жағдайлардан ... ... ... болу ... жылы қор ... ... дамуы байқалды. Осында «Құнды
қағаздар нарығы туралы» ... ... ... ... ... акцияларды сату-сатып алу мәмілелері кеңейе түсті. Ал ... ... ... қоғамдардың үлесі кемиді. Сонымен қатар акционерлік
қоғамдардың, заңмен бекітілген жеке меншік капитал көлемі 50 000 айлық ... ... ... онда оларды қайта құру, жабу ... ... өту ... ...... ... жүзеге асыру
мақсатында бірінші лицензиялар беріледі, сонымен қоса тіркеу жүйесін
жүргізу қызметінде, яғни ... ... ... ... қор ... ... бөліктерінің дамуы, құнды қағаздар
нарығын реттейтін нормативтік-құқықтың базасына тәуелді. Сондықтан нарықтың
қатысушылары, Қазақстан ... ... ... ... (АФН) ... осы ... шешуде өз үлесін қосады деген үмітте.
Құнды қағаздар нарығында құқықтың нормативтік базаны құруға тәжірибелі
мамандар тартылуы ... 2007 жылы ... ... тарапынан құнды
қағаздардың жеткіліксіздігі төмендейді, ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының құнды қағаздар нарығы аз уақыт ішінде
көптеген жетістіктерге жетті десек де ... Ал оның ары ... ... үшін
батыс елдердің тәжірибесіне сүйене отырып, оны қазақстандық жағдайларға
сәйкес қолдануды қарастыру керек.
Қолданылған ... ... банк ... ҚР Заңы, 30 наурыз 1995 ж.
2. «Банктер және банк ... ... ҚР ... 31 ... ... «Құнды қағаздар нарығы туралы» ҚР Заңы 1997жыл 5 мамыр.
4. «Құнды қағаздармен мәмілелерді тіркеу туралы» ҚР Заңы ... 5 ... Ж.Б. ... «Регистрацторская деятельность на рынке ... ... ... ... ... С.Б. Байзаков , Т.В. Ермакова, К.М. ... ... ... бумаг»
Алматы, 1997 ж.
7. Ф.Карагусов А.Асимбеков «Инвестиционные советники на ... ... ... ... ... 2004 ... ... ценных бумаг» под ред, В.А.Галаова, А.И. Басова Москва, 2000
жыл.
9. Г.С. Сейткасымова, А.А. ... ... ... и ... ... 1998 ... ... Фельдман «Основы рынка производных ценных бумаг» Москва, 1996
жыл.
11. П.В.В.Ковалев «Управление финансами» Москва, 1998жыл. 12.А.Г. Каратуев
«Ценные бумаги: виды и разновидности» ... ... ... ... құнды қағаздар нарығындағы қызметтер
бойынша есеп беруі. ... ... 2006ж. ... ... ... жағдайы туралы Ұлттық
Банктің есеп беруі.
14. Фондовый рынок: новые возможности ... ... ... № 5,2002г. Стр 38-42 іб.М.Иванов. ... ... ... //РЦБ ... ... Стр 30-41. ... ... қағаздар: қалыптасу кезеңі және келешек көкжиегі. // ... – 1996 – 10 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы32 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы76 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
XIX ғасырдағы іс-қағаздарының қалыптасуы18 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«АТФБАНКІНІҢ» БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР ОПЕРАЦИЯЛАРЫ31 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет
Іс қағаздар пәнінің мақсаты8 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь