Салт-дәстүрлерді орнықтырудағы мұғалімдердің қызметі

Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев «Ауыл-бұл халық өмірінің бейнесі, мәдениеті мен дәстүрінің, салты мен рухани өмірінің қайнар көзі. Тек қана осы факторлар жиынтығы ғана бізден ауыл мәселелеріне, соның ішінде оның мектебіне өте сергек қарауымызды талап етеді» деп көрсетіп, әрқашан ауыл мектебіне ерекше көңіл аударады. [1]. Шындығында, ауылдағы ең қасиетті шаңырақ-мектеп. Оны жөнге келтірмей басқа мекемелерді түзей алмайсың. Ауыл мектебінің мәселесі-қазақтың елдігінің мәселесі. Бұл ұлттық, халықтық, мемлекеттік деңгейдегі ең басты мәселе екендігі әлемдік даму үрдісінен хабардар көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарға аян нәрсе. Ал, мектептегі басты тұлға-мұғалім. Осы мұғалімдер әлеуеті жеке тұлғаны қалыптастырудағы практикалық іс әрекетті жүзеге асыратын ерекше әлеуметтік зиялылар тобы.
Адамның жеке басының қалыптасу заңдылықтары, біріншіден, өзіне, содан кейін халық тарихына, экономикасына, тілі мен мәдениетіне тікелей байланысты. Оқу-тәрбие үрдісінде өткен ғасырдың 70-90 жылдары қол жеткізген жақсылығымызды жауып тастамай жоғалтқан асылымызды түгендеудің маңызы ерекше. Өйткені, ұлттық сипаттағы халықтық тәрбиенің, яғни шәкірт бойына халқымыздың ғасырлар бойы қастер тұтып келген ар, намыс, ождан, атамекен, ата-ананы құрметтеу, кісілік, имандылық сияқты қасиеттерді дарыту ұрпақтан-ұрпаққа жетіп отыратын мол мұра болып табылады. Яғни, оқушыларды өз еліне, халқына, дәстүріне, тіліне, тарихына жақындату, ұлттық нәрмен сусындату қандай қоғамда да үздіксіз жүріп жататын процесс. Ол өткен, кеңес дәуірінде біршама қысылыс көргенімен мүлдем тоқтап қалмай басқаша түр мен мән ала отырып дами берді.
Халықтық дәстүр мен салт, өнеге мен тәлім негізінде жас ұрпақты тәрбиелеу мәселесі туралы және оның әдіс-тәсілдері жөнінде бұрынды-соңды аз айтылып, кем жазылған жоқ. Бұл адамзат баласының мәңгілік тақырыбы. Әр халық өзінің жас ұрпағы қайырымды, адал, үлкенді құрметтейтін, әділ, ізгі ниетті, ар-ожданы мол болып өскендігін қалайды және бұл мәселені өзінің тұрмыс-салтына байланысты шешіп отырады. Ол үшін ғасырлар бойы қолданылып, сұрыпталып, тұрмыс, өмір тәжірибесі сынынан өткен салт-дәстүрлерді педагогикалық әдіс-тәсіл ретінде қолданып келеді. Қай халықтың болсын ұрпақ тәрбиелеу тәжірибесіне үңілсек, осыны көреміз. Алайда, ұрпақ тәрбиесі қоғамнан тыс оқшау тұрған құбылыс емес. Өзінің өмір сүрген қоғамының бағыт-бағдарымен, оның заңдылықтарымен бірге жүріп отыратыны белгілі. Тіпті, жазу-сызуды білмеген, білім мен мәдениеттен мешеу тайпалық дәуірдің өзінде де өз ұрпақтарын өмірге бейімдеп тәрбиелеу, еңбекке, қолөнерге, аңшылыққа үйрету дәстүрі әрбір ұлт өмірінен өзекті орын алған.
Алайда, Кеңестік дәурен өмір сүріп отырған кезеңде, соның ішінде өзіміз қарастырып отырған 70-80-ші жылдары да Қазақстанның ауыл-село мектептеріндегі тәрбие жұмысының бағыты түбегейлі өзгеріске түсті. Кеңестік жүйе мектептердегі тәрбие жұмысын партиялық идеология
Пайдаланған әдебиеттер:

1. Ауыл мектебі. 2003. №4. 4-бет.
2. Джумалиева Л.Т. 1975-1995 жылдардағы қазақ мектептері (даму тарихы және тағылымы). Тар.ғыл.канд. Диссертациясы. Алматы. 1997. 159 б. (97-98).
3. Тұрлығұлов Т. Басты тақырып-халық педагогикасы. //Қазақстан мектебі. 1991. №8. 18-19 б.б.
4. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан мектебі.1993. №5.
45-46 б.б.
5. Мақсұтова Г.Халықтық қалып-дәстүрден. //Қазақстан мектебі. 1990. №8. 27 б.
6. Мәженова З. «Қызғалдық» - қыздар клубы. // Қазақстан мектебі.1991. №4. 42 б.
7. Кенжебаев Ғ. Наурыз тарихы. //Алматы ақшамы. 22 наурыз 2002 ж.
8. Қазақ ССР.Қысқаша энциклопедия. 1986...........
9. Ғабдуллина А.Ұлттық тәрбиеге ұмтылыс. //Қазақстан мектебі.1991. №4. 42 б.
10. Дүйісмағамбетов М. Біржанның інілері, Сараның сіңлілері. //Қазақстан мектебі. 1990. №3. 25-31 б.б.
11. Матажанов К. Рухани уыз. //Қазақстан мектебі.1990. №2. 25 б.
12. Ісләмжанұлы К. Қазақтың отбасы фольклоры. –Алматы: «Арыс» баспасы, 2007.-332 б.(83-116).
13. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан мектебі.1993. №5. 44-45 б.б.
14. Тұрлығұлов Т. Басты тақырып-халық педагогикасы. //Қазақстан мектебі. 1991. №8. 19 б.
15. Нағметуллаев С. Тәрбие ісіне – тың серпін. //Қазақстан мектебі.1993. №5. 25 б.
16. Жүсіпов Ө. Табыс тасқыны толастамайды. // Қазақстан мектебі.1991. №4. 25 б.
17. Кенжалин Ж. Ой тоғысында-отаншылдық қасиет. //Ақиқат. 2003. №11. 12 б.
18. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. Атамұра.,1999. 51-б.
19. Егемен Қазақстан. 1997. 21 мамыр.
20. Оңтүстік Қазақстан. 1989. 10 қаңтар.
21. Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік архиві. 355-қ., 2-т., 457-іс., 31-п.
22. ОҚ ОМА. 355-қ., 2-т., 575-іс., 289-п.
        
        Салт-дәстүрлерді орнықтырудағы мұғалімдердің қызметі
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев «Ауыл-бұл ... ... ... мен ... салты мен рухани өмірінің
қайнар ... Тек қана осы ... ... ғана ... ауыл ... ... оның мектебіне өте сергек қарауымызды талап етеді» деп
көрсетіп, әрқашан ауыл ... ... ... ... [1]. ... ең ... шаңырақ-мектеп. Оны жөнге келтірмей басқа мекемелерді
түзей алмайсың. Ауыл мектебінің мәселесі-қазақтың елдігінің мәселесі. ... ... ... ... ең ... ... ... әлемдік
даму үрдісінен хабардар көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарға аян нәрсе. Ал,
мектептегі ... ... Осы ... әлеуеті жеке тұлғаны
қалыптастырудағы практикалық іс әрекетті ... ... ... ... ... жеке басының қалыптасу заңдылықтары, біріншіден, өзіне, содан
кейін халық тарихына, экономикасына, тілі мен ... ... ... үрдісінде өткен ғасырдың 70-90 жылдары қол жеткізген
жақсылығымызды жауып тастамай ... ... ... ... Өйткені, ұлттық сипаттағы халықтық тәрбиенің, яғни шәкірт бойына
халқымыздың ғасырлар бойы қастер тұтып келген ар, намыс, ... ... ... кісілік, имандылық сияқты қасиеттерді дарыту ұрпақтан-
ұрпаққа жетіп отыратын мол мұра ... ... ... ... өз ... ... тіліне, тарихына жақындату, ұлттық нәрмен сусындату
қандай қоғамда да үздіксіз жүріп ... ... Ол ... ... ... қысылыс көргенімен мүлдем тоқтап қалмай басқаша түр мен мән ала
отырып дами берді.
Халықтық дәстүр мен ... ... мен ... негізінде жас ұрпақты
тәрбиелеу мәселесі туралы және оның әдіс-тәсілдері ... ... ... кем ... жоқ. Бұл ... баласының мәңгілік тақырыбы. Әр
халық өзінің жас ұрпағы қайырымды, адал, ... ... ... ... ... мол ... ... қалайды және бұл мәселені өзінің
тұрмыс-салтына байланысты шешіп отырады. Ол үшін ... бойы ... ... өмір тәжірибесі сынынан ... ... ... ретінде қолданып келеді. Қай халықтың болсын ұрпақ
тәрбиелеу тәжірибесіне үңілсек, осыны көреміз. Алайда, ұрпақ ... тыс ... ... ... ... ... өмір сүрген қоғамының бағыт-
бағдарымен, оның заңдылықтарымен бірге жүріп отыратыны белгілі. Тіпті, жазу-
сызуды білмеген, білім мен ... ... ... ... ... де ... өмірге бейімдеп тәрбиелеу, еңбекке, қолөнерге, аңшылыққа үйрету
дәстүрі әрбір ұлт өмірінен өзекті орын алған.
Алайда, Кеңестік дәурен өмір сүріп ... ... ... ... өзіміз
қарастырып отырған 70-80-ші жылдары да ... ... ... ... ... түбегейлі өзгеріске түсті. Кеңестік
жүйе мектептердегі ... ... ... ... ... ... Партия маркстік-лениндік ілім негізінде идеологиялық жұмыстардың
міндеттерін белгілей ... ... ... ... ... басты бағыттары мен түпкі мақсатарын айқындап беріп отырды.
Жүйелеп көрсетсек, басты-басты мынадай бағыттар басымдылығы негізделді:
біріншіден, коммунизм ... ... ... сол үшін ... ... жан-жақты дамыған, маркстік-лениндік іліммен әбден қаруланған,
қоғамдық өмірге партиялық-таптық ... ... ... ... берілген адам тәрбиелеу;
екіншіден, жеткіншектер бойында еңбекке, ... ... ... ... қалыптастыру;
үшіншіден, өскелең ұрпақты коммунистік мораль рухында ... ... ... ... жеке ... ... пен ... идеологияға төзбеу;
төртіншіден, оқушыларға кең эстетикалық тәрбие беру, оны мазмұны
социалистік, түрі ... ... ... ... жүргізу т.б. [2].
Әрине, бұл көрсетілген бағыттардың көпшілігі негізінен адамзаттық ізгі
ниеттерді мұрат тұтты. Мәселе, сол ізгі ниеттердің ... ... ... ... ... ... жүйеде жүзеге
асырылуында еді.
Міне, осындай жағдайда ата ... ... ... ... өзі ... ... ... Ғасырлар бойы қалыптасып, талай ұрпақ
тәрбиеленген ұлттық үлгі-өнеге қайнарының мөлдірін ылайлап, көзін ... ... төрт жыл ... ... ... ... ... ұрпақ халықтың
рухани қазынасының кәусарына сусындамай шет қалды. Нәтижесінде, жас ұрпақ
жеті атасын білмей, шыққан ... ... қаға ... ... ... жастардың рухани жағынан азғандауға да бой ... ... те, ... ... ... тереңге кеткен алып бәйтерек секілді. Мектеп
оқушыларының санасына социалистік жүйенің ... мен ... ... жасампаздығын әбден сіңіру болған кешегі өктем,
әміршіл-әкімшіл жүйенің үстемдік құрып тұрған мезгілінде-ақ ... ... ... ... зор шаралар кеңінен ... ... бірі - ... салт-дәстүрді мүмкіндігінше насихаттап, балғын
ұрпақ бойына жұғысты етуге жасалған ... еді. Мұны ... ... мен ... тәжірибесі де қалыптасты. Енді осы бағыттағы
атқарылған істер мен оның ... ... ... ... ... беру ... ... сабақ процесінде жүзеге
асып отырды. Бұған республиканың әр ... ... ... озық ... ... отырып, көз жеткізуге болады. Ойымыз
шашыраңқы болмас үшін мұны тек ... ... ... ... ... ... мектептері тәжірибесін талдай отырып қана ... ... ... ... ұлттық мәдениетті, салт-дәстүрлерді
үйретудің, оларды ... ... ... бірсыпыра оңды тәжірибелері
де жинақталған болатын. ... ... ... ... ... биология пәнінің мұғалімі М.Мұқашеваның «Қазақтың ұлттық әдет-
ғұрыптары мен салт-дәстүрлерін биология ... ... ... тәжірибесінің тәлімдік мәні зор болды. Ол 9 сыныпта «Баланың өсуі мен
дамуы», «Емшектегі баланың гигиенасы» ... ... ... ... ... және ... жөнінде мәлімет береді. Көшіп-қонудың
ерекшелігін ескере отырып, сәби қамын ойлаған ... ... ... ... ... ой мен ... көрсететін бөлшектер бар. Сол
шағынүйшіктегі бала ... ... ... ... ... ... ... жасалған. Сондықтан да бала денесі, заттары, киімдері
таза, ұйқысы тыныш болып дұрыс өседі.
Сондай-ақ, 10 сыныпта «Қолдан ... ... ... ... көп ... ... себебі» деген тақырыпты өткенде мал
өсіру қазақтың ұлттық дәстүрі, шаруашылығы болғанына, әркім өз күн көрісін
түзеу мақсатында ... мол өнім ... ... ... ... жануарлардың сүтті, етті тұқымдарын ... ... қой) ... ... ... ... ... бірқатар дертті шөппен
емдеу тәсілімен танысады. [3].
Осы облыстың Ембі ... №3 орта ... ... ... ... халықтық дәстүр идеяларын пайдалануға бағытталған
ізденістерін ерекше атауға болады. Кезектегі сабақтың мазмұнына байланысты
жер, су атауларының шығу ... сол ... өмір ... ... ... ... әлеуметтік-шаруашылық жағдайларымен байланыстырумен
қатар оқушыларды осы бағытта ізденістер ... ... ... ... ... ... оқушыларды халықтық болжау тәсілімен
ауа райының өзгерісіне алдын-ала болжам жасауға үйретеді. Ал, Исатай ... ... орта ... ... ... ... ... оқу
бағдарламасында қарастырылатын кейбір табиғи химиялық заттарды ... ... ... ... ... ... пайдалана
білгенін оқушыларға нақты мысалдармен қызықты баяндайды. Мысалы, оқушыларға
халқымыздың өте ертеден таза күкірттің емдік, залалсыздандырғыш қасиеттерін
білгенін, күкіртті маймен ... ... ... және ... ... шыққан
қышыма жараларды, кейбір асқазан сырқаттарын емдегенін, күнделікті тұрмыста
мүсәтірді дәнекерлеуде, халықтық емдерде, кайрақ ... ... ... өңдеудің пайдаланылатынын айтты. [4].
Қазақ халқының бала ... ... ... оқу ... ... ... озық ... сөз жоқ,
республиканың басқа да аймақтарында жүріп жатты. Соның нәтижесінде, ұлттық
салт-дәстүр мен ... ... ... мен ... ... ... берудің тың жолдары мен бағыттары ... ... оқу ... тыс ... жүргізілген тәрбие жұмыстарының сан
қилы салаларында жүргізілді.
Қазақ халқы қыз баланы ерекше қастерлеп, жанұяда дүниеге ... ... деп ... «Қыз өссе ... көркі» деп олардың жүрегін жылылыққа
бөлеп, жандарын жаманшылықтан алыс ... ... Оның ... ... ана, жар, ... ... ... ескергендігі. Осы орайда,
Алматы облыстық №4 мектеп-интернатында өткізілген ... күз» ... ... жоғары болды. Мұнда қазақ қызының ұлттық ... ... ақ ... ... ... әдеппен, жылы шыраймен қабылдауын
сыннан өткізді. Осы ... ... ... «Ал, ... ... ... жарыс ұйымдастырылды. Онда ұлттық киім үлгілері, сый ... ... ... жасалды. [5].
Инабаттылығымен өз ортасына әдептілік нұрын себетін ... ... ... ... облысы Аягөз ауданы «Сарыарқа» орта мектебінде де жақсы
жолға қойылды. Қыздар бойындағы адамгершілік, ... ... ... ... ... ... ұштала түсетіндігі ескеріліп осы мектепте
«Қызғалдақ» клубы құрылды. Клуб секторларының ... ... ... ... ... ... Би ... тылсым құпиясына
«Сымбат» секторларына ... ... ... әлемінде»
секторындағылар қонақ күтуден бастап, үйді таза ұстап, онда гүл өсіру және
өзінің жеке ... ... ... машықтанды. «Замандас»
секторындағылар ұлттық ... әрі ... әрі ... ... қолдар», «Аспаздық өнер сыры», «Кітапқұмарлар» секторларының
да өздерінің атына сай көтерер жүгі мен ... мол ... ... жанды істері жайында ай сайын шығатын «Қызғалдақ»
қабырға ... ... ... ... ... ... өзі клуб ... әрі
насихаттау, әрі атқарылған істерге есеп беру шарасы еді. [6].
Қызылорда ... ... ... №171 орта ... ... ... жұмыс істеді. Онда қазақтың ата салтынан әңгімелер,
ақсақалдармен кездесулер өткізіліп, домбыра ... ... ... ... ... ... киім тігу, тоқу, зергерлік бұйымдар жасау
үйірмелері жұмыс жасады. Клубқа кең зал бөлініп, оған ... ... ... қараша үй, зергерлік бұйымдар, киім-кешек, қазақтың әдет-ғұрпы
мен салтын ... 200-ге жуық ... ... Осындағы №7 орта
мектеп ұжымы оқушыларды ұлттық қолданбалы ... ... Оны ... ... Қазақстан суретшілер Одағының мүшесі, мүсінші ... ... ... ... 300-ге жуық ... ... ағаш
бұйымдар облыстық, республикалық көрмелерге қойылды. Мұғалім сабақта тек
еңбекке қана үйретіп қоймай, ... ... ... ... эстетикалық тәрбие берді.
Көктем мерекесі Наурызды тойлау жер шарының көптеген халықтарының
тұрмыс-салтында бірнеше ... бері орын ... ... ... ... ... көшпелілердің дүниетанымдық түсінігі мен көзқарасы Наурыз
тойының қалыптасуына әсер етсе керек. Өйткені, бұл мейрамды ежелгі ... ... да ... ... тойлаған.
Көне деректердің көпшілігі ежелгі Русьте христиан дінін қабылдағанға
дейін Жаңа жылды 1-наурызда қарсы алу дәстүрі ... ... ... ... дейінгі ағылшындардың жаңа жылды 26-наурызда тойлағандығы
жөнінен де хабарлар бар.
Қазақ ... ... ... ... ... ретінде ислам дініне кіруден
бұрын-ақ тойлаған. VIII ғасырдан бастап ... ... ... ... ... ... тұншықтыруға әрекеттер
жасады. Халқымыз араб шапқыншылығы тұсында бір ғасырға жуық ... ... ... бұқаралық той ретінде тойлай алмай ... ... ... да қарамастан бұл мереке мейрам болып қала берді. Халықтың көне
салт-дәстүрден, мәдени мұрадан бас ... оны ... ... ... біршама өзгеруіне әкелді. Енді олар ... ... ... ... ... енгізуге ұмтылды. Мұндағы мақсат осы ... ... жаңа ... ... ... ... ... еді. Алайда, бұл да
күткен нәтиже бермеді. ... күні ... ... бұл мейрамда ұлттық салт-
дәстүрден тыс ислам дініне ... ... ... атап ... ... салу ... дәуірінде орын алды. Халықты өз саясатына идіру
үшін коммунистер басқа да алдарқату тәсілдерімен бірге ... ... ... ... кең ... ... көңілінен шықты.
Бірақ, қазақ жеріндегі Кеңестер билігінің әбден орныққан ... ... ... ... ... идеологиялық күрес майданы қайта жанданды.
Нәтижесінде, 1926 ... ... оны ... ... ... асыра
сілтеушілік үстем болды. [7].
Осы бұқаралық мейрамның бір халыққа ғана тиісті ... ... ... той ... ... ұзақ ... ... Наурыз мейрамын
тойлауға тыйым салынған арнайы заң шықпаса да ... ... өте ... ... ... ... Мұның дәлелі,
Кеңес дәуірінің күшінде тұрған кездегі жарыққа шыққан еңбектердің өзінде
Наурыз ... ... ... ... ... ... ... тойы
ежелгі түркі тайпалары мен көптеген шығыс халықтарының мезгіл есебі бойынша
жыл басына санайтын наурыз айының ... күні ... Жаңа жыл ... ... ... тойында молшылыққа жоралғы ретінде ... ... ... ... кәрі-жас құшақтасып көрісіп, бір-біріне оң ниетін,
арман-тілегін, жыр тақпақпен айтатын болған». [8].
Міне, заңмен тыйым салынған шара ... ... ... ... ... түсінік берілмеген болар еді. Осы орайда, 80-ші жылдардың екінші
жартысындағы қоғамдық өмірдің қайта ... ... ... ұлы ... ... ... ... түсті.
Кейбір жерлерде ел жадынан шыға бастаған Наурыз тойы ел ... ... еді. 1988 ... ... 22-Наурызды көктем мерекесі, Жыл
басы ретінде тойлау дәстүрі қайта жанданды. Бұл халықтық ... ... ... де, ... ... да күшпен тыйым салып, жойып жіберудің
мүлде мүмкін ... ... ... Себебі, бұл ата-бабаларымыздың
мұрасы. Ол халықтың ... ... ... орын ... ұрпақтан-ұрпаққа
жалғаса берді. Наурыз мейрамы құт-береке басы ретінде саналып, үнемі ... ... ... ... ... шашқан дәстүріміздегі жол-
жоралғы салт-дәстүрдің бәйшешегі. Осы ... ... ... ... жалғастыру, оны одан әрі жетілдіріп сапасын арттыру бүгінгі
жас ұрпақтың міндеті.
Халқымыздың ... ... ... ... ... ... айқындала түсіп, тәрбиеге нәр құйғандай ... ... ... (қазіргі Шығыс Қазақстан) Абай ауданындағы
Ж.Молдағалиев атындағы орта ... ... ... ... ... Наурыз мерекесі бар бояуымен, ұлттық нақышымен ... ... ... соң ... ... орта және ... сыныптарды жалғасын
тапты. Шәкірттер халық ауыз әдебиетінің ... ... ... өнер
көрсетті. Осылардың ішіндегі озығы Н.Шәріпқанова ... ... ... ... ... совхозда өткен Наурыз мерекесінде көрсетіліп,
мектеп ұжымының ... ... ... 80-ші ... ... ... тәрбие беруде теңдесіз құрал
болып табылатын айтыс, терме сияқты құнарлы көне ... ... ... ... кете ... қайта жанданған, тұла бойына қайтадан бұла
күш жинаған аймаңдай ақиық өнері айтысқа қатысушылардың қатары жыл ... ... жас ... ... ... Мектептерде ересектер айтысына
еліктеп балалар айтыстары мен термешілердің конкурс ... ... ... әсіресе айтыс өнеріне деген құлшынысы ерекше болды.
Республиканың түпкір-түпкірінде жас айтыскерлер сахнаға шығып, ... деп ... ... өнерінің өміршеңдігін дәлелдеді. 1989 жылы ... тілі мен ... ... республикалық олимпиадасы халқымыздың
маңдайына біткен осы бір қасиетті өнердің лайықты мұрагерлері бар екендігін
дәлелдеп ... Осы ... ... ақын - ... ... Мэлс
Қосымбаевты, ойлы айтыскер шымкенттік Айгүл Асанованы танытқан еді. Ал,
келесі жылы ... ... ... ... ... сөз сайысына түскен
Шымкет облысы Алғабас ауданы С.Ерубаев ... орта ... ... ... ... ... облысы Арал ауданы №57 орта мектептің 9-
сынып ... ... ... ... ... ... атындағы
мектептің 9-сынып оқушысы Алтынгүл Қасымбековалар жас та ... ... өнер ... алды. Жалпы оқушылар айтысы ел ... ... ... ... сол ... ... ... қайта ұсынған
дүлдүл айтыскерлеріміздің соңында сенімді ізбасарлар, ... ... ... өсіп келе ... ... ... өте келе кешегі ... ... ... ... өнерінің майталман шеберлеріне
айналғандығына куәміз. [10].
Сонымен, өткен ғасырдың 70-80 ... ... ... ... тәрбие жұмысы барысында оқушылар ... ... мен ... қалыптастырудың бірегей тәжірибесі
жинақталған екен. Сол дәуірдегі саяси жүйенің ... мен ... ... бой ... ... ұлттық дәстүр өзінің өміршеңдігін
көрсетте алды. Оны ... бір ... ... ... тиым ... ... ... ол, сан ғасырлар бойы тозбай небір қиын кезеңдерде
де сарқылмай ұрпақтан-ұрпаққа жеткен ... ... көзі ... жылғы Желтоқсан оқиғасы қазақ халқының қоғамдық пікіріне сілкініс
жасаған тарихи сәт болғандығы баршаға аян. ... ... ... ... мен ... ... ... саясаты ұлттық дәстүр мен салттың ,
өнеге мен тәлімнің ерекше дамуына мол мүмкіндіктер берді. Осы ... ... ... ... ... ... байыптай үнілсек, ұрпақ тәрбиесі
қай елдің, қай кезеңнің болсын толғақты ... ... ... ... қиын ... ... папирустарында, Вавилонның қыш кітаптарында, Сократтың
жазбаларында, орта ғасырлық пергаменттерде, әл-Фараби еңбектерінде ... ... ... ... ... ... ілтипат азайды, балалар
еңбектен жиренетін болды, дәстүрді силамайды» деген сары уайым ... ... ... ... соның дәлеліндей. [11].
Бұл көкейтесті мәселе қай ғасырда ... тек ... ... ... ғана ... ... ... отырған. Ал халықтың
тәрбие саласындағы бай тәжірибесі, халық педагогикасы деп аталатын ... ... Ол ... ... салт-дәстүрімен, дінімен, тарихымен,
өнерімен біте қайнасып, тарихи кезеңдер ерекшелігіне, ... ... ... жетіліп, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын қастерлі мұра.
Халықтық педагогиканы оқу-тәрбие ... ... ... ... биік ... қайырылымдыққа, жоғары жауапкершілікке,
өзінің ұлтын, халқын, Отанын қастерлеп, оған қалтқысыз қызмет ... ... ... ынтасы мен қызығушылығын көтеру, алған білімін
табиғат, тұрмыс, өмір заңдылықтарымен ... ... ... ... ... ... мен тіл шеберліктерін дамытуға,
тапқырлыққа, суырып салма шешендікке, ... пен ... ... ... ... ... ... өздері өндіретіндей кәсіптің түрін
таңдай білуге, еңбекқорлық пен шынайы шеберлікке үйрету.
Әлем халықтарының даму ... ... ... ... ... бала ... дәстүрлері де соншалықты сан
алуан.
Мысалы, кезінде эскимостардың ... ... ... ... ... ... өз балаларын соншалықты еркін, бетінен қақпай
өсіретіндіктеріне таң ... ... ... жиегіндегі мұз қабаттар
үстінде қатерлі ойындар ойнауы олар үшін ... жай ... ... ... ... жан шошырлық тәсілдермен жазалайтын
көрінеді, мысалы, бастарын жанып жатқан ... ... ... ... әлі алғашқы қоғамдық құрлыс ыдырай қоймаған Полинезия, ... ... және Отты Жер ... балаларын мүлде жазаламайды
екен. Мұндай қызғылықты фактілерді, әрине ... ... ... Бәріне
ортақ түйін-халықтық дәстүрлі тәрбиенің, адамзаттың ғұмыр бойы жинақтаған
тәжірибесінің ... ... Оның ... ... әр кезеңдегі
ұғым-түсініктердің, қоғамдық сананы, діни сенім-нанымдардың айшықты ... Оның көп ... ... ... ... қоғам дамыған сайын
көне ... ... ... екшеліп, жаңарып, кәдімгі табиғи
сұрыптауды еске түсіретін, ұзақ іріктеу жолынан ... ... да ... ... ... ... сатысына да ортақ.
Өмірлік жалпы заңдылықтар адамзат мәдениетінің қол ... ... мен асыл ... ... ... бай. ... ... ісі адамзат ойына әрқашан нәр беріп, байытып отыратын осы ... ... да ... желісі бола алады. Оның үстіне халық
педагогикасы- тамашалауды ғана ... ... көне ... ... ... ... адамдар қарым-қатынасы мен отбасылық өмірде әлі де белсенді
қызмет ететін тірі, ... ... ... да ол ... ... нысанасы болуы тиіс еді. Бірақ, өкінішке орай, кеңестік педагогика
ғылымында халық педагогикасының жалпы даму ... мен әр ... ... ... ... ... ісінің озығы мен тозығын саралау
тәжірибесі кешендеп қалды. ... 80-ші ... ... ... ғана ... ... мен ... мен тәлімнің дамуына мүмкіндіктер жасалынып, халықтың ғасырлар бойы
жасаған мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... халық
педагогикасының нәрімен суарылып, өзінің тәрбиелік нәрін күні бүгінге ... келе ... ... ... ... ... ... зор болды.
Ұлттық салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптың, халықтық өнеге мен тәлімнің
негізінде ... ... ... ... мен бағыттарын анықтауда
Гурьев облысының Махамбет, Ембі ... ... ... ... Бұл ... ... кабинеттері оқу-тәрбие жұмысын
демократияландыру, ұлттық өнеге, ата-бабаның салт-дәстүрін ... ... ... ... ... мақсатында оқу
жылының басында оқу-тәрбие жұмысын халықтық педагогика дәстүріне негіздеп
жүргізудің бірнеше баптан ... ... ... оны ... ... түрінде аудан мектептеріне таратқан. Онда «Атамекен»,
«Елім-ай» ... ... ел ... ... ... фолклоры
басшылыққа алынып, оларды ... ... ... ... ... ... педагогиканың ықпал ету ... ... ... пен ... ... ... тәрбие орталығын және оның
бөлімшелерін құру, халықтық тәрбие салаларына ата-аналарды тарту ... ... ... ... ... Қызылүй, Еспол орталау
мектептерінде ата-аналармен бірлескен ... ...... ... оның түрлі салалары – Аталар алқасы, Әжелер алқасы,
әкелер мен аналар клубы, жас үйелмендер мектебі жұмыс ... Бұл ... ... бағыттарына сәйкес үйірмелер мен ынталық клубтарға,
факультативтерге ... ... ... халықтық салт-дәстүрлерге
тәрбиелеуге, білім-дағды беруге тікелей ... ... ... ... ... пән ретінде енгізу
оқушыларды ... ... ... мен ... ... ... асыл қасиеттерін жастайынан бойына
сіңіріп өсіруге мүмкіндік ашатын еді. ... көне ... ... ... ... ... ... үшін
сарқылмас қайнар бұлақ десек, бұл пәннің мақсаты да оқушыларды ... оның ... ... жан ... етіп ... ... күнделікті өмірде, тұрмыста орынды қолдана білуге, өз ортасында
оны таратуға үлгі, жанашыр болуға тәрбиелеу болды.
90-шы жылдарға қарай ... ... ... ... ... тақырыптарының бірі осы халықтық педагогика мәселесіне арналды.
Мысалы, 1991 жылы ... ... ... ... ... өткен
педагогикалық оқулардың басты тақырыптарының бірі де осы халық педагогикасы
болды. Бұл ... 14 ... ... ... ... 9-ы ... ... бойынша құрылған секциялар еді. ... ... ... ... ... аса ... шолу ... педоқулардағы басты тақырыптардың бірі, ... ... ... ... ... ... ... жастарды
тәрбиелеудегі жақсы мұраларын, салт-дәстүрін, әдет-ғұрыптарын мектепте
пайдалану тәжірибесі ... ... ... халықтық педагогиканы
пайдалану тек осы мәселеге арналған «Халық педагогикасы және ... ... ғана ... басқа секциялардағы баяндамаларда ... ... ... ... ... ... Қорғалжын ауданындағы
В.Куйбышев атындағы мектептің мұғалімі С.Дүйсеновтың «Қазақтың ... ... ... ... осы ... ... ... мен оқушылар арасында халық ... ... оның ... оқу-тәрбие жұмысында пайдалану тәжірибесі сөз болды.
Осы мектептегі ата-аналардың ... ... «Ұлы Абай ... ... өмір ... және ... ... «Халқымыз қыз бала
тәрбиесін қалай жүргізген?», «Қазақ ... ... ... ... ... деген тақырыптарда баяндамалар тыңдалған. Сабақтан
тыс тәрбие жұмыстарында соңғы ... ұмыт бола ... ... ... ... көкпар», «Жаяу тартыс», «Аударыспақ», «Қолтұзақ»,
«Ақ сандық пен көк сандық» т.б. ойындары үйретілген. Бұл ойындар ... пен ... ... алғырлыққа баулитын еді. [14].
Халық педагогикасын мектептерде кең түрде пайдалануда Қызылорда облысы
мектептерінің де тәжірибесі мол ... Осы ... №7 орта ... ұлттық қолданбалы өнерге баулынды. Оны еңбек пәнінің ... ... ... мүшесі, мүсінші Б.Қалназаров басқарды. Бұл
жұмыс мектепте ... ... ... ... онда ... ... Оқушылардың үйірмесінде жасалған 300-ге жуық
небір сәнді ағаш бұйымдар ... ... ... ... ... тек ... қана ... қоймай, сонымен бірге оқушылардың
бойындағы техникалық ойды дамытып, шығармашылыққа үйретті әрі ... де бере ... ... ... ... ... А.С.Пушкин атындағы №6 қазақ орта
мектебінде де халықтық педагогиканы оқу-тәрбие жұмысының әртүрлі салаларына
енгізіп, оның тәлімдік аясын кеңейтуде біршама ... ... ... ... ... «Мұрагер» клубы (жетекшісі
Т.Мәуленов), «Отау» ұлттық өнер ... ... ... жас
кілемшілер (жетекшісі Г.Биімбетова), үй жиһаздарын тігу, ... ... ... ... ... ұрпақты ата дәстүрінде тәрбиелеуде
айтарлықтай табыстарға қол жеткізді. Осы ... ... ... ... ... ... өнер
көрсетсе, М.Қалыбаева мен ... ... ... ... облыстық жарысқа жолдама алды.
Баланы әсемдікке тәрбиелеуге, олардың талғамын ... ... ... мақсатында Алматыдағы Жүргенов ... ... ... екі ... ... шарт ... Мұндағы басты нысана –
ауыл балаларынан келешек өнер мамандарын мектеп ... ... ... ... [16].
Десек те, қарастырылып отырған кезеңде ... ... ... ... ... кездескен қиыншылықтар мен
орын алған олқылықтардың да болғандығы ... Атап ... ... ... ... ... ... өзіндік бетбұрысын байқатып отырған
халықтық педагогикадағы көкейтесті мәселелердің бірі-оны ғылыми негізінде
жүйелі оқытудың ... еді. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... мұғалімдерде болмауы
үлкен қиыншылық туғызды. Ауыл ... ... ... ... жарияланып жүрген материалдар мен жалпы халық дәстүрі
мен тұрмыстық салтына ... ... ... ... ... ... ... кейбір тәжірибелерді ғана пайдалана
алды. Олардың өзі де белгілі бір жүйеге келтірілмеді.
Халықтық педагогиканың ... зор ... бар ... ... ... ... патриоттық тәрбие бағытындағы
идеялары баяу дамып, құлаш жая алмады. ... ... ... ... сай биік ... ... ... барлық жерде
бірдей толық мақсатқа қол жетті деп ... ... ... ... ... ... ... жарғысы өмірге келмеді.
Шәкірттерді білім нәрімен сусындатуда мектептегі оқу ... оның ... ... ... ... жұмысының да
атқаратын маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... түрлері мен бағыты да сан-алуан болды.
Соның ішінде кешенді жоспарлармен бекітіліп, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, патриоттық,
эстетикалық, еңбек және дене тәрбиесі, тағы басқалары болды.
Қазақ халқы талай дүбірлі, дүрмекті ... ... ... ... уақыттың қойған талап-міндеттеріне сай елі ... ... ... Ал ... ауыз ... сомдалған образы
ел арасында жас өскен буынды атамекенді сүюге, туған ... ... ... тәрбиелеуде айырықша маңызды болды.
Демек, біздің ойымызша қазақта батырлық, ерлік, дәстүрді ... өзі ... ... ... Оның ... ой сана көшіне,
адамдар психологиясына нақты, қыруар ықпалы болған. ... ... көзі ояу ... ... Отан-Анаға, атамекенге деген шексіз
сүйіспеншілік ... ... ... айналған.
Көне тарихтың әргі-бергі оқиғаларын сараптап қарағанымызда, халқымыздың
басындағы небір тағдырлы жылдардың өз сыпатына сай ... ... ... ... ... ... ... Алқакөл-сұлама»
заманының, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерлісінің ... ... төл тума ... ... ... орны ... Кешегі Ұлы
Отан соғысының отты жылдарында қазақстандықтарды ... ... ... ... бөлеген де халқымыздың осы бір қарасөзінің қуаты еді. Оны былай
қойғанда күні ... ... ... ... 1986 ... ... сыры мен ... бөккен заманхаттар ұлттық өрлеудің ұранына
айналғаны өмір ... ... ... ... ... ... ... береді. Өйткені,
патриотизм ұғымы дерексіз, психологиялық сезім күйінен нақтылы іс-қимыл
әрекетке ауысқанда, ол әр ... ... әрі ... Ондай адам елдің
күйзелісіне жаны ашып, жетістігіне қуана алады. «Жатжұрттық басқыншылармен
болған соғыстарда ауыр ... ... 30-шы ... ... қасқайып қарсы тұрған, тоталитарлы ғасырды бастан кешсе де
мойымаған ата-бабаларымыз іс жүзінде ... ... ... ... ... құру ... ... бойы дайындады». [18].
Қазақстандық патриотизм азаматтарды отаншылдыққа, елжандылыққа баулу
ұғымын білдіреді. Сондықтан ол сырттан әкеліп таңатын ... ... ... шын ... жүрек тебіренісін бейнелейтін сезім болуға
тиіс. Патриотизмнің қазіргі тұрпатына сипаттама бергенде ... оның ... ... ада ... ... ... ... қазір патриоттық тәрбие беру барлық қоғамдық саяси құрылымда бар.
Билік иелері елдің сыртқы және ішкі саясатының ... ... ... патриотизмге сүйенеді. Осыған сәйкес, соңғы жылдары қоғам мүшелерінің
патриоттық санасын қалыптастырудағы мектептердің ... ... ... ... мәнінде өткен тарихқа көз салсаңыз, патриотизм ұғымы бүкіл кеңестік
идеологияның түп қазығы саналды да ол шектен асып ... ... ... ... ... Ал, осы ... құралдың үлкен бір
механизмі ... ... ... ... ... иелерінің құзырына еніп,
дауыртпашылдық, көзбояушылдық дертке шалдыққаны мәлім. Қоғамның сырқатын
дәл басып ашып жазудан ... ... ... бұрмалап, боямалай көрсету,
әсірелеп жазу сол жылдар басылымдарына тән болды.
Осы орайда, республика ауыл-село ... ... ... ... де өзіндік маңызы бар. Себебі, жалпы қоғамға тән
болған, жоғарыда өзіміз ... ... ... сыртында жас ұрпақты
патриотизмге тәрбиелеудегі оңды ... де мол ... ... ... өз еліне деген патриоттық сезімді қалыптастыру тәрбие
жұмысының түрлі бағыттарының ішіндегі ең өзектісі болып ... ... ... ... ... да маңыздылығын жоймаса керек. Өйткені кез-
келген мемлекеттің болашағы ... ... өз ... ... ... ... қасиеттерімен өлшенеді. Осы орайда, 70-90-шы ... ... ... ... ... ... ... бай тарихи оқиғалар мен құбылыстар ... ... ... идеологиялық біржақтылығын бүгінгі күн тұрғысынан
түсіне алғанымызбен, тәуелсіз Қазақстан Республикасының негізін қалап, оны
шыңдап ... ... ... ... жылдары білім бұлағымен сусындауымен
қатар, Отанға деген ... ... де өз ... сол ... ... ... ... өткен тарихқа, тәжірибелер мен
табыстарға “тас лақтырып”, астамшылыққа ... да ... ... ... ... щтырған кезеңдегі республиканың ауыл-село мектептерінің
бәріне тән ... ... ... осы ... ... ... ... патриоттық тәрбие беру жұмыстарын үйлестіру үшін оқушылардың
арнайы кеңесі құрылды. Ол Ұлы Отан ... ... ... ... мен ... ... ... газеттерін
шығарды. Мектептің қабырға газеттерінде соғысқа қатысқандардың ... ... ... ... да ... ... музейіне жергілікті соғыс ардагерлері, олардың ерліктері жөнінде
құжаттар жинастырылды.
Кейбір мектептер өздеріне ... ... ... ... тығыз
шефтік байланыс орнатты. Оқушылар олардағы жауынгерлік және ... ... ... ... ... барлығы әскери құрамалар
өмірімен жете танысып, жастарды әскери қызметіне ... ... ... ... ... даңқ ... мен комнаталарының тәрбие
ісіндегі маңызы жоғары болды. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... ... ... негізгі
орталықтары болып саналды. Тәжірибелі мұғалімдердің ұйымдастыруымен
оқушылар әскери ... ... ... ... ... мен
құжаттар жинады, арнайы сабақтар өтіп, соғыс ардагерлерімен ұйымдастырылған
кездесулерге қатысты.
Кеңес әскерінің Ауғанстандағы соғысқа қатысуы жөнінде қазір көзқарастар
қаншалықты ... ... ... да, бір ... ... ол осы
соғысқа қатысушылар өз борыштарын адал атқарған ... ... ... ... ... ... арын, намысын жоғары ұстап, жат ... ... ... ... ... ету ұрпақ борышы. Жергілікті
жерлерде осы соғысқа ... ... ... қаза ... ... есте сақтау үшін көптеген шаралар жүргізілді. Атап
айтқанда, олардың кейбір заттары, әскери жазған ... ... ... және тағы ... ... ... оқыған мектептерге қойылып,
арнайы жасалған бұрыштама немесе мұражайларда сақталды. Мәселен, Оңтүстік
Қазақстан облысы Сайрам ... №82 ... ... ауған соғысында
қаза болған жауынгер Бахадыр Нәметовтың есімі берілді. [19]. Сонымен қатар
ауған ... қаза ... ... ... ... ... мен
жерлестері олардың рухына ас беріп, спорттық ... ... ... ... ... ескерткіш зираттарына гүл шоқтарын
қойып отырды.
Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданына қарасты Шарбұлақ ... ... ... аман ... ... Әбдірахман Алпыспаевқа
қарулы қанды көйлек достары ақ сұр мәрмәр тастан жасалған ескерткіш ... ... ... ... ойып ... суреттің астына
«Алпыспаев Әдбірахман Қалдыбекұлы 16.ХІ.1964 - ... ... ... жауынгерді ұрыс даласынан алып шығу кезінде қаза тапты.
Қарулас достарынан» деген ... ... Бұл ... ... ... Киров атындағы орта мектепке қойылды. [20].
Көптеген мектептерде “Қазақстанның еңбек даңқы” ... ... Бұл ... ... ... мұнда өнеркәсіп кәсіпорындарының,
республиканың ... ... ... ... ... ... мен ... қойылды. Сөзсіз мұндай музейлерде
өткізілген сабақтардың патриоттық сезім орнатуға ғана ... ... ... ... да көп ... ... ... ауыл-село мектептерінде патриоттық тәрбиемен сабақтас
интернационалдық тәрбие ... да ... ... бөлді. Өйткені,
Қазақстанда ... аса ұлт пен ... ... өмір сүріп,
интернационалистік орта қалыптасқан еді. Интернационалдық ... ... ... ... ... ... ... – “Красная гвоздика” жұмыс жасап, ынтымақтастық ерулерін, ... ... ... ... ... әндер мен плакаттар
конкурстарын өткізді. Интернационалдық ... ... ... ... ... ... ... байланыстар орнату жақсы жолға
қойылды.
Дегенмен, республика мектептерінде ... ... ... ... орай ... қатаң жүйеленген сипат алды. Бұл шаралар
көбіне ... ... ... ... ... шараларымен шектеліп,
негізінен социалистік тұрмыстың ... ... ... ... шектелді. Жас шәкірттердің творчестволық ой-өрісі мен өзіндік
санасының жетілгендігі ескерілмеді.
Қатаң идеологияланған қоғам ... ... ... интернационалдық тәрбиеге ерекше ... ... ... етіп
Батыстық эстетика, мәдени қасиеттерге жасанды түрде тосқауылдар ... өзі ... ... ... ... ... ... өркениетті
мәдениет жетістіктерінен хабарсыз болып қалуына алып ... Бұл ... ... ... сәуірінен басталған қайта құру процесінен кейін басталған оңды
өзгерістер, өзара жақындасу жолдарын іздестіру ниетінен соң ғана ... ... ... отырған кезеңде тәрбие жұмыстарының ... ... ... ... ... ... бірегейлігі мен
жеңімпаздығын, коммунистік партияның жасампаздығын әбден сіңіру болды. Осы
мақсатқа жетуде түрлі шаралар ... ... ... жоғары органдар
алдында есеп беру үшін ұйымдастырды.
Кешегі әкімшілдік-әміршілдік жүйе кемеліне келіп тұрған кезде ... ... жаңа ... орнықтыруға аударылды. ... ... ... ... ... ... тиіс көне ... кенжелеп, әсіре белсенділердің шолақ ойының құрбаны ... ... ... ... ... ... пайда болып, өркен жайған жаңа
салттар діни, бисаяси ... ... ... ... жіті ... Онда ... ... табиғатқа, қоғамға деген қатынасы ресми
идеология шеңберінен шықпауы қамтамасыз етілді. Идеологиялық түр ... 1 ... ... ... ... әскер күндеріне байланысты көпшілік-
азаматтық дәстүрлер туды. Адамдар тұрмысындағы салттардың реңі де өзгере
бастады. Айталық, қайтыс ... ... ... ... ... тұру,
үйленгендерді мешіт-шіркеулерде некелестірмей кеңестік тиісті мекемелерде
тіркеуден өткізу ... орын ... жаңа ... ... ... бар мәні ... әлеуметтік-шаруашылық қатынастарын, адамгершілік түсініктерін
идеялық-дүниетанымдық және эстетикалық нормаларын символикалық, ... ... ... Міне, осы кеңес қоғамының рухани-мәдени
дамуымен бірге дүниеге ... жаңа ... ... мен ... ... ... ... жүрді. Мысалы, Шымкент облысының
Сайрам аудандық атқару комитеті 1972 жылғы 26 қаңтарда халық тұрмысына жаңа
салттар мен ... ... ... ... және ... селолық
Кеңестерінің жұмысын қарады. Қабылданған қарарда осы ... мен жаңа ... жас ... ... ... ... ... жастарды шығарып салу тәрізді салт-дәстүрлерді жолға салуда
біршама істердің тындырылғандығы атап ... ... ... ... неке қию мекемелері жұмысының байқауын
өткізу ... ... еді. ... 1974 жылғы өткізілген ... ... ... және ... ... ... ретінде танылса, Свердлов, Қаратөбе ауылдары жақсы қырынан атап
өтілді. [22].
Осылардың ішінен Сайрам селолық Кеңесінің кеңестік жаңа ... мен ... ... ... ... Мұнда құрылған жаңа салт-
дәстүрлерді енгізу және тарату жөніндегі Кеңес құрамында ауыл мұғалімдері
де ... ... ... Кеңес мүшелері жастарды әскер ... ... ... құрметті демалысқа шығарып салу, соғысқа қатысқан
майдангерлермен кездесулер өткізу, кітапханалар мен ... ... ... ... кітап көрмелерін ұйымдастыру сияқты шараларға
қатысты. Әдетте, асыра ... ... да ... ... ... халық
арасында ораза ұстаудың зияны туралы насихат жұмыстары және сүндет ... ... ... ... ... ... ... тыс бақылып,
дін иелерінің неке қиюына жол бермей, кісі ... ... ... ... ... ... ... барлық аймақтарында жүргізілгендігіне
күмән жоқ. Айталық, 1978 жылы ... ... неке қию мен туу ... ... 50-60 пайызы салтанатты жағдайда өткен екен. [24].
Осылайша ауыл-село ... ... ... ... ... барлық шаралардың бел ортасында жүрді. ... ... ... ... ... өмір ... орнықтыру қозғалысы
өрістеп, маскүнемдікке қарсы күрес науқаны ... ... да осы ... мұғалімдер жүрді. Олар ішімдікке қарсы насихат жүргізетін
арнаулы үгіт ... ... ... ... ... ... алдында лекциялар оқыды, ішімдіксіз үйлену тойларын, жастар кешін,
еңбек ардагерлерін мадақтау ... ... ... ... ... ... маскүнемдікке қарсы күрестің алғашқы 4 жылы ішінде 200-ден
астам үйлену тойлары ішімдіксіз өткізілген екен. ... ... ... жаңа ... мен ... насихаттауға және
орнықтыруға байланысты республиканың ауыл-село мұғалімдерінің атқарған әрі
олар тікелей араласқан істері ... ... ... ... Алайда, кеңестік жаңа салт-дәстүрлердің ... ... ... ... ... Сондықтан бұлардың көпшілігі мұғалімдерді
қызықтырмай, олардың белсенді қоғамдық позицияда тәрбие ... ... ... Ал, бұл жерде оқушылардың рухани баюы, қоғамдық-
саяси санасының жетілуі туралы айтудың өзі артық еді. ... ... ... жұмысының бағыт-жоспарлары көп жағдайда “көзбояушылық
сипат” алып, өзінің шынайы ... жете ... ... ... ... ... жүргізуде кешегі өктем, әміршіл-әкімшіл
жүйенің үстемдік құрып ... ... ... ... зор ... мол
болған екен. Тек соны кеңінен насихаттап, шынайы, ... ... таза ... сол кезде өмір сүріп тұрған қоғам дәрменсіз болып
шықты.
Сонымен, Қазақстан ауыл-село мектептері салт-дәстүрлерді орнықтыруда
оңды тәжірибелер жинақтай ... ... ... ... ... ... сабақ
алып, оның барлық ... ... ... Өткен кезеңнің даму
тәжірибелерін беталды лақтырып тастап, шектен шығушылыққа ұрынуға ... оның ... ... мен ... ... келе, одан
келешекте пайдалануға болатын бай мұралар қабылдауымыз керек. Тек ... аға ... ... мен ... ... ... қадір қасиеті мен
бағасы артып, тағылым-тәрбиесі мен ... ... ... ... Келер
ұрпақ аға буынның осы өшпес ... ... ... ... ... пен адал ... етуін үйренеді. Ал, мұның өзі ХХІ ғасырдың
есігінен еркін ... ... ... ... төл ... білетін, рухани дүниесі бай, интеллектуалдық өрісі кең, білімі
заман талабына сай ... ... ... ... олжа ... ... сан ... тәрбие жолының тоғысар тұсы - халықтың өзінде, ата-
баба салт-санасында, дәстүрінде екенін ... ... жөн, сол ... ... ... ... ... аманаты ретінде болашаққа жалғауымыз
керек. Өткендегі тарихи мұра әрқашанда жаңаға негіз ... Олай ... ... бойы ... туғызған тәлім тәрбиесін, асыл мұрасын,
ой-пікірлерін жинап зерттеу, оның ең демократиялық ... ... ... ұсыну өмір талабы. Осы орайда, 1999 жылғы 7 маусымда
қабылданған Қазақстан Республикасының «Білім туралы» ... ... ... ... ... бірі ... және ... мәдениеттің
жетістіктеріне баурау, қазақ халқы мен ... ... да ... ... мен ... ... деп атап көрсетілген. [26].
Ал, мұны жүзеге асыру ұстаздардан талмай ізденуді, тың ... ... ... ... ... ... ... ізденіп, зердемізге түйер
болсақ, әлі талай асыл мұраларымызды осы ... ... ... жұғысты етіп іргелі ел санатында өмір сүретін мүмкіндігіміз бар.
Пайдаланған ... Ауыл ... 2003. №4. ... Джумалиева Л.Т. 1975-1995 жылдардағы қазақ мектептері (даму тарихы
және тағылымы). Тар.ғыл.канд. Диссертациясы. Алматы. 1997. 159 б. (97-98).
3. Тұрлығұлов Т. ... ... ... //Қазақстан мектебі.
1991. №8. 18-19 б.б.
4. Төлепбергенов Т. Мөлдір бастаулар.//Қазақстан ... ... ... Мақсұтова Г.Халықтық қалып-дәстүрден. //Қазақстан мектебі. 1990. №8.
27 б.
6. Мәженова З. ... - ... ... // ... ... 42 ... ... Ғ. Наурыз тарихы. //Алматы ақшамы. 22 наурыз 2002 ж.
8. Қазақ ССР.Қысқаша энциклопедия. 1986...........
9. Ғабдуллина А.Ұлттық тәрбиеге ұмтылыс. //Қазақстан ... ... ... ... М. ... інілері, Сараның сіңлілері.
//Қазақстан мектебі. 1990. №3. 25-31 ... ... К. ... уыз. ... мектебі.1990. №2. 25 б.
12. Ісләмжанұлы К. Қазақтың отбасы фольклоры. –Алматы: «Арыс» баспасы,
2007.-332 ... ... Т. ... ... ... №5. 44-
45 б.б.
14. Тұрлығұлов Т. Басты тақырып-халық педагогикасы. ... 1991. №8. 19 ... ... С. Тәрбие ісіне – тың ... ... №5. 25 ... ... Ө. ... тасқыны толастамайды. // Қазақстан мектебі.1991.
№4. 25 б.
17. ... Ж. Ой ... ... ... 2003. №11. ... ... Н.Ә. Тарих толқынында. Атамұра.,1999. 51-б.
19. Егемен Қазақстан. 1997. 21 мамыр.
20. Оңтүстік Қазақстан. 1989. 10 қаңтар.
21. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... 355-қ., 2-т., 457-
іс., 31-п.
22. ОҚ ОМА. 355-қ., 2-т., 575-іс., 289-п.
23. ОҚ ОМА. 355-қ., 2-т., 606-іс., ... ... ... ... архиві. 399-қ., 5-т., 844-іс., 104-п.
25. Құдайбергенов Ә.Н. Дәулетке сәулет сай болсын. Алматы. ... б. ... ... білім туралы заңнама. Заң актілерінің
жиынтығы. –Алматы:Юрист. 2006. -196 б. (8).

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала бойында азаматтылық пен патриотизмге қалыптастыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы5 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет
Болашақ мамандардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың алғышарттары мен ғылыми - педагогикалық негіздері14 бет
Салт-дәстүрлеу туралы тәлімгерлік сағаттар29 бет
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет
Ерлік салтанаты10 бет
Жалаң түбір тұлғалы салт етістіктердің семантикасы53 бет
Колледж студенттеріне салауатты өмір сүру салтын қалыптастыру аспектілері107 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь