XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанды еуропа және орыс ғалымдарының зерттеуі

Мазмұны

1. XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстан тарихы проблемаларының батыс тарихнамасынан көрініс табуы.
1.1. Шетелдік зерттеушілердің қазақ жерін зерттеудегі саяси қырларына зейін қоюы.
1.2. Қазақ қоғамының әлеуметтік – экономикалық және мәдени табиғатын анықтау проблемаларын зерттеу.

2. Шет елдердегі Қазақстанды зерттеу орталықтары.
2.1. Америка Құрама Штаттары. Соғыс, революция және бейбітшілік мәселелері жөніндегі институт.
2.2. Батыс Еуропадағы басқа да зерттеу институттары.

3. XVIII ғасырдың 20 – шы жылдарынан бастап қазақ жеріне келген орыс және батыс саяхатшылары.
3.1. Кеңес империясы кезіндегі Қазақстан тарихының батыс тарихнамада зерттелген негізгі мәселелері.

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі. Тарих кешегіге емес бүгінгіге, келешек – бүгінгігі ұрпаққа керек. Қазақ халқының мыңдаған жылдар бойғы тарихына көз салып қарасақ, осынау көшпелі жұрттың мұқым тіршілігі тек қана өзінің тәуелсіздігі үшін жанталасқан күреспен өтіпті. Қазақстан тарихының өткен күндеріне зер сала қарасақ, тағдырдың таклай қысталаң шақтарында тапқанынан жоғалтқаны көп халқымыздың сан – қилы қиындықтарды бастан өткергенін көреміз.
Ресей империясының экономикасы мен саяси өмірі саласына Қазақстанның енуі оның ерекшеліктерін жан – жақты зерттеуді: оның тарихи өткеткенін ой елегінен өткізіп, тпбиғи ресурстарын, өндіргіш күштер деңгейін анықтауды қажет етті. Қазақстанды зерттеумен Ресейдің және Еуропаның толып жатқан ведомстволары – Ғылым академиясы, Географиялық қоғамы, Тау – кен ведомствосы, Қатынас жолдар министрлігі, Мемлекеттік мүлік министрлігі, Қазан университеті жанындағы Археология, тарих және этнография қоғамы және басқа да ұйымдар айналысты.
Өлкеде қалыптасып келе жатқан зиялылар, мұғалімдер, дәрігерлер, саяси айдаудағылар зерттеу жұмыстарын жүргізді. Қазақстан аумағында құрылуы немесе қызметі халықшылдар есімдерімен байланысыты емес ғылыми экспедиция, қоғам, мұражай жоқтың қасы. Олардың көбісі мұнда саяси айдауда болды немесе қызмет бабымен келді. Өлкеде . Өлкеде ғылыми жұмыспен айналысу орыс революционерлерінің Қазақстандағы өмірінің сәулелі шақтары болып табылады.
XVIII ғасырда батыс еуропалық шығыстануда Қазақстанды зерттеу онша қомақты орын алған жоқ, мұны ішінара зерттеушілер қолында болған деректемелердің аз екендігімен түсіндіруге болады. Алайда, XIX ғасыр ішінде көптеген саяхатшылардың, дипломаттардың, көпестер мен миссионерлердің күш – жігері арқасында ортаазиялық аймақ халықтарының әлеуметтік – экономикалық және саяси тарихы туралы алуан түрлі фактологиялық материал жинақталды. Мысалға келтірсек, белгілі тарихшы және мемлекет қайраткері А.И.Левшин (1797 - 1879) «Қырғыз – қазақ немесе қырғыз – қайсақ далаларының сипаттамасы» деген іргелі еңбегінде еуропалықтарға қазақтардың географиясын, тарихы мен этнографиясын бір жүйеге түсіріп, суреттеп берді және Ш.Уәлихановтың айтуы бойынша, қазақ тарихы үшін Геродот даңқына лайық еңбек сіңірді.
Отаршылдық пиғылдағы патша өкіметі XIX ғасырдың екінші жартысында көптеген жергілікті өлкетану қоғамдары мен бөлімшелерін ашады. Жергілікті өлкетані қоғамдарының міндеттері «географиялық, статистикалық, этнографиялық және жаратылыс – тарихи материалдар жинап, өңдеу және тарату ғылыми экспедицияларды жарақтандыру» боды.
Патша өкіметінің отралау саясатына деген қарсылыққа қарамастан, өлкетану қоғамдарының жұмысында айқын екі ағымның өкілдері болды. Бір жағында – патша өкіметінің отарлау идеологиясын жүргізушілер: генералдар, губернаторлар, дін қызметкерлерінің бір бөлігі мен шенеуніктер тұрса, оларға қарама – қарсы жақта прогресшіл пиғылдағы зиялылар: мұғалімдер, дәрігерлер, агрномдар, табиғаттанушылар, саяси жер аударылғандар тұрды.
Ғылыми қоғамдарды қызықтырған тағы бір мәселе қазақ халқының тарихы болды. Қазақстан тарихы көптеген ғалымдардың зерттеу нысанасына айналды. Қазақ халқының өзіндік ерекшелігін зерттеушілер білімнің әр түрлі салалары бойынша жұмыс істеді. Саяси жер аударылғандардың назарын Қазақстан археологиясы аударып, Н. Коншин, Д. Кастанье, А. Харузин, Л. Чермак, Д.А. Клеменц, Л. Каллаур, Д.И. Ивановтар Қазақстандағы бірқатар обьектілер туралы еңбектер жариялады. Қазақтардың этнографиясы жөнінде де көптеген мөлшерде мақалалар жарық көрді. Осы сипаттағы барынша қызықты еңбектердің бірі Ф. Зобниннің «Қазақ даласындағы еріксіздер, құлдар және төлеңгіттер туралы мәселе жөнінде» деген еңбегі еді.
Қазақстанды басқару саласындағы әкімшілік реформаларға байланысты қазақтардың дағдылы құқығы зерделеп, жүйеге келтіру керек болды. XIX ғасырдың 40 – шы жылдарынан бастап әр түрлі мекемелер қазақтардың дағдылы құқығы жазбаларын жинауға кірісті. Қазақтардың дағдылы құқығы
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Әбдәкімұлы Ә. Қазақстан тарихы (ерте дәуірден бүгінге дейін), Алматы, 2005. – 608 бет.
2. Қозыбаев М. Актуальные проблемы изучения отечественной истории, Алматы, 1999. – 218 бет.
3. Галиев В.З. Медицинская деятельность ссыльных революционеров в Казахстане (вторая половина XIX века), Алматы, 1981. – 392 бет.
4. Бекмаханов Е. Қазақстан XIX ғасырдың 20 – 40 жылдарында, Алматы, 1994. - 416 бет.
5. Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3 – том. – Алматы, 2002 . – 768 бет.
6. Күзембайұлы А., Абилев Е. История Казахстана (с древнейших времен до 20 – х годов XX.), Алматы, 1996 . – 366 бет.
7.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
КУРС ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы ... ... орыс ... ... XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстан тарихы
проблемаларының ... ... ... табуы.
1. Шетелдік зерттеушілердің қазақ жерін зерттеудегі саяси қырларына
зейін қоюы.
2. Қазақ қоғамының әлеуметтік – ... және ... ... ... ... Шет ... Қазақстанды зерттеу орталықтары.
1. Америка Құрама Штаттары. Соғыс, революция және бейбітшілік
мәселелері ... ... ... ... ... да ... институттары.
3. XVIII ғасырдың 20 – шы жылдарынан ... ... ... ... орыс ... саяхатшылары.
1. Кеңес империясы кезіндегі Қазақстан тарихының батыс тарихнамада
зерттелген негізгі мәселелері.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жұмыстың ... ... ... емес ... ...
бүгінгігі ұрпаққа керек. Қазақ халқының мыңдаған жылдар бойғы тарихына көз
салып қарасақ, ... ... ... ... ... тек қана ... үшін жанталасқан күреспен өтіпті. Қазақстан тарихының өткен
күндеріне зер сала қарасақ, ... ... ... ... ... көп ... сан – қилы қиындықтарды бастан өткергенін
көреміз.
Ресей империясының экономикасы мен саяси өмірі ... ... оның ... жан – ... ... оның ... ... ой
елегінен өткізіп, тпбиғи ресурстарын, өндіргіш күштер деңгейін ... ... ... ... ... және ... толып жатқан
ведомстволары – Ғылым академиясы, Географиялық қоғамы, Тау – ... ... ... ... Мемлекеттік мүлік министрлігі,
Қазан университеті жанындағы Археология, тарих және этнография қоғамы және
басқа да ұйымдар айналысты.
Өлкеде қалыптасып келе ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізді. Қазақстан аумағында құрылуы
немесе қызметі халықшылдар есімдерімен байланысыты емес ... ... ... жоқтың қасы. Олардың көбісі мұнда саяси айдауда болды немесе
қызмет ... ... ... . Өлкеде ғылыми жұмыспен айналысу орыс
революционерлерінің Қазақстандағы өмірінің ... ... ... ... ... ... ... шығыстануда Қазақстанды зерттеу онша
қомақты орын алған жоқ, мұны ... ... ... ... аз ... ... болады. Алайда, XIX ғасыр ішінде
көптеген саяхатшылардың, дипломаттардың, ... мен ... күш ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық
және саяси ... ... ... ... ... ... жинақталды.
Мысалға келтірсек, белгілі тарихшы және мемлекет қайраткері А.И.Левшин
(1797 - 1879) ...... ... ...... далаларының
сипаттамасы» деген іргелі ... ... ... тарихы мен этнографиясын бір жүйеге түсіріп, суреттеп берді
және Ш.Уәлихановтың айтуы ... ... ... үшін ... ... ... сіңірді.
Отаршылдық пиғылдағы патша өкіметі XIX ғасырдың екінші жартысында
көптеген жергілікті өлкетану қоғамдары мен бөлімшелерін ... ... ... ... «географиялық, статистикалық,
этнографиялық және жаратылыс – тарихи материалдар жинап, өңдеу және ... ... ... ... ... отралау саясатына деген қарсылыққа қарамастан,
өлкетану қоғамдарының жұмысында айқын екі ... ... ... ...... ... отарлау идеологиясын жүргізушілер: генералдар,
губернаторлар, дін қызметкерлерінің бір бөлігі мен ... ... ...... ... ... пиғылдағы зиялылар: мұғалімдер,
дәрігерлер, агрномдар, табиғаттанушылар, саяси жер аударылғандар ... ... ... тағы бір мәселе қазақ халқының тарихы
болды. Қазақстан тарихы көптеген ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігін зерттеушілер білімнің әр түрлі ... ... ... ... жер ... назарын Қазақстан
археологиясы аударып, Н. Коншин, Д. ... А. ... Л. ... ... Л. ... Д.И. ... ... бірқатар обьектілер
туралы еңбектер жариялады. Қазақтардың ... ... де ... ... ... көрді. Осы сипаттағы барынша қызықты еңбектердің
бірі Ф. Зобниннің «Қазақ даласындағы еріксіздер, құлдар және ... ... ... ... ... ... басқару саласындағы әкімшілік реформаларға байланысты
қазақтардың дағдылы құқығы зерделеп, ... ... ... ... XIX
ғасырдың 40 – шы жылдарынан бастап әр түрлі мекемелер қазақтардың дағдылы
құқығы жазбаларын ... ... ... ... ... ... Д.
Андре, А. Леонтьев, И.И. Крафт, Г.С. Загряжский, Н.Гродеков және ... көп ... ... ... сот ісін ... отбасы, жер құқығы
жөніндегі халықтық ғұрыптар жазбасы Семей комитетінің назарын аударды.
Өткен ғасырда еуропалықтар білімнің негізгі көзі ... ... ... ... нарративтік әдебиет болатын.
Халықтар тарихының, әдет – ... ... және ... ... тұратын табиғи ортамен байланысты екені ... идея ... ... мен ... өзегі деуге болады. Түркістан
мен Дала өлкесінің тарихы жөніндегі қорытындылаушы ... де ... ... рөл ... ... құрылған. XX ғасырдың басынан
бастап ... ... ... ... көзқарастарында
түбегейлі өзгерістер болды. Эволюционзмнің дағдарысы, атап ... ... ... ... ...... ... көшпелі
қоғамдарының да тарихын айқындайтын көптеген факторларды тануға негізделген
әр түрлі ... мен ... ... және ... ... ... болуынан көрініс тапты.
XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қазақ даласында болып
кеткен шетелдіктер өз еңбектерінде Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші ... мал ... көші – қон ... мен жер ... егжей –
тегжейлі суреттеп, сауда мен егіншіліктің дамуына назар аударған.
Қазақтар туралы, олардың тарихынан әлеуметтік құрылымынан, ... ... ... ... мен әдет – ... ... ... түрлі
мәліметтер бар жалпы еңбектермен қатар қазақ қоғамының саяси, экономикалық,
құқықтық жақтары мен ... ... ... ... ... және ... көрсететін еңбектер аз емес. Олардың бір
бөлігі мерзімді басылымда жарияланған, ал басылымдар ауқымы ... ... ынта – ... және ол ... ... те, ... ... құштарлықты
көрсетеді. Мұндағы ерекшелік қазақ қоғамы өмірінің әр түрлі жақтары туралы
назар аударарлық материалдарды басылымдарға ... орыс және ... ... ... ... Бұл ... ... жерін зерттеуі
туралы еңбектерді қарастыру өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Соның негізінде, XVIII ғаырдың соңы мен XX ... ... ... орыс ... ... зерттеу жұмыстары мәселесі бойынша
жазылған ... ... ... ... тың ... бірі.
Негізгі мақсаты мен міндеттері. XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың
басындағы Еуропа және орыс ... ... ... ... жаңа ... мен ғылыми еңбектер негізінде сыни көзқарас
арқылы жан – жақты ашып көрсету – ... ... ... ... ... жұмыстың негізгі міндеттері туындайды:
1) Қазақстанды зерттеу жұмыстары мәселелеріне ... ... ... ... ... авторлардың берген ... оған ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі авторлардың еңбектерін
қарастырып, ашылмаған қырларын назарға ашып көрсету.
3) Қазақстанның егемендік ... ... ... еңбектердегі
авторлардың тұжырымдарына талдау жасап, оны салыстыру.
Жұмыстың тарихнамасы. Курс жұмысын жазу ... ... ...... мәліметтер пайдаланылды. М. Қозыбаевтың
«Актуальные проблемы изучения отечественной истории» атты еңбегінде тақырып
аясында тың ... ... А. ... ... ... края и ... его успехи» таңдамалы еңбегінде орыс
және ... ... ... мәселелері жөнінде мағлұмат беріледі. Ә.
Әбдәкімұлының «Қазақстан тарихы (ерте ... ... ... ... ... ... зерттеу орталықтары мен ғалымдардың
зерттеу еңбектерінің атауларынан деректер келтіреді. Е. ... ... XIX ... 20-40 ... атты оқу ... ... әр түрлі тақырыптардағы қозғаған өзекті тақырыптар жайында
ақпарат береді. В.З. ... ... ... ... в ... ... ... XIX века).» деген еңбегінде
Қазақстанға жер аударылғандардың медицина ... ... ... ... ... ашу мақсатында жүргізген зерттеулері мен ... ... ... ... ... А. ... Е. Абилевтің
«История Казахстана (с древнейших времен до 20 – х ... ... ... ... ... ғалымдардың еңбектеріне сараптама мен
салыстырулар ... ... соңы мен XX ... ... ... және ... Қазақстанды зерттеу жұмыстары мәселесін қамтиды.
Жұмыстың құрылымы. Кіріспеден, үш ... ... ... тізімінен тұрады.
1. XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстан тарихы
проблемаларының батыс тарихнамасынан көрініс ... XVIII ... ... еуропалық шығыстануда Қазақстанды зерттеу онша
қомақты орын ... жоқ; мұны ... ... ... ... аз екендігімен түсіндіруге болады. Бірақ XIX ғасыр ішінде
көптеген саяхатшылардың, дипломаттардың, көпестер мен ... ... ... ортаазиялық аймақ халыктарының әлеуметгік-экономикалық
және саяси ... ... ... ... ... материал жинақталды.
Қазіргі авторлар Э. Бэкон.Л. Кралер, Дж. Уилер, Ш. ... М. ... ... А. Бенигсендер мен басқалардың монографиялары қазақ
халқының ... ... ... жаңа концептуалдық көзқарас
(жаңғыртушылық концепция, құрылымдық-функционалдық талдау, ... және тағы ... ... ... [1. 454 - ... ... ... Мәскеуден, Нижний Новгородтан тауарлар әкелінген
Қарабұтақтағы, Ырғыздағы, Қазалыдағы, ... мен ... ... көрсете келіп: «Ең кызу айырбас сауда Троицк мен Оралда ... ең бай ... ... ... сол ... деп жазған.
Шетелдіктер саяхаты, әдетте, елді мекендер арқылы жасалған, сондықтан
олар Қазақстандағы кала өмірі туралы ... көп ... ... ... Верныйда, Шымкентге, Әулиеатада, Перовскіде, ... ... ... ... ... ... ... және баска да елді
мекендерде тұрғындар саны ... ... қала ... ... ... құрылымындағы өзгерістер, саяси қыры туралы хабардар болуға
мүмкіндік береді.
Қазіргі батыс ... XIX ... ... ... және ... бар бірқатар идеялар мен тұжырымдарды ... алып ... ... Марк ... ... және 1822 ... реформа» деген
кітабында Орта Орданың атақты адамдары (сұлтандар, билер мен батырлар)
жөнінде патша ... ... ... «өз ... ... болуға көндіру
үшін едәуір көлемде сатып алу саясатын жүргізгенін көрсетеді.
«Орыс империялық ... ... ... ... ... ол ... оның халкының «өзіндік ерекшелігіне қастандық
жасау» болған жаулап алушылықты әскери-стратегиялық (мемлекеттің оңтүстігі
мен ... ... ... ... ету) ... ... ... бос жер іздестіру) дәлелдермен түсіндіреді.
Неміс тарихшысы Отто Гётч Қазақстан мен Орта Азияны «иемденуді» ... және одан ... ... ... ... байланысты
оқиға деп қарастырады. Ресейдің географиялық жағдайының өзі-ак, — деп
жазады автор, - оны ... ... ... бағытына баруға мәжбүр етгі.
Кингстон қаласындағы (Канада) Королева Университетінің тарих ғылымының
профессоры ... Пирс ... ...... ... қатарға
әскери-стратегиялық дәлелдерді кояды. Калифорния (Беркли) университетінің
профессоры Николас Рязановскидің пікірінше, Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... жатыр. ... (ГФР) «1917 ... ... ... шығыстағы халықтарының
тарихы», «Орыстардың Орта Азияны жаулап алуы» деген еңбектерінде орыс-қазақ
катынастарының ... ... ... тұрғысынан түсіндіруге
ұмтылады. Оның пікірінше, мұсылман көшпелілер мен ... ... ... ... ... Осы ... сондай-ақ орыстардың
Қазақстанды біртіндеп ... ... ... мен ... ... ... ... жеткізді, сонымен катар оларды еуразиялық
кеңістіктер халықтарының тағдыры деп аталатынмен байланыстырып, бұл ... ... ... Ол ... ... ... ... және еділ қалмақтарымен, Орта Азия хандықтарымен,
башкұрттармен және жайық ... ... ... ... жаза келіп, орыс-қазақ қатынастарының ауқымды ... ... ... ... ... кұруға, қазақтарды
отырықшылыққа көшіруге ұмтылған» Абылай ханның саясатын ашып көрсетеді.
Нейстегі (ГФР) Дюссельдорф ... ... ... ... ... және стратегиялық жәйттер «орыс ... ... рөл ... келді деп есептейді және мұны ... ... ... ... ... ету үшін Қазақ даласына
«басып кіруі» мысалымен, сондай-ақ Ресейдің «жылы ... жол ... ... ... ... да ... факторлар мен себептерді
(қазақтарға жоңғарлардың ... ... ... сауда-экономикалық,
әскери-саяси мүдделері, орыстардың өзіндік мінез ерекшеліктері, ... ... ... ... ... ... ... жайылымдардың тарылуы және тағы басқа) көрсетсе де, Қазақстан мен
Орта Азияны қосу жаулап алушылық сипатта ... ... ... ... ... XVIII ғасырдың басына дейін орыс-қазақ қатынастары азды-көпті
бейбіт сипатта болды, ... ... ... дипломатиялық байланыстар
жасалды деп керсететін авторлар да Қазақ даласы бекініс шептермен қоршалып,
«бөлшектеліп жаулап алынды» деп ... ... ... ... ... ... ... бодандығын қабылдауын «күш көрсету
жағдайында мәжбүр болып қабылданған әрекет» деп қарастырады. Сондықтан 1731
және 1734 жылдары Әбілқайыр, ... және ... ... ... ... ... ... үшін міндетті деп сезінген жок». Қазақтардың XIX
ғасырдың ортасына дейін жартылай тәуелсіз болғаны, ... ... ... ... ... және олардың қатер төндірген сыртқы
саяси ... ... ғана ... ... ... атап
өтіледі. Тек кейіннен, «әскери, бейбіт құралдардың ұштасуы» салдарынан ғана
«вассалдық қатынастар жойылды».
Кейінгі уақытга батыс ... Кіші жүз ... ... қабылдауы үрдісіндегі қазақтардың рөлі мен ... ... ... Егер 1970 ... ... ... ... Р. Пирс пен Г. Ланцевтің бірлескен еңбегінде ғана ... ... жыл ... соң ... ... ... Ходарковскийдін. - қалмақтар және
орыс-қалмақ қатынастары туралы, Э. ... - еділ және ... ... Э. ... мен X. ... ... ... Шығыстағы, соның ішінде
қазақ даласындағы отарлау саясатының да ... ... ... ... ... ... Азия ... «қақпаны ашатын кілт» ретінде Қазақ даласын
«иелену» жөніндегі жоспарын іске ... ... ... Э. Донелли,
Д. Коллинз, Д. Б. ... А. Вуд және ... ... ... мен ... ... ... байланыстырады.
Ағылшын тарихшысы Алэн Боджер 1980 жылы «The Slavonic and East
European Revieur»-де ... ... Кіші ... ... және оның 1731 ... ... ... адалдыққа берген анты»
деген мақаласында көп ауқымдағы деректемелер мен әдебиетке сүйене отырып,
проблемаға өз көзқарасын ... ... жүз ... ... ... А. ... ... қамқорлығында
болуға келісе отырып, олар қажет болған кезде орыс шекарасын қорғауға; Орта
Азияға баратын орыс сауда керуендеріне көмек көрсетуге және ... ... деп ... ... ... ... - деп жазады ол, — ант
түгелдей формальды сипатта болды, қолайлы ... бір ... ... ... ... өз ... қабылданған ерікті қамқоршы мәртебесін
білдірді. ... ... ... ... ... ... сыртқы
жауларына қарсы күресте одан қолдау ... орыс ... ... ... пайдалануда артықшылықтар мен мүмкіндіктер алу үмітінде болды.
Патша екіметі казактардың етінішіне аса мән бергені ... ... ... ... ... ... қабылдады». Орыс және ... - деп ... ... - осы ... ... мен қазақ
халкының тарихындағы рөлі жөнінде ... ... бар. ... ... басым көпшілігі қазақтар шынында да өз көршілерінің
қысымы өсе түскенімен, Әбілқайыр мен ... ... ... ... ең ... ... ... жолындағы ішкі күресіне
байланысты ... ... ... ... (орыс тарихшылары.) мінез-құлқы
жағынан Әбілкайырдың өз уәдесін орындауға күші де, ниеті де жоқ ку, айлакер
адам болғанына, оның ант ... ... ... ... ал ... ... ... қазақтарға ықпал ету үшін ... ... ... көз ... —деп жазады А. Боджер. С. Асфендияров пен В.
Лебедевтің еңбектеріне сілтеме жасай отырып, ол ... ... ... мен ... ... билік басындағыларының Ресеймен одақ жасауға
барғанда тек өз пайдаларын, қазақ еңбеккеріне өз ... ... ... деп ... ... әрі А. Боджер тарихнама дамуының негізгі кезеңдерін, оның
проблемаларын, атап ... ... ... ... «ең аз ... ... пайдаланылуын баяндайды. Осы формуланы пайдалана отырып, -
деп жазады ол, - ... ... ... XVIII ... ... ... ... үшін азапты да ауыр болғанымен, оларға Жоңғарияға бағынудан
гөрі неғұрлым ... орыс ... ... қиын ... ... ... ... бұл тұжырымның көпке шыдамағанын керсеткенімен, ... ... ... нақ ... тезисін теріске шығаруға
бағыттайды. А. Боджер былай деп жазады: «Қазақ ... ... ... (1460-1480) мұрагерлерінің қолында болды; Ұлы орда мен Орта орданы -
үлкен ұлы ... (Dzadig) ... Кіші ... Жәнібектің кіші ұлы
Өзектің (Osek) ұрпақтары биледі... Әбілқайыр қазақ хандарының ... ... кіші ... ... бұл оның ... ... мүмкіндік
бермеді. Алайда жеке басының қасиеттері мен ықпалды феодалдық ... ... ... ... ... карсы күресте Әбілқайыр өзінің
осындай артықшылықтары бар ... ... Ол Кіші ... аса ... ... Бөгенбай батырмен, Есет батырмен жөне ... ... ... тарихи аренаға шығуына жәрдемдескен, Боджер атаған ... өмір ... ... ... ... ... ... алқасының тілмашы
А.И.Тевкелев Әбілқайыр туралы былай дейді: ол «сол орданың ... ... ... ... өз ... иеленгеніндей алмағанымен, олардың өзіне
құлақ аспайтынына ашуланып, Ұ.М.И.-дың (Ұлы ... ... ... ... сол арқылы қырғыз-қайсақ ордасында жалғыз өзін
хан етіп, өзі ... өз ... ... сол ... ... ... ... Ресей көмегіне сүйеніп, жоңғарларды жеңуге ұмтылуы,
деп санайды Боджер, 1731 ... ант ... әкеп ... ... ... болған
жоқ. Ол өз тезисін 1731 жылға ... ... үшін ... қауіп
төндірмегенімен және Қазақстанның Ресейге қосылуына оның бірінші себеп бола
алмағанымен растауға тырысады. ... ... ... ... — деп көрсетеді Боджер, — 1730 жылы Аңырақайда ... ... ... одан кейін не болғаны белгісіз. 1730 жылдың шілдесінде
Әбілқайыр орыс шекарасына ... ... ... ... қабылдауды
ресми өтініп», Санкт-Петербургке елшілік жіберді. Жоңғарларды жапыра
жеңгеннен кейін оны осындай ... ... ... не? А. ... өзінің
сұрағына былай деп жауап кайтарады: «Әбілқайыр мен Жәдік ұрпактарының ... ... ... ... ... ... оның ... әкеп соғуы ең дұрыс түсіндіру болуы мүмкін. ... ... ... мен ... ... Есет және ... ... қолдауының
өзі де даусыз билікке жету, қазақтың ұлы ханы болу және Сыр өңірі ... алу үшін ... ... ... ... ықтимал. Сондықтан ол өз
жоспарларын сырт жердің, Ресейдің көмегімен ғана жүзеге асыра аламын ... ... бұл ... ... үшін ... жерде жоңғарлар
емес, қайта Ресей бодандары — башқұрттардың, еділ ... ... ... ... ... қауіп төндіруімен де шындыққа саятын. Автордын
Қазақстанның Ресейге қосылу ... ... ... ... бір жаңалык енгізген тұжырымдары нақосы дәлелдерге негізделген.
«Фактілер қазақ халкының Ресей ... ... ... ... - деп ... Боджер. - Әбілқайыр ең алдымен өзінің ... ... ... және оның ... бір сөзбен:
орыстармен бірігуді («imcorporaition») емес, орыстардан көмек алу ... ... Орта Азия ... М. ... ... келгенде кеңестік
тарихнамада «абсолютті қайырымдылық» салтанат құрды деп пайымдайды. ... ... ... ... ... да қол ... тиіс болған мынадай
төрт формулаға сыйғызылған: 1) Қазақстанның ... ... ... ... әйгілі және көреген өкілдері XVI ғасырдан бастап көздеген мақсат болды.
2) Ресеймен бірігу қазақтарды Шығыстың ... ... ... жол ... және ... ... азиялық көршілерімен салыстырғанда
неғүрлым өркениетті елмен жақындастырды. 3) ... ... оның ... ... Ресей және Қоқан арасында бөлуді тыйып,
экономиканың прогресшіл ... жол ... 4) ... ... ... өзінің ұлтгық мемлекеттігі ... жоқ, ... ... ... ... ... кеңестік режим ғана осындай ... ... ... халықтың ұлт-азаттық ... ... ... ... келешегі жоқ екенін көрсетеді,
атап айтқанда, мұны қоныс аударушылардың патшалық ... ... ... көтерілісшілеріне, сондай-ақ 1917 жылы өз жеріне қайтып оралған
босқындарға қарсы шыққаны ... ... А. ... 1916 ... ... ... себебі патша
өкіметінің отаршылдық үстемдігі, оның ... жер ... ... славян қоныстанушыларының мүдделерін көздеп жүргізілген саясаты
деп санайды. Каппелердің есептеулері ... ... ... ... ... ... мен қырғыздар қаза тауып, көптеген ... ... ... ... ... ... ... «феодалдық-монархиялық» деп айдар таққандарды қоса
алғанда, қазақтардың ... бой ... атап ... М. ... ... ... ... сипатта болды. Бірақ 1916 жылғы кетеріліс
қазақтарды тайпалық және діни ... ... ... азат ... ... көзін жеткізді. Сондықтан Олкотт ... ... сол ... ... көсем сөзшілер мен ақындардан тұратын және
Петроградта халық мүдделерін қорғай алатын жаңа қазақ ... ... ... ... еді.
1.2. Бірқатар авторлардың еңбектерінде ХІХ - ХХ ғасырлардың басында
Қазақстанның көптеген аудандарында егіншіліктің таралуы туралы ... ... бір ... ... ... ... отырықшылықты артық
көріп, - деп көрсеткен Ж. Б. Пакье XIX ғасырдың 80-жылдарында, - ... ... да, ... және басқа да дәнді дақылдар өсіреді».
С.Грехам, швейцариялық ғалым Н.А.Дингельштедт ... ... ... ... дамығаны туралы айтады К.Оланьон
«қазақтардың ерте заманнан бері малшы халыққа тән ... ... ... ... айта ... ... солтүстік облыстарындағы егіс
көлемі және жиналатын бидай туралы деректер келтіреді.
Дж. Уорделлдің, К. ... мен ... ... ... және
Шығыс Қазақстандағы пайдалы казбалар мен тау-кен өнеркәсібінің дамуы туралы
бірқатар қызықты ... ... ... фактілерге қарамастан, ХІХ-ХХ ... ... ... ... ... және ... кәсіптің өзге түрлеріне «өте жиренішпен қарайтыны» туралы қате тезис
ұстанып келді.
Зертгеушілер көшпелі қоғамды бейне бір ... ... ... ... ... ерекше табиғи жаратылысы мен тарихи үрдісінің заңдары
билейді деп қарастырды (Р. Груссенің «көшпелілердің ... ... ... ... А. ... ... өркениет» тұжырымдамасы және баскалар).
XIX ғасырда көшпелі мал шаруашылығын қазақтардың ... ... ... деп ... оның ... ... бір ... тереңдеп түсіндіру Қазақстанға келіп кеткен батыс
авторларының барлық еңбектерінде кездеседі деуге ... ... ... ... ... Карл ... ... Фурман, Вольфганг Кёниг,
француз этнографы Фредерик де Рокк және басқалар арнайы ... ... ... 60-жылдарынан бастап, әсіресе американ тарихшылары ... ... ... ... ... ... мен олардың өндіріс жүйесі, күнделікті тұрмысы мен ... ... ... ... ... әлеуметтік құбылыс деген көзқарас басым
бола бастады. Осыны негізге ала ... Э. ... оның ... ... ... ... ... түрде қарау қажеттігін ... ... ... ... өзек етіп ... Бұл орайда Э. Бэкон қазақтардың
көшпелі қоғамы тарихын мәдениет тарихы ретінде қарастырды, ал Л. ... ... ... экологияға, сондай-ақ ... ... ... ... ... үрдістер мен
мемлекеттіліктің қалыптасуына байланысты проблемаларды жан-жақты зерттеуге
шоғырландырды.
Э. Бэконның «Орыстар билігіндегі ортаазиялық ... ... ... деген кітабында қазақ отбасының ұйымдастырылу
сипатына, мұрагерлік және ... ... және тағы ... ... қозғалады. Ол тұрғын үй ... ... ... ... ... мен басқа да мәдениет құбылыстарының көшпелі
тұрмыс салтына байланысты екенін атап ... ... ... ... ... ұйымы» деген
монографиясы туыстас халықтардағы номадизм проблемаларын салыстыра отырып
зерттеуге негізделген. Автор онда ... ... ... ... ... пен ... мәдени өзара
байланыстарды, қоғамдық катынастарды ... ... ... ... ... міндеті... көшпелі қоғамдардың нақты бір ... ... бір ... және саяси ұйымының қалай, қандай
экономикалық және экологиялық аймақтарда дамығанын ... ... мен Л. ... ... ... ... оларды 1950—60 жылдарға қарай көшпелі шаруашылық-мәдени үлгінің
этноинтеграциялық қызметі туралы идеяға жақын келді деген тұжырым ... ... Ол ... ... Л. Крадер қазақ халқы мен көшпелі ... ... ... да ... ... этногенезінің етен
байланысын аздап көмескі болса да түсінген.
Тарих ғылымында дәстүрлі қазақ қоғамының әлеуметтік-экономикалық
табиғатын ... ... әр ... көзқарас орын алған. Батыс
зерттеушілері ол патриархаттық сипатта болды, қазақтарда жерге жеке меншік
болған жоқ деп ... Дж. ... ... ... ... ... ... қоғамының көмескі және бұлынғыр құрылымының өзін
маркстік терминологияның ... ... ... ... ... Ағылшын
кеңестанушыларының органы «Ортаазиялық шолуда» жарияланған ... ... ... кейбір қиыншылықтары» деген мақалада
В.Ф.Шахматовтың «Қазақ патриархаттық-феодалдық мемлекеттілігінің ... ... ... оның ... ... ... ... Т.М.Күлтелеев. Н. Г. Аполлова
еңбектерінің тұжырымдарымен салғастыра ... ... ... ... ... ... мақала кеңестік тарихнаманың
маркстік кезеңдерге бөлуді «өркениет деңгейіне және ... ... ... ... ... тырысудың сипатты
мысалы болып табылады.
Йель университетінің қызметкері ... ... ... ... ... ... X. ... «Қазақстанның әлеуметтік
құрылымындағы орыстар, әсіресе кеңес заманында болған ... ... XIX—XX ... басындағы қазақ қоғамының әлеуметтік қүұрылымын
зерттеуте арналған, оларда қазақ қоғамының дәстүрлі институттарымен ... ... ... ... кең ... ... тарихшылар да 1917 жылға дейінгі қазақ қоғамының ... ... ... ... ... ... университетінің профессоры
В. Рязановски қазақтардың дағдылы құқығын зерттеп, қазақтардың әлеуметтік
қатынастарының негізінде рулық тәртіп ... ... ... және ... ... де ... принииптерге негізделді деген тұжырымға келген. Оның
пікірінше, көшпелі қоғам жерге жеке меншікпен, таптармен және тап күресімен
сыйыспайды; қазақтарда ... ... жеке ... ... отырықшы
және отырықшы өмір нысандарына көшуге байланысты туындайды. М. Олкотт
қазақтарда ... ... ... оны ... ... ғана орын алды ... ... бірқатар еңбектерде дәстүрлі санаттармен (хандар,
сұлтандар, билер, төлеңгіттер, ... және ... ... XIX ... — XX ... ... ... жұмысшылар, егінші-жатақтар сияқты
жаңа әлеуметтік санатгардың пайда болуы, ... өзі ... ... мен ... ... «мызғымастығы» тұжырымдамасының ... ... ... атап ... ... феодализм» тұжырымдамасын жақтаушылар өздерінің
назарын мал саны ұдайы тез қарқынмен өсуіне, демек, қорлану, ... ... ... ... ... ішінде табындарды жеке иемдену
мүмкіндігі және осыған байланысты іс жүзінде ірі мал ... ... ... ... қажеттігі үнемі арта түскеніне аударады.
Номадтар мен отырықшы егіншілер, көшпелі қоғамдардың әлуметтік ұйымы
арасындағы ... ... ... тарихи заңдылықтарын ... ... ең жаңа ... 1987 жылғы қазан айында
Алматыда өткен кеңес-француз симпозиумында қорытындыланды. Онда француз
ғалымы Ж.П. ... атап ... Б. ... ... ... ... көшпелі, феодализмге өтпелі жол ... ... ... ... айтысқа назар аударды.
Симпозиум материалдары «екі тарихи-мәдени ареалдың үздіксіз өзара
ыкпалын, өзара ыкпалдар ... мен ... ... түрлі екенін»,
көшпелі қоғамдарда болған өзгерістердің ... ... ... феноменін зерттеу Қазақстан тарих ғылымының басым
жақтарының бірі болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... тарихы ретінде ғана қарастыруға болмайды, ол көшпелі
және отырықшы өркениеттің өзара ыкпалының жемісі. «Көшпелілік ұғымының ... ... көшу ... ... қарау көзделетін жаңаша
түсіндіруді керек етеді». Осыған байланысты шетелдік жетекші ... ... өз ... формациялық теорияны көшпелі қоғамның
өзіндік ерекше ... және ... ... қолдануға болмайтындығы
атап көрсетілетін еңбектері ерекше көңіл бөлуге лайық.
XVIII—XX ғасырдың басындағы Қазақстан тарихын шетелдік зерттеушілердің
еңбектері өздерінің ... ... оның ... ... ... ... ... Орта Азия аймағындағы отарлау саясатына және
қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысына байланысты саяси ... ... ... ... ... ... бастапқы кезеңі
туралы Джон Кэстльдің «Күнделігінде» айтылады, ол Кіші жүздегі ішкі саяси
жағдайға, Әбілқайыр ханды ... ... ... ... ... қазақтардың жайық қазақтарымен, башқұрттармен, еділ
қалмақтарымен және ... ... ... ... ... ... нарративтік әдебиетте орыс әскерлерінің Орта және Ұлы ... ... ... ... дала ... нығайтылған шептер мен
бекіністер салудың негізгі кезеңдері ... ... ... Дж. ... Ф. Барнаби, Л. Ланье, Ю. Скайлер, Я. Мак-Гахан, X.
Стамм, Й. де ... және ... ... ... мен ... көпшілігі суреттелетін
оқиғаларды көзімен көрген немесе орыстар мен жергілікті тұғындардан сұрау
арқылы олардың ізін ... ... ... ... ... ... ... ой елегінен өткізуге, XIX ғасырдағы орыс-қазақ қатынастарының
мәніне ... ... ... ... ... кіру себептерін олар
«I Петр заманынан бастап ... ... зор ... ... ... ... ... мен түріктерге дәстүрлі жаулығында»,
«жартылай жабайы номадтар арасына заңдылыкқ пен ... ... ... ... деп ... ... ... Орта Азиямен жөне Қазақстанмен ... ... ... қорытындылаушы зерттеулердің авторлары -
Д. Бульджердің, А. ... Ф. ... ... тұтас алғанда,
олардың пікірінше, XIX ғасырда батыс баспасөзінде әр ... ... «I ... өсиеті» деп аталатын құжатта жазбаша түрде
ресімделген «орыстардың ... ... ... ... ... Кіші жүз қазақтарын Ресейден онымен вассалдық
қатынастарға келісудің орнына ... ... ... еткен айқындаушы фактор
ретінде жоңғарлардың қауіп төндіруін және Ресейдің оларға башқұрттарды,
еділ ... мен ... ... ... салған саясатын көрсетеді. Бірақ
Лион университетінің профессоры Морис Куранның «ХҮІІ-ХYIII ғасырлардағы
Орталық ... ... ... ... ... ма?» ... атап ... тұрарлық еңбегі мен арнаулы ғылыми ізденістерде де
қазақтардың жоңғарлармен қатынастары, қазақ ... ... ... ... Тәуке, Әбілқайыр, Нұралы, Абылай хандардын, екінші жағынан, жоңғар
қонтайшылары Цеван-Рабтанның, Әмірсананың кызметімен ... ... ... тарихшылары барлық жерде дерлік Әбілқайырдың «айлакер» және
«атаққүмар» адам ... яғни ... ... қазақтар жөніндегі
саясатының мәнін оның тез ... ... ... ... Орынбор
әкімшілігі теліген мінездеме сипаттары ерекше атап көрсетіледі.
Бертінгі кезге дейін қазақ халкының рухани және ... ... ... ... ... болған жоқ. Алайда XVIII-XX ғасырдың
басындағы нарративтік әдебиетте қазақтардың ... және ... ... ... көптеген пікірлер, ... ... ... ... ... ... ақындар туралы үзінді
түріндегі мәліметтер, сәулет ... ... ... Айша ... және басқалар кесенелерінің) суреттемелері бар. ... ... ... өрнектердің стильдік ерекшеліктері мен
құрылымын ... ... ... ... мүйіз», «түйе табан» және тағы
басқа осы сияқты ... ... ... ... ... мақсаттағы заттардың шағын нысандарының тұрмысқа ... айта ... ... киіз үй ... ... ... оны құрастыратын элементтер таңдаған кездегі ... ... ... атап ... ... ... өміріне
бейімделуі міндеттерін іс жүзінде шешу мағынасында... киіз үйдің ... деп ... ... - ... өнер ... ... ... қазақ халқының дәстүрлі мәдениетімен қатар, орыс мәдениеті
мен білімінің казақ коғамына ыкпалы туралы мәселеге ... ден ... ... д'Анкос 1867-1917 жылдардағы Түркістандағы мектеп ісіне арнайы
талдау жасап, патша өкіметі саясатының оң ... мен ... атап ... ... ... ... және ... авторлар XIX—XX ғасырдың басында
Қазақстанда мектепте білім беру ісі ... ... ... зерттеу
негізінде патша өкіметінің бұл саладағы саясаты сайып келгенде қазақтарды
олардың сана-сезімін тумай ... ... ... ... ... ... ... келген. Бұл орайда оларды орыс халқымен этникалық
және мәдени сіңістіру үрдісінде орыстың ... ... ... ... мектеп жүйесіне маңызды рөл ... ... ... ... ... беру жүйесінің (Ильминский ... ... ... ... ... диссертация
корғаған Изабель Крайндлер оның Ы. Алтынсариннің шығармашылығына ықпалы,
сондай-ақ патша өкіметінің көксеген мақсатына қарамастан, ... ... әсер ... атап ... халқының ұлттық сана-сезімінің қалыптасу проблемасын «батысқа бой
үру» және «жаңғырту» тұжырымдамасы тұрғысынан көрсете ... ... д' ... Э. ... Р. ... бұл үрдістің бастауында
қазақтың аса көрнекті ағартушылары Ш. Уәлиханов пен А. Кұнанбаев тұрды ... ... Ш. ... шығармашылығы туралы алғашқы жарияланымдар XIX
ғасырдың 60-жылдарында пайда ... ... 1862 ... ... туралы
ғылыми білімдер мұрағатында» ағылшын тарихшылары Д. және Р. ... ... Г. ... Г. Роулинсонның 1860-70 жылдарда
жарияланған ... оның ... ... туралы хабарланған.
Францияда ғалымның ғылыми мұрасының ... ... ... ... ... Э. ... Э. ... Шарль-Эжен де Уйфальви, Д.деРэн және
баскалар шығармаларында айтылды.
Қазақтың ұлы ақыны және ... А. ... ... ... ... ... және саяхатшысы Джордж Кеннан тұңғыш рет таныстырды,
ол өзінің 1885-86 жылдарда Ресей өңіріне жасаған сапарында ... ... ... ... ... ... ... тарихнамасында Ш. Уәлиханов пен А. Құнанбаевтың
шығармашылық мұрасының маңызы ... ... ... ... ... болуына қарамастан, - деп жазады С. Зенковски, ... ... ... мен оның ... ... ... отаршылдыққа қарсы көзқарастарының қалыптасуына зор ықпал
етті; оның ағарту, теңдік және ... ... ... оған қол ... сенімін қазақтардың одан кейінгі ұрпақтары, соның ішінде «дала
акыны Абай мен ... ... ... ... ... Абай ... үшін ... білім беруге іргетас ана ... ... тиіс деп ... ... былай деп көрсетеді: Ш. Уәлиханов пен Ы. Алтынсаринге
қарағанда, А. ... ... ... ... ... ... көзқараста болған.
XIX ғасырдың аяғы - XX ғасырдың басында қазақ әдеби тілі мен ... ... ... ... — деп атап ... ол, -
қазақ зиялыларының жаңа ұрпағы пайда болып, ол ... ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар оны өзгертуге
ұмтылды.
Өз халқын ояту жөнінде қазақ ағартушыларының алдыңғы ұрпағы ... ... ... М. ... Ә. ... X. ... және ... А. Беннигсеннің, Ш. Лемерсье-Келькеженің, М. ... ... ... ... ... ... Kasakhness») принципіне бет-бұру жатты.
2. Шет елдердегі Қазақстанды зерттеу орталықтары.
2.1. 1919 жылы ... ... ... ... ... ... штатындағы Пало-Альто қаласында орналасқан. Институттың басты
мақсаты - "К. Маркс ілімдерінің зияндылығын ... ... ... ... ... ... мен ... негізінде Кеңес Одағының
келешекте ыдырау мүмкіндігі мәселесімен де ... ... ... бағдарламасының ауқымында профессор Марта Брил Олкоттың "Қазақтар"
деген монографиясы жарық көрді [1. 511 - ... ... ... жинағы" дейтін қорында 1917-1924 және 1938-
1941 жылдардағы Кеңес Одағының халықтары тарихына ... бар 120 мың ... ... ... ... ... Ақмола, Қостанай губерниялық
газеттерінің тігінділерін және басқа да құжаттарды кездестіруге болады.
Мұнда ... орта ... ... ... ... қырыққа жуық
зерттеулер әзірленеді. Бұл институтта әр кезеңдерде орыстың кадеттік және
монархиялық партияларының өкілдері С. ... А. ... ... А. Даллин. Р. Фишер, Н. Рязановский қызмет істегенін атап өту қажет
Гарвард үниверситеті. Массачусетс штатының Кембридж ... ... 1948 жылы ... Орыс ... ... ... Бұл ... империясы мен оның құрамына енген халықтарды зерттеуді жолға койған
Арчибальд Кулидж ... Ол ... ... Петербургте американ
елшілігінің хатшысы болған ... XIX ... 70-ші ... Ю.
Скайлердің Түркістан және қазақ даласы жайлы материалдар ... ... әрі ... ... ... 50-ші ... Орта Азия мен Қазақстанды
зерттеу ... ... ... ... олар ... және ... ... тарихы", "Кеңес мемлекетінің саясаты және қызмет ету
жүйесі" ... ... ... ... ... ... түркітанушы А. В. Велиди Тоғанның
қызы Исан Тоған ... ... ... және өзі ... ... Оның ... курсы төрт бөлімнен тұрады: 1) Ұлы ... ... ... ... 2) Моңғол кезеңі; 3) Шығыс әйелдері; 4) ... Азия ... ... ... АҚШ-та Кеңес Одағының Қазақстан
мен Орта Азия тұрғысындағы ... ... ... 50-ге ... бар. Бұл тақырып бойынша арнайы орталықтары мен бағдарламалары
жұмыс жасайтын жоғары оку ... ... ... ... ... ... ... Колгейт университеттері жатады.
Висконсин университеті. (Мэдисон қаласы). Орта Азия мен Қазақстан
халықтарының тарихы мен ... ... ... ғылыми орталықтардың
бірі. Мұнда бірнеше маңызды түркітану ... ... ... 1988 жылы ... ... қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов түркі-
руникалық жазуы жайында баяндама ... ... ... ... ... ... ... Уәлихановтың шығыстану ғылымына қосқан
үлесін жоғары бағалап, ... ұлы ... ... жөніндегі батыс
мамандарының кейбір қате пікірлеріне тойтарыс берді.
Принстон ... Осы оқу орны ... ... ... саяси ғылымдар профессоры Г. Массельдің "Пролетарлық қойыртпақ:
1919-1929 жылдардағы Кеңестік Орта Азияның ... ... ... ... ... ... еңбегі жарық көрді.
Каролина штаты университеті мен Дьюк университеті. Осы оқу ... ... ... нәтижесінде Л. Тилеттің "Ұлы достық. ... ... өзге ... ... атгы ... ... ... университетінің профессоры ... ... ... қазақ халқының тарихы мен мәдениеті жайлы материалдар "Русское
обозрение", ... ... ... ... ... және ... ... жиі жарияланатын көрінеді.
2.2. Ұлыбританияда Орта Азия мен ... ... ісі ... ... XIX ғасырдың екінші жартысынан ... ... Орта Азия мен ... ... ... корольдік қоғамның
ғылыми абыройы асқақтай бастады.
XX ғасырдың 80-ші ... бас ... Орта ... ... тағы ... құрылды. Бұл қоғам патшалық Ресей мен Кеңес ... ... ... ... партиялар мен қоғамдық ... ... ... және ... ... қазақ халқының ұлт-азаттық
күресіндегі рөлі туралы бірқатар ... ... ... ... ... ... тыйым салған басылымдар да бар: "М. С. ... ... 1984); ... саяси партиялардың бағдарламалық
құжаттары, 1917-1920 жылдар. " (Оксфорд, 1985); "Ә. Бөкейханов, М. Дулатов,
А. Байтұрсынов, Т. ... ... 1985); П. Г. ... ... ... ... 1986); "Ресей мүсылмандарының ақпан революциясына дейін-гі
саяси өмірі" (Оксфорд, 1987); Т. ... және Г. Г. ... ... ... 1916 ... көтерілісі" (Окс-форд, 1989); Мүстафа Шоқайүлы.
"Түркістан Кеңестер ... ... ... ... ... империясының құрамындағы түркі тілдес халықтардың
тарихын ... тек XX ... бас ... ғана ... ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін Бонн университетінің жанынан Орта Азия
ха-лықтарының тілдері мен мәдениетін зерттейтін семинар үйымдастырылды, ... ... ... ... Шығыс тілдері семинары жүмысқа
кірісті. Өкінішке қарай, 30-шы жылдары билік басына ... ... ... ... ("Остфоршунг") бағдарламасы жұмысын тоқтатты.
Гамбург және Калифорния университеттерінің профессоры, Германиядағы Шығыс
мәселелерін ғылыми тұрғыда зерттеудің негізін қалаушылардың бірі ... ... ... ... "Орта Азия: ХҮІ ға-сырдан орыстардың
жаулап алушылығына дейін" очерктерінің ... ... ... ... ... Герхард фон Менденің еңбектерін ерекше атап ... Ол ... ... ... ... ... Б. Хайттың 1942 жылдан
Түркістан легионының құрамында қажыр-қайрат көрсеткені де белгілі. Соғыстан
кейін Б. Хайт ... фон ... ... ... Мюнхен
университетін аяқтап (1947-1950 ж. ж.) және "Қоқандық, Алашордалық үлттық
үкіметтер" деген тақырыпта диссертация ... Ол ... ... ... XX ғасырда" (1956); "Түркістан: ... ... (1962); ... ... отаршылдығы және империализм" (1965); "Орыс
нмпериясындағы ислам" (1965) еңбектерін ... ... ... Шығысты зерттеу жөніндегі мынадай мекемелер мен
орталықтар жұмыс істейді: Мюнхендегі ... ... ... 1952 ж.
Шығысты және халықаралық қатынастарды ... ... ... 1961 ж. ... ... ... 1946 ж. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс
Еуропаны зерттеу институты, 1975 ж. Тәуелсіз қоғамдық қозғалыстар ... ... ... ... 1822 ... бері ... ... жұмыс істеп келеді. 1923 жылы
Париж университетінің жанынан славянтану институты, ал 1935 жылы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Орта Азия мен Қазақстан бойынша зертгеулерге ... Э. ... д' ... ... етті. Онымен бірге бұл салада Ш.
Лемерсье -Келькеже, А. ... Б. ... В. ... Ги Имер және ... еңбек етіп келеді [1. 513 - б].
Швецияда ... ... ... И. ... М. ... ... Я. Делленбрайдт айналысады. Бұл ... ... ... ... ... ... жетті.
Финляндияда шығыс елдерін, олардың ішінде Орта Азия мен ... ... ... ... П. ... ... монографиясында
қысқаша мазмұндалған. Ал Гельсингфорс университетінде алтаистика ... ... ... Ғылыми орталықтар ішінен Эсбьерг қаласындағы Халықаралық зерттеу
орталығы ... ... және ... ... ... ... ... ғалымдары Ева Чилински, Иенс Квортроап, ... ... Азия мен ... ... және ... айналысады. Сондай-ақ мұнда "Исламды зерттеу тобы" дейтін
жаңа арнайы ... ... ... 1990 жылы ... мен ... проблемалары жөніндегі
халықаралық семинар-симпозиум болып өтіп, онда Халифа Алтай қазақтардың
күнделікті тіршілігіндегі ... ... ... ... ... Орта Азия мен ... ... ірі орталықтар орналасқан.
Солардың бірі - Стамбұл университеті жанындағы Түркітану ... 1983 жылы Т. ... ... ... ... Азия
әдебиетіндегі ұлттық өрнек: Сталин дәуірінен кейінгі кезеңдегі ... ... ... ... деген тақырыпта диссертация қорғады. Профессор Н.
Давлеттің "Ресейдегі түркі халықтарының ұлттық тәуелсіздік үшін күресінің
тарихы" деген ... ... да ... ... ... ... ... бірі.
3. XVIII ғасырдың 20 – жылдарынан бастап ... ... ... орыс
және батыс саяхатшылары.
3.1. ХҮIII ғасырдың 20-шы жылдарынан бастап қазақ жеріне еміне, ... ... ... ... саяхатшылары, көпестері мен дипломаттары да
келе бастағаны белгілі. Солардың ішінде Кіші жүз қазақтарының ... ... ... аса зор үлес ... 1735-1737 жылдары Орынбор
экспедициясының құрамында орыс қызметінде болған ағылшын суретшісі Джон
Кэстльді ... атап ... жөн.. Д. ... ... ... ... мол ... саяхат күнделігі неміс тілінде "Орыс тарихының
материалдары" атты жинаққа қосымша ретінде 1784 жылы ... ... ... ... ... қазақтардың тіршілігі мен түрмысынан өте құнды
материалдар ... ... ... ... еткен. Онда Кіші
жүздегі саяси ахуал, бұл ... ... ... ... ... халқының қолөнері, ... ... ... Орта Азия ... ... материалдық және рухани қарым-
катынастары кеңінен ... ... ... ... бойлы, қара шашты, өткір жанарлы, денсаулығы
мықты да төзімді, қонақжай халық" санатында ... ... ... оның ... ... ... ретінде
отырған ұлы Ералы сұлтанмен кездесіп, оларды қоршаған батырлар мен билер
жайлы қызықты мәліметтер ... ... Джон ... 13 ... ... ішінде Әбілхайыр хан, Бопай ханша, Ералы сұлтанның
суреттері, сондай-ақ көшпенділер тіршілігінің көріністері — ... ... ... ... ... және Орта ... ... да көшпенді халықтардың өмірі француз
тарихшысы Жозеф де ... ... ... түріктердің,
моңғолдардың және өзге батыс татарларының ерте кездегі жалпы тарихында"
баяндалады. Атақты ғалым бұл ... ... ... ... халықтармен
туыс деп көрсетеді. Сонымен қоса ол үйсіндерді Орта ... ең көне де ... ... қояды [1. 502 б].
Қазақтар турасында Франция академиясының профессоры А. Жарри де Манси
былай деп ... ... ... бұл ... білімді болған... Ислам дінін
қабылдағаннан кейін жоғалтып алған олардың өзге белгілермен ... ... Обь ... мен ... ... ... ... (Орхон-
Енисей жазбасы) өте ұқсас өз әліппелері болыпты. Қырғыз (қазақ) тілі ... ... ... ең тазасы”.
Батыс Еуропада, Скандинавия мен Америкада ... ... ... ... ... ... Уитлам Аткинсонды атап өткен жөн. Оның
кітабынан далалықтардың жоғары моральдық қасиеттері, олардың ақын ... ... дала ... ... ... ... ... замандағы батырлық туралы мына ақынның жырын ... ... ... сондай, тіпті кезінде Гомер де тап ... ... ... ... ақынының беделі гректер арасындағы Гомердің
абыройынан кем түспейді. Бастапқыда таулар мен ... ... ... ... ... ... ... отырған-ды, ал даңқты
айкастар туралы жыр жолдары төгілгенде олардың келбеті өзгеріп сала берді.
Тіпті ... ... атып ... ... ... ... жоқ ... өз бауырластарының жан дүниелерін баурап алар күші
осындай. Оның ... ... мен үзақ ... ... ... ... де ... үлкен құрметпен қарайды:
"Қырғыздар (қазақтар) өзге халықтарға қарағанда ... бір ... ... ... өте жақын танысқаннан кейін
қырғыздарды ... ... ... ... шамаң қалмайды. Орта
Азияның барлық тұрғындары қырғыздардың өзге тайпалардан өнегелілік ... ... ... жатқандықтары жайлы ой түйеді".
Осы уақытқа дейін еңбегі ғылыми ортаға, айналымға енбей келе ... О. ... ... ... өмір ... ертефеодалдық
мемлекеттер мен олардың тайпалық құрылымы жөніндегі ізденістері ерекше
тоқталуды ... ... Бұл ... оның орта ғасырдағы "Еуразия тарихы
туралы ... ... ... ... қараханидтер, қарлұқтар,
түркештер, ұйғырлар қағанаттары жайлы қызықты деректер келтіреді.
Мәселен бұл кітабында автор қараханидтердің ... ... және ... ... мәселелеріне арнайы мақалалар арнайды. "Мұндай
зерттеудің қажеттігі, - деп ... ... ... ... ... ішінде орыстар да, осы дәуір тарихын зерттеуде ... ... ... Олар ... ... ... мен
салжұқтар, Ғазнауи, Хорезмшах ... ... де, ал ... ... ... шеткергі аймағы, артта қалған өлкесі рөлін
береді. Ал ... ... ... ... көне ... мен ... ... құқықты мұрагері болып табылады".
Қазақстанның моңғол шапқыншылығынан кейінгі тарихы мен мәдениеті де шетел
ғалымдарының назарынан тыс ... Оның ... ... ... ... мыналар: ХҮІІІ—XIX ғасырларда қазақ даласының отарлануы,
Ресейдің Ұлы Петрден ... ... ... ... У. ... ... Э. Росс және тағы ... кейін бұл зерттеулерді А. Резис, С.
Беккер, Ф. Гольчевский, П. Хопхрик жалғастырды.
Ресеймен шекаралас аз ... ... ... белсенді рөл атқарған,
әсіресе қазақ жерінде отаршылдық тәртіптің қарулы сақшысы болған Орынбор,
Сібір, ... ... ... ... ... жылнамасы іспеттес
американ профессоры Роберт Макнилдің "Патша мен казактар: 1855-1914 жылдар"
және ағылшын ғалымы ... ... ... аттылы адамдары және
казактар: олардың ... ... ... ... ... тез ... аударуды
күтіп түрған дүниелер. Бүл кітаптардың авторлары ... ... ... және ... ... ... ... баспасөздің нақты
дереккөздеріне сүйене отырып, Қырым және бірінші дүниежүзілік соғыстары
аралығында ... ... ... әскерлерін өз мақсатына калай
пайдаланғанын ... ... ... ... мәселесінің ауқым-ауқым
шиеленісіп отыруына байланысты бұл тақырып тереңдей, ... ... ... ... ең ... ... атып алар аңы, сүзіп жер балығы көп
өлкелерге казактар мен орыс ... ... ... да, қазақтар болса шөл-
шөлейтті далаларға ығыстырылды. Бүл ... ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанды отарлауы" деген
тақырыпта докторлық диссертация қорғауы назар аударарлық.
Кеңес ... ... ... ... ... тарихнамада
зерттелген негізгі мәселелері осында Кеңес өкіметінің орнауы және ... ... ... мен әдістері, қазақ халқының өзінің ұлттық
тәуелсіздігі үшін күресі сияқты тақырыптарды қамтиды. Батыс әлемінде ... ... ... ... ... мен ... даласында Кеңес
өкіметі зорлықпен орнатылғаны және оған ... ... ... ... түскен азын-аулақ өкілдері болмаса, қатыспағандығы,
бейтарап қалғандығы айтылады. Мұндай тұжырымдар өткен ғасырдың ... ... ... ... тарихшысы Ж. Кастеньенің
еңбектерінде ... [1. 504 - ... ... қарсаңында, - деп жазады американдық автор А. Барк "1917-
1928 жылдардағы Түркістандағы большевизм" ... ... - ... әлеуметтік революция жүргізуге ең қолайсыз аймақ деп санаған".
Қазақстанда ... ... ... ... ... алғаны Р.
Пирс, М. Равкнн, А. ... ... ... Д. ... М. ... Суни және басқалардың еңбектерінде нанымды баяндалған. Қазақ қоғамының
күн тәртібінде отаршылық қанаудан құтылу мәселелері тұрды. Орыс ... ... ... ... ... ... жарлыны - байға,
халықты -құдайға қарсы қою әрекеттері ... ... зор ... ... ... Р. Смаль-Стоцкийдің: "1917 жылы Ресейде шындығында екі
революция басталды. Оның біріншісі ... ... ... орыс
жерінде орын алған, ең алдымен саяси, ... ... ... ... орыс ... да. ал екіншісі - этнографиялық жағынан орыстарға
қарамайтын жерлердегі каналған халықтардың орыстарды өз жерлерінен қоныс
аудартуды ... ... ... ... болды"- деуі қазіргі
кезеңнің талаптарымен астасып жатқан пайымдаулар.
Ресей Еуропамен де ұдайы жанжалдасумен ... ... ... түп ... ... А. К. ... дөп ... айтқан
болатын: "Бір Русьтің тамыры, - деп ... еді ол, - ... ... іспеттес
Еуропа топырағынан нәр алады. Бұл Русьтегі ізгілік. ар-ождан, ... ... ... Батыстағы түсінікпен бірдей. Бірақ басқа. екінші
Русь бар. Ол - қараңғы орман Русі, тайганың Русі. хайуандық Русь, ... ... ... Осы ... Русь қатыгездік пен фанатизмді ... ... Киев Русі ... ... ... ... ал ... Еуропаны үзақ уақытқа дейін теріске шығарушы болып қала берді".
Азамат соғысы барысында жергілікті ... ... ... ... ... Алашорда өкіметі жойылып, Кеңес билігі ... ... көп ... ... ... айналды.
Ақтар да, қызылдар да қазақ халқының тәуелсіз мемлекеті болуын қаламады.
Көшпенді халықтың малын тартып алу, одан ... 20-30- ... ... зиялы қауымын куғындау біртұтас халықтың тоз-тоз болуына, жаппай
эмиграцияға киліктірді. Тарихтың ... ... ... ... ... ... ... деген еңбегінде екі-ақ сөзбен - "қазақтар
трагедиясы" деп дәл берілген.
Ал ағылшын тарихшысы О. ... ... ... Орта ... ... және ... ... еңбегінде былай деп жазады: "Зорлап
отырықшыландыру, көшпенді қазақтарды зауыттар мен фабриктер жүмысшыларына
немесе мемлекеттің қалт ... ... ... ... ... ... саясатының өзегі болды".
Шетелдік баспасөзде Қазақстандағы 30 - жылдардағы ашаршылықта адам шығыны
қаншалықты болғаны жайлы пікірталас әлі де жалғасып келеді. ... ... "Үлы ... ... ... Одақ ... 10 ... ал өзге бір
еңбегінде 14, 5 миллион адамның опат болғанын айтады. Бұл цифрлардан ... асып ... ... де кездеседі.
1930 жылдың жазында өткен партияның ХҮІ съезінде И. Сталин: "Халықтың жыл
сайынғы өсімі 3 ... ... деп ... Ал ХҮІІ ... Кеңес Одағының халқы 160 миллион болғандығы хабарланды. Ең
бергі есеп ... ... ... ... ... Одақта халық саны
190 миллионға жетуі керек екен, бірақ 1939 жылғы санақтың қорытындысы
бойынша бұл цифр 170 ... ғана ... ... ... ... кезіндегі аштық, Сталиннің басқа да "шүғыл шаралары" салдарынан
кемінде 20 миллнон ... ... ... ... болғанын көреміз. Егер бұл
сұмдық цифрды үлттарға шақсақ, ең ауыр соққыға қазақтар душар ... ... ... ... М. ... және ... тарихшылар мен
публицистердің еңбектерінде келтірілген мәліметтерді салғастырғанда ... ... ... ... ... саны 40-50 пайыз ойсыраған. Бүл
-2 миллион халқы бар бір ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанда орын алған ... мен ... ... ... ... ... отаршылдық
саясаттың жаңа беттері ретінде суреттеледі. Оның ... ... - ... ... орыс және басқа да славян халықтарын кең
аукымда көшіріп әкелу. Сонымен катар балабақшаларда, мектептерде, ... ... ... тілін қақпайлау, іс қағаздарын қазақ ... шек қою, ... ... ... жою ... ... ... деп көрсетіледі. Мысалы, тың және тыңайған жерлерді
игеруді Лондон университетінің профессорлары М. ... Р. ... ... ... ... Дж. Сэпел мен ... да ... ... ... жалғасы ретінде қарастырады.
Шетел зерттеушілері орыстандырудың терең тамырларын ашып, бұл саясаттың
Ресей империясының Кеңес империясына ұстатқан аманаты ретінде ... ... баса ... ... Бұл пікірді жақтаушылар орыстар мен орыс
еместерді жақындастырудың, соңғылардың орыстарға деген ықыласын аударудың
бірден-бір жолы орыс тілі мен ... ... ... ... сол ... ... ... деп есептеді.
Қабілетті шығыстанушы, христиан дінінің жанқияр уағызшысы әрі ... Ы. А. ... де ... ... ... және бұл саясатты Қазақстанға
байлап-таңуда талай шаруа тындырды. Қазақ даласында мектептер мен баска ... ... орыс ... ... осы көрсетілген мақсат-
мүдделерінен туындағаны хақ.
1905-1907 жылдардағы революция кезінде, деп ... ойын Р. ... Азия ... ... ... іргетасына қауіп төндірген
оқиғалардан шет калды. Ресейдегі саяси дағдарыс өзінің бағынышты ... ... ... ... ... болды. Тіпті
қасиетті соғыс - "ғазауат" (кәпірлерге карсы соғыс) жариялау арқылы және
осындай күрделі жағдайды пайдаланып, орыс ... ... да ... ... ... Э. Дейли: "Орыстар ... ... діни ... Орта Азия мен ... ... қашанда
жоғары тұрмыз деп есептеді" - деп жазды.
Орыстар тарапынан орын ... ... ... ... ... мен Орта ... ... жоғары басшылықты өз қолдарында
ұстауынан, сонымен ... ... ... ... ... ... ... атып-асу, куғын-сүргінге салу шараларынан айқын көрініс тапты.
1916 жылы полковник Иванов өзінің ... ... ... солдаты
етігінің тақасы мыңдаған жергілікті қаңғыбастардың ... ... ... ... ... ... пен ... арқасында соңғы жылдары бұрын тиым салынған,
зерттеушілердің қолына түсе бермейтін әдебиеттермен танысуға мүмкіндік
ашылды. 1991 жылы ... ... орыс ... газетінде осы өңірдегі кен
орындарының бұрынғы қожайындарының бірі Э. Нельсон Феллдің “Russian ... яғни ... мен ... ... 1916 жылы ... ... кітабынан кең көлемді үзінділер он екі нөмірде жарияланды.
Бұл еңбектің авторы - ағылшын-француз алпауыттарының "Спасск мыс кендері"
акционерлік қоғамында бас өкілі болып, 1902 ... 1908 ... ... жұмыс
істеген. Нельсон Фелл өз кітабында орыс капиталистерінен ... ... ... сатып алғандығын, жергілікті қазақ және ... ... ... ... ... болғандығын
қызықты баяндайды. Алпауыттар өкілі ... ... ... ... ... ... жылы баян етеді. Оның қазақ
сахарасын қалай терең ... ... ... бет ... ... ... тұр.
Кейінгі концессионер, жарылқаушыларға қарағанда Нельсон Фелл орыс тілімен
катар қазақ тілін де бірсыдырғы меңгерген. ... ... ... "Бай" ... ... ... ... аңыз әңгімелерм мен
өлеңдерін ағылшын тіліне аударып, Лондон мен ... ... ... бірі — "Бүркітші әні" аталмыш кітапқа
енгізілген.
Кітап римше санмен нөмірленген 17 бет ... және 200 бет ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігі жоғары
сапалы 45 фотосуретпен бейнеленген.
Әрине, автор оқиғаларды өз пайымдауы бойынша ... ... ... ... ... ... көп жыл бойы көзден таса
болуы тарихи шындықты қалыптастыруға кері әсер етпей қоймады. ... ... ... ... Өспен руднигі жүмысшыларының 1905 жылғы ереуілі
туралы бағалы мағлұматтар береді. Жалпы алғанда Н. ... ... әлі ... ... зерттеушілердің назарынан тыс қалып
келгендігі өкінішті.
Қорытынды
XVIII ғасырдың соңы мен XX ... ... ... ... ... ... оқиғаларға толы. 1730 – 1770 ... ... ... ... ... ... ... рөлін ресми түрде
таныды. Бұл Қазақстанды өз тәуелсіздігінен, мемлекеттігінен айырылуына әкеп
соқтырып, шын мәнінде отарға айналдырды. Ресей мемлекетінің ... ... ... (XVIII – XX ... ең көкейтесті жақтары
зерттеушілер назарынан тысқары қалмады. ... қиын – ... ... ... ... және орыс ... әр салада зерттеулер жүргізген. Енді
осының бәрі бүгінгі таңда тарихи өткен кезеңге объективті түрде ... ... ... ... ... ... ... бір қырынан ғана емес, жан – жақты
тоқталғаны тараулардан байқалады. Атап ... ... ... ұзақ уақытқа созылған өзара қатынастарының, оның даму ... ашып ... ... ... немесе империя билігін мойындау
проблемаларына; казактар отарлауын зерттеу проблемаларына; XIX ... ... ...... және ... тарихы
проблемаларын зерттеу; қазақтардың отаршылдық езгіге қарсы ұлт – азаттық
күресін ... 1916 – 1917 ... ұлт – ... ... осы сияқты көптеген тақырыпта зерттеу жұмыстарын жүргізген.
Аталмыш ғалымдардың қомақты еңбектері тарихымыздың көзайнасы. ... ... ... жерінің түпкір –түпкірінде көптеген ғылыми
қоғамдар, облыстық ... ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында Қазақстанда ғылыми қоғамдардың дамуы
көптеген ... ... ... әсер ... Олар ... озық идеяларын қабылдап, саяси жер аударылғандардың ғылыми
көзқарастарымен және ... ... ... ... еңбектер
патша әкімшілігінің ресми басылымдарымен салыстырғанда шыншыл және ... ... ... ... ... ... тарихнамасындағы саяси дәлелдемелер бар
бірқатар идеялар мен тұжырымдарды ескере отырып, Американ тарихшыларының
қазақ жерінің саяси қырынан ... ... ... бірқатар
еңбектері жайлы айтылған. Мысалға, Марк Раефф «Сібір және 1822 жылғы
реформа» деген ... Орта ... ... ... ... ... мен
батырлар) жөнінде патша әкімшілігінің оларды Ресейге «өз еркімен бодан
болуға ... үшін ... ... ... алу саясатын жүргізгенін
көрсетеді». Сонымен қатар қазақ ... ...... ... ... көптеген еңбектердің жарық көріп, олардың ... ... ... ... қарастырылады. Мысалға, Қазақстанда
саяси айдауда жүргендер өздерінің ғылыми қызметінде халықшылдықтың жалпы
идеялық негіздерін басшылыққа ... ... ... – экономикалық және
қоғамдық жаңа нақты жағдайлар оларды ... ... ... ... ... Олар шет аймақтардың әлеуметтік – ... ... ... аңғара отырып, осыған байланысты өлкедегі шаруалардың
қоныстануына және жұмысшылардың жағдайына, өңдеуші және тау – ... ... ... ден ... ... ... шет елдердегі Қазақстанды зерттеу орталықтар
жөнінде қарастырылады. Атап айтсақ, Америка Құрама ... ... және ... ... жөніндегі институтының
кітапханасындағы «Орыс ... ... ... 1917 – 1924 және 1938 – ... ... Одағының халықтары тарихына қатысы бар 120 мың ... ... ... ішінен Семей, Ақмола, Қостанай губерниялық
газеттерінің тігінділерін және басқа да құжаттарды кездестіруге ... ... орта ... ... ... ... қырыққа жуық
зерттеулер әзірленеді екен. Сонымен қатар Қазақстанды зерттеу орталықтары
Ұлыбритания, Германия, Франция, Швеция, ... ... ... ... өз ... ... ... атқаруда. Олар да әр түрлі тақырыпта
ғылыми зерттеулер жүргізіп, жан – жақты қарстыруда.
Жұмыстың үшінші тарауында, Кеңес империясы кезіндегі ... ... ... зерттелген негізгі мәселелері жайында тың ақпараттар
айтылады. Мысалға, қазақ халқының қолөнері, киім – ... ... ... Орта Азия ... ... ... ... қарым –
қатынастары жайында кеңінен айтылады. Американ, ... ... ... ... ... ... еңбектері өте
қомақты мәлімет береді. Бұл ... ... ... зерттеулері
халықтың ұлт – азаттық күресіне марксист тарихшылардың таптық көзқарасының
келешегі жоқ екенін ... атап ... мұны ... аударушылардың
патшалық жазалаушы әскерлермен бірге қазақ көтерілісшілеріне, сондай –ақ
1917 жылы өз жеріне қайтып оралған ... ... ... ... ... алғанда, XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанды
Еуропа және орыс ... ... ... ... жан – ... ... жүргізілсе де, оның әлі де жаңа қырынан қаралу
қажеттігі туындап отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... Ә. ... ... ... ... ... дейін),
Алматы, 2005. – 608 бет.
2. Қозыбаев М. Актуальные проблемы изучения ... ... 1999. – 218 ... ... В.З. ... ... ... революционеров в
Казахстане (вторая половина XIX века), Алматы, 1981. – 392 бет.
4. Бекмаханов Е. ... XIX ... 20 – 40 ... ... - 416 ... ... ... (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3 – том.
– Алматы, 2002 . – 768 бет.
6. Күзембайұлы А., ... Е. ... ...... времен до
20 – х годов XX.), Алматы, 1996 . – 366 ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов5 бет
ЭЕМ буындары9 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
Ежелгі адамдар, олардың дамуы, археология250 бет
Қазақстан тарихы пәнінен лекциялар69 бет
Ұжымдық қарым - қатынастың психолингвистикалық аспектілері29 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
17 ғасырдың жаңа дәуір философиясы және ғылым15 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь