«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты

Жоспар

Кіріспе........................................................................................................ 2 – 5

Негізгі бөлім..............................................................................................6 – 43
І тарау
Тележурналистиканың интегративтік функциясы және руханият әлеміндегі көкейкесті мәселелері.............................................................. 6 – 25

ІІ тарау
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты......................................................................................................... 26 – 43

Қорытынды................................................................................................. 44 – 46

Сілтемелер тізбегі...................................................................................... 47 – 49
КІРІСПЕ

Қазір жер беті халқтарының телевизиялық өнімдерсіз өмір сүре алмайтындығы баршаға аян. Бүкіл әлемдегі телеарналардың қай-қайсысын алсаңыз да адамзат үшін аянбай қызмет ететін, мақсаты мен мүддесі айқын ғаламат идеологиялық күшке айналып барады. Сондықтан көгілдір экранның құпиясы көрерменін лезде елітіп, баурап алуға дайын тұрады десек, оны телевизиялық көрсетілімдердің әр қырынан саралап беру қиынға соқпайды. Бірақ біздің айтпағымыз, сол рухани өнімдердің сипаты қазіргі адам тәрбиелеу ісіне керісінше тойтарыс беріп отыр десе де болғандай. Батыстың шым-шытырық, айқай-шу мен анайылыққа негізделген, одан қалса адам нанғысыз айуандық сипатқа тән көрсетілімдері жайында бүгінгі БАҚ аз қозғап, бәсең айтып жүрген жоқ. Сол себепті «Адамзатқа тән құндылықтарды насихаттаудағы тележурналистиканың рөлі» атты тақырыпты бітіру жұмысымызға арқау етуіміз осыдан кейін өздігінен түсінікті болса керек-ті. Өйткені, тақырып бұрын-соңды айтылып жүрген мәселелерді қайта тізбелеп шығуға емес, көтерілген мәселелерге қатысты отандық телевизиямыздың дәл қазіргі күйінде қандай қадамдарға баруын зертеп көруге жетелейді. Олай болса бітіру жұмысының мақсаты мен міндеті де айқын: бүгінгі жаһандану дәуірінің көшімен қатар жылжып бара жатқан төріміздегі көгілдір экранымыздың ұлттың жан-дүниесіне әсер етер түрлі қауіп-қатерлерден сақтану жолын анықтап, нендей іс-қимылдар жасау керектігін ой елегімізден өткізу.
Күнделікті таңертеңнен қара кешке дейінгі өмірімізде талай ақпаратты қабылдап жатырмыз. Оның тең жартысынан астамы жадымызда берік жатталып та қалады. Солардың ішінде жаманы-жақсысы да, зияны-пайдалысы да аралас жүреді. Бір өкініштісі, сол ақпараттарды елеп-екшеп, артығын, яғни санамызға улысын ысырып тастау бізде жоқ әдет. Демек, қайтсек халқымыздың мақсат-мұратымен ұштасар, ұлттық құндылықтарын насихаттайтындай, адамзаттық санасына оң ықпал етер көрсетілімдерді талдап-таразылап, оны байытудың түрлі жолдарын қарастырамыз деген мәселе бітіру жұмысының өзектілігі болып табылады. Бұл ретте жұмыс барысында зерттелетін тараулардың бірі де «Тележурналистиканың интегративтік функциясы және руханият әлеміндегі көкейкесті мәселелерге» арналып, ал басты нысаны ретінде «Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалар таңдалып алынды. Яғни, аталған телеарналардың адамзатқа тән құндылықтарды насихаттаудағы шығармашылық сипаты сарапқа салынып, ондағы кемшін тұстарды дөп басып, алдын алудың амалдарын іздестіруге талпынып көрдік. Рас, соңғы кездері телеарналардан әлдеқандай «тосын» жаңалықты күтетін болып алдық. Теледидардың құдіреттілігі де осында жатыр. Ел ішіндегі елеулі жаңалықтар өте-мөте елене қоймай, керісінше әлемдегі апат, соғыс сияқты соңғы суыт хабарлар елең еткізетін жағдайға бой алып барамыз. Демек, теледидар өзінің аудиовизуалдық қасиеті арқылы адам санасын сиқырлап алуға дендеп барады. Мәселе, енді сол ақпараттардың адамзат баласына берер пайдасы мен мән-маңызында болып тұр. Ал отандық беткеұстар қос телеарнамыз – «Қазақстан» мен «Хабардың» қабілеті адам санасын дұрыс жолға бағыттап, өнегелі тәрбие көзіне айнала алып отыр ма?
Күнделікті эфир төрінен орын алып жатқан бағдарламаларды айтпағанда жұмыс барысында біз мынадай жайттарды да қаперімізге алдық. Біріншіден, аталған телеарналар жалпыадамзаттық құндылықтарды насихаттауда танымдық деректі фильмдер легін дұрыс ұсына алып жатқан жоқ. Жалпы, деректі фильмнің ұлттық мәдениетті сомдап, саралап, таразылап, байытуға келгенде берері мол берекелі шығармашылық өнім екенін айтпасқа болмас. Ең бастысы оның халықты тәрбиелеуге қосатын үлесін айрықша деп түсіну керек. «Хабар» телеарналарындағы деректі фильмдердің берілуі әлі де болса мол шығармашылықты қажет етеді. Олай дейтініміз, арналардың эфиріндегі деректі сериалдардың басым көпшілігі шетелдік туындылармен келе жатқанын мойындауымыз керек. Оған бұған
Сілтемелер тізбегі:

1. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. Алматы, Білім, 2006. – 220 – 225 бет.
2. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. Алматы, Білім, 2006. 256 – 257 бет.
3. Прохоров Е.П. Введение в теорию журналистики. М. МГУ, 1995. 294 бет.
4. Тұрсын Қ. Көгілдір экран құпиясы. Алматы, Қазақ Университеті, 1998. – 198 бет.
5. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. Алматы, Білім, 2006. 260 – 265 бет.
6. Амандосов Т.С. публицистика – дәуір үні. Алматы, Қазақстан, 1974. 55 – 65 бет.
7. Сәрсенов Ж. Көзімді жұмсамда көрем сені. // Айқын. 03.06.2006.
8. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары. Алматы, Білім, 2006. – 315 бет.
9. Омашев Н. Радио журналистика. Алматы, Экономика, 2005. – 15 бет.
10. Қазыбаев К. Ақиқатқа ар керек. Алматы, Қазақстан, 1989. – 239 бет.
11. Смирнова М.Г. Социологические исследования печати, радио и телевидения в разных капиталистических странах. М. МГУ, 1984. – 217 бет.
12. Кузнецов Г.В, Цвик В.Л. Телевизионная журналистика. М. МГУ, 1994. – 38 – 49 бет.
13. Кузнецов Г.В, Цвик В.Л. Телевизионная журналистика. М. МГУ, 1994. – 42 бет.
14. Есжанов А.Е. Қазақ халқының ұлттық рухани құндылықтары жайында. // Білім. 2006. №1. – 5 – 6 бет.
15. Мекішев Б. Әлемнің жеті кереметі. Алматы, Өнер, 1982. – 42 бет.
16. Мекішев Б. Әлемнің жеті кереметі. Алматы, Өнер, 1982. – 44 бет.
17. Серікқазы Ж. 2004 – 2006 жылдарға арналған «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы туралы. // Қазақ. 03.03.2004.
18. Шаймерденұлы Е. Жауһан жәдігерлер жаңғырады. Тарихи бағдарлама тынысы. // Егемен Қазақстан. 16.12.2006.
19. Елубай С. Ұлтты қалыпқа келтіргің келсе, ұлттық мәдениетті қолда. // Егемен Қазақстан. 10.06.2006.
20. Рақымқызы Р. Көгілдір экран балаларды қайда бастап барады. // Айқын. 17.03.2007.
21. Сәрсенов Ж. Балалар ерте есейгісі келмейді. // Айқын. 20.01.2007.
22. Бөжен Б. Қазақ ертегілерін қашан экраннан көреміз? // Қазақ әдебиеті. 25.11.2006.
23. Сәрсенов Ж. Балалар ерте есейгісі келмейді. // Айқын. 20.01.2007.
24. Есенбекова Ұ. БАҚ ұлттық мәдениет хақында. // ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы. 2005. №14. 173 – 175 бет.
25. Сыбанбай С. Мен қазақ киносына қайран қалам. // Жас қазақ. 06.10.2006.
26. Садық М. Деректі фильмнен үлкен киноға дейін. Астана, Фолиант, 2004. – 7 – 11.
27. www.31.kz
28. www.khabar.kz
29. Садық М. Деректі фильмнен үлкен киноға дейін. Астана, Фолиант, 2004. – 26 – 31.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................... 2 – 5
Негізгі
бөлім.......................................................................
.......................6 – 43
І тарау
Тележурналистиканың интегративтік функциясы және ... ... ... ... ... және ... ... адамзатқа тән
құндылықтарды насихаттайтын ... ... 26 – ... 44 – 46
Сілтемелер
тізбегі.....................................................................
................. 47 – 49
КІРІСПЕ
Қазір жер беті халқтарының ... ... өмір ... баршаға аян. Бүкіл әлемдегі ... ... да ... үшін ... қызмет ететін, мақсаты мен мүддесі айқын
ғаламат ... ... ... ... ... ... ... көрерменін лезде елітіп, баурап алуға дайын тұрады десек, оны
телевизиялық ... әр ... ... беру ... соқпайды.
Бірақ біздің айтпағымыз, сол рухани өнімдердің сипаты қазіргі ... ... ... тойтарыс беріп отыр десе де болғандай. Батыстың
шым-шытырық, айқай-шу мен анайылыққа негізделген, одан қалса адам ... ... тән ... ... ... БАҚ аз ... бәсең
айтып жүрген жоқ. Сол себепті «Адамзатқа тән құндылықтарды насихаттаудағы
тележурналистиканың ... атты ... ... ... арқау етуіміз
осыдан кейін өздігінен түсінікті болса ... ... ... бұрын-
соңды айтылып жүрген мәселелерді қайта тізбелеп шығуға емес, көтерілген
мәселелерге қатысты отандық ... дәл ... ... ... баруын зертеп көруге жетелейді. Олай болса бітіру жұмысының
мақсаты мен ... де ... ... ... ... ... ... бара жатқан төріміздегі көгілдір экранымыздың ұлттың жан-дүниесіне
әсер етер түрлі ... ... ... ... ... ... ... ой елегімізден өткізу.
Күнделікті таңертеңнен қара кешке дейінгі өмірімізде талай ақпаратты
қабылдап жатырмыз. Оның тең ... ... ... ... ... та
қалады. Солардың ішінде жаманы-жақсысы да, зияны-пайдалысы да аралас
жүреді. Бір ... сол ... ... ... ... ... ысырып тастау бізде жоқ әдет. Демек, қайтсек халқымыздың
мақсат-мұратымен ұштасар, ұлттық құндылықтарын насихаттайтындай, адамзаттық
санасына оң ... етер ... ... оны ... ... ... деген мәселе бітіру жұмысының өзектілігі болып
табылады. Бұл ретте жұмыс барысында ... ... бірі ... интегративтік функциясы және руханият әлеміндегі
көкейкесті мәселелерге» арналып, ал басты нысаны ... ... ... ... адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын
бағдарламалар таңдалып алынды. Яғни, аталған телеарналардың ... ... ... ... сипаты сарапқа салынып, ондағы
кемшін тұстарды дөп ... ... ... амалдарын іздестіруге талпынып
көрдік. Рас, соңғы кездері телеарналардан ... ... ... болып алдық. Теледидардың құдіреттілігі де осында ... ... ... ... ... ... ... керісінше әлемдегі апат,
соғыс сияқты соңғы суыт хабарлар елең ... ... бой алып ... ... өзінің аудиовизуалдық қасиеті арқылы адам санасын сиқырлап
алуға дендеп барады. Мәселе, енді сол ақпараттардың адамзат баласына ... мен ... ... тұр. Ал отандық беткеұстар қос телеарнамыз
– «Қазақстан» мен «Хабардың» қабілеті адам ... ... ... ... ... көзіне айнала алып отыр ма?
Күнделікті эфир төрінен орын алып ... ... ... ... біз мынадай жайттарды да қаперімізге алдық. Біріншіден,
аталған телеарналар жалпыадамзаттық ... ... ... ... легін дұрыс ұсына алып жатқан жоқ. Жалпы, деректі фильмнің
ұлттық мәдениетті сомдап, саралап, таразылап, байытуға келгенде берері ... ... өнім ... ... болмас. Ең бастысы оның халықты
тәрбиелеуге ... ... ... деп ... ... «Хабар»
телеарналарындағы деректі фильмдердің берілуі әлі де ... ... ... ... Олай ... арналардың эфиріндегі деректі
сериалдардың басым көпшілігі шетелдік туындылармен келе ... ... Оған ... ... «Хабар» арнасының эфирінен беріліп
келген «Табиғат әлемі», «Еуропаның ғажайып ... ... ... т.б. ... жатқызсақ болады. Сондай-ақ, бұлардың қатарына
“Қазақстан” телеарнасындағы «Ғылым және өмір», «Адамның микроорганизмдері»,
«Хайуанаттар әлемі», «Жер ... ... ... ... ... ... аталған өнімдердің, әрине, көрерменге аударма арқылы тарап
жатқаны ... Ал тура ... ... ... осы ... жасауына шамасы жетер еді. Дегенмен, бұл арналардағы деректі
туындылардың барлығын жоққа шығаруға ... ... ... ... ... «Бір сәт және ... ғұмыр», «Ел ағалары», «Сәулет сыры»
сияқты деректі фильм жанрындағы көрсетілімдер ... ... ... Ал бір ... ... ... арнайы түсіріліміне ие
болған деректі туынды – «Бір бала» қысқаметражды ... ... ... ... ... Және ... тағы бірнеше мысалдар келтіре
беруге ... ... ... «BBC» және ... ... да ... деректі фильм жасаумен айналысатын шығармашыл ... ... ... ... ... сырын, танымдық тәрбие әлемін ғажайып көк сандық
арқылы көрсетуге көшкені қашан. Бұл ретте отандық телеарналардың ... ... ... ... дәл ... күні ұлттық эфирімізге
жетіспей тұрған мәселе.
Екіншіден, аталған ... ... ... ... жайы ... ... тәрбиелеуге орасан зор күш беретінін айтып өткіміз ... сол тағы да ... ... мен түрлі бағыттағы фильмдердің
әлі де саябыр табатын емес. Ал қазіргі қазақ киносында жанрлық ... ... ... ... дейін деміңді ала алмай ... ... ... ... хикаяларының өзі қызық шытырман
оқиғалы экшн-туындылар, өмірге деген құштарлығыңды арттырып, ... сала ... ... да ... ... жасауға ұмтылдыратын
тамаша отбасылық-тұрмыстық мелодрамалар, күлдіре отырып ... ... езу ... эксцентрика, сюжетіне ән-биі ... ... жоқ. Сол ... ... ... ... ... табиғатын да көре алмайсыз. Ал нағыз отаншылдықты оятар сезім — өз
ұлтыңның керемет сұлулығын ұғыну мен өз ... ... ... екеніне
көз жеткізуде жатыр.
Үшіншіден, журналистика ұлттық идеологияны қалыптастырушы негізгі
құрал десек, жас ұрпақтың ... ... ... ... себу үшін және
жалпыадамзаттық құндылықтар ... ... ... жас ... қазақ балаларының рухани қажеттілігін қанағаттандыру мәселесі бізде
әлі жүйесін таппай келеді. Ал балалар бағдарламасын тек ... ... кез ... ... сияқты. Иә, ... ... ... да ... ... сол, ... ... ересектер
баланың көзімен жасай білуі тиіс. Балаларға ... ... ... пен ... ... аса мән ... шарт.
Міне, осы айтылған дүниелерді саралап, салмақтай келе түйткілдерді
шешу жолында тың ... ... ... ... ... жұмысының
жаңалығын танытса керек. Ондай жаңалық өз кезегінде кез-келген БАҚ өкілі
мен ұлтын сүйер болашақ ... ... үшін ... ... ... ... да ... жатыр. Ал бітіру жұмысының зерттеу әдісі
салыстыру, сараптау және ұсыныс ... ... алып ... ... ... ... бөлім, қорытынды, пайдаланған сілтемелер мен
әдебиеттер жиынтығын қамтыды.
І тарау
Тележурналистиканың интегративтік функциясы және ... ... ... ... ... бір ... соның
ішінде орасан зор мүмкіндіктерді иеленетін жүйе. ХХІ ғасыр ... ... ұлы ... адам ... ... ой – ... әсер ететін идеологиялық құрал. Рухани нәр мен эстетикалық әсер
беретін өнердің өзгеше бір түрі. ... ... ... аясынан «ақпарат
ғасыры» деген ұғымды иеленіп отырған кезеңде тележурналистиканың ақпарат
кеңістігінен алатын орны ... ... ... ... - өзі ... ... ... ел мүддесімен, адамзаттың көкейкесті арманымен ұштасып
жатады. «Тележүргізуші жүрек түбінде өзін толғантқан ... ... ... автор тақырыбын тереңнен толғап, содан әлі ... ... ... табу ... ... ... ... өз ойын,
айтайын дегенін әңгімелеу кезінде сарықпай тынбауы ... ... ... ... ... шықпай, әңгіме көпшілікке мейлінше ұғынықты,
ықшам айтылуы тиіс. Қосалқы сөз, ... ... ... әңгімелеушінің
айтамын дегенін жеріне жеткізіп, шағын көлемде шебер суреттелуі – парыз.
Кадрдан тыс ... не ... ... көпке ұғынықты сөйлемдерге
құрылғаны жөн. Бұл көрерменнің көрініс пен мәтінді есінде ұстап қалуына,
әрі ... ... ... ... ... ... ... байланысында оның тілге жетіктігі мен майда биязы ... ... ... ... ... ... Әрі хабарды жүргізу
кезіндегі қонақтардың талғам таразысының ... ... ... да студияда жылы байланысқа негіз қалап отырады.»[1]
Көрермендерге экранда оқиғаны ... ... ... мен ... ... мен ... ... суреттердің мол болуы
аудитория мен студия арасын жақындастыра түседі. Өйткені фактіні ... ... ... кезінде автордың тақырыпқа шын жетіктігі айқындалып,
ашыла түседі. ... ... ... ... ... жағынан өсіп – жетіліп,
байыпты бола бастады.
Журналист адамдармен қарым – ... ... ... ... ... ... ... ой – түйсігін тереңдетеді. «Бұл журналисті
байқағыштыққа тәрбиелейді, ойдан ой туғызуға ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігіңді байқатады. Өзгелер
аңғармағанды журналистің аңғаруына мүмкіндік береді». [2]
Қазіргі заманғы ... ... ... ... ... бағдар сілтейтін мүмкіндіктер жеткілікті. Теледидар
бағдарламаларындағы ықшамдылық, өткірлік, ... ... ... ... ... ... хабардың өзі
телепублицистикалық үнмен естіледі, оқиғалық ақпарат қоғамдық ... ... ... да публицистикада басқаша көрініспен
танылады» - дейді, Е. Прохоров. [3] Минут, сағат сайын сан – саладан ағылып
жатқан ... ... ... де ... идеялар мен пікірлер
жетерлік. Бізде ... ... ... ... ... соны экранға
шығарғанымен де, оны тиімді, әсерлі жеткізу ... ... ... ... не ... ... ... онда тақырып актуальді, тосын, тың,
маңызды болып, қоғамның мәнді проблемасын өзек ... әрі ол ... жан – ... аша ... іштей қабысса, көрермен де одан сырт
қалмайды.
Хабардың тақырыптық ... мол, ... ... ... әлеуметтік
философиялық мазмұны терең болуы шарт. Көркем жанрдың ... тек сыр ... ... қатар үлкен әлеуметтік, қоғамдық, ... ... ... ... ... үн ... ... ой толғау, заман кеселін қозғау
болуы керек - ті. Теледидарда «барлаушыға тән – ... ... тән ... ... күрескерге тән – табандылық, істі ақырына дейін апара
білетін алғырлық, батылдық болуға тиіс». [4] Автор мен редактор, ... ...... ... тақырыпты егжей – ... ... Ал ... микрофон ұстаған тележүргізуші байқау да, байыбына бару да
оңай, өтіп жатқан күнделікті өмір ғой деп ... ... ... ... көріп, біліп қоюда ғана емес, ол ұшқыр қиялға нәр беретін, әр түрлі
деректердің көзге көрінуге тиіс ішкі ... тап ... ... Бүгінгі
күннің тұтас көркем суретін көңілге таңбалау, оны ақыл – ой ... ... ... лайықтап, шынайы картина дәрежесіне жеткізу үшін
өмір тұнығына терең бойлау ... ... ... ... ... ... ... шындығын бұрмаламай, кездейсоқ емес, шыншыл құбылыстарды көре білуі
керек. Шеберлік ең алдымен, ... ... ... ... арқылы автор белгілі бір заманның, әлеуметтік ортаның жетекші
ерекшеліктерін танытуы тиіс. Кейіпкерді ... ... ... ... ... ... кей ... өмірдің көлеңкелі жағын баса суреттеуге
жол беріп жатады. Өмір шындығы – жаңа ... жаңа ... жаңа ...
қатынасты орнықтыру тұрғысынан бейнеленеді.» [5]
Теледидар бағдарламаларының тақырыбы жағынан өте ... ал ... ... ... ... болуы – экран шарттылықтарының
бірі. Тақырып өмірдің өзіндегі бар құбылыстар мен ... ... мәні бар, ... қойып отырған міндеттерге жауап беретін, жұрттың
назарын аударатын тақырыпты таңдай білу аса ... ... - ... Т. ... ... ... ... тағылымы мол. Ұлттық діл, ұлттық сезім,
ұлттық рух, ұлттық тәрбие, ұлттық сана, ... ...... ... сүтімен, әженің тілімен, ата – бабамыздың салт – ... соны ... жүзі ... бар ... танытуда
телеэкранның атқаратын қызметі ұшаң – теңіз.
Аға ұрпақтың өкілдері атасы мен әжесінің аңыз – ... ... сөз ... ой ... ... ... таза қазақы ортада өсті. ... ... ... орта ... ... жоқ деуге болады. Осы тұрғыдан,
жас ұрпақтың мәңгүрттену бағдарының одан әрі ... ... ... ... ... негіздерінен ажырап қалмау ісінде ақпарат
құралдарының, соның ішінде теледидардың атқарар рөлі зор. ... ... ... де шын ... «тәрбиешіге» айналып отыр. Тек, жастарымыздың
ғана емес, ол ... ... ... ... ... ... ... халық
санасына кез келген идеяны сіңіруге болатындығы ... ... ... Демек, қазақ халқының ... ... ... оның
бірігуі, ұйысуы, мемлекеттігін нығайтуы сияқты аса күрделі құбылыстар
ақпарат құралдары ... жете ... ... Осы бағытта
теледидарға жүктелер мәдени – ... ... ұшаң – ... Соған орай,
кезінде халық ықыласын өзіне еріксіз тартқан «Шаңырақ», «Алтын сақа» атты
сауықтық – тағылымдық көрсетулердің ... мол. ... бір ... ...... ... қабылданса, екіншіден ойын – ... ... ... ... жас ... халық тарихынан, оның салт –
дәстүрлері мен ... ... тән ұғым – ... ... деректер
беріп, оны ұрпақ санасына сіңіру арқылы ... ... ... ... ... ... баладан, еңкейген қартқа дейін ,
үлкенді – кішіні толық қамтитын бағдарлама. Соңғы жылдары жас ... бір ... ... ... ... тыс ... ... сияқты келеңсіз құбылыстармен қатар, қазақ отбасында
халқымызға жат, жағымсыз құбылыстар жиі ... ... - ... ... [7] ... жас ... ... еліміздің тұтқасын ұстайтын азамат
болады.
Көгідір экран арқылы аудиторияға хабар таратудың маңыздылығы орасан
зор. Жаңа ақпарат ғасыры кезеңінде ... ... ... ... ... ... – күйде, қарқынды түрде эволюциялық процесс жүріп
жатыр. Сондықтан теледидар табиғаты, ... ... ... ... ... ... ... заңды болып табылады. Жаңа ... ... ... ... ... құралдары көпшіліктің
дүниетанымын, өзіндік көзқарасын ... ... ... ... ... ... әлем тез өзгеріп, тез жаңаруда. Адамзат өркениетінің
әлемдік даму эволюциясы жеке ... ... ... ... ... ... өз бойына театр мен киноның, баспасөз бен ... ... ... ... өнер түрі болғандықтан, оның табиғатының да
күрделілігі өз - ... ... ... Ол ... ... ... жанды көрініс пен дыбыс, мәнерлі сөз ... ... ... ... ... ... ... жалпы журналистиканың
заңдылықтарынан туындайды. Телеэкрандағы хабарлардың көркемдік деңгейі,
ішкі құрылымының қуаты, ... ... ... ... ... шешім
табуына дейінгі сыңарлар әрбір бағдарламаның өн ... ... ... Мысалы, теледидардың әдеби – драмалық хабарларында әдебиетке тән
көркемдік тәсілдер барынша еркін ... ... ... ... ... не сөйленетін сөздің дыбыс мүмкіндіктеріне, дауыс ырғағына
қарай құбылып, ... ... арта ... ескерсек, қойылымдардағы
әдіс, тәсілдер сөздің реңін ... ... ... ... ... ләззат беріп, құлақтан кіріп, санаға сіңіп қалатындай ... ... ... ... ... ... шұрайлылығы, онда
троптардың (эпитет, метафора, антитеза, теңеу, ... ... ... қолданылуы бір мезгілде көрермендердің санасына ғана емес, сезіміне де
әсер етеді. Сондай – ақ, ... ... мен ... ... ... ... хабардың көрерменді әсемдік әлемімен бірге тәрбиелік
қасиеттерге үндейтіні ақиқат.
«Тележурналисте тарих, мәдениет, ғылым ... ... ой, ... ... ... ...... өз аудиториясын жоғалтуына
әкеліп соғады.» [9] Радиолампаны ойлап табушы, американдық Ли де ... ... «... ... ... ... не істедіңіздер. Ол қоғамның
дамуы, әрі әсем музыка мен мәдениетті насихаттаудың өткір ... ... ... ... ... көшеге шығарып, тобырдан ақша жинауға
дейінгі дәрежеге дейін ... [10] ... ... ... қоғамдық тәрбиешілік әрі ағартушылық рөліндегі маңыздылығы
баршамызды толғандырады.
Көрермен ... ... ... ... ... ... ... жағынан теледидарда көңіл – күйге әсер
етушілік кинодағыдан ... Ол ... ... ішкі ... ... ... ... эстрадалық концертті қабылдау үрдісі
кезінде оны «қайта жасауға» тіптен құдіретті. ... ... оның ... ... ... кезеңінде көрерменнің түрге
деген қызығушылығын тудыратындығын ... ... ... ... ... телеқабылдау кезеңінде көпсериялылықтың бұлдыр сағым
түзуі; қабылдаудағы тұрақсыздығы; ұзақтығы; деректілігі; ... ... әсер ету ... ... ... тізбек әлде айдар
тақырыбына біріккен кез келген ... ... ... ... әрі ... ие. ... ... не айдардың ұзақтығы ... да ... ... А. ... Ю. ... Р. ... т.б ... қайталампаздық әмбебаптығын, ... ... ... алғы шарты деп бағалап, әрі теледидарды өнердің өзінен
бұрынғы түрлеріне ... ... ... мойындайды.» [11] Шын
мәнінде, уақыт өткен сайын теледидар көпшілікпен бірте – ... ... ... ... ... бірге экранда көрермен, шығарма және
суретшінің шынайы қатынасы ... ... ... ол ... ... Осының нәтижесінде теледидардағы айшық әрбіріміздің ... күн ... ... бір ... әсер ... ... оқулығында тележурналистиканың жеті
түрлі функциясын атап ... ... ... ... ...... функциясы, тәрбиелеу функциясы, үгітшілдік, насихатшылдық,
ұйымдастырушылық функциясы, интегративтік функциясы, ...... ... ... ... дипломдық жұмысымның негізгі ... ... ... ... ... ... ... функцияның
атқаратын қызметі адамзатқа тән құндылықтарды адамзат баласының (адамға
қатысы бар) ... ... ... бәрінің кез келген адамға қатысы бар дүние
екенін олардың әрқайсысына ұғындыру. Өмірдегі ... ... ... одан ... шет қалдырмау. Әлбетте, әр көрерменнің талғамы әр
түрлі. Интегративтік ... ... ... ... ... түрінде дерлік жасалады. Публицистика, көркем өнер,
спорт және тағы басқа функциялармен тығыз ... ... ... ... тән құндылықтар дегенге түсініктеме беріп кетсем.
«Адамзатқа тән құндылықтар ол: халықтың ұлттық тілі, ұлттық мінез – ... ... ... ... – жазбаша ұлағатты тәлім – тәрбиелік
мәні бар ... ... ... – мәтелдері, әдеби және музыкалық
шығармалары, салт – ... ділі мен ... ... ... еңбек құралдары, сәулет өнері, кәсібі, киімдері, ... ... мен ... ... ... және т.б.» [14] Мысалы, сәулет
өнеріне жататын ... жеті ... ... адамзатқа тән ортақ құндылық.
Оған Мысыр пирамидалары, ... ... ... Эфес ... Галикарнас мавзолейі, Радос алыбы, Александрия маягі,
Олимпиядағы Зевс мүсіні жатады. Және де Тәж – ... Ақ ... ... ... Қытай қорғанын осы тізімге жатқызамыз. Аталған әрбір ... ... ... ... бірінші кереметтің қатарынан көрінген, Мысыр пирамидалары
туралы ... ... ой ... , осы бір тарихы дүниелер туралы
журналистердің зерттеген ... де өте көп. ... ... ... әулеті – Хафу (Хеопс) мен Хафраға ... ... ... түрі ... ... ... де, өз ... сақтап экран
арқылы көреременге жол тартты. ... ... ... ... үш мың ... өмір ... ... перғауын мен патша тақтан тайды,
алайда, Мысыр мәдениетінің бастауында дүниеге келген пирамидалар ... ғана ... ... ... ... ең құдіретті ғимарат болып
қалуда. Пирамидалардың биіктігі 137 метірлік ... ... ... ... 2300000 мың ... қаланды» [15] деген ... ... ... БАҚ ... халықтың назарына
ұсынылды.. Осыған байланысты Герадоттың тарихи еңбектерінде ... жоқ ... ... ... ... жеті ... қатарынан
көрінген, дүние жиырма жыл бойы салынған деседі. Сондай-ақ құрылыс
жұмысымен бір ... жүз мың адам ... олар ... үш ай ... ... ... ... оқымысты алға тартады.» [16] Осы сияқты
құнды ойлар өте көп. Дегенмен сол бір ... ... ... ... ... жүйелі зерттеулер жүргізіп, халықққа құнды
бұрынды соңды ... ... ... ... Мұндай, адамзаттың
рухани мәдениетінен көрерменге жаңалық ұсыну арқылы, БАҚ ... ... ... ... ... ... сол ... немес газет арқылы өз
рейтингін көтерудің бір тәсілі. Ал БАҚ-тың озық ... ... ... ... ... ... телеарналарда еліміздің тарихи мәдениетінен,
ертедегі көшпенді ... ... ... ... ... ... ... санап аларлық.
Сол сияқты пирамидадан бөлек Вавилонның аспалы бағы, сондай-ақ ... ... ... мовзолей
туралы журналисттік зерттеу жұмыстарда жоқ емес. Сонымен қатар Қытайдағы
ұлы қорған, Александрия маягі, Омилпиядағы Зевс мүсіні Европа ... ... ғана ... ... дүниелерден тұщымды мәлімет
беретін, ... « Evro News » , ... «Аль ... сынды
телеарналарында «history» сынды айдарларының рухани құндылық, әр елдің төл
тарихы ... ... мол. Осы және өзге ... көші ілгері
телеарналарда осы бір құнды ... ... ... ... ... сол ... дер ... жеткізуді басты міндет
санайды. Мәселен Ұлыбританиядағы ... ... ... ВВС-4 ... ... ... ... бөлек, ғаламдық тарих
қойнауынан сыр шертетін бағдарламалар легі көп. Сол сияқты АҚШ ... ... ... 220 ... ... ... рухани құндылықты
назардан тыс қалдырған емес. Солардың бірі «NBS» ... ... ... ... 15 минуттық «History» бағдарламасында Қытайдағы
Ұлы ... ... ... ... елдеріндегі көне молалардағы
мумиялардың ... қай ... ... ... бүге ... ... телевизялық жобалар бар. Одан қалды осы арнада ғылыми ... ... ... ... ... жасаған
саяхаттарына жарыса жария ету заңды құбылысқа айналғандай.
Ал елеміздегі рухани құндылықтардың дәріптелу ... ? ... ... ел ... алға ... жеке ... ... бар. Айталық
елемізде 1999 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... Отандық телеарналарда бағдарламалар ашылып, төл
тарихымызға ... ... ... ... аудиторияға көрсетіліп келеді.
Солардың қатарында спутник арқылы әлемнің бірнеше ... ... ... ... тарихынан сыр шертетін бағдарламалар
бар. Айталық аптасына ... рет ... ... ... ... ... ... шетелге таныстыру болып
табылады. Бұл жобаларда еліміздің тарихынан ойып орын алған тұлғалармен,
құпиясын ... ... ... бетіндегі қорғандармен, ескерткіш,
мавзолейлерге қамтылған. 20-30 ... ... ... ... ... ... айдардың мақсаты көрерменге тарихты сөзсіз, бейне арқылы
жеткізуді көздейді. Онда ... ... ... елде ... ... ... Оның бір ерекшілігі видиолық қатарда ешқандай мәтін
берілмейді. Мәселен «Caspionet» телеарнасы арқылы 2006 ... ... 26 ... ... ... ... көне ... қаласындағы XV
ғасырға жататын шығыс моншасы тек интершум арқылы көрсетілді. Мұнда ... ... ... сол көне ... ... қана ... ... соны зерттеуге деген қызығушылықтарын тудыруы мүмкін.
Бұдан бөлек елімізде рухани құндылықтарды ... ... ... ... ... Президентінің 2004 жылғы 13 қаңтарындағы N 1277
жарлығына сәйкес еліміздің Конституциясының 44-бабының 8 тармақшасында
рухани және бiлiм беру ... ... ... ... ... сақталуы мен тиiмдi пайдаланылуын қамтамасыз ету жайлы ... ұмыт ... ... жаңартылып, өшкеніміз жаңғырған еді». [17]
Мәдени мұраны, соның iшiнде қазiргi заманғы ұлттық ... ... ... мен әдет-ғұрыптарды зерделеудiң тұтастай жүйесiн құру.
Сондай-ақ көркем және ғылыми толық кестелерiн шығару арқылы ұлттық ... ... сан ... ... ... Қазақстанның мәдени мұрасының қазiргi жай-күйi сан ... ... мен одан әрі ... ... ... ... қолдан
келгенше қамтамасыз етумен, тарих пен мәдениеттің жаңа ... ... ескi ... ... ... ... қалпына
келтiру жөнiндегi жұмыстарды жандандырумен, олардың негiзiнде жаңа ... ... ... сипатталады.
      «Қазақстанда қазiргi уақытта тарих, археология, сәулет және ... ... ... 25 ... ... 11 мың ... ... 8 тарихи-мәдени қорық-мұражай, 215 ... бар ... ... және ... ... ... мұражайлардың,
Қазақстан тарихындағы есте қалатын оқиғаларға арналған ... ... ... ... ... мен ... ... ескерткiшi -
Түркiстан қаласындағы Қожа ... ... ... 2003 ... ... ... мәдени мұра тiзiмiне енгiзiлдi».[19]
      Астана қаласының мәдени инфрақұрылымын жақсарту жөнiнде ... ... ... ... ... ... музыкалық комедия
театры, мұражайды, кiтапхананы және ... ... ... ... ... ... ... кiтапхананың құрылысы аяқталды. Киноконцерт
залы мен цирктің құрылысы жүргiзiлуде.
      «Тарихи-мәдени ... ... және ... ... ... «Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар ... ... ... күшiне ендi.
Ішкі саясаттағы медениетті қолдауға жасалған тың қадамдар тек жүзеге
асып қана қоймай, олардың болашақта халық ... ... ... ... ... мол. Ол үшін ... теледидарларда арнайы
айдар немесе, бағдарламалар ашылуы маңызды. Мейлі ол деректі фильм ... ... жеке ... жоба ... өзін ... ... ... ол
бағдарламалар тек танымдық бағытта ғана емес, ел жадында соның ішінде
жастар арасында ... ... ... ... ... теңіз.
Қазіргі таңда бала тәрбисі телевизиямен тығыз байланысты. Оған себеб
сәби ... ... ... ... ... Кез ... баланың
көгілдір экраннан көргісі келетіні – әрине, мультфильм. Және бұл ... ... ... ... жоқ. ... бойы бір ... ... «Fox Kіds» сияқты спутниктік телеарналар отандық
экрандардың бұл тараптағы олқылығын ... ... ... ... бүгінгі бүлдіршіндер өз мәдениетімен, ... ... ... ... Терминатор, Человек-Паук, Маска, Робот-
полицейский, Спайнч Боб, Сквер Пентс пен ... ... өсіп ... да, заты да ... осы тәрізді құбыжық бейнелердің бүлдіршін
санасын жаулағаны соншалық, перзентіңіз ... ... ... ... ... ... ... деген сөзіңізге бірден: «Жоқ, мен ... ... ... қарсылықпен жауап береді. Бұған, әрине, ол ... Біз ... жыр ... ... ... айтқаныңызбен, батырдың бейнелі
тұлғасын «көзімен» көрмеген, жойқын күшін, ... ... ... бала оған ... ... да, ... де...
Қарап тұрсам, бүлдіршін біткен көз айырмай ... ... дені ... бір-бірін аяусыз зәбірлеп, болмаса алдап-
арбап, қырып-жойып жататын ... ... ... аумайды. Қазір
үлкендерді қойып, титтей балалардың өзінің өте ... ... ... бара ... ... ... жаулап алған осындай ... ... ... ... ... ...... қолға алған қазақи, ұлттық тәрбие
қандай еді?» деп еріксіз ойланамыз. Рас, біз өзіміздің ... ... ... тұнық бастауымыз лайланды. Ер Төстік, Тазша бала, Алдар ... би ... есте жоқ ескі ... «қараңғы халықтың» еріккен
кезінде айта салған бос бір ... ... ... да қалды... Ал шындығына
келгенде, тарих та, ... те, ... да, ... пен ... тура сол ауыз ... ... емес пе? ... білген адам болса,
мультфильмнің де, басқа фильмнің де ашылмаған кенін тап сол ... ... Әмен ... ... ... жыл ... ... «Қарлығаштың құйрығы
неге айыр?» атты мультфильмінің күні бүгінге дейін жылы қабылданатындығы да
оның ... ... ... ... және ең ... ойлы,
тағылымды дүние екендігінен болса ... ... ... ... Әмен қария: «Мультфильмнің кейіпкерлері балаларға жақсы таныс,
жандарына жақын, түсінікті болуы ... Және олар ... ... баулып, басқа да жақсы қасиеттерге үйретуі
тиіс» деп есептейді. Сөйтіп, осы ең ... ... ... ... жақсылық жамандықты жеңеді» деген ойды жеткізуге тырысқандығын
айтады. [20] ... ... ... сөз жоқ ... қарамастан,
барлық мағына әрекет пен іс-қимыл арқылы-ақ беріліп тұр. Сондай-ақ Нұрғиса
Тілендиевтің арнайы жазған музыкасы да мультфильм табиғатымен ... ... ... ... ... бір ... ... құлан» туралы
айтар болсам. Әмен Қайдаровтың айтуынша, оны түсіруге Шәкен ... ... ... ... тіпті өзі оқыған! [21] Шындығында, Тілендиев ... та – өз ... ... ... ұлы ... ... ... дүниеге келгендіктен де аталмыш мультфильмдердің құны ... ... ... ... 2003 ... санында мынадай бір мәліметті
көзім шалып еді. Германияда 2000 жылы ... ... ... «Егер сені алыстағы аралға апарып тастаса, өзіңмен ... ... ... деген сұраққа олардың көбісі өзімен бірге теледидар, кассета,
компакт-дискілер алатынын айтыпты. Екінші ... ... пен ... ... барып ата-анасын жатқызған. Егер осы сауалнаманы қазіргі біздің
балалардың арасында ... дәл осы ... ... еді деп ойлаймын.
Себебі біздің бүлдіршіндерді тәрбиелеп жатқан да сол «қара жәшік». ... ... тек ... ғана ... ... кез ... ... Неге бізде ауыз әдебиетімізге, мақал-мәтелдеріміз ... ... ... жоқ. ... ... ... қалам
тартатын жазушылар жетіспейді емес, мәселе соларды іздеп, жүйеге салып,
топтастыратын журналистер жоқ па деп ... ... ... ... ... ... сан-алуанын кезіктіресіз, ал оларды
жүргізетін де белгілі ... өнер ... Олар ... ... ... өзін экранға телміртіп қоярлықтай әсер береді. Бұл ... ... ... келгенде, Ыбырай Алтынсариннің айтқан мынадай бір
тамаша ойы бар еді: «Егер балалар бірдемені түсінбейтін болса, онда ... ... ... ... оларға түсіндіре алмай отырған өзін - өзі
кінәлауы тиіс». ... ... ... бен ... ... да ... алса» - дейді доцент Дәмегүл Баялиева. [22]
Ал, Ләззат Оңғар, «Қазақстан» ... ... ... сынып»
балалар бағдарламасының редакторы былай дейді:
«Балалар бағдарламасын жасау үшін ... көп ... ... керек.
Егер үлкен адамдармен сұхбат жасайтын болсаңыз, мұны ... ... ... ... ... бейне тез ауысып отырмаса, ойнақы болмаса, ... ... ... оны ... бала қабылдамайды. Мысалы, қазақша жасалған
бағдарлама әдетте нашар болады да, тез жабылып қалып жатады. ... ... ... ... басшылығы ондай шығынға бара бергісі келмейді.
Бізде осыған дейін балалар хабарларына ... ... ... қарап келді.
Ең басты қателігіміз сол. ... ... ... ... ... ... ертегілер жетіспейді. Керек десеңіз, әр
бүлдіршіннің жас ... ... өнім ... ... ... жақсара түсуіне байланысты ата-аналар балаларына мазмұнға бай,
жақсы безендірілген қымбат кітаптарды іздеп ... ... ... ... Сол ... телеарналарымыздан да жақсы деген бағдарламаны таңдап,
балаларын сонымен тәрбиелеуге ... ... ... ... ... деген мәселе – ең өзекті ... ... ... ... ... ... ... толмайтын жұртшылық , әсіресе ата
–аналар бүгінгі жастарға үлгі ... ... ... ... табу ... мультипликаторларымыз еңбектенгенімен, сол дүниелердің
жүзеге асуына қаржының ... кері әсер етіп ... ... ... ... ... ... «құйыршық» атты балаларға арналған дүниенің
басқа білімдері әлі күнге дейін қолдаудың ... ... бола ... ... ... ... ана ... дәріптейтін
мультфильмнің қазір екінші бөлімі жасалып, өңделу үстінде. Осы сияқты
отандық дүниедердің айтар ойы ... ... ... ... бағалы болып отырғанын еліміздегі режиссерлар құптап отыр.
Бізде тек ... мен ... ... аяғы ... ... оған қоса ... ... да хал – жағдайы нашар.
«Бізде өзгелерге ұялмай, қайта мақтана отырып көрсете алатын және
өзіміз де ... көре ... ... ... ... ... дегенде,
қай-қайсымыз да бір құшақ тізімді санамалай жөнелетініміз ... ... ... ... ... шыны керек, оларды әлдеқашан жаттап
алғанбыз.
Кино - тәрбие құралы. ... ... ... өмір ... жас көрермен аудиториясы болатынын мүлдем естен шығарып ... бар. Бұл өте ... ... ... ... етек ... ... жайылып бара жатқан «қоғамдық дерттің» тағы бірі – айуандықпен кісі
өлтіру. Бізде сотталғандардың 33 ... ... ... ... ... Ал бір ғана жердегі жердегі жазасын өтеп
жатқандардың 10 пайызы шетел ... ... ... ... ...... ... күнделігінен естіп жүргеніміздей, жасөспірім өз
мұғалімін ... ... ... ... ... ... өз туған қызын
қорлайды... Осының бәрі қазір жиі тіркелетін қылмыс түріне айналған. ... ... ... ... аса жат ... ... ... орап, омыртқасын үзіп өлтіру де ... ... ... ... өзімен бірге Шыңғысхан әкелген. Ендеше, ... ... ... арқылы бойымызға сіңіп жатыр десек, жалған емес.
Осы тұста айта кету керек, өмір шындығын көрерменге жеткізуде ... ... ... ... ... ... тасымалдаушы
киносаудагерлердің үлесі айтарлықтай болып отыр. Естеріңізде болса, осыдан
4-5 жыл бұрын «Титаник» шығып, елді бір ... ... Сол ... ... ... бағасы 12 долларды құрапты. Бізге шетел
өнімдерінің тоқтаусыз ағылып келіп, сатылып ... ... ... ... ... ... ... керек. Демек, оларға деген
тосқауылдың да қажет екенін айта кеткеніміз жөн. Ал екіншіден, заң ... ... ... ... ... жылы Тіл департаментінің отырысы болды. Қоғамдық келісім,
мәдениет, ақпарат ... БАҚ ... ... ... ... ... Бұл ... өзіміздің ұстаздар Н. Омашев, Б. ... ... ... Г. ... Ш. ... Р.Бегімтаева қолдап, өз
ойларын ашық жазды. Олар: “Шетел ... ... қою – ұлт ... ... сөз. ... тәуелсіз арналардағы шетел өнімдерінің таралымы
эфир уақытының 20 пайызынан аспауы ... ... ғана ... ... ... ... өнімін көруге мәжбүр болмайды. Сол арқылы біз
олардың құқығын қорғаймыз. Жас мамандарға да жұмыс ... - деп ... ... ... ... жағалай мақұлданса да, жапырылып іске
аспады. Себеп біреу-ақ, ... ... ... ... болған жоқ.
Шетелде бұл мәселе баяғыда қаралып, арнайы ... да ... ... ... ... ... пен ... дамыту және қорғау
бағдарламасы бар. Осы бағдарлама негізінде прокатқа келген фильмдерден
түскен қаржы ... ... ... ... екен. Фильмдерінің
бәрі сапалы, әлемдік киноайналымда рейтингі де жоғары. Сондықтан да оларда
шетел ... ... ... киноға деген сұраныс өз күшінде
қалып ... ... ... ақша бөлінудей-ақ ... да ... ... ... ... ... халық көріп
жатқан жоқ. Тіпті киноның өзін көрерменін әбден сарылтып барып, ... ... ... ... ... фильміне 25 млн. доллар (іс
жүзінде одан да көп ... ... ... ... ... есебінде
түсірілген осы ... көп үміт ... ... Оның өзі ... ... ма деп қалдық. Мына бір мәлімет пен ... өзі көп ... ... ... ... фильмін түсіру
27– қыркүйекте аяқталды. Оны монтаждау жұмысы ... ... ... ... ... ... жерінде ХVIII ғ. өткен нақты тарихи
оқиғалар негіз етіп алынғаны көпшілікке белгілі. Жоңғар батыры Шарышты ... ... ... ... және ақылгөйі Ораздың рөлін Джейсон Скотт ...... хан оның ... ... ... ... Куно Беккер мен
Джей Эрнандес бейнеледі. Қалдан Церен мен Әбілқайыр ... ... пен ... ... ойнады. Көріп отырғанымыздай, басты
рөлдің көбін шетел ... ... ... сомдағанмен, олар қазақи
болмысты аша алды ма? Міне, гәп сонда. ... ... көп ... ... да айтылды.
Соңғы 15 жылда жарық көрген қалған фильмдердің бір тобы — ... ... ... ... өз ойын өзі ... кететін авторлық
шығармалар, екінші бөлігі — халқымыздың есте жоқ ескі ... ... әрі ... ... үшін ... туралы тәспірлейтін тарихи
туындылар, тағы бірсыпырасы — ... ... ... ... тырысқанымен, кәсіби жағынан талап биігінен көріне алмай жатқан
ала-құла жобалар. ... ... ... ... ... әр елдің фильмдерін салыстырып ... ... ... ... ең ... ... көрейінші!» - дейтіндей жаңа қазақ кинолентасын
таппайсың.
Мәселен, қазіргі қазақ киносында ... ... ... режиссерлер бір-бірінен аумайтын іш пыстырарлық дүниелер
түсіреді. Бізде басынан аяғына дейін деміңді ала ... ... ... ... ... ... атыс-шабысы мен қуғын-сүргіні аралас
криминалды вестерндер, ... ... ... ... өзі қызық
шытырман оқиғалы экшн-туындылар, өмірге деген құштарлығыңды арттырып,
кинозалдан шыға сала ... ... да ... ... ... тамаша отбасылық-тұрмыстық мелодрамалар, күлдіре отырып
ойландыратын лирикалық комедиялар, езу ... ... ... ... ... қиюласқан мюзиклдер жоқ? Қазақ киносының көрермендері ... ... ... ... ... ... деген құштарлық жоқ. Жартысы авторлық,
жартысы тарихи, жартысы өзінің не орыс, не қазақ екенін білмейтін ... ... ... ... ... ... болады. Дегенмен бұған тағы
да көрерменді кінәлау қиын. Олардың бәрі бірдей ... ... ... ... ... тарихи тұлғалардың қаһармандық
бейнесіне сүйсінуден ... ... ... ... ... дүниелерден ләззат ала алмайды. Яғни, ересектерге
де шындыққа бергісіз ертегілер керек. Әйтпесе жұрт неге отыз жылдан ... ... ... тәлкегіне» телміріп келеді? Неге Франсис Вебердің
«Қашқындарынан» жалықпайды? Жаттап алған сюжетін, сұраса түсінде де айтып
бере ... ... ... ... ... үшін бе? Жоқ. ... әр ... сайын өмір сүргің келеді, ертеңнен ... ... ... ... ... ... ... келеді. Ал бізде
көрерменге осыншалықты ... әсер бере ... ... қазір жоқ.
Режиссерлар актер және натура таңдауда ешқандай ... ... ... да, ... ... ... бірде-бір
кинолентасынан көркіне көз тоятын, сымбатына жан ... ... ... көре ... ... ... түсіп жүрген кейіпкерлердің түр-
тұлғасына қарап отырып, «режиссерлер жүз ... ... ... ең ... ... ба?» ... ой келеді. Біздің киногерлер үшін әртістің сырт
келбеті ешқандай рөл ... ... Қай ... ... да, не ... не мұрны жапырайған, не көзі сығырайған, не мойны ... ... ... не беті ... біреулер жүреді...
Кино — эстетикалық талғамды қалыптастыратын өнердің бір түрі.
Адам, әсіресе жас ... ... үлгі ... ... ... ... көркемдіктен қуат алуға тырысады. Жас ұрпақ өзіне үлгі тұтар, нағыз
жігіттің және нағыз ... ... ... ... ... ... Орыстарда кеше Андрей Миронов пен Татьяна Друбин болса, бүгін
Михаил Пореченков пен ... ... ... ... ... пен ... ... болса, бүгін Брэд Питт пен Анжелина Джоли
бар, үнділерде кеше Амитабх ... мен ... ... ... ... Хан мен
Айшварья Рай бар... Әрине тұлғалы серілер мен сымбатты сұлулар қазақтан ... ... ... ... ... әуре ... байқамадым.
Сол сияқты біздің филъмдерден қазақ даласының тамаша табиғатын ... ... ... ... ... ... ... — өз ұлтыңның керемет
сұлулығын ұғыну мен өз жеріңнің ғажайып көрікті екеніне көз жеткізу ... Оның ... ... әдейі кино түсіруге жаралғандай көркем жерлер көп
қой! Киногерлеріміз әзірге бұл ... да аса мән ... ... жоқ.
Қазіргі қазақ киносында ұлттық мінез, салт-дәстүр, әдет-ғұрыпты
кездестіру ... ... ... ... ... ... олардың
іс-әрекетінен, ой-санасынан қазақылық байқалмайды. Шәкен ... ... ... ... ... парызындағы»
ақсақалдардың әр қимылынан байқалып тұратын ұлттық мінез бүгінгі фильмдерде
жоққа тән. ... ... ... қыз ... шілдехана, тұсау кесу секілді
қазақы той-думан, әке мен баланың, келінмен ... ... ... ... ... тек ... ... ғана тән, басқалар үшін таңсық ... ... ... ... ... да экраннан
көрініс тапқанын аңғармадым. Ал ... ... кім ... ... ... бірі осы кино емес пе? Біз ... корейдің, үндінің,
иранның немесе түріктің қандай халық екенін солардың фильмдеріне қарап
білеміз.
Біздің бүгінгі ... ... ... ойын жоқ. ... ... актердің ойынын ашатын, соның шеберлігіне сүйенетін сценарийлер ... ... сол ... ... ... етіп ... ... де шамалы.
Дәріжан Өмірбаев сияқты киногерлер тіпті «маған актердің ойнағаны керек
емес, тек менің ... ... өйт, бүйт ... талабымды бұлжытпай орындаса
болғаны» деп ашық айтады.[25] Негізінде ... ... ... ең ұстамды
деген көрерменнің өзінің жүрегін елжіретіп, жанарын ... ... ... ... ашу-ызасын оятатын осы актердің шеберлігінде емес
пе?
Қазақ киносында музыкаға маңыз бермейді. Фильмнің түсіру тобына
композитор тартуды қажет ... ... ... Олар «нашар
режиссерлер ғана ... ... деп ... ... ... жүрмеген, актердің ойыны араша түсе алмаған эпизодтарда бүкіл
буырқанған ... ... ... ... жеткізеді. «Қалқанмен семсер»
фильміндегі Иоганн Вайстың сүйгенімен жолығысатын сәті немесе «Монте-Кристо
қазынасындағы» тұтқынның зынданнан ... ... ... ... кезі ... тек музыка құдіретімен ғана түйсінуге болатын ғажап көріністер
қаншама. Осындай ... ... ... ... тек ... ғана тамашалай алады.
Ендеше, тележурналистиканың интегративті функциясы қазіргі тәуелсіз
мемлекетіміз ... ... ... тарихи кезеңде бұрынғыдан да айрықша
маңызға ие болып отыр. Қазіргідей экономикалық белсенділік алдыңғы ... ... ... ... ... ... баласына тән құндылықтарды
насихаттау адамгершілік тұрғыдағы абзал борышқа, күн тәртібіндегі бірінші
мәселеге ... ... ... ... және ... телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды
насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты.
Уақыт үрдісіне сай ... ... ... ... атқа ... баспасөз, заман жаңалықтарына сәйкес ... ... одан ... осы ... ... және коммуникация
құралдарынмен толықты.
Ғылыми - техникалық прогрестің қарқынды дамуы ... ... ... ... ... ... ... үйреншікті
құбылысқа айналды. Бүгінгі ... ... ... тоталитарлық
езгіден құтылған елдер үшін телевидениенің маңыздылығы өркениеттің
күшіне ... ... ... ... қарағанда әлдеқайда
артық. Сол себептен де қазіргі ... ... ... ... кері ... ... ойдың қалыптасуына зор ықпал ... Бұл ... ... ... елімізде теледидар тек ақпарат
алу көзі ғана ... сол ... ... ұлт ... ... ... ... бянды етудің аса
маңызды құралы екені даусыз. Ал ... ... ... халқымыздың
ғасырлар бойғы арманы - Тәуелсіздігімізге ие болып, өз ... ... ... ... ... ... ... рөлі
одан сайын арта түсті. Содан да келіп көп ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
арналардың басты ұстанымы етіп ... Ал осы зор ... ... ... жолында «Қазақстан» Ұлттық ... мен ... ... ... ... ... ... бекем буғандығын
байқатуды бастады.
«Қазақстан» ұлттық ... мен ... ... ... ... мемлекет екендігін, оның ... тілі бар ... ... ... ... көңілімізге жұбаныш ұялататынын
бірден-бір арна болды. Тыңдарман қауым қай ... қай ... ... ... ... ... сәтте қадірлі қонағы
келгендей әсерде болады.
Мен сөз етіп ... екі ... ... ... ... ... музыкалық, спорттық және өзге де бағдарламаларды
тамашалауға ... ... ... ... сериалдар, деректі
және көркем фильмдер рейтинг ... ең ... ... ... ... ... бастап, ең таралымға ие блокбастерлерге
дейінгі жанрлар қамтылған. Тек бір ... айы, ... ... шөліркеп барып көріп жатады. Олардың жүйелі түрде көрсетілуі, әлі
де болса қолға алынбай отыр. Бұл сол ... ... ... ... сол арнадан отандық фильмдердің көрсетілуі, еліміздің
болашағын тәрбиелеуде зор үлес қоспақ.
Әрбір уақыты ... ... ... толы ағымдағы өмірдің
тереңіне ... оны қаз ... ... ... ... ... назарына жеткізу бұл – деректі фильмнің көтерер жүгі. Тарихқа
айналған сол кешегі күндерді ... тура ... со ... бүгінгі замандастармен сырластыру, өмірде болған оқиғаларға шынай
куәгер кейіпкерлермен жүзбе-жүз сұхбат сыры ... ... ... пен ... ... ... ... сол қым-қуыт өмір өрнектерін кестелеуге тырысатын сол деректі
фильмдер қалай дайындалады? Әрі бұған дейін де ... ... ... ... уақыт ағымымен салыстырмағанда шынымен қазір заман ... ... ... ... ... Кеңес одағы кезіндегі деректі
фильм жасаудың өнері мен өндірісін жоғарыда да ... атап ... ... ХХІ ... – ақпараттың, дамыған техниканың дәуірі. Шынайы өнерді
қастерлеп, мәдениетті шын ... ... үшін бар ... заман.
Қазіргі деректі фильм жасауға қажетті алғышарттардың біразын атап
өткеннің өзінде телевизия өнерінің осы бір ... ... ... қоймайтынын түсінеміз. Мысалы: түсірілім ... ... ... ... монтаж жасау, бейнеқатар мен дыбыстың үндестігі,
идея іздестіру, дикторлық ... ... ал ... ... ... ... деректі фильмді ұйымдастыру, маркетинг т.б көптеген
қажеттіліктер артылып жығылады. Бұның сыртында жалпы продюссерлік ... ... жеке ... ... ... ... ... көш
ілгері дамығандары саналатын Батыстың елдерінен үнемі деректі туындыларды
көшіріп, оны тәржімалап халықты алдай беруге болмас?.. Сонда…
Жалпы, деректі ... ... ... ... саралап, таразылап,
байытуға келгенде берері мол берекелі шығармашылық өнім деп ... ... Ең ... оның халықты тәрбиелеуге қосатын үлесін айрықша ... ... Осы ... дәл ... отандық телевизиядағы деректі
фильмдердің орны мен мәртебесін қалай бағалаған ... ... ... ... ... ... өзі ... көрсеткішке ие
боп жүргендігін атай ... ... ... Олай ... оның
біреуінде – жаңалықтар басты маңызға ие, ...... ... мол, ал енді біреуінде сәтті, көңіл көтеретін хабарлар
басым. Кейбіреулері «Мәскеу мен Санкт-Петербургтағы ... ... ... ... ... көрермендерді
шетелдік және ресейлік фильмдер арқылы ... Оның ... ... ... ... де ... көріңіз?
Қазір еліміздегі көрермендердің түгелдейінің назарына ие әрі
маңыздылығы жоғары арналар деп ... мен ... ... ... да ... ... ... мен сапалылығына ... зор ... ие ... аудитория талғамы үдесінен шығып отырғанын
айтқан жөн. Әрі ... ... ... ие бола тұра бұл қос ... ... де жоқ емес. Соның ішінде олардағы деректі
фильмдердің алар орны мен ... ... ... ... “Еларна”, “31 канал”, “Рахат”, “Астана ТВ”, ... өз ... сай ... ... ие ... ... олай, кейде бұлай” күй кешіп жатады. Бұның түпкі себептері де айқын.
Әріберіден соң сол телеарнаның құрылтайшысы, оның бөлетін ... ... ... ... ... ... ... көпшіліктің көкейіндегісін дөп
басар танымдық, тағылымдық, рухани құнды дүниелер шығарудың жетіспеушілігін
салмақтап ... ... ... бір ұшы ... ... де ... ... айтпақ ойымыз да осы еді.
Жалпы елдегі телевизиялық ақпарат құралдарының түгелін айтпағанда
республикалық жиіліктің басым ... ие ... ... ... ... қамтылуы көңіл көншітерліктей емес. Мысалы, ... ... ... арналарды (“КТК”, “31 канал”, “НТК”,
“Астана ТВ”, ... алып ... ... ... фильм беруі
жағынан әлі артта келе жатыр деуге ... ... ... ... үшін,
аталған арналардың көрсетілімдеріне көз жібертсек, олардың арасындағы
деректі фильмнің бір апта бойындағы үлесі ... ғана ... Оның ... ... ... Ал ... ... өн бойынан тіпті бір апта
бойына деректі фильм табудың өзі қиын. ... ... ... деректі
сериалдардан көрі батыстық телесериалдарға толып кетті. Бұл ... да тән. ... ... ... ағымды дәл бейнелейтін, адамдар
образын аша білетін деректі сериалдар мүлдем ... ... ... ... бару ... ... Ұлы Жеңістің 60 жылдық
мерейтойы қарсаңындағы көрсетілімдерінен байқауға болады. ... ... ... ... де, ... ... ... одна на всех…”, ал “31
арнадағы” “Отқа оранған жылдар” айдарымен берілген деректі ... ... ... ... ... ... сериалдар “Қазақстан” мен
“Хабарда” да көрермендер назарына молынан жол тартты. Олардың ... ... ... аударған “Майдангер лебізі”, “60 жыл, 60 ... ... ... ... фильмдер бар. “Қазақстан” телеарнасынан
берілген “Мәншүк” атты ... ... ... жеке ... айту ... “Қазақстан” мен “Хабар” телеарналарындағы деректі фильмдердің
берілуі әлі де болса мол шығармашылықты қажет етеді. Себебі, бұл ... ... ... басым көпшілігі шетелдік туындылар. Оған
“Хабар” арнасындағы “Табиғат әлемі”, “Еуропаның ғажайып қамалдары”, ... ... ... джунгли” сияқты фильмдерін жатқызсақ болады. ... ... ... ... ... және өмір”, “Адамның
микроорганизмдері”, “Хайуанаттар әлемі”, “Жер жаһанға ... ... ... Қос ... ... өнімдердің әрине,
көременге аударма арқылы тарап жатқаны ... Ал тура ... ... осы ... ... жасауына шамасы жетер еді. Әрине, бұл
телеарналардағы деректі туындылардың барлығын жоққа шығаруға ... ... ... ... беріліп тұратын “Бір сәт және бүкіл
ғұмыр”, “Солай болған”, “Сәулет ... ... ... фильмдер үнемі
көрермен назарында келеді. “Хабар” арнасы В.Реррихтің басшылық ... да ... ... ... бірнеше тың тақырыптарды қаузауға бет
бұрған еді. Мысалы, Елбасы Н.Назарбаев ... ... ... ...... ... дүниеге әкелудегі зор ізденісті жоғары
бағалағанымыз жөн. Деректі фильмде ... ... ... ... жолында шыңдалғанына шейінгі ғұмырнамасы баяндалады. Әрине, фильмді
түсіруші топ президентіміздің балалық шағына сапар ... ... ... жоқ қой? Бірақ, фильм өзінің ғажап көріністік қатарлары арқылы
Н.Әбішұлының сол ... ... ашып ... зор ... жасайды.
Және еңбек еткен ... ... да ... ... ... ... мен ой-толғамдары арқылы беруге тырысады. Сол
үшін де деректі ... ... ... ... болады. “Хабар” арнасының
әйгілі Рим Папасы Иоан Павел ІІ-нің Қазақстанға жасаған сапарынан ... жеке ... ... де ... ... ... оң ... бір кездері “Қазақстан” телеарнасындағы арнайы түсірілімге ие
болаған деректі туындылар – “Бір бала”, Ауғанстандағы ахуалға арналған ... ... ... ... ... ... жоғары
болды.[29] Дәл осындай өнімдерге тәуекел етуге шынымен елдегі коммерциялық
арналардың шамасы жете бермейді. ... әр ... ... ... ... 18 ... 24 сағатқа дейін қамтыса, мұншама уақытты
бағдарламамен толтыра білу де оңай ... Сол үшін ... ... ... ... ... ... Бұл бір жағы көрерменнің
ынтасын аударып, тәрбиелік ой сала білуде зор ... ие ... ... ... ... отандық бақта тәуелсіз ... ... ... ... ... айналысатын мұндай студияларға
барлық ақпарат құралдарына беріліп отырған салық жеңілдіктері де ... ... ... ... партиясының лидері Маргарет
Тэтчер мен жергілікті қоғамдық телеарна ВВС-дің ... ... ... ... ... те ... ... болғанда да, “темір леди”
Премьер-министрлік таққа мығым отырған соң, елдегі жүргізілмек стратегиялық
тұжырымдамаларында телесаясатты да кеңінен қамтыған.
Демократиялық ... ... ... ... ВВС-дің қоғамдық
телевизия ретінде халықтың ақшасынан күн көріп отырғанын алға ... ... әр ... ... 25 ... ... шмирек бөлігін қоғамдық
студияларға алып береді. Қазір бізде де ... ... ... ... ... қарағайдай телеарналардың бағдарламалар
кестесіне орналастыра ... ... ... сол уақыттары Ұлыбританияда да
кездескеніне күмән жоқ. Ал, ВВС-дің әр ... ... ... ... тұратынын ескерсек, қоғамдық студиялар бір күнде ... ... орын алып қана ... ... ... де ... ... ие болғандығын ескеру ... Оның ... ... Қуатты қаражат ақыл-ойды алға сүйреп, ... ... ... ... ... ... бәсекелестік күшейді. Креативтік (ерекше ұсыныстары ... мен ... ашық ... әділ бәсекелестік майданына
шықты. Ақыры олар Ұлыбритания аралына сыймай, ... ... сан ... ... таң ... ... ... өмірге әкеліп,
талантты шығармалардың тұсауын кесті. Уақыт өте келе ВВС-дің арнасына
сыймаған ... ... ... ... ... ... сыйлады. Ол
жантайып жатып, жаның рахатқа батып көз алмайтын әйгілі “Discovery” арнасы.
Алайда ағылшын телестудиялары ... де ... ... жоқ. ... ... ... табысы кеткен шығынды ақтап қана қоймай, қомақты пайда
түсіре ... ... ... ... оған ... қаржылай
демеушілік қолдау беру, тақырыпты ... ... ... ... ... жағдай туғызды. [30]
Екіншіден, бұл деректі сериалдар өз телеарналарымыздан куә болып
жүргендей, ... ... ... ... ... ... деректі
сериалдары қандай керемет болса, соған ... ... одан да ... ... ... ... туындылардың орны ерекше. ... ... болу - ... ... ... асыл арманы
көрінеді…. Осылайша Ұлыбританиядағы телеөнер бәсекелестігі ... ... ... отырып, кейін хайуанаттар әлеміне саяхат жасайтын “Animal
planet” арнасы да дүниеге келді.
Демек, бұл ... ... ... біз ... идеология мен мәңгілік мүддені аңғаруға болады әрі оны
еріксіз мойындауға да тура ... жер ... ... ... ... ... фабрикасын
жасақтауға Еуропадағы мықты мемлекеттер қатарынан Лондон әкімшілігі қалайша
оқ бойы алға озып шықты? Демек, байқайтынымыз, ... ... ... ... ... ... ... билікке біртабан жақын
компания, концерн және қаржы топтарының қуатты ... ... ... ... мен ... ... ерекше орынға
ие рухани танымдық бағдарламаларға талдау жасағанды жөн ... ... ... ... әр ... ... ... «Күмбез» рухани
танымдық бағдарламасы мен «Хабар» агенттігіндегі бірнеше жылдан бері
қоғамдағы ... ... бірі ... ... ... тіл
бағдарламасын алдым. Бұл күндері дүйсенбі сайы жаңа бағытта өңделіп ... «Тіл ... ... ... жеке ... ... көрсек.
«Күмбез» рухани танымдық бағдарламасы. Аты ... ... ... ... ... «Қазақстан» ұлттық ... ... ... ... Жоғарыда айтып кеткенімдей бұл бағдарлама
сенбі күндері сағат 11:15 ... ... ... алты ... ... ... Бұл бағдарламаның әр тақырыбы діннің аясында
болады. Мысалға:
«Мәдени мұра және дін» (7 ... өнер және дін» (14 ... ... Президентінің имеджі» туралы
(21 сәуірде)
«Көп конфециялы дүние жүзілік дін ... бас ... ... Республикасы Президентінің сіңірген еңбегі»
(28 суірде)
«Дін және бейбіт өнер» (12 мамырда)
«Дін және ... ... (19 ... және ... болмыс» (26 мамырда)
Бағдарлама сұхбат түрінде өтеді. Тақырыпқа байланысты зиялы қауым өкілдері
келіп өз ойларын айтады. Мәселен «Жаһандану және ұлттық болмыс» ... ... ... ... ... пен Әлихан Байменовтың әңгімесіне
тоқталсақ. Бағдарламаның дәл осы санында ... ... мен ... қарастырған студиядағы жүргізуші, ұлттық құндылықтарымызды сақтап
қалу төңірегінде зиялы қауымның ой-пікірін ... Міне сол ... ... ... ... ... ... босаған ұлттың рухы мен санасы шарқ ұрып,
жаһандану кеңiстiгiнен ... ... ... даму ... ... iздейдi. Орталық Азиядағы мемлекеттер арасында даму
қарқынының үрдiсiмен ... ... ... ... ең ... инновациялық саланың серпiндi дамуын ... ... ... ... ... тарқату, қоғамды демократияландыру
процестерiнiң сыннан өткен әдiстемелерiн қолдану қажеттiлiгi туындады.
Жаһанданудың ... ... оның үш ... ... арасындағы тауар
қозғалысының нығаюы, капиталдың, адамдардың еркiн ... ... ... ... ... ретiнде халықаралық валюталық
операциялардың ... ... ... ... атап ... ... халықаралық валюта жүйесi үш кезеңдi: реттеудiң алынып тасталуын,
интернационалданудың және инновацияны бiр мезгiлде бастан кештi. ... ... ... және ... ... туындайтын ақпараттың,
зияткерлiк өнiм мен идеялардың еркiн қозғалысы жаһандану ... ... ... несiмен жақсы? – дегенде «Бұл мәселеге бiздер ең алдымен,
қазақ халқының, қазақстандықтардың ұлттық, рухани, мәдени, дiни, ... ... ... қорғалынуы тұрғысынан қарауға ... ... ... ...... ... ... жағдайында
халықтардың ассимилияциялануға ұшырамауын осы бастан билiк орындары,
үкiмет, құқықтық қорғау органдары ... ... жөн ... ... ... берi тынбай айтылып келе жатқан, әлi де айтыла ... ... ҚР ... 7 ... ... ... жөніндегі проблеманы алайық.
ҚР Конституциясы бойынша қазақ тiлi Мемлекеттiк тiл мәртебесiне ие
болды. Сондықтан да Мемлекеттiк ... ... ... Заң ... ... ... өмiрдiң саласында Мемлекеттiк тiлге
көшуi қажет едi. Өкiнiшке қарай, Ата Заңның талабы көрер көзге ... өзi ... ... ... ... ... ... әрине, қалыпты жағдай емес-тiн. Қостiлдiлiк жағдайындағы ... ... еру, ... ... 9 ... ... ... негiзгi ұлттың рухани өмiрiн ... ... ... байқалынды», -дейді Әлихан Байменов.
Қазақ халқының белгiлi ақыны Несiпбек ... «Тiл ... ... келуге болмайды. Қазақ тiлi – ... ... ... жазылған бап орындалуы керек», - дейдi. Елбасы
мемлекеттiк тiлдi жетiк бiледi. Ал бергi ... бен ... тiлiн ... ... ... ... қауiп төнбейдi. Мәселен, қазiргi
жаһандану дәуiрiнде халықтар ұлттық рухы, тiлi, дiлi мен болмысы деген
проблеманы да ... ... ... ... ... ... ... тоқтала
келiп: «Өркениетке жету жолында қазақ ұлтының әлемдегi барлық ұлттармен
жаһандасып, бiрлесуiнiң түк те қажеттiгi жоқ. Бiздi қайтсең де ... ... ... ... итермелеп, күштеп жатқан ешкiм жоқ.
Бұндайға және жол берiлмейдi. Жаһандасудың ... ... ... ... бiлiм ... ... бiлуiмiз қажет. Бұл
қуатты технопарктер, индустриялды-инновациялық шағын ... ... ендi рух, тiл, ... дiн, ... ... ... ... халайық! Жапон халқы жаһандану мен өркениет технологиясының самғау
биiгiне ... ... осы ... ... ... ... осыдан 15-20 ғасыр
бұрынғы әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрiн, рухын, саналық ойлау пәлсапасын
сақтады. Мiне, қазақ үшiн ... ... ... үлгi ... халқының
өнегесi болып табылады», - дейдi. [31]
Қайсыбiр қоғамда ... ... ... және ... қажеттiлiк
ұғымдары бiр-бiрiнен ажырамайды. Даму заңдылығының мұндай ... ... ... ... болмысына да тiкелей ... ... ... ... ... халқы, Қазақстан Республикасы өзiнiң
қайталанбас келбетi мен ұлттық жеке ... ... Еуро ... ... оңтүстiк шығыс Азияның ... ... ... ... ... ғаламдық қауымдастыру проблемасына асықпай
байыппен қарағанымыз жөн болады. Өйткенi, өркениеттiлiк заңы ... ... ... елдердiң озық технологиялары мен тәжiрибесiн дамушы елдерге
жеткiзетiн өзара үйлестiрушi-әдiстемелiк құрал ретiнде ... - ... ... өз ... ... ... ... бiлiм экономикасына көшудегi ғаламдастырудың
үрдiстерi мен сынақтары, оны ... ... ... ... ... ... Жолдауында тағы да тұжырымдады. Оны бiлгiрлiкпен пайдалану
арқылы ұлттық болмысымызды жетiлдiре түсемiз. Мұның өзi өркениет биiгiне
жетуiмiзге зор ... ... «Тіл – әр ... кешегі жүріп өткен
жолын, бүгінге ... ... ... апарар мүддесін
бейнелеуші, яғни бар тарихының куәгері, деректі көзі» деп
С.Аманжолов, айтқандай тәуелсіздік алып, ... ... ... ... ... ... үшін өзінің ұлттық тарихын бағамдау парыз.
Себебі барлық әлем халықтары ... ... ... да тартысты тарихи жолында
жиған мол тәжірибесінің арқасында бүгінге жетті, бүгінгі болмысына сүйене
ертеңіне қол ... ... ... ... ...... мен ... мен ұмтылысы көп кешегісінің, арман-мақсатқа жеткізер, мол үмітін
артар ертеңі – бүгінгі шарайнаның жалғасы болып табылады. Ал, осы ... ... ... ... оның тұла ... өзегі – ғасырлар ... ... ... Халық жадында жаңғырып, оның күнделікті ... ... ... ... – өлі ... десек, жансыз тарихтың жер
бетінен мүлдем жоғалған ... ғана ... ... ... замана келбетіне әкелетін ұлы күш – ұлт тілінде қалыптасқан.
Академик ... ... ана ... ... ... басып өткен
барша өмірі мен бүгінгі болмысының арасын үзбей жалғастыратын рухани
көпірге ... ...... ... ... ... елдік қасиеті, ұлттық
болмысы дейтін болсақ, халықтың жүріп өткен жолы, кешегі ... оның ... бірі – ... ... ... ... Ғасырлар бойы
қазақтың ұлт ретіндегі мәдени тұтастығына ең негізгі ұйытқы болған – ... ... ... тілі ... бойы ... қиын-қыстау кезеңдерді басынан
кешірсе де өзінің шынайы болмысын, ұлттық рухани күшін сақтап қала ... ... ... ... тілді келер ұрпаққа жеткізу –
бүгінгі күннің еншісіндегі мәселе. «Әрбір ... жер ... ... - ... үшін ... ... қанатты сөзді назарда ұстасам, әрбір ұлттың басты
рухани құндылығы – тілі арқылы ғана ... ... Ол үшін ... ... тұсындағы тілдік саясатты жоғары деңгейде жүргізе
білу парыз. Өйткені ана тілі мәселесі – сол ... ... ... ... халықтың баяғысы мен бүгінгісін таразылай отырып, болашағын
танытатын, сол ... ... ... ... ... түптеп
келгенде мемлекет тілінің, ұлт рухының көтерілген биігімен өлшенеді.
Қазіргі қазақ тілі өсіп-өркендеген, қоғамдық қызметі сараланған ... ... ... қолдануға жарамды, заман талаптарына толық
жауап бере алатын тіл болып табылады. Елбасы Н.Ә. ... «Біз ... ... ... ... бірі – ... тілін, барлық қазақтардың ана тілін одан әрі дамытуға бар күш ... ... ... деген мағыналы сөзінің орасан зор мәні
бар.
«Хабар» агенттігінен берілетін «Тіл тірегі» ток – шоу ... ... 30 ... ... ... ... ... үш
бөлімнен тұрады. Біріншісі, дебат, яғни тақырыпқа ... ... ... мен ... ... ... береді. Екіншісі,
«сөз тапқанға» деп аталынады. Мұнда қазақ тілін жетік білетін өзге ... екі ... ... жарысады. Оның өзі бірнеше сайыстардан тұрады.
Үшіншісі, шешендер ... ... ... ... ... ... екі саны ... Оның біріншісі
«Қазақстанда тұратын өзге ... ... ... ... ... бала ... ... десең, бесiгiңдi түзе» деген дана халқымыздың көрегендiкпен
айтқан нақылы ерiксiз ойға оралады. Сол түзеуге қажеттi бесiгiмiздiң бiрi —
балабақша мекемесi, ... ... ... бала кезден басталатындығы бесенеден белгiлi жәйт.
Жақсылық, iзгi игiлiк адам бойына нақ сол кезде егiлетiндiгi белгiлi. Мiне,
осындай ... ... ... ... ... ... ... Балабақша — тәрбие мен алғашқы сауат ... ашар ... бiрi. Жас бала ... ол — ... жарып, жаңа
көктеп келе жатқан жас шыбық iспеттi де, ал тәрбиешi болса — жаңадан көктеп
өсiп келе жатқан ... ... ... ... iспеттi.
Балабақша тәрбиесiн көрмей өскен баланың кейбiреуi нашар тәрбие алады да,
өжеттiктi — дөрекiлiкке, бiлiмдiлiктi — ... ... ... ...... ... жiберерi хақ.
Мұндай жәйттер өмiрде байқалып қалып жүрген жоқ па? ... ... ... мен ... ... ашу үшiн өте қажеттi, Әрi баланың
адамгершiлiгiн қалыптастыратын рухани күш ... ... ... ... ... отырып, болашақ тарихын, дүние тарихын
тәрбиелейтiндiгiмiздi әсте естен ... ... ... ... ... бала ... ... өз ойларын бөлісуге, Медеу
ауданының оқу ... ... С. ... және де ... Институттың» докторанты Н. Нағашбайқызы келді. Екі жақ ... ... ... ... оқу құралдарының жоқтығы, мемлекет
тарапынан қаржының төмен берілуі және де басқа ... ... ... ... 156 ... 34 ғана ... ... Қазіргі таңда
отбасылардың көпшілігі балаларын қазақ балабақшаларында тәрбиелегісі
келеді. Бірақ, ... ... орын жоқ ... ... ... ... ... апайдың айтуы бойынша орыс тілді балабақшаларда
қазақ топтарын ашу және қазақ ... ... үш ... ... ... ... осы күнгі санында қарашай (үшқоңыр) және
татар (достар) ұлт өкілдерінен құралған ... ... Олар ... ... сөз ... ... ... жарысты. Оған қоса қазақ
халқының мақал – мәтелдері мен ұлттық салт – ... ... ... ... ... ... тобы ... жетті.
Ойынның шарты бойынша бір – ... ... ... ... салу ... ... топ өздерінің «тіл туралы» өлеңін баршаға тарту етті.
Үшінші бөлімінде Серғазы Дәурен мен Хамадуллин Есжанның «Бала ... ... ... ... ... ... ортаға салды.
Жеңімпазды әділқазылар және көрермендер дауыс беру арқылы анықтады.
Сол сияқты әдеби танымдық, және рухани құндылықты дәріптеуге арналған
бағдарламалардың ... 2006 ... ... айынан бастап эфирға шыға
бастаған «Журнал» бағдарламасына тоқталсақ. «Білім», ... ... ... сол ... ... ... ... айдарлардан
тұрады. Мұндағы қоғам, мәдениет, тұлға сынды айдарлар ұлттық ... ... және ... сақтауға көмеге тиіп жатыр. Ең бастысы,
жаһандану дәуірінде ұлттық ... ... үлес ... ... осы жылғы 05 мамырында шыққан төл теңгеміздің
тарихына байлынысты сюжетте, еліміздегі ... ... ... ... туралы суреттелген. Сондай- ақ еліміздің елтаңбасына қатысты ... ... ... Шота ... ... саралап алсақ. Оның айтуынша
Қазақстан егенмендігі оның ... ... ... ... Өйткен ол қазақ
халқының төл мәдениеті.
Жиырмасыншы ғасырдың адамзат баласы ұрпағының өмірінен алатын орны тым
қомақты десек, тек соның ... ұлы ... ... ...... ... келу мерзімін дәуірмен салыстырсақ, оның тарих қойнауынан
шығып, көпшгіліктің қажетіне айналғанына да жарты ғасырдан ... ... ... көз ... ... зер сала қарасаң қас-қағым ғана сәт.
Бұл сөз жоқ, ғаламат ілгерілеушіліктің көрінісі. «Сыйқырлы жәшік» сан қырлы
тылсым ... ... бола ... Енді ол ғажайып «көк сандық» уақыт
уысынан шыға, әлем атты ... ... әр ... көз ... ... ... әрі таң қалдыра отырып биік ... бет ... ... құдіреттілігі де сол, адам өмірімен біте қабысып, күнделікті
тіршілігінің бір бөлшегіне айналып үлгергендігінде болып ... ... ... ... ... ... да адамзат
үшін аянбай қызмет ететін, мақсаты мен мүддесі айқын идеологиялық ғаламат
күшке айналып ... ... ... ... ... ... елітіп,
баурап алуға дайын тұрады. Оны телевизиялық көрсетілімдердің әр ... ... ... да шығар... Дегенмен, қазіргі жер беті ... ... өмір сүре ... ... аян. Әрі оның ... ... ... көрсетілімдердің үштен біріндей. Ал біздің
айтпағымыз, соның арасында телесериалдарға да ... тән. Олай ... ... сипаты қазіргі «адам тәрбиелеу» ісіне керісінше тойтарыс
беріп отыр десе де ... ... ... ... жат ... ... саясаттың» да бұғып жатуы турасында айтылып қалып жүр.
Ал үнемі зұлымдық пен озбырлықтан тұратын киноны эфирден беру ... ... хақ. ... ... ... ... бағдарламаларды да қаз-
қатар қою эфир этикасына жат. Мысалы, ОРТ - да «Времяның» алдында, ... ... ... ... ... Не ... ... бұл
бағдарлама қабылдауға жеңіл әрі көңілді. ... ... ... адамдардың
өзі қызыға көріп отырады. Сол сияқты, ... ... да ... бір ... Көрерменнің жас ерекшеліктеріне, талғамына ... ... ... ұсынылады. Әдетте, демалыс күндері әзіл-сықақ театрларының
кезекті қойылымы немесе жыр ... ... ... ... ... Егер тиімді
пайдалана білсе, аудиовизуальді құралдар - қоғамдық пікірді өзгертуге
орасан ықпал ... ... күш. ... ... ... суреттейтін,
дамыған, демократиялық тұрғыда ұйымдастырылған БАҚ-ның болуы - ... ... ... ... мемлекет болуының ең негізгі
кепілдіктерінің бірі екені даусыз. ... ... ... ... ... ... маңызы бар мүдделерін қорғауға, шыншыл да жан-жақты
ақпарат ала отырып, қоғам ... ... ... ... мен оқиғаларға
объективті көзқараспен қарап, аудиторияға дұрыс ... ... ... ... ... бетін тойтаруға болар, ал бірақ, «күшейіп» алған БАҚ
тасқынын ... өте ... ... ... ... ... ... алу
жолында жүргізіліп жатқан Ресей саясатының жастар тәрбиесіне ықпал-әсері
жоқ деп кім айта ... Тек ... ғана ... ... ... Қытай, АҚШ,
Түркия, Франция ақпарат агенттіктерінің алға қойған өз мақсаты, көздеген
мұраты бары анық. ... ... да ... ... ... бен
таным-тағылымымызға кереғар ақпараттар таратуда: ... әр ... ... ... ... ... ... өз позициялары мен
көзқарастарын жастарымызға күштеп таңуда. ... ... ... өзі ... ... жау көріп, лаңкес деп тапты. Әрине, бұл
пікірге қосылуға ... ... ... ... ... ... ең жақыны теледидардың қауқары жаханға осындай жат ... ... ... аудиовизуальді мәдениеттің «жабайы» сипаты
әрі кереғар көрінісі деп осыны айтуға болатын шығар. ... 2001 ... ... ... ... бір ғана дүрлікпе оқиға күллі этностың бір
бөлшегі саналатын мұсылмандар үшін таскенеше зиян боп жабысты.
Қазір ... ... ... сын аз ... ... жоқ. Бір
ғана сол шетелдік түрлі фильмдерді жоғарыда сөз еттік. Ал ... ... ... ... ... Бұл ... елдегі «БАҚ туралы» заңымыздың
олқылығы боп табылса керек. Онда тек ... ... ... ... ... ... қатыгездігін әспеттейтін, зұлымдық ... ... толы ... ... ештеңе айтылмайды. Ал ... өз ... жас ... санасын бірден улап алуға бейім. Немесе
бір басталса, бітуі екіталай мән – мағынасыз телехикаяларды да жеке ... Егер ... ... ... таралатын негізгі 9 арна бар
десек, зертеуіміз бойынша сол тоғыз арнаның бір апта ішінде ... ... ... ... былайша топтауға болады:
|1. | КТК | 62 ... ... | НТК | 50 ... ... | ... - 1 | 25 ... |
|4. | ... Ел арна | 20 ... ... | ... Қазақстан | 19 ... ... | ... | 16 ... ... | ... | 2 ... |
Дәл осы апталық ... сай 18 ... мен ... ... атап ... болады. Және бұл көрсетілімдердің
барлығы да жұрт жұмыстан келіп, төрт көз түгел жиналғанда эфирге шыққан. ... кино апта ... 10 рет қана ... Оның ... күндізгі сағат
11:00; 14:25; 16:35 ... ... Ал, бұл ... ... аса көп ... өздігінен белгілі. Көріп отырғанымыздай, эфир
уақытының басым бөлігін шетелдің арзанқол телехикаялары алып тұр. Мәселен,
NNT аталатын өзбек ... ... бар. Бұл ... ... арнасы деп те қаласың. Өзінің таралымы жағынан Оңтүстік өңірді
де қамтитын бұл арнаның эфирінен жергілікті жұрт қазақ телеарналарынан ... ... ... ... Тіпті, бойжеткендерден бастап, әжелерге
дейін қай ... қай ... ... хабардар. Қазір осы арнаның
өзінде 8 ... ... ... Халық оларды үзбей көреді. Мәселен,
кешкі 7.00-де ... ... ... атты сериал беріле
бастағанда көшеден ... ... таба ... ... ... ... арнасында да осы сиапттағы сериалдар болды. Оған күнделікті
таңертеңгісін ... ... ... ... ... күн бар ма екен ... атты ... жатқызуға болады. Осы
тұста “Хабар” мен ... ... ... ... көп ... бар екендігіне көз жеткізуге болады.
“Vashlar” махаббат сериалдарын бере тұра ұятты, ұлттық менталитетке ... ... ол ... ... ... отырған. Міне, осы жағы
біздің тек “Хабар” ғана ... өзге ... ... үшін де ... ... ... әлемді шарпып тұрған дәл қазіргі шақта
біздің ұлттық ... де аса ... ... ... ... ... да
түсінікті. Сондықтан бүгінгі буын мен ... ... ... сауатсыздықтың
соңына түсіп кетпес үшін отандық телевизияның мойнына артылатын салмақ та
орасан және оның да сұрауы болуға ... ... ... ... ... ... ал ... күшейіп алған БАҚ-қа тойтарыс беру қиынның қиыны.
Рас, бұл ретте тәрбиелік мәнге ие ... ... мен ... ... дәл ... ... зәрулік танытып тұрғандығын баса
айтқымыз келеді. Бұл – ондай дүниелердің бізде мүлдем жоқ ... ... ... ... ... тәрбиелей алатындай ұлттық нақышқа
сай тың туандыларды дүниеге әкелуге деген құлшыныстың аздығында. Біздегі
танымдық, ... ... ... мен деректі сериалдардың көбісі
шетелдік өнімдер екендін ... атап ... ... ... ... тамашалай
бергеннен түбі бір жалығары анық. Өйткені, ... көз ... ... жарқыраған соны серпіліс, ізгі идеялар, жанына ләззат сыйлар
рухани байлық күтеді. Әңгіменің ...... ... күші
халықтың ниетімен сабақтасып жатуында. Әрине, телевизия өнерінің өзі бізге
Батыстан келді. Енді біз үшін сол ... ... ... өз ... ... ... кез ... жетті. Ол Еуропаға да, өзге
жұртқа да керек емес, ол өз халқымызды рухани “азықтандыру” үшін ... ... ... ... ... ... сөзімен
айтқанда “біз халықты тәрбиелейтін экран жасауымыз керек”. Сол үшін отандық
телевизиядағы халық санасына оң ... ... ... ... бола ... ... ... қажетті түйткілдерді шешудің мынадай
жолдарын ұсынамыз:
1. Мемлекет ұлттық немесе коммерциялық телеарналар ... ... ... ... ... ... фильм, телеочерк, сериал,
танымдық хабарлар т.б.) көбейтуге арнайы ... ... ... Мемлекет жекеменшік студиялардың артуына жәрдемдескені жөн. Оларға
салық жеңілдіктерін қарастыру да ... және ... ... ... ... үзбегені дұрыс.
3. Қазіргі «Қазақфильм» киностудиясы мен елдегі телеарналар арасындағы
байланысты жандандыру қажет.
4. Телевизия саласындағы қабілеті жетік мамандарға қолғабыс, ... ... мен кино ... факультеттерінде білім алып
жатқан жастардың ынтасына ден ... ... ... ... ... кинотеатрлардан бұрынғыдай “киножурналдар” көрсету ісі мүлдем
байқалмайды. Ал нағыз халықты тәрбиелейтін деректі фильмдердің ... да сол ... ... ... ... оның ішінде жастардың да деректі фильм ... ... ... еді.
6. Еліміздің Мәдениет, спорт және туризм министрлігі отандық
телеарналарға ... ... ... әр ... ... ... ... керек. Себебі, кейбір телеарна басшылықтары тарапынан
сол телеарна үшін оның еш қажеті де жоқ болуы мүмкін.
Рас, адамзатқа тән ... ... ... бір ғана ... ... ... ... тұтас бір ұлттың өсіп-өнуіне,
өркендеуіне қаншама ықпалын ... Егер ол ... ... ... ... ... қыл аяғы сол ... пен оның мекен ететін ... ... ... бар. Ең ... оған деген әр елдің рухани
қуатының мығым болғаны маңыздырақ. ... ғана ... ... ... ... мен құнды рухани дүниесі – мәдениеті ешқашан жұтылып кетпек
емес. Қысқасы, бұдан шығатын қорытынды, ұлттық ... ... ... тәрбиелеу мәдениетіндегі талпынысы ұшан-теңіз. Тек бізге
қажеттісі оның ... ... ... ... ... ... бағытталуы. Қорыта айтқанда, ұрпақ тәрбиелеуде
аудиовизуалды ... ... ... ... ... ... Оны біз ... барысында отандық аналардың ішіндегі беткеұстарлары
«Қазақстан» мен «Хабар» арқылы ашып беруге тырыстық. Ең бастысы сол ақпарат
құралдарының ... ... ... ... адам ... әсер етіп ... ... күрделі де келелі сұрақтың жүгі тұр. Оның да
астарына ... ... ... ... ... ... ой-санасын
қалыптастырып, танымдық зердесін ашуға біріншіден, ... ... ... ... ... ... Екіншіден, телеарналарда халықтың
рухани ... ... ... ... ... ... шығармашылық бірлестіктің болғаны әбден дұрыс деген қорытындыға
келеміз. Ол өз ісіне адал берілген, соны зерттей ... ... ... ... ең ... ... ғаламат күш болғандықтан да
ондағы журналист қауымының көкейіне қашанда адамзаттық құндылықтарға арқау
боларлық тың идея ... ол ... ... мен ... ... талғаммен алға сытылып шыға білуінде. Бұларсыз қанша жерден
қаражат табылып, қолдау-қолпаштау ... ... ... ие
қандай да рухани өнімді дүниеге әкелу мүмкін емес. Яғни, ... ... ... ол қай ... тән ... алдымен, оның кім
үшін, неге және қандай мақсатпен дүниеге келетіні ойландырса керек-ті.
Сілтемелер ... ... Қ. ... ... ... даму ... Білім, 2006. – 220 – 225 бет.
2. Тұрсын Қ. ... ... ... даму проблемалары.
Алматы, Білім, 2006. 256 – 257 бет.
3. Прохоров Е.П. Введение в теорию журналистики. М. МГУ, 1995. 294 ... ... Қ. ... экран құпиясы. Алматы, Қазақ Университеті, 1998. –
198 ... ... Қ. ... тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары.
Алматы, Білім, 2006. 260 – 265 бет.
6. Амандосов Т.С. публицистика – дәуір үні. ... ... 1974. 55 ... бет.
7. Сәрсенов Ж. Көзімді жұмсамда көрем сені. // Айқын. 03.06.2006.
8. Тұрсын Қ. ... ... ... даму ... ... 2006. – 315 бет.
9. Омашев Н. Радио журналистика. Алматы, Экономика, 2005. – 15 ... ... К. ... ар керек. Алматы, Қазақстан, 1989. – 239 бет.
11. Смирнова М.Г. ... ... ... ... ... в ... ... странах. М. МГУ, 1984. – 217
бет.
12. Кузнецов Г.В, Цвик В.Л. ... ... М. МГУ, 1994. ... – 49 ... ... Г.В, Цвик В.Л. ... ... М. МГУ, 1994. –
42 бет.
14. Есжанов А.Е. Қазақ халқының ұлттық рухани құндылықтары жайында. //
Білім. 2006. №1. – 5 – 6 ... ... Б. ... жеті ... ... ... 1982. – 42 ... Мекішев Б. Әлемнің жеті кереметі. Алматы, Өнер, 1982. – 44 ... ... Ж. 2004 – 2006 ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасы туралы. // Қазақ. 03.03.2004.
18. Шаймерденұлы Е. Жауһан жәдігерлер жаңғырады. Тарихи бағдарлама
тынысы. // Егемен Қазақстан. 16.12.2006.
19. Елубай С. ... ... ... келсе, ұлттық мәдениетті қолда. //
Егемен Қазақстан. 10.06.2006.
20. ... Р. ... ... ... ... бастап барады. //
Айқын. 17.03.2007.
21. Сәрсенов Ж. Балалар ерте есейгісі ... // ... ... ... Б. Қазақ ертегілерін қашан экраннан көреміз? // Қазақ
әдебиеті. ... ... Ж. ... ерте ... ... // ... 20.01.2007.
24. Есенбекова Ұ. БАҚ ұлттық мәдениет хақында. // ҚазҰУ хабаршысы.
Журналистика сериясы. 2005. №14. 173 – 175 ... ... С. Мен ... ... ... ... // Жас қазақ.
06.10.2006.
26. Садық М. Деректі фильмнен үлкен ... ... ... ... ... 7 – ... ... www.khabar.kz
29. Садық М. Деректі фильмнен үлкен киноға дейін. Астана, Фолиант, 2004.
– 26 – ... ... Әли С. ... және ұлттық болмыс. // Дала мен қала. 30.03.2007.
Қосымша:
32. www.aikyn.kz
33. www.qazaq.kz
34. www.almaty.kz
35. www.egemen.kz
36. www.kazadebiet.kz

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөз, наным және оларды еркін білдіру құқығы6 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Бағдарламалық қамтамасыз етуді жобалаудың әдістері.7 бет
Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі қаржы стратегиясы5 бет
Ортағасыр мәдениеті18 бет
Соғыс және бейбіт уақытындағы азаматтық қорғаныстың міндеті мен рөлі5 бет
Шыңғыс Айтматов7 бет
Шыңғыс Айтматов 5 бет
Қылмыстық құқықтағы жазаның түрлері мен мақсаты6 бет
“Қазынашылық бюджетінің кірісін бақылаудың” ақпараттық жүйесін талдау69 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь