Жүгерінің отандық және шетелдік сорттары мен будандарын Солтүстік Қазақстан жағдайында экологиялық сортсынау

Кіріспе 3
1 Қазақстанда жүгеріні өсіру жағдайы және ерекшеліктері 4
1.1 Ботаникалық ерекшеліктері 5
1.2 Морфологиялық ерекшеліктері 6
1.3 Биологиялық ерекшеліктері 8
1.4 Жүгеріні өсіру технологиясы 11
2 Шаруашылықтың жағдайы 16
3 Зерттеулер бағдарламасы 18
3.1 Топырақ – климат жағдайлары
3.2 Шаруашылықтың топырағы және ауа – райы жағдайы
3.3 Зерттеулердің әдістемесі және бағдарламасы 19
4 Экологиялық сынау жөніндегі зерттеулер әдістемесі 23
Қорытынды 24
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 25
Кіріспе

Жүгері – әлемдік жер шаруашылығында кеңінен тараған өнімнің бір түрі. 2009 жылы жүгері егілген жалпы жер көлемі 158 млн. га жетті, бұл бидай егілген жермен салыстырғанда екінші орынды иеленіп отыр және бидай өнімдері арасында жалпы өнім жинауда көшбасшы болып келеді. Өнімнің егу алаңының көлемі өсімдіктің пайдалану шекарасы және қолайлы жағдайда оның өнімділігімен анықталады.
Аграрлық өндірістің бекемділігі – еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі және әлеуметтік тұрақтылықтың негізі. Қабылданып отырған шаралардың бірі және күтілетін нәтиже – жүгерінің мол өнім беретін жаңа сұрыпын сынақтан өткізу және жергілікті жағдайға бейімдей отырып, оның ішінде – жүгері өндірісн арттыру.
«А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» жүгері өнімін өсірудегі зерттеу бағдарламасында негізгі басымды бағыттар белгіленіп отыр:
- жергілікті табиғат жағдайында шет ел селекциясын пайдалана отырып, экологиялық сұрыпсынама өткізу;
Шараның мақсаты – жүгерінің өнімділігін арттыра отырып, Қазақстанның мал шаруашылығы саласында калориясы мол жем-шөптік мал азығына сұранысты қанағаттандыру, бұл шет елдік жүгері аралас тұқымының және экологиялық тұрғыдан сыналған сұрыптары негізінде жүргізілмек.
Зерттеу нысаны отандық және шетелдік селекцияның жүгерісінің 11 буданы болып табылады.
Іс-шараның мақсаты – шетелдік селекцияның жүгері будандары мен сорттарын экологиялық сорт сынау негізінде Қазақстанда мал шаруашылығының калориялы жем-азықтарының қажеттілігін қанағаттандыру және астықтың тұрақты өндірісі үшін жүгерінің әлеуеттік өнімділігін арттыру.Кезеңнің мақсаты – Ақмола облысы жағдайында отандық және шетелдік селекция жүгері будандарын зерттеу.
Зерттеу әдістері – далалық және зертханалық тәжірибелер.
Зерттеу жаңалығы шетелдік және қазақстандық селекцияның жаңа материалының замануи жағдайларда зерттелуінде.
Қолданылған әдебиеттер тізімі


1. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., Шестакова Н.А., Ысқақов М.Ә., Нұрғалиев А.Н., Рахымбеков Т.С., Иванников А.В. «Өсімдік шаруашылығы практикумы» Ақмола 1996 жыл; 156-163 б

2. Қ. Жаңабаев , С . Арыстанғұлов « Агрономия негіздері» Астана 2010жыл; 248-255б

3. С. Арыстанғұлов, А. Елшібаев, Б. Уызбеков, А. Күлдеев «Өсімдік шаруашылығы» Астана 2008; 24-26б

4. Қ. Әубәкіров, Т. Атақұлов, А. Ахмет « Мал азығын өндіру» Алматы 2011ж; 221-228б

5. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., Нұрғалиев А.Н. «Өсімдік шаруашылығы» Ақмола 1993жыл; 189-212б

6. Қ.Ш. Жанабаев «Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» Алматы 1994ж; 106-125б

7. Можаев Н.И. , Серікпаев Н.А., Стыбаев Ғ.Ж. «Агрономиядағы ғылыми зерттеу негіздері» Астана 2011ж;

8. Қ.Қ. Әрінов, А.К. Апушев, С.С. Арыстанғұлов « Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау» Астана 2001ж; 138-146
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
“С. СЕЙФУЛЛИН АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ АГРОТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ” АҚ
ЕГІНШІЛІК ЖӘНЕ ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҒЫ КАФЕДРАСЫ
Өндірістік іс – сана ... ... ... атындағы Қазақ астық шаруашылығы ғылыми зерттеу орталығы» ЖШС-
гі жүгерінің отандық және шетелдік сорттары мен будандарын ... ... ... ...... жер ... ... тараған өнімнің бір түрі.
2009 жылы жүгері егілген жалпы жер көлемі 158 млн. га ... бұл ... ... салыстырғанда екінші орынды иеленіп отыр және ... ... ... өнім ... ... ... келеді. Өнімнің егу
алаңының көлемі өсімдіктің пайдалану шекарасы және қолайлы ... ... ... ... ... – еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі және
әлеуметтік тұрақтылықтың негізі. Қабылданып ... ... бірі ... ...... мол өнім беретін жаңа сұрыпын сынақтан өткізу
және жергілікті жағдайға бейімдей отырып, оның ішінде – ... ... ... ... шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы»
жүгері өнімін өсірудегі зерттеу бағдарламасында негізгі басымды бағыттар
белгіленіп ... ... ... ... шет ел ... ... ... сұрыпсынама өткізу;
Шараның мақсаты – жүгерінің өнімділігін арттыра ... ... ... саласында калориясы мол жем-шөптік мал азығына сұранысты
қанағаттандыру, бұл шет елдік ... ... ... және ... ... ... ... жүргізілмек.
Зерттеу нысаны отандық және шетелдік селекцияның жүгерісінің 11 буданы
болып табылады.
Іс-шараның мақсаты – ... ... ... ... мен сорттарын
экологиялық сорт сынау негізінде Қазақстанда мал ... ... ... ... және ... ... үшін ... әлеуеттік өнімділігін арттыру.Кезеңнің мақсаты –
Ақмола облысы жағдайында отандық және шетелдік селекция жүгері будандарын
зерттеу.
Зерттеу әдістері – далалық және зертханалық ... ... ... және қазақстандық селекцияның жаңа
материалының замануи ... ... ... ... өсіру жағдайы және ерекшеліктері
Елімізде жүгері өсіру Н. ... 1958 жылы ... ... ... кейін қолға алына бастағаны белгілі. Ол жүгері өсіруді зорлап
енгізгендей болғанын ... ... ... Бірақ кейіннен оның
пайдасын да көрдік. Жүгері – басқа бидай, арпа, рапс, қызылша, картоп сынды
дақылдарға ... ең көп өнім ... ... Оны ... ... әр ... 12-14 тоннаға дейін таза дән, 30-40 ... ... ... болады.
Жүгері- маңызды астықтық және мал ... ... ... ... ... де ... зор. Жер ... жүгері астығының 20% азыққа, 15-20
% техникалық мақсатқа жаратады. Бұл дақыл астығының аз бөлігіне жуығы ... ... ... ... және ... ... Ғалымдардың пайымдауынша,
жүгері– планетамыздың ең ежелгі нан өсімдігі екен. Перу ... ... ... ... бесінші мыңжылдыққа жататын жүгері собығының
табылуы оның ең ежелгі өсімдік екендігіне дәлел бола алады.
Археологтар 1950 ... ... ... ... ... ... тауып алды. Алайда, табылған ... ... ... аса ... емес, дәндері тым майда, үштен бір
бөлігі ғана жапырақпен қапталған. Аталған олжа ... ... ... ... ... нұсқайды, ғалымдардың сөзімен айтсақ, адамдар
жүгеріні осыдан 10 мың жыл бұрын танитын болған.
Америкада ... ... ... атауды ойлап тапқандар
ежелгі майя тайпалары екен. Ал майя тайпаларының маистың бірнеше сортын
өсіргені ... оның ... тез ... ... әні» деген түрі бар.
«Қораз әні»  сорты ... ... екі айда ... үш айда жеуге жарамды болады. Сондай-ақ, майялықтар 6-7 айдан
кейін пісіп-жетілетін «Маис-кемпір» атты жүгері ... ... ... ... ... деп аталатын, осы
күнгі жүгері дақылдарын кездестірген. Оның ... ... ... Бұл ... Х.Колумб испан короліне
сыйға тартады. Ал ... ... ... ... ... ауылына кең таралуына оның мол өнім, көк балаусаны аса көп ... ... ... ... ... ... ... (Zea mays L.)қоңырбастар тұқымдасына
жатады, бірақ морфологиялық белгілері мен биологиялық қасиеттері ... ... ... ... көп ... бар. Оның ... түрі белгілі, жабайы түрлері табылған жоқ.
Жүгері дәнінде 9-10% ақсыл, 4-8% май, 65-70% ... ... ... Оны ұн, ... ... ... ... өңдейді. Жүгері астығынан алынған
өнімдерден әр түрлі азық дайындалады: печенье, торт, шоколад, сусын ... ... ... ... ... Республикасында 2,2млн. га шамасында өсіріледі
,немесе мал ... ... ... ... 19,0%. ... алты ... мал ... жүгері 1,5млн.га жерге орналасқан
(барлық мал азықтық ... 25,1%) ... ... көк ... ... (Солтүстік Қазақстан облысы ) 97ц/га дейін (Павлодар
облысы ) өзгерді.
Жүгері өнімі ... өте ... ... ... ерекшеленеді.
Сүрлемге өсіргенде ол далалық және орманды-дала аймақтарының суарылмайтын
жағдайында 150-300, ал суармалы ... 600-850 ц/га ... өнім ... ... 1кг 1,34 а.ө. тең. ... ... барлық түріне бағалы
азық болып табылады. Собығын сүттене балауызданып және балауызданып піскен
кезеңінде жеке өзін және ... мен ... ... ... болады. Осылай
дайындалған сүрлемнің мал азықтық құндылығы өте жоғары ... ... 100кг 21-28 а.ө. және 180 г ... ... ... ... жасыл жапырағы мен сабағы мал азығына көк балауса күйінде де
пайдаланылады. Оларда сүрлегенде ... ... ... ... үшін ... ... немесе атбас бұршақты араластыру тиімді.
Жүгерінің құрғақ жапырақтары мен сабақтарын үгітілген ... , ... ... ... ... ... болады.
Жүгеріні өнеркәсіптің әр түрлі салаларында ... ... ... крахмал, патока, глюкоза, өсімдік майын алады, сабағынан, собық
діңгегінен және орамынан ... ... ... ... және тағы
басқалар жасалады.
Отамалы дақыл ретінде жүгері өзінен кейін танапты борпылдақ және арамшөптен
таза күйінде, органикалық ... ... және ... ... күйінде мол
мөлшерде қалдырады. Сондықтан ол басқа дақылдар үшін жақсы алғы ... ... ... және ... ... ... тұқымдасының басқа дақылдарынан әжептәуір өзгешеленеді.
1.2 Морфологиялық ерекшеліктері
Солтүстік ... ... ... сүрлемдік дақыл болып табылады
,Республиканың оңтүстік аудандарында жемазықтық дақыл ретінде үлкен ... 100кг ... ... 120-130 ... өлшем, 100кг көк балаусасында
өсіп-өну кезеңіне байланысты 12-ден 26 азықтық өлшем, 100кг ... ... ... және ... ... ... ... ең маңызды және барынша өнімді жемазықты дақылдардың бірі. Соңғы
жылдардағы ... ... ... ... Республикасында 40-
42ц\га.Жемазықтық дақылдарының өндірісін ұлғайту жолдарының бірі – ... ... ... ... ... ... және оның ... қоса Солтүстік аудандарға ... ерте ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі
Қазақстанда 120 мың га.
Құрғақ заттар мөлшері өсіп-өну кезеңдері мен жинау мерзіміне байланысты
және 8-ден 27% ... ... ... ... 100кг көк балауса мен одан
алынған сүрлемде өсімдіктердің пісу кезеңіне байланысты 12-16 астық ... ... және 17-26 ... ... ... ... болғаннан кейін)
болады.
Өсімдік табиғатында мынадай заңдылық бар: ең ... сорт ... ... ... ... ал ерте ... ... төмен өсімдіктер.
Жүгерінің көп балаусасы мен сүрлемнің бір азықтық өлшемнің ... ... 60-70г ... ал зоотехникалық норма 105-110г , ... да ... ... ... басқа астық тұқымдастар сияқты, шашақты , топырақта
2-3 м тереңдікке дейін ... ... ... ... шыққаннан кейін
алғашқы кезеңде қарқынды дамиды да, үшінші жапырақ ... ... 30-50 ... ... Жүгеріде бес тамыр түрлері ажыратылады. ... ... және ... ... төрт қабат құрады. Ұрықтық
тамырлар егін ... ... ... 20-30 ... ... су мен
қоректік заттармен қамтамасыз етуде негізгі рөл атқарады, ... ... ... ... ... ... түйін тамырлары 3-4 ... ... ... ... бастайды.
Топырақтың 0-20 см қабатында тамырдың 55-60% шоғырланады, тарқатарлы
егістерде кең ... ... ... ... ... тереңірек
бойлайды, мұның өзі ең ... ... су ... ... Бұл ... ... ... өсуімен жер үсті бөлігінің
биіктеп өсуі арасындағы байланыс 2:1 қатынасындай болады. ... ... ... өсімдіктің орташа биіктігі 60-70 см жетеді де
тамырлар 1 м аса тереңдікке бойлайды. Егер ... ... ... онда
шашақтану кезеңінде тамырлар 2 м дейін, ал сүттене – балауыздана піскен
кезде олар 2,5 м және одан ... ... ... Егер ... ... онда тамырлардың тереңдеуі саябырлайды да негізінен 0-70, ... ... ... ... тік тұрады, биіктігі 0,5-2,5 м , мұның өзі ылғалдану
жағдайы мен ... ... ... ... жағдайда немесе
суармалы жерлерде ... ... 13-14 ... пайда болу
кезеңінде негізгі биіктіктің 40-50%, 17-18 жапырақта 60-65% және ... 82-85% ... ... ... өзегі, борпылдақ, кеуекті,
жас кезінде 5% дейін қант болады. Сабақтың жуандығы 1,5-2,5 см, ал ... ... 3,0-3,5 см ... ... ... ... тұрады, олардың
саны сорттарына байланысты 8-ден 30-ға ... ... ... 3-4 түйін
аралығы барынша ұзын ... ... ... ... биіктіктігінің 1/3
жетеді. Сабақта орта қабаттағы жапырақтардың қолтығында собықтар түзіледі.
Көптеген будандардың өсімдіктеріне әдетте 1-2 ... ... ... ... өсімдіктер де кездеседі.
Төменгі жапырақтардың қолтығындағы бүршіктерден кейде бүйір бұталары ... ... олар ... ... жағдайына байланысты түзіледі, сорттық
ерекшеліктеріне байланысты.
Жүгерінің жапырағы кең сызықты.Өсіп-өну кезеңін ұзақтығы,әртүрлі ... ... ... де ... ... ... мен ... саны аз болады.
Сібірлік ультра ерте пісетін сорттардың өсімдіктерінде 8-10, ал кеш пісетін
сорттарында 23-25 жапырақ ... ... ... 12-16 ... ... ... ... және 17-19 жапырақ түзетін ортадан кеш
пісетін сорттар аудандастырылған.
600 ц/га көк ... ... ... үшін әр ... ... ... 40-50 мың м2 болу керек деп есептейді, алайда мұндай дәреже ... ... ... ... 85-90 мың м2 га ... , әр ... саны ... болды да 850 ц/га көк балауса өнімін берді. Табиғи
ылғалдану жағдайында жапырақ бетінің ауданы 20-40 мың м2/га ... ... ... ... ... ... , будандардың пісу мерзімі әсер
етеді. Біздің тәжірибелерімізде ... ... ... ... ... ... ... әр гектар жерде 25-30мың м2, ал ерте ... 12-16 мың м2 ... ... ... қалыптастырады, көк балауса
өнімі тиісінше 280-300 және 180-220 ц/га ... дәні бір ... ... ... ... ... ... буынан
буындық тамырдың бірінші қат-қабаты, бес-алты жапырақ кезеңінде ... әрі ... өте ... Осылай қат-қабатты қуатты тамыр жүйесі
қалыптасады. Өнімнің деңгейі оның ... ... ... Оңтайлы
жағдайда жүгерінің тамыры топыраққа 2-3 м бойлайды, ал жан-жағына 1-1,5 м
жайылады. Тамырдың негізгі массасы топырақтың 30-60 см ... ... ... ... ... ... өсіп ... Топыраққа бойлай
тереңдеп олар өсімдіктің жатып қалуға ... ... ... жақсартады. Терең бойлайтын қуатты тамыр жүйесінің дамуы –
астықтың және көк балаусаның ... ... ... маңызды кепілі.
Жүгерінің сабағы қуатты, биіктігі 60 см-ден 6м, жуандығы 1,5-7 см ... іші ... ... толтырылған. Жапырақтары ұзын, ірі, шеттері
кірпікшелі, жапырақ тақтасының үстіңгі жақ беті түкті. Тілшесі ... ... жоқ. ... саны 7-ден 45-ке дейін болады. Гүлдеу
кезеңінің соңында бір өсімдіктің жапырақ ауданы 0,3-1,5 м2 ... бір ... ... қос ... ... ... гүл шоғыры-шашақ
сабақтың жоғарғы ұшында, аналығы- жапырақ қолтығындағы ... ... ... ... ... қабатымен оралған.
Жүгері түр тармақтарының кпшілігінің дәні ірі. 1000 ... ... ... ... ... 75-85% тең болады.
1.3 Биологиялық ерекшеліктері
Жүгері желмен тозаңданатын өсімдік . ... ... 70-180 ... ... ... болғаннан кейін 3-4 жұма бойы жүгері баяу өседі. Осы
кезде жақсы ... күту ... және ... арамшөпті жою қажет, себебі
өскіндерді арамшөптер ... ... ... жас өсімдіктерге үлкен зиян
келтіріп қоймайды сонымен бірге олардың одан әрі ... және ... ... ... ... ... өсуі ... өсуінен шашағының
жапырақ қолтығынан шығуына дейін жалғасады. Шашақтануына ... 10күн ... 20 күн ... дейін өсімдік органикалық заттардың ... – жылу ... ... Оның ... 8-100С өне ... ... ... біркелкі және мықты өскін алу үшін жеткілікті емес. Жүгеріні
аса жылымаған топыраққа сепсе тұқымның басым бөлігі ... ... ... ... өскіндер сирек және әлсіз болады. Өскіннің пайда болуы
үшін оңтайлы температура 16-200 С, өсімдіктің өсуі және ... ... 120С ... ... ... өсуі баяулайды, сарғаяды жіне
ауруға шалдығады. Температура 30С ... ... ... ... өліп ... ... ... дейін сорттар мен будандардың пісу ... ... ... жиынтығы 2100-30000 . Өнімділік пісу
жылдамдығына кері ... ... , ... ... кеш пісетін
болса, соғұрлым ол өнімдірек және көбірек жапырақ түзеді.
Солтүстік Қазақстанда кең тараған будандардан ерте ... ... ... ... 257 СВ, ... 141Т және олар мұнда астық
технологиясымен өсіруге ұсынылған : орташа мерзімде ... ... ... 80МВ, Одесский 86МВ,Днепровский 247МВ, Жеребковский 86МВ ... кеш ... ... топқа Казахстанкий 5 ТВ кіреді.
Солтүстік Қазақстан жағдайында жүгері мамырдың екінші онкүндігінде себіліп
және ... ... ... ... орта ... ... ... жиынтығын алады, қыркүйектің ортасында жиналғанда ғана
қосымша 250-3000 жылу немесе 1950-21000 жиынтық ... ... ... ... ... ... кеш- қыркүйектің ІІ-ІІІ онкүндігінде түскен
жылдары ғана мүмкін.
Шілде-тамыз айларында айтарлықтай жоғары ... ... және ... кеш ... ... орташа мерзімде және ортадан ерте пісетін
жүгері будандары сүттене-балауыздана пісу ... ... және ... ... егін жинауға дейінгі (20-25 қыркүйек) кезеңнің
ұзақтығы 120-125 күн.
Жүгерінің ең ерте және ерте ... ... ... ... үсіксіз кезеңіне ойдағыдай келеді, алайда олар ... ... көк ... аз өнім ... пісетін сорттарының пісіп –жетілуіне 1800-2100 0С, кеш пісетіндеріне
2500-30000С белсенді ... ... ... ... ... ... Ол ... үнемді
пайдаланады және бір өлшем құрғақ зат қалыптастыруға, ... ... ... суды ... ... Оның транспирациялық
коэффиценті 170-406 , ... бір ... ... , ... ... астық
дақылдарына қарағанда едәуір жоғарырақ өнім қалыптастыратындықтан ... су ... ... ... бір ... ... ... су
шығындайды. Өскін пайда болғаннан түтікке шыққанша жүгері ылғалды аз
пайдаланады, ... ... оған ... талабы арта түседі. Оның суды ең ... ... ... 10 күн ... және ... 20 күн
өткен аралық . Осы кезеңде су ... ... күрт ... ... деңгейі жоғары болғанда жүгері топырақ және ауа ... төзе ... Мұны ... мол ... ... ... ... өсімдікті терең қабаттан сумен қамтамасыз ететін тамыр ... ... ... ... ... ауадан су буын қосымша қор
ретінде пайдалана алады. Бірақ жүгері құрғақшылыққа төзімділігі ... мен шай ... ... ... ең ... ... 75-80% деңгейінде болғанда тамыр жайылатын
қабатта жүгері үшін дымқылданудың оңтайлы ... ... ... ... ... күндік өсімдік. Күннің жарығы, әсіресе
өсімдіктің жастық шағында, оның өсуіне және ... ... ... ... тым жиілігі, арамшөп басуы өсу процесіне тежегіш әсер етеді:
жеміс бойлану мүшесінің ... ... ... және ... гүл
шоғырларының гүлдеу кезеңлері қабыспайды және жеміссіз өсімдіктердің саны
аса түседі. Жүгерінің агротехникалық шараларын ... мұны ... Ұзақ күн ... ... ... ... ... топырақ құнарлығына зор талап қояды және тыңайтқышқа өте ықыластылық
көрсетеді. Ол ең мол өнімін құнарлы топырақтарда агротехника ... ... ... қара топырақта және күңгірт қоңыр торырақта жүгері ... ... ... ... және ауа ... ... ... топырақтарында да . Бұл дақылдың жоғары өнімін ... ... ... 18-20% кем болмағанда алады. Ол үшін торыпақ тығыздығы
1,2-1,3 г/см3оңтайлысын ... ... ... толығымен қажет мөлшерде органикалық және
минералды тыңайтқыш енгізілген болу ... ... ... ... ... қажетті мөлшердегі ылғал қоры мен қоректік заттары ... Бұл ... үшін ... ... ... бейтарапқа жуық
болғаны pH6,5-7,5 жақсы . Қышқыл, сортаң және батпақтануға бейім топырақтар
жүгеріні өсіруге жарамайды.
1.4 Жүгеріні ... ... ... ... ... ауыспалы егісте күздік және
жаздық астық ... ... ... ... ... ... және т б ... орналастырады.
Жүгері топырақты терең қабатқа құрғататын кұнбағыстан, қант қызылшасынан ,
судан шөбінен және коп жылдық ... ... ... ... жылдары , сондай-ақ ... ... ... ... бар ... ... орналастыруға болмайды. Жоғары агротехникада
және ... ... ... бір ... ... ... жыл бойы ... болады. Жүгері жаздық дақылдар үшін жақсы алғы
дақыл бола алады, ал көк балауса ... ... ... ... ... ... ауыспалы егісте жүгеріні ауысымсыз ... ... ... ... ... Ең ... оны сүрлейтін жеріне жақын
өсіру.
Екі танапты ауыспалы ... ... ... енгізгенде, арпа үшін топырақты
механикалық өңдеу ... ... ... ұзақ ... ... ... ... маусымның 2-5 жұлдызында ... ... арпа ... ... ... ... ... күрт төмендетуге
болады.
Жел эррозиясына ұшыраған ... ... көп ... шөптермен
кезектестіріп , жолақтарда өсіреді. Мехикалық құрамы жеңіл топырақтарда
жолақтардың енін 50 м ... ... жел ... ... орналастырады.
Жүгері үшін топырақты мұқият дайындайды. Өсіру жағдайына байланысты
топырақты аударып ... ... ... ... Қазақстанда өңдеу тәсілін алғы дақылға, танаптың арамшөппен
ластануына, ылғал ... ... ... ... ... оларды мұқият араластыруға байланысты анықтайды.
Жүгеріні қоңырбастардан кейін орналастырғанда, әсіресе жел эррозиясына
ұшыраған аудандарда топырақтың ... ... ... ал ... тілгішпен өңдеген дұрыс .
Қарқынды технология тиімді гербицидтерді, аурумен зиянкестермен ... ... ... , өсім ... ... ... толығымен қамтамасыз
етілуін , жоғары өнімді будандарды және қазіргі жоғары ... ... , ... ... ... ... жоғары жағдайда
атқарылуын қарастырады.
Топырақты егу ... ... ... ... , ... жоюға
бағытталған. Ол ерте көктемгі тырмалаудан, 2-3 рет культивациялаудан және
бірнеше тырмалаудан тұрады. ... ... ... 10-12 см .
Еліміздің құрғақ аудандарында себу алдында немесе сепкеннен кейін тығыздау
өте тиімді.
Ғылыми негізделген агротехникада ... ... өте ... ... ... ол, ... ... астықтарына қарағанда өте көп
қоректік заттарды ... 1 ... 5-6 ... ... немесе 50-60
тонна көк балауса жиналғанда жүйелі топырақтан 150-180 кг азот,60-70 кг
фосфор және 160-190 кг ... ... ... жартысынан көбін даму
кезеңінің екінші жартысында тұтынады. Сондықтан ... ... ... өте зор,ал кең қатарлы және ұялап себу тәсілдері
өсу-даму кезеңінде тыңайтқыш енгізуге мүмкіндік береді.
Жүгері егістігіне ... ... ... ... отырғызу кезінде және
үстеп қоректендіруден тұрады. Негізгі тыңайтқышты сүдігер ... ... ... шамалы мөлшерін, айтайық шамамен 5-10 кг
әсер етуші затын дән ұясынан 4-5 см ... және 2-3 см ... оның ... ... ... ... 20-30 кг әсер етуші
затын енгізгендей болатынын зерттеулер дәлелдеп берді.
Тұқымның танаптық ... ... ... үшін ... ... ... алшақтау орналастыру және ... ... ... ... ... өнімі гектарына 5ц
артады.
Тыңайтқыш мөлшерін топырақтың ... алғы ... , ... ... ... ... топырақтың химиялық құрамына
және жоспарланған өнімділігіне байланысты ... ... ... ... ... ... толығымен дайын
күйінде алады. Тұқымның өнгіштігі 95% кем болмау керек. Олардың өнгіштігін
жоғарылату үшін ... ... 3-5 ... жылы ... ... ... ... сақтаудың маңызы зор. Тұқымды тым ерте ... ... ... ... болуы баяулайды, ал тұқымдар көбінесе
ауруға шалдығады. Тым кеш егу топырақтың ... ... ... ... төмендеуіне себеп болады. Әдетте жүгеріні топырақтың тұқым сіңіру
қабатында 10-120С ... еге ... ... ... ... ... ауыр топырақпен салыстырғанда ертерек бастайды.
Сонымен себу мерзімін реттей отырып, өсімдіктің қажет ... ... және де ... ... ... ... ... арамшөппен ластану деңгейіне байланысты егуге дейін арамшөптермен
тиімді күресу шараларын іске ... ... ... ... ... кең ... ... ал кейде жай
қатарлап та себуге болады. Гектардағы өсімдік жиілігі артқан сайын жүгері
балаусасының, ... ... ... ... арта түседі.
Жүгеріні шаршы-ұялап егу үшін қатар аралықтары 70см ... ... ... СКПГ-4, СБК-4 тұқым сепкіштерін қолданады.
Қазақстан жағдайында суландырусыз жүгері отамалы дақыл ретінде кең қатарлап
себу ... ... ... Және мұндайда қатар аралығын кішірейту көк
балауса ... ... ... болады. Кейбір шаруашылықтарда жүгері
тұқым сепкіштерінің орнына жүгеріні СЗС-2.1, ... ... ... Өндірісте , танапты себуге дейін сапалы дайындағанда және ... ... ... ... ... көк балауса өнімділігінің кемуі
байқалмаған.
Жүгерінің сүрлемге себу ... ... бір ... ... ... ... өнімділігін анықтайды. Сабақ жиілігі ... ... ... ... ... ... ... бір өлшем жердегі
өсімдік жиілігі де жоғары болады. Қазақстанда жүгері өнімінің ... ... ... ... ... ... байланысты .
Қазақстанның жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 290мм аспайтын аудандарында
жинар алдындағы гектардағы оңтайлы ... ... ... ... , ... ... қоры жақсы жылдары 70-80, ал жылдық ... ... ... аудандарда көк балаусаның ең жоғарғы өнімін 90-100мың
сабақ ... ... ... ... жауын-шашын 350мм асатын оңтайлы
сабақ жиілігі болып ... ... ... ... кезекте жиналатын
танаптарда, тіпті жауын-шашыны 280-300мм аудандарда , өсімдіктің ... ... ... ... ... Қажетті сабақ жиілігін
алу үшін себу мөлшерін анықтаған кезде танаптық өнгіштікке, ... ... ... түзетулер енгізу керек.
Кейбір жағдайларда қажетті сабақ жағдайын тек тұқымның себу ... қана ... ... да, ... ... көңіл қоймайды.
Жүгері тұқымының шығынын себу мерзімін , сіңіру тереңдігін ... ... , ... ... себу ... ... зақымдануын төмендетумен,
егістікті баптап- күту кезіндегі өсімдіктің шығынын кемітумен, әсіресе
өскін пайда болғаннан ... ... ... ... ... пайда
болғаннан кейін тырмалағанда, кемітуге болады.
Топырақтың қалыпты ылғалдылығында жүгері тұқымын 6-8 см ... ал ... себу ... 10-12 см жеткізеді, ауыр топырақтарда 4-5 см
дейін кемітеді. Өскіндердің бірден және біркелкі пайда болуы үшін ... ... ... және ... таптағышпен тығыздайды. Ауыр топырақтан,
әсіресе дымқыл ауа ... ... ... арамшөптермен ластануына өте сезімтал келеді, әсіресе өсу-
даму кезеңінің алғашқы кезеңінде. Егістікті механизм көмегімен баптап-күту
шаралар жүйесінде ... көгі ... ... және ... ... тырмалау, культивациялау, үстеп қоректендіру, арамшөптермен химиялық
заттардың көмегімен күресу. Егуден 3-5 тәулік өткеннен ... ... ... ... ... ... ... қарай таңдайды:борпылдақ топырақтарда және
өскін пайда болғаннан кейін жеңіл З-ОР-0,7 және орташа ... ... ... ... ... ... ... БИГ-3 қолданады. Егістікті егін
көгі пайда болғанша тырмалауды агрегаттың жылдамдығы сағатына 6-7 км ... ... ... ең жақсы нәтижеге ... және ... ... ... 4-5 км , ... ... ... жоғалғанда және сынғыштығы шамалы болғанда жетуге болады.
Өндірісте, ... ... ... баяу жылжып ... ... ... ... жолы жоқ, сондықтан бұл
тәсілді қолданбау жағдайын қарастырған жөн.
Сегіз қатарлы тұқым сепкішпен себілген егістікте ... ... ... культиватор ымен , алты қатарлы сепкіштің егістігін ... ... ... ... іліп жүргізеді. Мұндайда
қорғағыш аймағы 10-12 см ... ... ... мүшелері жоспарлас іздерін
жабуы үшін агрегаттың алдынғы жағына екі 270 см сүйір табан қойылады.
Бірінші культивация әдетте 7-8 см, ауыр ... 8-10 см ... ... ... ... ... пайдаланған жұмыс
мүшелерімен немесе сүйір табан жиынтығымен, саяздау жүргізеді.
Қайталап өңдегенде қорғағыш аймағын ұлғайтады, культиваторларға ... ... ... ... ... ... ... шабықтағыш
тырма тіркестіріп және арамшөптердеі топырақпен көмеді. Арамшөптермен
күресу үшін ... және егін көгі ... ... ... жүгері
егістігінде гербицидтер, оның ішінде кең тараған 2,4Д тобінікі, ... ... ... болғанша 1-3 тәулік бұрын бүркудің ... ... ... 1,5 ... ал ... ... ... болады. Бір жылдық қос
жарнақты және қоңырбастар тұқымдасының ... ... ... ... әсер ... ... ... -3-4 кг, симазиннің 5-6 кг жүгері көгі
пайда болғанша бүркеді.
Соңғы кездерде топырақтық жаңа ... ... ... ... оны ... себерден 5-6 тәулік бұрын топыраққа бүркіп,
культиватордың көмегімен топыраққа ... ... ... сүрленетін массадағы қоректік заттардың
мөлшерін және оның ылғалдылығын ... жөн. ... ... ... және ... ... ... жинаған тиімді.
Өсімдікте осы кезеңде 60-65% су, жеткілікті мөлшерде қант болады, сондықтан
көк балауса жақсы сүрленеді. Аталған кезеңдерге жете ... ... үсік ... ... ... 8-10 см ... орады. Арнаулы
сүрлем және жемшөп жинайтын комбайндар өсімдікті ұсақтайды және көліктерге
тиейді. Жүгеріні көк балаусаға шаруашылыққа тиімді өнім ... ... ... ... ... шашақбасының гүлдегенінен кейін
төмендейді.
2-тарау. ... ... ... ... бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық
бөлік. 1939 ж. құрылған. Жер аумағы 4,6 мың км². ... 23,5 мың ... ... 32 елді ... 1 ... 31 ауылдық округке біріктірілген.
Орталығы–  Шортанды кенті. Шортанды ауданы Сарыарқаның солтүстігін ... Жер ...... мен ... ... ... ... Ең биік жері ауданның шығыс бөлігіндегі Көңқыр төбесі (458
м). Жер ... кей жері ірі ... ... ... ... және
жайпақ, тұйық ойпауытты қолаттар кездеседі. Көктемде олар ені ... ... ... ... көлдерге айналады. Кен байлықтарынан алтын,
кірпіштік саз кездеседі. Климаты тым континенттік, қысы ... қары аз ... жазы ... ... ... ... темп-расы –17 – 18°С, шілденікі 19
– 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 300 – 350 мм. ... ... мен оның ...... ... ... ... ағады. Мұнда Балықты, Бозайғыр, Сасықкөл, Шошқалы, т.б.
көлдер бар. Жерінде қара және ... ... ... ... ... ... ... Олардың
ішінен сәбізшөп, сәлбен, жусан, сары қызылбояу, төскейшөп, ойпауытты
жерлерінде өлең, қоға, жұлдызгүл, т.б. өседі.
Қазақ астық ... ... ... 1956 жылы 22 ... Ғылыми қызметінің негізгі бағыттары: Солтүстік Қазақстанның
агроландшафтарының топырақ қорғау-суландыру құрылымының ғыл. негізін жасау;
астық пен мал азығы өндірісін ұлғайту, топырақ қарашірігін ... ... мен ... ... ... ... егіншілік
жүйесін дамыту; дәнді және мал азықтық дақылдарды өңдеу машиналары жүйесін
жетілдіру; далалы аймаққа ... ... ... ... ... алу мен ... тұқымдарын өсіру. Институт ғалым А.И.Бараевтың
есімімен аталады. Соңғы жылдары институтта 249 адам, соның ішінде 79 ғылыми
қызметкер, 5 ... ... 23 ... кандидаттары қызмет етті.
Институтта КСРО және Лениндік сыйлығының 3 лауреаты жұмыс істеген. Институт
ғалымдарының зерттеулері бойынша Солтүстік Қазақстанда топырақ ылғалын
молайту мен оны дәнді дақыл ... ... ... ... қыстық бидайды өңдеу технологиясы және жаздық бидай
егістіктерінде өсімдіктерді қорғау әдістерін қолдану, Ақмола
облысы шаруашылықтарында ауыл ... ... ... ... ... ... Қазақстанда топырақты жел және су эрозиясынан
сақтау, Солтүстік және Орталық Қазақстанда ... және ... ... дақылдарды өсіруге пайдалану, сортаң егістік жерлерде
мал азығын өндіру, т.б. ұсыныстар жасалды. 15 ... ... ... ... ... бидайдың 10, жаздық бидайдың 5, арпаның
4, сұлының 2, тарының 3, қарақұмықтың 1, мал азықтық дақылдардың 10 ... ... ... мен ... бар, 2 ... доктор
және 12 ғылыми кандидаттары даярланған. Ғалымдардың еңбектері 10
монографияда, 5 ұсыныс-пікірде баяндалып, оларға 29 ... ... ... әдістемесі және бағдарламасы
3.1 Топырақ – климат жағдайлары
1- кесте – 2013 жылдың вегетациялық ... ауа райы ... ... мм ... оС |
| ... ... |ауытқулар|орташа |нақты |ауытқулар |
| ... | ... | ... |28,7 |28,0 |-0,7 |2,7 |3,6 |+0,9 ... |20,3 |42,9 |+22,6 |-7,5 |-9,3 |+1,8 ... |19,2 |23,9 |+4,7 |-14,1 |-24,5 |+10,4 ... |16,4 |36,0 |+19,6 |-17,0 |-14,1 |-2,9 ... |12,9 |18,7 |+5,8 |-16,6 |-11,1 |-5,5 ... |12,4 |37,0 |+24,6 |-10,6 |-5,4 |-5,2 ... |18,9 |29,5 |+10,6 |3,2 |6,3 |+3,1 ... |31,4 |31,0 |-0,4 |12,4 |11,7 |-0,7 ... |40,3 |11,6 |-28,7 |18,2 |17,4 |-0,8 ... |54,4 |90,0 |+35,6 |20,1 |19,4 |-0,7 ... |40,0 |38,2 |-1,8 |17,3 |20,8 |+3,5 |
| ... ... ... және ауа – райы ... ауданы Сарыарқаның солтүстігін ала орналасқан. Жер бедері –
саздар мен саздақтардың қат-қабатынан түзілген белесті ... Ең биік ... ... бөлігіндегі Көңқыр төбесі (458 м). Жер ... кей ... ... ... ... ... және ... тұйық ойпауытты
қолаттар кездеседі. Көктемде олар ені ... жүз ... ... ... ... Кен ... алтын, кірпіштік саз
кездеседі. Климаты тым континенттік, қысы суық, қары аз (20 см), жазы ... ... ... ... –17 – 18°С, ... 19 – 21°С. ... ... орташа мөлшері 300 – 350 мм. ... ... мен оның ... – Дамса, Ащылыайырық, Талқара,
Сарықамыс өзендері ағады. Мұнда Балықты, Бозайғыр, Сасықкөл, ... ... бар. ... қара және ... ... қоңыр топырақ үлкен аумақты алып жатқан жоқ. Бұл топырақтардағы
егін өнімінің негізгі шектеуші ... – тек қана ... ... ... ... ... Облыс жерінің 40% - ке жуығын алып жатыр. ... қара ... және ... ... болып бөлінеді. Қара қоңыр топырақ 52
– 490 ... ... ... Топырақтың құралу жағдайларына байланысты
қара қоңыр топыррақ мынадай ... ... ... қара ... ... қара қоңыр топырақ, толық жетілмеген қара қоңыр топырақ,
корбанатты күлгін топырақ. Сортаңды қара ... ... ... ауыр ... жыныстардың үстінде дамиды. А және В1- қабаттарындағы
қара шірік мөлшері – 2,5 – 3,2 ... ... райы ... ... ... қысы суық 300 – 350 мм. ... арқылы Қалқұтан өзені мен оның салалары – Дамса, Ащылыайырық, Талқара,
Сарықамыс, қары аз (20 см), жазы ... ... ... ... ... – 18°С, шілденікі 19 – 21°С. ... ... ... ... ағады.
3.3 Зерттеулердің әдістемесі және бағдарламасы
Экологиялық сортсынау әдістемесі.Экологиялық сортсынау жүргізу үшін
жер телімі таңдалады. Ол сол аймақта ... ... ...... ... ... ... Зерттелетін сорттардың өсіру технологиясы
(отырғызу мерзімі, қоректену алаңы, топырақ өңдеу шаралары, аурулардан және
зиянкестерден өсімдік қорғау ... ... және тағы ... да ... ... ... тиіс, қолмен отырғызылуы және жиналуы ... ... ... сәйкес сынауға сол аймақта пісу мерзіміне
байланысты аудандастырылған сорттар топтары жатады.
Питомникте жүгеріні себу ... ... ... ... ... ... СЗС-2,1 бір мезгілде минералды тыңайтқыш аммофос 30
кг/га танапқа енгізілді. Бір бөлшектегі отырғызу ... – 25 м2. ... ... ... ... 035к.с уландырылған.
Жұмыс көлемін арттыру мақсаттарын есепке ала ... ... ... және нәтижесінің толық және шыншылдығы үшін, сынама
үшін шет елдік селекциядан алынған 2- будан, ... ... ... ерте пісетін будан НПЦ ЗиР – Сары-Арка150 АСВ и 5 ... ... үлгі ... ... ... тексерілді. Жүгеріге
қатысты ғылыми-техникалық әдебиеттер сараптамасы және шолу әдебиеттері жан-
жақты қарастырылды, өз ара ... ... ... ... ... жергілікті жағдайда өсірілген тәжірибелерге назар ... ... ... ... себу ... және ... да ... жасалған тәжірибелер қарастырылды, зерттелді. Ерте және ... ... және ... будандастырылған бағыттағы түрін
пайдалануға баса назар аударылды.
Питомникке ... себу 100 мың дән 1 ... ... себу ... ... Далалық көктеу көрсеткіші нұсқа бойынша және ... ... ... Баға ... 2-ден 4 % ... көктемей қалған өсімдікті
көрсетті. 1-кестеде аталған кезеңнің даладағы көктеу үлгілері көрсетілген.
1 ...... ... ... көктеуі
| ... % ... ... ... ... 150 ... |96 |ДНК – 2460 |98 ... |98 |ДНК – 2599 |97 ... |98 |ДНК – 2577 |96 ... – 2490 |98 |ДНК – 2503 |96 ... ... ... ... жағдай үшін өте ... ... ... ... көп әрі салқын кезеңі өсімдіктің дамуы
мен гүлденуіне мүмкіндік туғызбады, собықтардың пайда ... ... ... ... ... гүлдеуі Cooler және Delitop гибридтері 61 күн
көктегеннен кейін белгіленді, Сары-Арка 150 АСВ – 64 ... ал ... ... ... 70-71 күн ... гүлдеді. Көктегеннен кейін
үлгілердің басты собығының пайда болуы 120-129 күннен кейін пайда ... ... өнім 129 күн ... ... ... Екінші мерзімдегі
үлгілер 3-6 күнге дейін кеш пісетіні байқалды. ... ... ... Delitop ... ... 3-5 ... ... Аязсыз күндерді есепке
ала отырып, екінші мерзімдегі өнімді жинау 143 күн дегенде жиналды, ... ... ... толық пісті.
Мол өнім жинау – үлгілерді бағалаудың ... ... ... Үлгі
көрсеткішінің бірі – жүгерінің алқаптық жағдайда толық өнуі.
Вегетациялық кезеңнің жағдайында жүгерінің шет ... ... ... ... және ... бойынша өнім алуға мүмкіндік туғызды.үш
қатардағы өнім собық жинау кезеңінде шала пісу фазасында ... ... ... ... ... ... тамырымен іске
жарамай қалды. Сары-Арка 150 АСВ ... ... 1 және ... өнім беру 18,0 ц/га және 13,9 ц/га ... ... ... ... көрсеткіші шет елдік Delitop гибриді көрсетті,
алғашқы себу кезеңінде (50,3 ц/га) ... ... ... ... ... болғанына қарамастан алғашқыдан ... ... (36,3 ... Cooler ... өз ерекшелігін танытты – алғашқы мерзімде ... ... ... ... (46,3 ц/га және 43,3 ... алғанда). Тәжірибе барысында Cooler екінші рет сепкенде
өнімділігін Delitop қарағанда аз жоғалтады және ... ... ... ... екі ... ... үлгілерден анағұрлым артықтығын
байқатты (2,7-2,8 есе). Сары-Арка 150 АСВ ... ... ... өнім ... (3,9-5,9 ...... кезең және гибридтер мен жүгері номерлерінің 2-кезең
бойынша себуі
|Сорт, линия |Пісуге дейінгі ... ... ... ... |вегетациалық кезең, | ... |
| ... | ... |
|1 |2 ... |1 |2 ... |+- ц/га ... | |Сары-Арка 150 АСВ,st |125 |130 |127 |18,0 |13,9 |15,9 |0 |0 | ... |123 |121 |46,3 |43,1 |44,7 |+ 28,8 |+281 | |Delitop |122 |127 ... |36,3 |43,3 |+ 27,4 |+272 | |ДНК – 2460 |- |135 |135 |- |10,0 |10,0 |
- 5,9 |- 38 | |ДНК – 2503 |- |135 |135 |- |12,0 |12,0 | - 3,9 ... | ... |122 |130 |128 | | |25,2 | - 9,3 |+ 58 | ... | | | ... |0,7 | | | ... пен зертханада жүргізілген есеп көрсеткіші ... ... ... орташа 203 см, қатарда және стандартта жапырақ саны артық
(13-15). Жапырақ саны өнімділік пен құрғақ ... әсер ... Ең ... ... ДНК ... – 2503 -750 ц/га. ... қатар Сары-
Арка 150 АСВ –да көрсеткіш жоғары (615 ц/га) және ДНК ... - 2460 ... ... ... саны 306 ... сәл өзгеріп отырды, ДНК номерінде
– 2503-тен 388 данаға дейін Coolerде, собық салмағы 43,8г-нан ДНК – ... 83,6 г-ға ... ... ... 1000 дән ... шет ... 218 және 226 г. ... жергілікті үлгілерде 156-182 г. ... ... ... жүгерінің жасыл және құрғақ
салмағының құрылымдық көрсеткіші 01 % ... ... ... байланысын
көрсетті (r=-0,76 и r=-0,80). Екі факторлық ... ... ... ... 37 % ... жылдық фактор - 12 %, ал олардың
өзара ықпалы 50 %.
3-кесте – Жүгері реті мен ... ... ... ... |Биіктік см |Жапырақтар саны, шт. ... ... ... ... ц/га ... ... ц/га |Собықтағы дән, шт. |Собықтағы дән
салмағы, г |1000 дән массасы, г | |Сары-Арқа 150 АСВ,st |200 |14 |80 ... |347 |52,1 |161 | |Cooler |210 |11 |80 |488 |257 |388 |83,6 |218 ... |205 |12 |80 |457 |237 |351 |75,5 |226 | |ДНҚ – 2460 |200 |14 ... |340 |312 |43,8 |140 | |ДНҚ – 2503 |200 |15 |85 |750 |410 |306 ... | ... |203 |13 |81 |583 |318 |341 |61,3 |182 | |НСР05 |1,1 |
1,0 | 1,2 | 28 | 25 | 21 | 21 | 3,5 | ... ... ... ... ... ... жинау үшін
маңызды. Шетелдік гибридтарда басты мөлшердегі ... ... ... ... – 90 см, яғни өте ... және ... ... Қатардағы өсімдіктің
биіктігі 120 см дейін ... және ... ... әр ... ... Собықтың жапырақты және жапырақсыз ... ... ... ... ... ... алғанда Delitop 1-кезеңде -19,7 см,
ал басқамен салыстырғанда айырмашылығы көп ... - 0,24). ... ... Cooler ... - 67 %, 2-кезең - 72 %; Delitop1-мерзім - 72 %, 2-
кезең - 69 %. Собықтың ен көлемінен ... ... ... 150 АСВ– 4,1см
және Delitop 1 срок – 4,05 см, ең енсізі - ДНИ – 2460 – 3,0 ... ... ... жөніндегі зерттеулер нәтижелері
Жүгерінің гибридті сұрпына экологиялық зерттеу үшін ... ... ... Барлық үлгілер үшін себу ... ... ... ... өткен шет елдік ... жыл ... ... ... ... ... барысында мүмкіндіктердің қолайлы
екендігін көрсетті (жоғары нәрлі дән 50,3 ц/га дейін). ... ... үшін ... ... селекция үлгілері, жергілікті жерде
сүтті мал шаруашылығы үшін пайдалануға тиімді. Жергілікті ... ... ... ... ... анағұрлым тез пісетін
дәнді дақылдар үлгілерін ... ... ... ... ... ... ... аса қажет.
Экономикалық тиімділігі
2011 ж. қалыптасқан жағдайында жүгерінің жаңа үлгісінің орташа өнімділік
көрсеткіші 44,7 ц/га. Бұл жерде 1 га ... ... – 30,0 мың ... ... 5,0 мың теңге және сату ... ... 1 ... ... – 134,1 мың ... ... тиімділік 99,1 мың теңгені
құрайды. ... ... ... ... үлгілердің өнімділік
шығыны, жаңа гибридті пайдалану 64 % ... ... ... ... ... гибридті дәнді дақылдың тиімділігі қалыптасқан топырақтық-
ауа-райы жағдайында тиімділігі айтарлықтай болмақ.
ҚОРЫТЫНДЫ
Вегетациялық кезеңнің жағдайында жүгерінің шет елдік ... ... ... және ... ... өнім алуға мүмкіндік туғызды.үш
қатардағы өнім собық жинау кезеңінде шала пісу фазасында болуына байланысты
өсімдіктер вегетация ... ... ... ... ... ... Сары-Арка 150 АСВ стандартты үлгісінің 1 және 2-себу
кезеңдерінде өнім беру 18,0 ц/га және 13,9 ц/га ... ... ... өнімділік көрсеткіші шет елдік Delitop гибриді көрсетті,
алғашқы себу ... (50,3 ц/га) ... ... ... вегетация мерзімі
ұзақ болғанына қарамастан ... ... ... (36,3 ... Cooler гибриді өз ерекшелігін танытты – ... ... ... ... ... ... (46,3 ц/га және 43,3 ... алғанда). Тәжірибе барысында Cooler ... рет ... Delitop ... аз ... және ... ... ертерек.
Шет елдік екі гибридтер стандартты үлгілерден ... ... (2,7-2,8 есе). ... 150 АСВ ... ... анағұрлым
төмен өнім берді (3,9-5,9 ц/га).
Жаңадан алынған гибридті ... ... ... ... жағдайында тиімділігі айтарлықтай болмақ.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., Шестакова Н.А., Ысқақов М.Ә., Нұрғалиев
А.Н., Рахымбеков Т.С., ... А.В. ... ... ... 1996 жыл; 156-163 ... Қ. ... , С . ... « Агрономия негіздері» Астана 2010жыл;
248-255б
3. С. Арыстанғұлов, А. Елшібаев, Б. Уызбеков, А. Күлдеев ... ... 2008; ... Қ. ... Т. ... А. ... « Мал азығын өндіру»
Алматы 2011ж; 221-228б
5. Әрінов Қ.Қ., Можаев Н.И., ... А.Н. ... ... Ақмола
1993жыл; 189-212б
6. Қ.Ш. Жанабаев «Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы»
Алматы 1994ж; 106-125б
7. Можаев Н.И. , Серікпаев Н.А., Стыбаев Ғ.Ж. ... ... ... ... ... Қ.Қ. ... А.К. ... С.С. Арыстанғұлов « Өсімдік шаруашылығы
өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау» Астана 2001ж; 138-
146

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Іс-тәжірибеден есеп беру
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дизельді депарафинизациялау процесі41 бет
Жамбыл облысы Байзақ ауданы «Мәдімәр» өндірістік-бірлестік жерлерінде мал шаруашылығына берік мал азығы қорын жасау44 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
Алаш мұраты – отандық білім мен ғылымды негіздеуші күш10 бет
Алыс, жақын шетелдік қазақтар тілінің зерттелуі63 бет
Америка Құрама Штаттары мен Өзбекстанның қатынастары: жаңа қауіптер жағдайындағы саясат ерекшеліктері69 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет
Аса қажеттілік жағдайында қылмыс жасау жағдайлары32 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь