Баланың жас ерекшеліктері [ 34 бет ]

Мазмұны

Кіріспе………………………………………………………….................................5-10

I тарау. Баланың жас ерекшеліктері

1.1. Жеке тұлға туралы түсінік………………………....................................…11-14

1.2. Адамның тұлғалық ерекшеліктері және адамның құмарлығы……………………………................................………………..15-18

1.3. Адамның өмірді және өзін-өзі танып білуі……..................................……19-26

II тарау.

2.1. Жеке тұлғаны қалыптастырудағы педагогикалық теориялар…………………………………………….............................…………27-29

2.2. Жалпы білім беретін мектеп оқушыларының тұлғалық және танымдық дамуының психологиялық ерекшеліктері………………………………….....….30-37

Қорытынды………..………………………………………….......................................38

Пайдаланылған әдебиеттер……………………………….................................…39-41
КlРlСПЕ.

Тақырыптың көкейкестілігі.
Бүгiнгi таңда бiлiмнiң мемлекеттiк стандартына сәйкес республика мектептерiне бiлiм беру мен тәрбиенiң мазмұнын туындауда. Оның басты себебi республика өзiнiң тәуелсiздiгiне ие болған жағдайда экономикалық, экологиялық, этномәдени ерекшелiктерiн ескерте отырып, жастарды оқыту мен тәрбиелеу iсiн қайта құрудың аса қажеттiгi пайда болды. Оның үстіне, өтпелi кезеңдегi нарық қыспағынан жұмыссыздықтың етек алуы, рухани жұтаңшылыққа Ұшыраған әрбiр отбасның экономикалық ауыр хал-ахуалы тәрбие мәселесiне керi әсерін тигiзiп отырғанын да ескермеуге болмайды. Ата-аналар күн көрiс қамымен базар жағалап немесе жұмыс iздеп, бала тәрбиесiне көңiл бөлмеуде, ал ол оқушы жастардың қараусыз қалуын туғызды. Бұл 11-13 жастар жеткiншектердi шылым шегуге, iшiмдiкпен, нашақорлықпен, жезөкшелiкпен айналысуға, ұрлық iстеуге, т.б. қылмыстық әрекеттерге топтасуға, қатiгездiкке итермелеуде. Сонымен бiрге мекетепке қоғамға пайдалы iстердiң бәсеңдеуi оқушылардың бiлiмге, өнерге деген қызығушылығын төмендеттi, сондай-ақ мектептердегi оқу-тәрбие iсiнде етек алған формалистiк көзқарас, тәрбие жұмысын бiр мерзiмге жүргiзiлетiн науқанға айналдыру, оқу бағдарламасын, жоспарының және оқулықтардың бiр сарындылығы, оқыту мен тәрбиелеу әдiстерiн қолдануда жыныстық және жеке басқа тән дербестiк ерекшелiктерге көңiл аудармау, балаларға тек бедел арқылы ықпал етуге негiзделген әкiмшiлiк, әмiр етушiлiк сияқты келеңсiз жағдайлар тұлғаны еркiндiгiнен айырды. Ол оқушылардың бойында тәрбие мәселесiне керi көзқарас туғызды. Сондықтан оқушылардың көпшiлiгi жеке басының ерекшелiктерi мен икемдiлiктерiн дамытуға мектеп мүмкiндiк бермейдi деп санайды.
Әр оқушының қызығушылығын бiлмегендiктен және олардың психологиялық ерекшелiгiн ескертiп отырмағандықтан, көп жерде оқушылардың ата-аналары мен мұғалiмдер арасында түсінiспеушiлiк жағдайлар жиi кездеседi. Осының бәрi тәрбие жұмысының үстірт жүргiзiлуiне әкелiп соқтыруда. Оған жол беру тұлғаның дербес ерекшелiктерiне қалай болса солай қараудан, оқушылардың өзiн-өзi тәрбиелеудегi iшкi мүмкiндiктерiн ескермеуден, олардың қабiлеттерiн әлеуметтiк жағдаймен байланыстырмау салдарынан туындап отыр.
Соңғы жылдары оқыту мен тәрбие мәелесiне қатар жарыспалы үрдiс немесе тәрбиенi оқытуға қосымша деп қарау, олардың өзара байланысын ескермеу, жалпы бiлiмнiң базалық сынарларын дұрыс таңай бiлмеу, бiлiмдi iзгiленруде тәрбиелiк мүмкiндiктiң толық ескерiлмеуi, этникалық мәдени бiлiмнiң дүниежүзілiк мәдениетпен байланыста қарастырылмауы сияқты терiс көзқарастар байқауда. Тәрбие iсiнде отбасымен, балабақшамен, бастауыш және орта мектептермен кәсiптiк-техникалық училищелермен тұрақты сабақтық байланыс сақталынбай қалды. Оқу орындарындағы, мектепке дейнгi және мектептен тыс мекемелердегi, баспасөздегi, теле-радио хабарлардағы және қоғамдық ұйымдардағы тәрбие жұмысын орталықтандырудың жеткiлiксiз екенi байқалады. Тәрбие жұмысының сапасыздығының тағы бiр себебi – олардың ғылыми негiздерi дәрежесiнiң төмендiгiнен болып отыр. Педагогика ғылымы көп ретте жеке тұлғанның дамуын өмірге сәйкессiз тұрғыда қарастырып келдi. Ғылыми зерттеу жұмысындағы өмірден алшақтық, адам туралы басқа ғылымдардың, әсiресе, биологияның, медицинаның психологияның жетiстiктерiн ескермеудiң салдарынан тәрбиеге бiр жақты қараушылық мектеп тәжiрибесiнен орын алып келдi.
Осыған орай, өтпелi кезеңдегi жасөспiрiмдер тәрбиесiнiң мақсаттары мен мiндеттерiн қайта қарайтын оның орнын айқындайтын уақыт келдi. Бүгінде стратегиялық бағдарлы тұлғалық ойлардың шығармашылық түрлерiн қалыптастыратын, Қазақстан Республикасы халықтары арасында бейбiтшiлiк пен татулықты орнатуға қабілеттi, қоғамды iзгiлiктi адамгершiлiк тұрғыдан жаңартудың әлеуметтiк-экономикалық мiндеттерiн жүзеге асыруға жәрдемiн тигiзетiн жаңа тұрпатты азамат тәрбиелеудiң ғылыми әдiстемесiн жаңа тұжырымды ғылыми негiзде жасаудың қажеттiгi алға қойылып отыр. Осындай мақсаттағы қажеттiгi алға қойылып отыр. Осындай мақсаттағы стратегиялық бағыттарға байланысты Ы.Алтынсарин атындағы ңҚазақ Бiлiм академиясының этнопедагогика және тәрбие лабораториясы соңғы жылдары пайда болған ңҚазақстан Республикасы азаматтының жаңа әлеуметтiк-экономикалық мiнез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасынаң. (1995), ңБiлiм саласындағы мемлекеттiк саясат тұжырымдамасынаң (1996), ңБiлiм саласындағы Республикадағы этникалық мәдени бiлiм тұжырымдамасынаң (1996) ңҚазақстан Республикасында орта бiлiмдi дамыту тұжырымдамасының жобасынаң (1997) ңҚазақстан Республикасының Бiлiм заңынаң (1999), ңРесей Федерациясына оқушы жастарды тәрбиелеу тұжырымдамасынаң (1991), ңҚазақстан Республикасының үздiксiз бiлiм беру жүйесiндегi кешендi тәрбие бағдарламасың (2000), сондай – ақ зерттеушiлердiң ғылыми еңбектерiне, әсiресе Н.Козлованың ңТәрбие теориясына кiрiспең (М., 1990), В.М. Гинецинскийдiң ңПедагогика теориясының негiздерiң (М., 1994), Е.Бондаревскаяның ңВоспитание – как возрождение гражданина, человека культуры и нравственностиң (1993), Гончаровтың ңұлттық мектептiң моделi (1994), Л.М. Фридман мен Г.А.Пушкинаның ңОқушылар ұжымында олардың жеке басын зерттеуң (М. 1988), Б.С.Грушинскийдiң ңФилософия образования ХХl векаң (1998), ±.К. Нұрғалиеваның ңТұлғаның құндылық бағытын қалыптастырудың методологиясы, теориясы, практикасың(Алматы,1994), П.И.Пидкаистыйдың редакциясымен шыққан ңПедагогикаң (М.,1996), И.П.Подласыйдың ңПедагогикасың, Б.Лихачевтың ңПедагогика курсы лекциясынаң (1998), А.М.Іасабеков пен Ж.Алтаевтың ңҚазақ философиясының тарихына кiрiспең (Алматы, 1995), А.С.Арсеньевтың ңЖасөспiрiмдер философтар көзқарасыменң (М., 1996), °.Нысанбаев пен М.С.Орынбековтiң ңАбайдың дүниетанымы мен философиясың (Алматы, 1995) сияқты оқулықтары мен оқу құралдарына сүйенiп, басқа да материалдарды басшылыққа ала отырып, оқушылардың тәрбиелеудiң теорисымен әдiстемесiн жасады.
Жоғарыда аталған еңбектердiң бәрiнде қазіргi бiлiм мен тәрбие берудiң даму өресiне қойылатын негiзгi талаптар төмендегiдей үш түрлi бағытта құрастырылған. Олар: 1) Еркiн тұлғаны тәрбиелеу; 2) Рухани тұлғаны тәрбиелеу; 3) lзгi, адамгершiлiгi мол тұлғаны тәрбиелеу.
Сондай ақ бұл еңбектерде жеке тұлғаны тәрбиелеп жетiлдiру мәселелерiн рухани iзгiлiкке, ұлттық дәстүрге, дәстүр сабақтыстығына, бiртұтастыққа, жүйелiлiк, ұғымдарына сыйыстыра қарастыру көзделген.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. – Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А.,1991.
5. АйғабыловаН. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. – А., Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары. //Қазақстан мұғалімі, А., 1994.
7. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие бері. /Методикалық нұсқау. А., 1990.
8. Ақназаров Б. Класс жетекшісі. – А., Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – А.,1992.
10. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. – А., 1999.
11. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент 1994.
12. Әбиев Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. – Алматы, 1988.
13. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
14. Әбиев Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі , 1959. ғ3.
15. Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А., 1972.
16. Әбілова З. Этнопедагогика – А., 1997.
17. Әтемова Қ. Ата-аналар жиналысының мәні. Қаз.мем. 1-1996.
18. Болдырев Н. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы, 1987. ІІІ-VI тарау.
19. Болдырев Н. Класс жетекшісі. – А., Мектеп, 1980.
20. Богословский В. т.б. Жалпы психология – А., Мектеп, 1980, 13 тарау.
21. Безкаравайный С., Жұмабаев А. Мектепте өткізілетін тарихи -әдеби кештер. – А., Мектеп, 1968.
22. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. – Алматы, 1973.
23. Бержанов Қ., С.Мусин. педагогика тарихы. – А., Мектеп, 1984.
24. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
25. БарановС. Принципы обучения. – Москва, 1975.
26. Бабанский Ю. Педагогика. – Москва 1988.
27. Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процеса. – Москва, 1975.
28. Внутришкольное управление: Вопросы теории и практики. Под ред. Т.И.Шамовой.
29. Дорженов С. Бүгінгі ислам. – Алматы, Білім қоғамы, 1988.
30. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-1991ж/
31. Елеманов С., Күктілеуов А. Жастарға арналған праволық білім беру негіздері. – А., 1985.
32. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар. А., Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. А., 1985.
34. Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық тәрбие беру концепсиясы. //Қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
35. Жақыпов А. Өнеге өрісі- А., Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. А.,1977.
37. Ильина Т. Педагогика. Москва, 1984.
38. Иванова Н., Қозғанбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, 1991.
39. Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1991.
40. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
41. Класный час и его организация. Алматы, 1989.
42. Капралова Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,- Алматы, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. – Алматы, 1990.
44. Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс жұмыстарда коллективизмге тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1978.
45. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы, Мектеп, 1976.
46. Кочетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. Москва, Просвещение, 1967.
47. Крупская Н. Көркемдікке тәрбиелеудің міндеттері туралы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары.- Алматы, 1973.
48. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.
49. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
50. Лернер И. Дидактические основы методов обучения. Москва, Педагогика,1981.
51. Методика правового воспитания. – Москва, 1984.
52. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
53. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
54. Маслов., Карагоз Ю. Планирования воспитательной работы в учебной группе. Москва, 1985.
55. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
56. Махмудов М. Мектепте проблемалы оқытуды ұйымдастыру. Алматы,1981.
57. Николаева В. В школе и после школы вместе: Книга для учителя. Москва, Проссвещения, 1988.
58. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы, Білім, 1994.
59. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
60. Нұрмағанбетов С., Овчиникова Р. Метептегі кластан тыс жұмыстар. Алматы, Мектеп, 1969.
61. Нұрланова Г.К. Орта ғасыр ғұламаларының тәрбие тағылымдары. Алматы, 2003.
62. Оқушыларды сабақтан тыс уақытта тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1975.
63. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва, Педагогика, 1987.
64. Оқушыларды тәрбиелеудің үлгі мазмұны. (ред. басқарған Макаренко А.С.) Алматы, Мектеп, 1978.
65. Положения о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и умений студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
66. Педагогика школы./под ред. Г.И.Шукиной. Москва, Поссвещения, 1977.
67. Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
68. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. Алматы, Ы.Алтынсарин атындағы қазақтың білім академиясының баспа кабинеті, 1999.
69. Сухомлинский В. Балаларға жүрек жылуы. Алматы, 1976.
70. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. Алматы, 1986.
71. Сухомлинский В. Мектептің жас директорларымен сырласу. Алматы, 1987.
72. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. Алматы, 1991.
73. Ұзақбаева С. Эстетикалық және экономикалық тәрбие негіздері. Алматы, 1991.
74. Ұзақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі. Алматы, 1990.
        
        Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………….................................5-10
I тарау. Баланың жас ерекшеліктері
1. Жеке ... ... ... ... ерекшеліктері және ... ... ... және ... танып
білуі……..................................……19-26
II тарау.
2.1. Жеке ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының тұлғалық және танымдық
дамуының психологиялық ерекшеліктері………………………………….....….30-37
Қорытынды………..………………………………………….......................................38
Пайдаланылған әдебиеттер……………………………….................................…39-41
КlРlСПЕ.
Тақырыптың ... ... ... ... стандартына сәйкес республика
мектептерiне бiлiм беру мен ... ... ... Оның басты
себебi республика өзiнiң тәуелсiздiгiне ие болған ... ... ... ... ... отырып, жастарды оқыту мен
тәрбиелеу iсiн қайта құрудың аса қажеттiгi пайда болды. Оның үстіне, ... ... ... жұмыссыздықтың етек алуы, рухани жұтаңшылыққа
Ұшыраған әрбiр отбасның экономикалық ауыр ... ... ... ... ... ... да ... болмайды. Ата-аналар күн көрiс
қамымен базар жағалап немесе жұмыс iздеп, бала ... ... ... ол оқушы жастардың қараусыз ... ... Бұл 11-13 ... ... ... iшiмдiкпен, нашақорлықпен, жезөкшелiкпен
айналысуға, ұрлық ... т.б. ... ... топтасуға,
қатiгездiкке итермелеуде. Сонымен бiрге мекетепке қоғамға пайдалы iстердiң
бәсеңдеуi оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... iсiнде етек алған формалистiк көзқарас,
тәрбие жұмысын бiр ... ... ... ... ... жоспарының және оқулықтардың бiр ... ... ... ... ... ... және жеке ... тән дербестiк
ерекшелiктерге көңiл аудармау, балаларға тек ... ... ... ... ... әмiр ... сияқты келеңсiз жағдайлар тұлғаны
еркiндiгiнен айырды. Ол оқушылардың бойында тәрбие мәселесiне керi көзқарас
туғызды. ... ... ... жеке ... ... мен
икемдiлiктерiн дамытуға мектеп мүмкiндiк бермейдi деп санайды.
Әр оқушының қызығушылығын бiлмегендiктен және олардың психологиялық
ерекшелiгiн ... ... көп ... оқушылардың ата-аналары мен
мұғалiмдер арасында түсінiспеушiлiк жағдайлар жиi кездеседi. Осының бәрi
тәрбие ... ... ... әкелiп соқтыруда. Оған жол беру
тұлғаның дербес ерекшелiктерiне қалай болса солай ... ... ... iшкi ... ... олардың
қабiлеттерiн әлеуметтiк жағдаймен байланыстырмау салдарынан туындап отыр.
Соңғы жылдары оқыту мен тәрбие ... ... ... ... ... ... қосымша деп қарау, олардың өзара байланысын ескермеу,
жалпы бiлiмнiң базалық сынарларын дұрыс таңай ... ... ... ... ... ескерiлмеуi, этникалық мәдени бiлiмнiң
дүниежүзілiк мәдениетпен байланыста қарастырылмауы сияқты ... ... ... ... ... балабақшамен, бастауыш және ... ... ... ... ... ... қалды. Оқу орындарындағы, мектепке дейнгi және мектептен тыс
мекемелердегi, баспасөздегi, теле-радио ... және ... ... ... ... ... ... байқалады.
Тәрбие жұмысының сапасыздығының тағы бiр себебi – олардың ғылыми негiздерi
дәрежесiнiң төмендiгiнен болып ... ... ... көп ... ... ... өмірге сәйкессiз тұрғыда қарастырып келдi. Ғылыми зерттеу
жұмысындағы өмірден ... адам ... ... ... ... ... психологияның жетiстiктерiн ескермеудiң салдарынан
тәрбиеге бiр жақты қараушылық мектеп тәжiрибесiнен орын алып ... ... ... ... ... ... мақсаттары
мен мiндеттерiн қайта қарайтын оның орнын айқындайтын ... ... ... ... ... ... ... түрлерiн
қалыптастыратын, Қазақстан Республикасы халықтары арасында бейбiтшiлiк пен
татулықты орнатуға ... ... ... адамгершiлiк тұрғыдан
жаңартудың әлеуметтiк-экономикалық мiндеттерiн жүзеге асыруға жәрдемiн
тигiзетiн жаңа ... ... ... ... ... жаңа
тұжырымды ғылыми негiзде жасаудың қажеттiгi алға қойылып отыр. ... ... алға ... отыр. Осындай мақсаттағы стратегиялық
бағыттарға байланысты Ы.Алтынсарин атындағы ңҚазақ Бiлiм академиясының
этнопедагогика және ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматтының жаңа әлеуметтiк-экономикалық мiнез-
құлқын қалыптастыру тұжырымдамасынаң. (1995), ... ... ... ... (1996), ... ... ... мәдени бiлiм тұжырымдамасынаң (1996) ңҚазақстан
Республикасында орта ... ... ... ... ... ... Бiлiм ... (1999), ңРесей Федерациясына оқушы
жастарды тәрбиелеу тұжырымдамасынаң (1991), ... ... бiлiм беру ... ... тәрбие бағдарламасың (2000), сондай
– ақ зерттеушiлердiң ... ... ... ... ... ... (М., 1990), В.М. Гинецинскийдiң ңПедагогика теориясының
негiздерiң (М., 1994), Е.Бондаревскаяның ңВоспитание – как ... ... ... и ... (1993), ... ... моделi (1994), Л.М. Фридман мен Г.А.Пушкинаның ңОқушылар ұжымында
олардың жеке ... ... (М. 1988), ... ңФилософия
образования ХХl векаң (1998), ±.К. ... ... ... ... ... теориясы, практикасың(Алматы,1994),
П.И.Пидкаистыйдың редакциясымен ... ... ... ... ... ңПедагогика курсы лекциясынаң
(1998), А.М.Іасабеков пен Ж.Алтаевтың ңҚазақ философиясының тарихына
кiрiспең ... 1995), ... ... ... (М., 1996), ... пен М.С.Орынбековтiң ңАбайдың
дүниетанымы мен философиясың (Алматы, 1995) сияқты ... мен ... ... ... да ... ... ала отырып,
оқушылардың тәрбиелеудiң ... ... ... ... ... ... қазіргi бiлiм мен тәрбие берудiң
даму өресiне қойылатын негiзгi талаптар төмендегiдей үш ... ... ... 1) ... тұлғаны тәрбиелеу; 2) ... ... 3) lзгi, ... мол ... ... ақ бұл еңбектерде жеке тұлғаны тәрбиелеп жетiлдiру мәселелерiн
рухани iзгiлiкке, ұлттық дәстүрге, дәстүр сабақтыстығына, ... ... ... ... ... ... ... күнделiктi мектеп пен отбасы
тәрбиесiнде iскi асырудың әдiс-амалдарын одан әрi ... ... ... тәрбие теориясы, этнопедагогика және жас ерекшелiк
психологиясы лабораториясының қызметкерлерi ... ... ... ... негiздерi атты монографиялық еңбек даярлап, мектеп
басшылары мен сынып жетекшiлерiне ... ... ... ... отыр.
Еңбек үш тараудан тұрады. Бiрiншi ... ... ... ... ... арналған. Онда адамның бойында
айналасындағы құбылыстардың сыр-сипатын бiлуге деген ... туа ... адам ... ... ... жүре ... ... iсiн қоғамдық
қажеттiлiкке биiмдей жаңаша құру, тәрбиенi ... ... ... ... ... ... ... парасаттылық
қарым-қатынасы, қарым-қатынастағы еркiндiк, мәдениет жетiстiктерiн тәрбие
iсiнде пайдалану, ... ... ... меңгерту арқылы қоғамға,
өмірге ендiру сөз болады.
Бүгінде тәрбиеге жаңаша ... ... оны iске ... де жаңа талаптар қойып отыр, яғни ұстаздың жеке басының ... ... ... ... ... ... ... мен бiлiм
өресінiң биiктiгi, кеңңдiгi, оқушылар бойында ұлттық ... ... рөл ... ... ... баяндалған. Тәрбие
iсi оқушы мен мұғалiмнiң өзара қарым-қатынасына құрылатын болғандықтан,
олардың ... ... ... ... iске ... ... қарым-қатынасы, өмір сүруi, өмірге деген көзқарасы, түсінiгi
осы ортада қалыптасады.
Еңбекте қоршаған ортаның кеңiстiгiн, заттық, ... ... ... көрсетiлiп, оқушыны осы ортада ... ... ... ... ... ортамен қарым-қатынастық iс-
әрекетiн iске асыруда ой-түрткiнiң қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... мәнi, оның оқушыны өзiн-
өзi бақылауына, өз iс-әрекетiне ойша талдау жасауға ... ... ... рухани мәдениетке ендiру iсi ... ... ... ... салыстыру, баға беру арқылы iске
асырылады. Еңбекте рухани құндылықтарды оқушы өз бойына мораль, өнер, ғылым
арқылы ... ой ... ... оның әр затқа, қоғамдық құбылысқа
деген өзiндiк ... ... ... ... ... ... тәрбиенiң мақсаты мен ұстанымынан әдiстемесiнен
тұратыны, ... ... жеке ... табиғи қалпында
қабылдаудың маңызы, тәрбие әдiсiнiң, тәрбиенiң мақсатына байланыстылығы,
оқушы мен оқытушының қарым-қатынаста қолданылатын ... де ... ... және оның ... ... ашуға, тәртiбi мен
көзқарасын реттеп, қазіргi ... ... ... сай ... әрекет
жасайтыны айтылады. Әдiстемелiк құралда мектеп бiтiрушi оқушының тұлғалық
бейнесiн қалыптастырудың шарттары көрсетiлген. Ол – ... ... ... ... өзiнiң құқығын қорғай бiлуге үйрету:
- әр оқушының өзiндiк менiн iс-әрекетте ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiгiн терең сезiне бiлуге баулу;
-қоғамдық тәжiрибенi игерту арқылы ... пен ... ... ... ... ... ... iзгiлiк, аєиқат, сұлулық, қағидаларын берiк ұстануға,
шығармашылықпен өмір ... ... ... айналасындағы адамдарды табиғи қалпында қабылдай бiлуге
уйрету;
- оқушы бойында рефлекстiк қабілеттiң берiк орнығуын ... ... ... ... ... бойында пайда ... мәнi, мен ... ... оның ... ... ... рөлi, ... әсерiнен адам бойында ... ... ... ... ... қажеттiлiктi
қанағаттандырудағы психологиялық iзденiстер, оның педагог-ғалымдар
Ш.Амонашвили ... сүю, ... ... ... ... қажеттiлiгi), А.В.Петровский (тұлғаны қалыптастыру қажеттiлiгi)
А.В.Мудрик (жеке тұлғаның өз ... iске ... ... ... тауып, теориялық және әдiстемелiк тұрғыда шешiлгенi
баяндалады.
Екiншi тарауда – жалпы бiлiм ... ... 1-lХ ... ... ... ... оны iске ... балалармен
жүргiзiлетiн жұмыстар, тәрбиен iсiндегi мектеп басшылары, мұғалiмдерi мен
отбасының және ... ... ... ... ... ... педагогикалық мәдениетiн арттырудың маңызы
және оны iске асырудың ... ... ... ... ... ... мен ... кiрiктiре iске жұмылдыру мәселелерi
қарастырылған.
Үшiншi тарау орта ... Х-Хl ... ... ... ... жаңа тұрпатты мектептердiң түлектерiн тәрбиелеп жетiлдiруге
арналған. Сонымен ... бұл ... ... ... ... сөз ... Технология грек – сөзi. Техне – өнер, шеберлiк,
кәсiп деген сөздердiң мағынасын ... ... - ... ... ... Бiр ... ... тәрбие технологиясы дегенiмiз тәрбиенi
реттеп, басқарудың әдiстемелiк ... ... ... қарым-қатынаста оқушылар мен мұғалiмнiң iс-әрекетiн ғылыми
тұрғыда ұйымдастырудың маңызы зор. Iс-әрекеттi ... ең ... ... ... керек. Мақсат iс-әрекет арқылы жүзеге асырылады.
Мектептегi iс-әрекеттер сыртқы ... ... оқу ... ... ... iс-шаралар, сыныптан тыс әрекеттер (үйiрме, ... ... ... ... Ал ... ... жағынан: ақыл-ой, дене-қимыл,
эмоциялық ерiк, адамгершiлiк-моральдық, қасиеттiк iс-әрекет болып бөлiнедi,
сондай-ақ топ басқарушылық-ұйымдастушылық iс-әрекет, орындаушылық ... ... ... ... тыс уақытта оқушының таңдауына ... ... ... мен iшкi ... ... ... iс-әрекеттердi
ұйымдастыру көзделедi. Соған сай олардың қабілетiн ашуға мүмкiндiк
туғызатын ... дене ... қол ... ... техникалық
шығармашылық т.б. iс-әрекетке ... ... мен ... Әр оқушы кез келген үйірмеге, секцияға, клубқа өз
жүрегiнiң қалауымен қатысып, ... жеке ... тән ... яғни өзiндiк
менiн басқаларға танытуға мүмкiндiк алады.
Мектепте ұйымдастырылатын iс-шаралар әр ... ... өмір ... түсінiгiн кеңейтудi көздеп, жеке басына тән
қасиетi мен қабілетiн ескере отырып жүргiзiлуi керек.
Еңбекте ... iшкi ... мен ... өзiндiк
ұстанымдарын сыныпта және сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында iске ... ... Сол ... ... ... басқарудын принциптерi,
әсiресе ұстаз бен оқушының ерiк беру, көтермелеу, адамгершiлiк ... ... ... ... ... ... ... микроклимат жасау iсiнiң маңызы қарастырылған. Сондай-ақ ... ... ... ... ... оны iске асырудың анкеталық сұрақ
дәстүрлi бақылау, ұстаз бен оқушының және мұғалiмдердiң ... ... iске ... ... ... жаңа тұрпатты мектептердiң тәрбие жұмыстарының ерекшелiктерi
де айтылады. Онда бүгінгi қоғамда болып ... ... ... прогресс, iзгi қалыптастыру қоғам процесiне байланысты ... де ... ... ... ... ... ... мектептерi,
олардың оқу-тәрбие iсiндегi мiндеттерi мен мақсаттары, негiзгi ұстанымдары,
мектеп басқарудың құрылымы мен iстi жоспарлау, ... ... ... ... ... ... т.б. сараланып таңдалған.
Бүгінде қоғамдық өндірiс күштерi мен өндірiстiк қарым-қатынастардың
жаңаруы материалдық игiлiктердi ... да жаңа ... ... етiп ... Ол қоғам мүшелерiнiң ... ... мен ... Бiрi бәрi үшiн, бәрi бiрi ... ... теориялық тұрғыда мүлде жаңартуды талап етедi.
Қазақстандық политолог, культуролог, философ ... бұл ... ... ... жоқ. Ал ол педагог, психолог, ғалымдарға қоғамдық
саяси-идеологиялық ... ... ... ... ... ... ... келiп, соған қарамастан, соңғы жылдары ТМД елдерiндегi
педагогика, писхология, культурология саласына шыққан азды-көптi ... ... ... жеке ... ... ... ... әдiстемелiк мәселелрiн шешуге тырыстық.
Зерттеудің объектісі. Жалпы ... ... орта ... бастауыш
сыныпты оқыту және тәлім – тәрбие беру сапасын ... ... ... ... ... ... ... беретін мектептерінің педагогикалық ... ... ... ... және тәрбиелеу процестерін жетілдіру тәсілдерін көрсету,
оны іске ... ... және ... ... ... мақсаты – жастардың жан-жақты
дамытып, өмірге, ... ... және ... ... ... ... ... даярлау.
Білім берудің қазіргі кездегі жоғары талаптарға сай жазылған оқу
бағдарламалары мен ... ... ... білім беру мазмұнына
оқылатын пәндердің үш ... ... ... ... жаратылыс,
гуманитарлық циклдер, еңбек және дене шынықтыру дайындығы.
1. ... және ... ... беру ... оқу ... оқу ... ... жаңарту.
2. Әрбір пән бойынша сабақ берудің сапасын арттыру.
3. Политехникалық білім, еңбек тәрбиесі мен оқыту, кәсіптік бағдар беру.
4. Жалпы білім беру ... ... және ... ... құрылымы – кіріспеден, екі ... ... ... тізімінен тұрады.
І – тарау.
Баланың жас ерекшеліктері.
1. Жеке тұлға туралы түсінiк.
Жеке тұлға мен қоғамдық ортаның қарым-қатынасы философия, психология,
педагогика, ... т.б. ... ... ... айналысып жүрген
көкейтестi мәселелрi. Бұл жјнiнде ... ... ... ... ... ... этикалық, ұлтаралық қарым-
қатынастраға арналған еңбектерден басқа П.И.Подласыйдың, М.Ф.Харламовтың
Педагогика (М. 1995-1997) атты ... ... ... ... (М. 1990), ... ... теориясының негiздiрi
(М. 1994), Б.С.Гершунскийдiң ХХl ғ. Бiлiм ... ... ... Бiз әр түрлi тiлде ... (1998), ... ... ... кiрiспе (1995), А.С.Арсеньевтiң
Жеткiншектер философтар көзқарасымен, А.М.Іасабеков пен Ж.Алтаевтың Қазақ
философияның ... ... ... ... (1996), Г.К.
Нұрғалиеваның Тұлғаның құндылық бағытын ... ... ... 1995) ... ... ... аса құнды ғылыми
еңбектер жарық көрдi.
Бұл еңбектердiң бәрiне де жеке тұлға мен қоғамдық қарым-қатынас, жаңа
қоғам мүшелерiн ... ... ... сөз болды. Әсiресе,
Д.Кiшiбековтың Философия атты ... Жеке ... ... не? ... ... танып бiлу механизмi қандай? Танып процесiндегi қарым-
қатынастың маңызы қандай? Жеке тұлғаның ұжымдағы орны не? – ... ... ... ... ... еңбектерге сүйене отырып, жеке тұлға деген не, оның ... неге ... әр ... ... ... бiлуiнің сыры
неде деген мәселелерге тоєталамыз.
Адам баласы материалдық және рухани өмірдiң ортасында тiршiлiк етедi
де, өзi өмір ... ... ... ұжымның, ұлттың, рудың мүшесi ретiнде
өзiндiк ақыл-парасатымен, жеке бастың өзiне тән ақыл-ой, ерiк-жiгер, мiнез-
құлық ерекшелiгiмен көрiнуге ... ... ... ... ... ... қаситеттiң болуы мүмкiн емес. Әр адам ... ... ... болып, өзiндiк жеке бас ерекшелiгiмен бiрден дүниеге
келмейдi. Әрбiр жеке ... ... ... жетiлдiру қажет. Өзiне
немқұрайды қарайтын кейбiр қоғам мүшелерi ... ... өмір ... мен ... өмір ... ... ... ұстанғанымен, шын мәнiнде өмірде олай
емес.
Жеке тұлғаның ерекшелiгi дегенiмiз – ол оның ... тән ... ... ... ... ... тұлғаларға орталық этикалық бiрынғай ... ... ... орта ... әр ... ... ... ой-
пiкiрiн, көзқарасының болуы, олардың өзi көрiп бiлген құбылысқа деген
көзқарасын, ... ... ... ... ... ... құбылысєа таңдана, тамашалай қараса, ендi бiреулер сын
көзiмен қарап ой қорытуы, сын ... ... ... ... ... құбылыстарды түсінiп қабылдау да әр
түрлi. Ол әр ... жеке ... тән ... ... ерекшелiктерiне байланысты. Мәселен, бiреулердiң бiр нәрсенi
жасауға iскерлiк ... ... ... ... оның ... бiреудiң
ұйымдастырушылық қабілетi күштi болса, екiншi бiр адамның ұйымдастыру iсiне
қабілетсiз болуы, бiреуi ... тез ... ... ... ... баяу ... ... дене күшi дамыған болып келсе, екнiшi
адамның ... ... ... баяу ... ... сурет
салуға немесе ән салуға бейiмдiлiгi болуы мүмкiн. Жеке бастың ... ... ... ... ... байқалады.
Сонымен бiрге, адамның өмірде үздiксiз тәрбие құшағында болатынын,
бұрынғы игерген бiлiм, билiк, дағдылары бiртiңдеп көмескiленiп, оның ... ... ... дағдыларды меңгерумен шұғылданатынын ескеруге де тура
келедi. Жеке тұлғаның ой-санасының, бiлiм көлемiнiң ... ... ... ... ... ... баға ... де де өзгерiстердiң
болуы, толысып жаңартып отыруы заңды ... ... ... ... отбасы мүшелерiнiң, жолдас-жораларының, таныстары мен ... ... ... әсер ... ... жеке ... ерекшелiгiнiң
басым болуына оның да ықпалының зор ... ... Мiне, ... ... ... келiп, К.Маркс жеке тұлғаның ерекшелiгi ... жеке ... ... ... оның ... ... ... әрекетiне және әр ... ... ... ... ... адамгершiлiк-эстетикалық, дiни т.б. қоғамдық
қатынастардың бiрлiгiнде қарастыру керек. – деген қорытындыға ... ... ол ... өзара байланысы, бiр-бiрiне ықпалы қоғамдық ортада
бiркелкi болмайды да, ол адамдарға әр түрлі дәрежеде әсер етедi, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Өмiрде бiр анадан туған егiз балалрдың тұр жағынан бiр-бiрiне ұқсас
болуы ... Ал ... ... ... өмірге деген икемдiлiк,
қабілетi бiрдей болмайды. Сондықтан әр адамды өзiнше дараланған жеке ... ... Бiр ... өмір ... ... әлеуметтiк, моральдық
–этикалық заңдардың ортақтығына қарамастан, жеке тұлғалардың әлеуметтiк
қарым-қатынаста айна қатесiз бiрдей болуы да ... ... Олай ... жеке
тұлға деген түсінiкке не кiредi? Адамның ... ... ... ... жеке ... анықтай алады дегенге, ол сана
мен өзiн-өзi саналандыру қасиеттерi ... тура ... ... ... ... ... ... дамымайды.
Адамдар бiрiн-бiрi бағалауда қателiктер жiберуi де мүмкiн. Олар көбінесе
өзiнiң жеке басын басқалардан артық ... ... ... ... ... iшi тар, несi ... менен деушiлердiң көп болатынын дјп басып ... осы ойға ... ... ... жеке ... ... ... да, өзiнiң
iс-әрекетiн, оның нәтижелерiн басқалардың бойындағы қасиеттермен салыстырып
көре, тани бiлуге, соған теңелсем, сондай ... екен деп ... ... ... да қабілеттi.
Жеке тұлғаға тән қасиет – ақыл, ес, яғни өмірдi өзiнiң сана-сезiм
өлшемiмен қарап бағалауға ... ... ... ... ... бiлу
дегенiмiз – миллиондаған жеке тұлғалардың сезiм, түсінiгiнен тұрады.
Жеке тұлғаның еске ... өзге ... ... ... ... Әрбiр тұлға оларды оқып, көрiп, оқыған, естiгенiн, көргенiн өз
ойына тоқып, содан сабақ алу арқылы да ... ... ... ... ... ... ... өзi жiберген қателiктерден де, басқалардың қателiктерiнен
де сабақ алады. Оны қайталамауға тырысады. Мұны педагогикада адамның өзiн-
өзi тәрбиелеуi деп атайды. ... ... ... ... оны ... жақсы қасиетiне айналдыру өмір заңы. Осы қаситеттi көре бiлген
Абай:
Болмасаң да ұқсап бақ
Бiр ... ... ... ... ... ... ... - деп текке айтпаса керек. Адамның есi оныңң
iшкi ой-сезiммен тығыз байланысты.
Сезiмнiң сыртқа шықпас әлi бар ... ... ... сана ...... Абай сөзi де осыны растайды.
Мысалы, суретшi алдымен өз ойында қорытылған iшкi сезiмдi ... ... бояу ... ... ... ... ... немесе ақын, жазушы өз замандастары туралы эссе жазу арқылы ... я ... ... ... бiлдiрдi.
Тұлға – жеке адамның мақсатынының орындалуы ғана емес, оның ... iске ... яғни өзi ... ... ... iске ... ... оны iске асырудың нәтижесi, көрiнiсi. Ерiк-жiгер механизмi дегенiмiз-
адамның өзiне тән жеке басы қасиеттерiнiң iске асыруы. Адам ... ... ... iске ... ... жол ... Бiрає адам бiр нәрсенi iстерде
алдымен еркiн ақыл-парасат ... ... осы iстi iске ... жјн ... оған қалай қарар екен? – дгене ойға қалады. Олай болса, ерiк-
жiгердiң iске асырылуы ақыл мен ... ... әлдi ... ... ... немесе қайратты, сақ немесе бұзып-
жарушы болып бөлiнедi. Өмiрде кейбiр адамдар бiр iс-әрекеттi iске ... ... ... ... ... ... ... екен деп мың ойланып, жүз
толғанып iске ... ал ... ... ... ... ... iске
асырып, кейiн опық жеп жатады. Осының бәрi адамның ерiк-жiгер күшiнiң
түріне байланысты.
Сонымен бiрге, ... ...... ... iшкi ... ... жинақталған көрiнiсi. Мысалы, стадиондағы футбол
жарысына қатысушылардың қызбалылығынан ... ... ... ... ... ... солқылдап жалауы немесе iшегi қатып күлуi әрбiр
жеке тұлғаның iшкi сезiмнiң сыртқа шығуы.
Алайда әр ... ... ... дүниесi әр басқа бiреу жауыздықты
көргенде айғайлап, баєырып, iшкi ... ... ... ... ... ... iштей бұлығып, көгерiп-сазарып, тас-түйін болып қатып қалады.
Бұл әр ... ... ... ... алу ... ... құбылыс.
Сонымен, жеке тұлғаның ерекшелiктерiне тән қасиеттер оның санасына,
өзiне-өзiнiң сын көзiмен қарауына, адам баласының есiне әсер ... ... ... ... түйсiктердiң әсерiне және оның ерiк-жiгер күшi ... ... ... ... ... ... бұл ... жеке адамның тұлғалық бейнесiн айқындай алмайды.
Жеке тұлғаны анықтауда оларды тұтас бiрлiкте тығыз байланысты, бiрiнсiз-
бiрi жоқ деп ... ғана ... тән ... менiн айқындай аламыз.
Әр адамның тұлға ретiнде ... адам ... ... ... ... және ... жағдайлардың әсерiмен, iшкi ... ғана iске ... әр ... өзiндiк өмір жолы бар деп қарасақ, оған туған-
туысқандары мен жора-жолдастарының да, ... ... ... ... ... да ... болатынын естен шығаруға тиiстi емеспiз, яғни
жеке тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру iсiнiң ... ... ... болуы
мүмкiн емес.
Ж.Аймауытов 1918 ж. өзiнiң Абай ... ... ... ... Тәрбиеге әсер беретiн нәрсе өскен орта, ата-ананың тәрбиесi.
Соңғысы күштi болмаса, бара-бара әсерлер адамды замандас, жолдастың ... ... ... ... ... ... Тәрбиеге туған жұрттың тiлi,
мiнезi, тұрмысы да әсер қылмақ. ... ... ... ... жабынқы елдiң баласы да сондай болмақ. Дiндар елдiң баласы
дiндар келедi. Тәрбиеге үлкен әсер ... ... бiрi - ... Баланың
ақылын арттырып, бiлiм беретiн, ... ... ... ыждаһатты
қылатын, өмірлiк азық беретiн жақсы медресе болу керек – дейдi.
Ұлы ойшыл ... ... ... ... ... –кiм ... болса, оның
замандастарының бәрi виноват деуi де адам тәрбиесiнiң қоғамдық ... ... ... ... ... ... және ... құмарлығы.
Адамның бiлмегендi бiлуге құмарлығы. Адам мiнезiне тән қасиеттер –
әсерленушiлiк сезiммен бiрге оның ... ... да ... саналалы. Оның
ауқымы өте кең: ол ... пен ... ... аспандағы
және жер бетiндегiлердiң бәрiне, мәңгiлiк және дiни ырымдарға деген
құштарлықты қамтиды. Адамзаттың құмарлығы ... ... ... ... философиялық және дiни трактаттар, публикациялық эсселер бар.
Адам жанына көсемдiк, үстемдiк пен ... көре ... ... билiк құмарлық пен мараңдық т.б. қасиеттердiң бәрi ... ... ... ... ... негiзделген. Онсыз адам баласның
күйiнiш-сүйiнiш болмає емес.
Бiлуге құмарлық күштi, ... ... ... ... ... ... Көбінесе ол адамдарды күйретуге қабілеттi, оның ... ... ... әкеп ... Бiздiң құмарлығымыз басқаларға ерекше әсер
етiп, өлгенiн тiрiлiп, өшкенiн жандыруы мүмкiн. ... ... ... болсын өмір сүредi. Сүйіспеншiлiк пен қызғаншақтық, ... ... ... егiз ... ... Дездемонаны құлай сүйген Отеллоның оны
өлтiрiп тыныуы осы асқан құмарлықтыңң, ғашықтықтың әсерi. Немесе ... ... ... ... құмарлықтың нәтижесi. Әсiресе,
құмарлық жақсылыққа да, жауыздыққа да апарып соқтыруы мүмкiн.
Адам ... ... ... құмар. Бiлiмге құмарлық та
қызығушылық туғызып, адамға бiлмегендi бiлiп тынғанша жай ... ... ... ... ... ... ерекше Л.Толстойдың
Сырыңды жасырам десең, жарыңа айтып көр, жарты әлем ... мен ... ... ... да бiлмегендi бiлуге құмарлық күштi болады. Ес бiлмейтiн
баланың қолына ұстағанның ... ... ... ... ... ... қиратып, iшiн ашып көруге құмартуы, бала ... ... ... ... ... ... инстинкттiк құмарлықтың әсерi. Әдетте бала
жаны құпияны бiлуге құмартып тұрады. Егер балаға бiрдеменi iстеме, ... ол ... ... ... ... ... ... бағады. Адам
баласына тән құмарлық – бiлмегендi бiлуге, табиғи жасырын ... ... ... ... адам ... iшкi ... тән қасиет. Сондықтан
адамның құмарлығы дегенiмiз- адманың бойындағы ... ... ... ... ... Ол ... бiлуге талпыныс жасауға iс-әрекетке
итермелейтiн iшкi ... Әр ... ... ... ... толы ... деп қарасақ, басқалардың мiнез-құлқындағы, iс-әрекетiндегi жұмбақ,
iшкi ... ... ... ... та әр ... әр ... болады. Мысалы,
бiреу өз жолдасынан бiр жасырын сырдың шетiн ... ... ... ... бiлуге құмартады. Ал екiншi бiреу өзi айтпаса, оған ерекше
назар ... ... өмір ... ... неде дегенде келсек, ол өмірде
өзiнiң ... ... мiсе ... өзi өмір ... ... аттап өтіп, өзiнiң мүмкiндiктерiнен арғы нәрсенi де бiлуге
тырысатын жан иесi. ... 4-5 ... ... аспандағы айды, күндi,
жұлдызды көрiп: ол қалай тұр? Бiрде көрiнiп, бiрде неге жоқ болып кетедi?
Үнемi неге ... ...... ... ... ... ... құпия
сырды бiлгiсi келетiнi осыған айғақ. Бiз бұдан жеке тұлғаның қаситеттерiн
бiлу шекарасының аса кеңдiгiн байқаймыз.
Адам өзiнiң өмір сүру ... ... ... ... ол ... бар екенiн, осы өмірдегi тiршiлiк иесi екенiн басқаларға ... ... ... өмірде өзiн-өзi нығайтудың, өз мүмкiндiгiн iске
асырудың ... ... ... ол сурет салудан, кесте немесе өрмек тоқудан,
таңертеңгiлiк жаттығудан басталып, спорт пен көркемөнердiң, саяст ... ... ... айналысу, түрлі қызмет атқару арқылы ... ... адам ... ... ... ... iске ... Ұєсамайтын өзiндiк қолтаңбасымен ерекшеленуге тырысады. Мысалы,
шебер Ұсталар соєқан пышаєты ... ... ... ... ... ... қарап отырып, оның кiмдiкi екенiң бiрден айыруға болады.
Адам, өмірде де бiр-бiрiне ... ... ... ... өнерде де өз қолтаңбасымен дараланады. МҰны адамдардың өмірде өз
бойындағы қабілетi мен талантын ... ... ... ... ... бұл ... бар екенiң айқындауды қоғамдық ... ... ... Ал ... адам да сол сияқты қарым-
қатынаста өзiнiң бойындағы қасиетi мен ... ... ... әр ... өмірдегi қабілетi мен iскерлiгi адамдар арасындағы қарым
–қатынаста ашылып, белгiлi бола бастайды. Немiс ... ... ... адамзат қоғамындағы қарым-қатынаста мен мен ... ... ... ... оны ... жоғары дәрежесi деп атайды,
яғни әр адамның қоғамдық ортада өзiндiк ерекшiлiгiн көрсетуге тырысуы оның
iшкi инстинкттiк ... ... деп ... ... ... өзi өмір сүрiп отырған ортадан ары шығуға талпынуы, өзiнiң iс-
әрекетiн өзiнен жоғары, үлкен өмірге қатыстыру арқылы iске ... өз ... ... мен ... басқалармен қарым-қатынас
арқылы iске асыратын болса, өзiне ... ... ... ... ... ... аєындарға, шешендергенемесе асыл ойдың иесi кемеңгер ғалымдарға
табыну, немесе Ұйымдастыру қабілетiмен, ерекше iскерлiгiмен ... ... ... мҰрат тұту сияқты болып келедi. Жастырдың мектепте оқып
жүргенде атаєты ... ... ... ... ... ... ... көрiп, олар жайындағы кiтаптарды оқып, ... ... ... ... тұтудың, табынудың нәтижесi, яғни әр уақытта
өзiнен жоғары тұрған Ұлыларға табыну, соларға Ұєсап ... ... ... ... да адам ... тән табиғи қасиет. МҰны ғылым тiлiнде
адамның өмірге деген ынта, ықыласының ... ... iске асуы деп ... адам ... менiң саналы түрде өмірге ендiру арқылы оны ... ... ... деп ... ... ... М.Хайдеггер (1889-1976)
адамның қоғамдағы өмір сүруiн тұрмыстық ұйi деп қараған.
Адам өмірi жоғарыда айтқандай, материалдық және ... ... ... ... ... ... өтеудегi адамзат қоғамының ең жоғарғы
құндылықтары - шығармашылық, сүйіспеншiлiк, ... ... пен ... мен ... ... ... ... Осылардың нәтижесiнде қол
жеткен табыстарды бiз рухани құныдылықтар деймiз.
Жоғарыда аталып јткен рухани ... ... адам ... ... ... ... бар және олардың әрқайсысы ... ... бiр ... ... ... шығармашылықты алып
қарасає, ол адамның iшкi ... ... ... және әр ... ... ... бейнесiн өзгертуге өз ұлесiн єосудағы талпынысының
нәтижесi. Ол iшкi ... адам ... ... ... ... ... нәтижесi адамғаєуныш та, ренiш те әкелуi мүмкiн. Мысалы,
суретшi ... ... ... ... шығармасына өзiн қоршаған ортадан қолдау
тапса єуанышєа баєытєа кеңеледi, ал ол сынға ... ... ... ... ренжидi.
Адам баласның өмір сүруiндегi аса зор жоғары құндылық єуанышты немесе
қайғылы ... ... ... ... ... Сүйіспеншiлiк
адамның өмірге деген құштарлығынан туйындайды, яғни ол ... ... ... ... табуға Ұмтылушылықты, өмірге деген құштарлықты
тҰызады. Адам материя мен ... ... ... жер мен ... мен ... арасында өмір сүретiн тiршiлiк иесi. Шынайы
сүйіспеншiлiк арқылы адам жан мен ... ... жеке ... ... жетуiн мақсат етедi. Сондықтан ол ... ... ... жан ... ... қиын, ең қымбат құндылық – бостандық. Бостандықты аңсамайтын адам
жоқ. Бостандық дегенiмiз не? Адам ... ... ... ... Барлық
адам бiрдей бостандық алуға тұра ма дегенге келсек, ол жјнiнде жауапты ... ... тура ... Философ Н.А.Бердяевтiң пiкiрiнше, ... әрi ... күш иесi, әрi ... ол ... ... құл, ... ... ол еркiн өмір сүругетиiс. Еркiндiк дегенiмiз – әрбiр тiрi ... ... ... ... Адам ... ... де ... бiлуi керек. Себебi өзi iстеген ... ... ... ... арта ... ... ... бетпе-бет кездеседi. Адам өзгелерсiз тiршiлiк ете ... ол ... ... ендi ... өзi бағындырып тiршiлiк
ете алмайды. Сондықтан ол бiреулерге бағынып, ендi ... ... ... ... ... әр адам өз ... жоспарлап тiршiлiк
етедi, iс-әрекет жасайды. Сонымен бiрге, ол жай ғана өмір сүргiсi ... өмір ... ... ... ... ... iзжестiруге, соған сай iс-
әрекет жасацға ерiктiлiктi аңсайды, яғни адам өмір ... ... ... Ол ... ... ... айтуынша, үш түрлі болады:
эстетикалық, этикалық, дiни.
Эстетикалық өмір сүру ...... ... достарымен
єунашты өмір сүру, сүйіспеншiлiк ләззат алу. Адам құндылықты сол сәтте
шапшаң ... дәл осы ... ... ... ... ... ... Бiрає
эстетикалық өмір ләзатты сол сәттегi јткiншi сезiмге құрылатындықтан, ол
тез ... оның ... тұра ... Адам ... ... сезiмдi єуа берсе,
ол депрессияға Ұшырап, кұйiнiшке, тiптi ... ... ... ... ... ... орын алатын-этикалық жол. Оның негiзiне адамның
қоғам алдындағы мiндетiн ... ... Адам ... өмірiнде оны
орындаудан рахат сезiмiн ... да, ... ие ... ... ... ... ... жоғары этикалық заңдарды орындауды өзiнiң
адамдық парызым деп санайды.
Эстетикалық, этикалық өмір сүру ... ... ... ... ... заң ... ... Адам өмірiңдегi сәсiздiктер мен
басқа тұскен ... ... ... ... Бұл өмірдiң
єысқалығын, јткiншiлiгiн, өмірдiң ... ... ... ... ... ... келедi, себепсiз ешбiр ... ... ... ойлап-бiлетiн адам сәтсiздiктердiң себебiн
ойша iздестiредi. Осы жерде адамға дiн иелерi жақсылық пен ... пен ... бiр Алла ... тҰр. Ол ... жер ... ... ... есiңе тұсiрiп, тәубана келтiру үшiн Алланың жiберген
пәрменi. Одан арылу үшiн ақирет дүниесiн ... ... ... ... ... кешiре көр – деп жалынып-жалбаруының керек. Егер шын
Аллаға сиынсаң, Алла күнәларынды кешiрiп, ... ... ... ... деп ... айтады. Адам бойында пайда болған қорєыныш пен
үйрейдi сейiлтiп, о дүниеге ... ... ... Адам ... кұдер
ұзгенде сенiмнен айырылады, онда сенiмсiздiк, ұмiтсiздiк, өмірден кұдер ұзу
пайда болады. Ал ... ... ұзу ... ... өмір үшiн ... ... соғыс кезiнде фашисттердiң концлагерiнде тұтєында
болған австриялық психолог В.Франкл лагерьдегi адамдардың мiнез-құлқына
бақылау ... ... ... ұзгендердiң тез јлiп кеткенiн, ал
қиыншылыққа шылдап, ... тiрi ... өмір ... дегендердiң тiрi
шыққанадарын мысалға келтiре отырып, адам ... өмір үшiн ... iшкi ... ... зор үшiн ... ... iшкi
мүмкiндiктердiң орасан зор екенiң алап јткен.
Бүгінгi адамдардың ... ... ... ... қыспағына
шыдай алмай, iшiмдiкке салынуы, анаша шегуi, бара-бара өмірден кұдер ұзiп,
өзiн-өзi өлтiруге дейiн ... ... өмір үшiн ... ... ... ... ... құбылыс екенiн бүгінде дәрiгерлер,
психологтар дәлелдеуде.
Адам басына қиындық тұскенде: Не үшiн өмір ... ґмiр ... не? – ... ... ... Еркi ... тұлға қорєыныш пен ұрейдi
ақыл-санаға, ... ... ... атаулыға шыдап бағады. Бұл
жағдайда өмір ... ... ... ... ... ... ... ұнемi баулып, оның ерiк-жiгерiн жастайынан ... ... ... өмір сүру үшiн ... ... ... болып табылады. Оған өмірден
көп мысалдар келтiруге болады. Мәселен, кешегi µлы Отан соғысы ... ... бiр ... ... ... ... қалған КСРО халық мұғалiмi Іұрмаш
НҰрғалиев өз ерiк-жiгерiн ... ... орта ... ... оқып ... 35 жыл ... мұғалiм, Боран орта мектептiң директоры
қызметтерiн атєарды, немесе ... ... ... ... ... жастайынан аяєтарының жансыз болып қалуына қарамастан,
орта мектептi алтын ... ... ... ... аяєтауы, екi-
үш роман, оншаєты повестердiң авторы ... ... ... өз ... ... Адамның өмірдi және өзiн-өзi танып бiлуi.
Немiс философы И.Кант (1724-1804) өмірдi танып бiлу процесiн ... оның аса ... және көп ... ... ... ... болатын. Ол
адам ойынын қателiгi сонда,ол өзiнiң өмірлiк зәулiм ... ... ... ... сол ... ... берiк пе, әлденеше қабат
ұйдiң қабырғаларын көтеруге жарамды ма, жоқ па ... ... ... ... ... ... неге байланысты адамның өмірдi танып
бiлуi ... ... ... қарастырайыє. Танып бiлу дегенiмiз ... ... ... бiлу ... ойша ... ... әр ... талдап, онан шыққан нәтиженi жинақтауға байланысты. ... ... ... ... алуға, оның ерекшелiктерiн ажырата
бiлуге баса кјңiл бөлуге тура келедi. °р заттың адам еркiнен ... ... ... да естен шығармау керек. Сондай-ає бiр құбылыс пен екiншi
құбылыстың арасында себеп-салдарлық ... болу ... ... ... ... жаратылмайды, себептi туғызатын салдар деп єаруға
тура келетiндiктен, оны заттан бөлек єарстырады. Ол ... бiр ... ... ... оның ... ... ... єоюға әкеп
соқтыратыны, мҰның өзi қателiкке ... ... ... тҰғазытыны
Гегель философиясында ашыє айтылған. Мысалы, адам ұй мен жаңа ... ... ... заттарға жеке-жеке ат єояды. Бұл ... ... ... ... я тастан жасалғаны ажыраталмай, жалпы ұй деген Ұғымды
бiлдiредi. Сол сияқты єар таза ма, кiр ме, ... па, ... ма, ол ... , ... єар ... түсінiк бередi. Бiз әуелi әр затєа тән
қасиетiн белгiлеп, анықтап алып, оларды ... ... бiр ... ... айырмашылығын ажыратамыз. Мәселен, олардың тұсi, ... еруi т.б. ... ... ұй мен єар ... де ає ... ... ерiмейтiн зат екенiн, ... ... ... қарай ұй мен єарды бiр-бiрiнен ажыратамыз.бiр затты екiншiсiнен
ажыратуда неге ... неге ...... сияқты сұрақтар қойылады да, бiр
заттың қасиетiн екiншi заттың қасиетiмен ... ... ... яғни сұрақ-жауап, әңгiмелесу арқылы ойлау жүйесiне талдау
жасай ... ... ... ... екi ... сезiм арқылы (жабайы эмпирикалық)
және Ұғымды түрде танып бiлу қарастырылған.
Сезiм арқылы танып бiлу сезiм ... (көз, ... тiл, ... ... ... заттың қасиеттерiн ажыратуға бағытталады. Адамның
сезiп бiлуi өмір тәжiрибесiне ... ... жас бала ... ... ... да, екiншiде шоєтың ыстық екенiн, қолының кұйгенiн сезе
бастайды. Олай болса, сезiп, бiлуi өмір ... ... ... ... бiлу бес ... ... қатынасы арқылы iске асырылады. Мәселен,
заттың ыстық-суыєтығын сиапап, терi ... ... ... ... ... тату ... арқылы ажыратамыз. Сезiм арқылы танып бiлудiң
негiзi элементi қабылдау, сезу, көз алдына ... ... iске ... ... ... ... ол танымдық дүниенiң ең жоғары сатысы
болып ... ол ... ... ... бiлiм ... ... ... болып
есептеледi. ґмiрдi саналы түрде танып бiлудiң негiзгi ... ... ... және ой ... ... бөлiмдерiнен тұрады. Ол логикалық
ойлау заңдылықтарына ... ... бiлiм беру ... белгiлi
көрiнiстер жјнiндегi жүйелi бiлiм ... ... ... Адам ... бiр ... қаситетерi жјнiндегi түсінiк берiк орнап, түсінiк
сезiну, қабылдау арқылы пайда болады.
Сезiну дегенiмiз (жоғарыда айтылған ... ... бес ... – адам ... сол зат ... ... пайда болған түсінiк.
Адамды қоршаған өмір оның сезiм мүшелерiне ... ... сол ... ... миға хабар бередi. Мидағы қабылдау сол затты басқа
заттардың қасиетiмен салыстырып, ажырата талдау жасайды да, ... ол ... тән ... ... ... ой ... МҰны ... жеке
объектi жјнiндегi ойды жинақтау, бейнелеу деп атайды, яғни ... ... ... арқылы заттың қасиеттерiн қабылдау процессi
жүре бастайды да, сол заттың бейнесiн ойда немесе көз ... ... ... ... ... °р ... қасиетiн анықтап алғаннан кейiн,
оның ... есте ... ... ... кјмегiмен ми қызметi
арқылы iске асырылады. Адам ... ... ... ... ... фактiден көруге болады. Мысалы, адамның желкесiне зақым келсе,
ол бұрын көрген нәрселерiн тани алмайтын болады. Самайына зақым ... ... ... ... ... ... ... бiз адамның есi мидың
қызметiне байланысты екенiн, ... есi ... ... жарты шарлары
єыртысының iс-әрекетiнен екенiн бiлемiз. Ес-өте ... жан ... ... ... ойда қорытып есте қалдыру үшiн қайта жаңғырту, тану және ... ... ... ... етедi. Естiгендi немесе көргендi есте
сақтауда жаттығудың маңызы зор. Бiр рет ... ... ... ... адам есте ... ... Ол үшiн материалдарды бiрнеше рет
қайталап, ... ... ... ... ... Егер есте ... ... јткен тәжiрибесiмен, бұрыңғы көргендерiмен байланысып
отырса, есте қалдырудың нәтижесi тұраєты болады.
Есте қалдырудың механикалық және ... ... бар. ... кеғстесiн жаттау арқылы механикалық түрде есте қалдыруға жол ... ... дол ... көру және есте ... ... ... оларды бiр-бiрiмен өзара себеп-салдарлық байланыстыру,
ойша салыстыру арқылы қол жететiн нәтиже.
Логикалық есте қалдырудың шарттары: есте ... ... ... ой ... ... жаңадан қабылданған материалдың бұрынғы естегi
материалдармен байланысын айыру, ой єазығын, желiсiн таба бiлу, ... ... ... тұраєтандыру т.б.
Бұрынғы алынған мәлiметтердi еске тұсiру iсi екi ... ... Ол ... және ... ... екiге бөлiнедi. Ерiксiз еске тұсiру
деп кiсi әдейлеп ерiк-жiгерiн жҰмсамаса да, бұрынғы бейненiң ... ... ... ерiксiз тұсуiн айтады. Ерiксiз еске тұсiруде ... ... орын ... Ерiктi еске тұсiруде адам јткен тәжiрибесiнде
кездескен ... ... ... ... ... ... ... еске
тұсiредi.
Адам, есiнiң дамуы мамандығына да байланысты. Мысалы, жүргiзушiлердiң
көргеннен есiнде сақтауы, музыканттың есту сезiмi ... ән ... ... ... ... ... адамды даусынан тануы) тани бiлуi,
сонлай-ає дегустаторлардың iшiмiдiктердi дәмiне ... ... әр ... ... тату ... ... бiлуi т.б. ... рухани байлықты игеруiне сенiм мен пiкiрдiң және бiлiмнiң
маңызы аса зор. Күнделiктi өмірде адамдар сөйлегенде ңМен ... ... ... ... жиi ... Бұл сөздердi қолдану арқылы
адам ... ... ... ... мән ... ... яғни ... рухани мүмкiндiктерiне тыңдаушының көзiн жеткiзу, сенiмiн
арттыру үшiн қолданылады. ґз пiкiрiн баса ... өз ... мен ... кұә ету бiр ... ... ... ... екiншiден айтушының яки
iстi орындаушының жауакершiлiгiн сездiредi. ңБұл менiң имандай сырым. ... осы ... ... деп ... деп тұрған сөйлеушiге
сенiмсiздiк көрсетудiң өзi қиын болады. Адам өзiнiң ... ... ... арєа ... пiкiр ... ол пiкiр ... ... болса, оған сенбейтiн
адам болмайды.
Бiлiм арқылы адам өзiнiң дүниетанымдық ауқымын кеңейтiп толықтырады.
Оның үстіне, бiлiмдi ... ... ... ол ... ... ... ... шығады. Нағыз шынайы бiлiм әр адамның еңбегңн ... ... ... Ал ... пайдасы күнделiктi өмірде қолданылып,
iске асырылғанда ғана оның иесi де, айналасындағы ... ... ... де, ... ... және ... ... тәжiрибеде
сыналып, өмірде iске асқанда ғана оның пайдалылығына өзгелердiң көзi жетiп,
кјңiлi ... ... ... ... јсуi, ... адам еңбегiне де жаңалық енгiзiп,
әлеуметтiк жағынан ұнемi ... ... ... ... талап етедi.
Педагогика ғылымындағы дамыта оқыту, дамыта тәрбиелеу деген ... осы ... ... ... мен ... егiз. ... таяз ... сөзiне сенiм де шамалы
болады. Бiлiмнiң толықтығы мен тереңдiгi тыңдаушыға ... әсер ... ... ... ... ... єарсы дау айтудың өзi ... ... сөзi ... ... тез ... оған ... ... арттырады.
Сенiмнiң артуына адамның әсерленушiлiк iкi сезiмi де қатар ... ... мен ... ... ... ... тебiренте жеткiзе бiлген
лекторды немесе мұғалiмдi тыңдаушылар Ұйып тыңдайды. Кейбiр адамның бiлiмi
мол болғаны мен оны тыңдаушыға ... етiп ... бере ... ... ... ... ... жүрегiне жетпей, бос сөз болып көрiнуi де
мүмкiн. °сiресе, мұғалiмге бiлiм мен ... оны ... ... пен жеткiзе
бiлетiн шешендiк шеберлiк керек.
Іоғам деген не? Жеке тұлғаның қоғамдағы рөлi қандай? ... ... ... ... ... Шын мәнiсiнде адамдар қоғамдасу арқылы
өзiне тән қасиеттерге ие болып жеке тұлғалық бейнесiн танытады. Адам ... бiр ... ... тән ... ... ... қалыптастырады
және өзiне тән мiнез-құлық ерекшелiгiн ашып ... ... ... өз ... ... қабілетiнiң ашылуына және осның дамуына жағдай
жасайды. Адамдардың ... ... етуi өмір ... рухани бiрлестiктi
(көзқарас, санасезiм, кәсiптiк т.б.) туғызады. Сөйтіп, әр бiр жеке ... ... ... ... ... әлеуметтiк, қоғамдық
байланысєа қарым-қатынасєа тұседi.
°р бiр жеке ... ... ... ... ... жиындарда
жұмыста немесе оқу орындарында, күнделiктi өмірде ұнемi жана ... ... ... байланысєа тұсетiнiң ескерсек мҰның бәрi
ерiксiз қоғамдасып пiкiрлесудi туғызатының ... Ал ... жеке ... рухани јсуiнiң және өзiндiк ... ... ... бәрi жеке ... ... тыс өмір сүре ... оның бар
өмірi қоғамдасу, Ұйымдасу, пiкiрлесу мен өтетiнiне, ... ... ... ... ... бұл ... ... не? Мәдениет пен јркениеттiлiктiң өзара ... ... ... ... ... ... және қалай дамиды? ґркениеттi
қоғам байлықтарын жасауға Ұлттар мен ... және жеке ... ... ... деген мәселелердi қарастырайыє.
Бiрiншiсiне ұй, өндірiс, киiм-кешек т.б. ал ...... мен ... ... ... ... дын ғылымы Ұғымда жатады.
Мәдениет – адам јркениетiнiң, саналы қызметiнiң көрiнiсi. Олай болса ... ... ... де ... ... паш ... ... үшiн еңбек құралдары керек. Еңбек құралдарының жабайы түрі єас,
құла дәуiрiндегi тас ... ... ... ... жасалған құрал
саймандарға ауысып, одан бұл, электро машиналарына кјшкенге ... ... ... ... ... бүгін де ғарыш ...... ... ... ... МҰның бәрi материалдық
байлықты кјбейту үшiн, ... јнiм ... үшiн ... ... жеңiлдету
үшiн қажет болды. Материалдық байлықтың нәтижесi рухани мәдениеттiң (ой
еңбегiнiң жемiсiмен тығыз байланысты. ... ... ... сайын,
мәдениет те жаңа сипат алып, эволюциялық јсуден революциялық јсу пайда
болатыны байқалады. Мәселен, ... пен жебе бiр ... ... ... тјңкерiстiң кұәсi болса, бүгінгi ғылыми-техникалық революция
жетiстiктерi де, өндірiстегi жаңа ... мен ... да ... тјңкерiстердi бiлдiредi.
Мәдениет адамсыз жасалмайды. Адамның дамуы ... ... Жеке Ұлы ... ... ... бiр жағынан санада
тјңкерiс жасап, ғылымды дамытса, екiншiден сол ... ... ... тјңкерiс жасалып, материалдық игiлiктердi молайтады. Олай ... ... ... жеке Ұлы ... ... ... үшiн тарихи дәуiрдi бiлу, сол қоғамдағы өндірiстiк
қатынастардың қандай болғанын анықтау, өмір ... ... ... ... анықталатынын ажырата бiлу қажет. Олай болса, ... ... оның ... ... ... алып ... ... пен јркениеттiлiк деген екi Ұғым бiр-бiрiне өте жаєын.
Бiрає бiр емес. ґркениеттiлiк деген термин үш ... ... ... кең ... ... ... ... құрылыстан таптық қоғамға кјшу,
одан тарлау мағынада – бiр қоғамдық формациядан екiншi қоғамдық формацияға
кјшу, тар мағынада – ... ... ұндi ... ... јркениетi
т.б. Алғашєы қоғамға қарағанда құлдық қоғамда көп iлгерi дамығандық болды.
МҰнда ... ... ... ... ... ... ... ел билеу
тәртiбi орнатылды. ... мҰны ... ... јркениетке кјшуi
деймiз. Бiрає бұл дамудың шегi ... ... одан әрi дами ... Бiр
јркениеттен екiншi јркениет жоғары бола бермек. Іол құралының ... ... бу ... ... одан электр, атом єуатының пайда болуы т.б.
јркениеттiң кјкжиегiнiң кеңуi.
Мәдениет дамудың объективтi ... ... ...... ... ... игiлiгi. Мәселен, қазіргi жеңiл машина да,
өнер, бiлiм де мәдениет жетiстiктерi, ал оларды пайдалану – ... ... ... ... ... прогресивтiк те, реакциялық та
сипатты бар. Мәселен атом, сетегi єуаттарын ... ... ... ... жауыздылық. Ал оны адам еңбегiн жеңiлдетуге, бейбiт өмірге пайдалану
јркениеттiлiк. Олай ... ... ... ... ... ... керек, ол iзгiлiкке, әдiлеттiкке прогреске қызмет етуi тиiс.
Бiздiң демократиялық құқыєтық, iзгiлiктi ел болуға Ұмтылуымыз да сондықтан.
ґркениеттi ойлар жер ... ... ... ... құрып, бүкіл
адамзат қоғамдағы барлық таптар мен топтарға, барлық Ұлттар мен Ұлыстарға
ортақ мҰралық қызмет ... ... ... өмір ... Аристотель,
Конфуций, Будда, Мухаммед, Сократ, °л-Фараби т.б. Ұлы ойшыл ғҰламалардың ой-
пiкiрлерi – бүгінгi ... да ой ... ... қажеттiне жарата алатын
єазына. Тарихта мәдени байлықтарды ... ... ... ... ... ... Македонский, Шыңғысхан, Темiрлан, Напалеон, Гитлер т.б.
ұстемдiгi уақытша болған да, ал ... ... ... мәңгi
салтанат құрған. Оның себебi бiрiншiлерi – бүкіл ... ... ... бiлiм ғылым өнер рухын себушiлер болды. Олар Ұлтына, ... ... ... ... ... мҰра қалдырды, ал екiншiлерi- жер бетiне јлiм
рухын сеуiп, ұстемдiк жүргiзудi, басқаларды тәуелдi етудi армандады.
ґркениеттiң дамуы, јсiп јркендеуi ... ... ... ... ... ... бiркелкi дамымайды. Ол
бiрде шапшаң, бiрде баяу, єисыє доға iспеттi дамуды бастан кешiредi екен.
Мәселен, бұдан ... ... ... ... ... ... ... елдер болған. Сол сияқты кјне єыпшає, сає мәдениеттi де тарихтан
белгiлi. Кейiн ғылыми-техникалық прогресс ... ... ... ... ... ... ... жаңа јрлеу дәуiрiн бастан кешiрдi. ... ... ... ... ... Еуропа мемлекеттерi алдыңғы қатарлы
јркениеттi елдер қатарына шыєты. Екiншi дүниежүзілiк соғыстан ... ... ең ... ... ... ... ... отыр.
Этностар мәдениетiн анықтауда археологиялық єазба ескерткiштердi
тарихи салыстыру әдесiн қолдану арқылы ... тура ... ... ... мәдениет Үшығы сол кјне этностардың јткендегi мәдени өресіне
өлшем бола ... ... олар кјне ... ... ғана. Этностар
мәдениетiн анықтығанда, ағаш пен киiздi былай қойғанда, єиыршыє құм, ... ... ... өзi ... жаңбырдың әсерiнен ұгiлiп,
тозып, жоқ болатының естен шығаруға күштердiң ... ... ... ... ... ... Сондай-ає жер сiлкiнiс, су тасєыны т.б.
табиғи күштердiң әсерiнен, мәдениеттiң жоқ болуы ... ... ... мүмкiн. Олай болса, адамзат қолымен жасалған мәдени ескеркiштердiң
көбінiң јткен дәуiрлердегi лсындай жай-кұйi этностар мәдениетiнiң ... ... ... ... ... ... Ұрындырып, терiс
көзқарастар туғызады. Мәселен, ортағасырлық идеалситiк ... ... ... ... емес тағы этностар да бар деп ... Бұл ... ХХ ғ. ... ... ... да ... (әсiресе кешегi кеңестiк дәуiрде) Щығыс, тұркi
халықтарын мәдениеттен ... ... деп ... ... ... кетуге
болмайды. ґркениеттi жаєтаушылар Кеңес Одағына қараған ... ... ... ... ... қарап келдi. Этностар мәдениетi жјнiндегi
мҰндай терiс көзқарас кеңестiк әкiмшiл-әмiршiл замңда кеңiнен јрiс алып,
Ұлы ... кiшi ... ... ... шығарды. Олар Адамның тұлғасы ... ... ... ... халықтардың да үлкен-кiшiсi
санының аз, я көптiгiмен ... ... ... ... ... ... ұлесiмен өлшенедi деген В.Гюгоның қағидасын ескермедi.
Кјне мәдениеттiң жүрнағы жер бетiнде аз да ... ... °р ... ... өз ... ұлес ... Осы жерде академик
М.°уезов °лемдiк мәдениетке әр ... ... ұлес ... ... ... кесiн өнерiмен, итальяндар әсем сазды музыка ... ... ... ... фарфор бҰйымдарымен iз
қалдырса, єазає ... бай ауз ... ұлес ... ... ... ... еске ала кету орынды демекпiз.
°лемдiк јркениетке әл халєының єосқан ұлесiн сөз ... ... ерен ... айтпай кетуге болмайды. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... Ломоносов,
Лобачевский, декарт, демокрит, Абай, Науаи, Луи Пастер, С.П.Боткин и т.б.
ғылым мен өнердiң алуан ... ... Ұлы мҰра ... iрi ... ... мен ... асыл мҰралары барлық адам баласына бiрдей ортақ.
Олардың Ұлты мен шыққан тегi, јскен ортасы ... ... Олай ... ... ... ... әр Ұлт јкiлi өз ... єоса бiлген екен.
µлттар мен Ұлыстар бiр мемлекет аумағында бiрлесiп еңбек етiп өмір
сүре отырып, материалдық және ... ... да ... ... ... ... етiп ... жүзден астам Ұлттар мен Ұлыс јкiлдерiнiң
достық өмірi, бiрлескен еңбегi, ... ... ... деп ... ... –әрекет жасау єашан жа жеңiске жеткiзедi. Оған мысал ... ... ... ... ... ... басєыншыларын күйрете
жендi. Қазақстандағы тың көтеру, ондаған шахталар мен жүздеген фабрика,
зауыттарды, салып, iске ... да ... ... бiрлiк берекелi еңбек
жеңiстiң тұтєасы болды. Соғыс жылдарында єуғынға Ұшырап, Қазақстанға жер
ауып ... ... ... ... ... єырым татарлары сияқты елiнен,
жерiнен ауған ... ... ... ... жая єарсы алды. Адамның
кұгi адаммен дегендi олар Ұмытуға тиiстi емес. Сол себептi де кез ... ... ... ... қарап, достыққа достық сезiммен ... ... – ырыс көзi, құт – ... ... – деп ... ... Бұл ой-пiкiр халықтық афоризм сөздерде, мақал-мәтелдерде ежелден ой
өзегi болған.
Шын мәнiнде, қоғамдық ойдың ... ... жеке ... ... ... ... ақыл-парасатты мол кјсемдерiн сабырлық сабасына
келтiруге ықпал ететiн жоққа ... ... Олай ... ... ... жеке тұлғалар рөлiнiң зор екенiң мойындауға ... Өмір ... ... ... ал атає шығару үшiн кұрес талантта
танытады деген К.А.Гельвейцийдiң, µлы тұлғалар ... ... ... ... нажағай iспеттi, ол жолындағыларды јртеп, єырып-жоймай тынбайды деген
Т.Карлейльдiң немесе Бiлгеннiң сөзi – јнеге, јнегелiнiң ... еру ... ... ... Иүгінекидiң, Ұлы аєын Абайдың
Единица – жақсысы
Ерген елi бейне нјл,
Единица кеткенде
Не ... ... нјл? ... тұжырымдары Ұлы тұлғалардың тарихтың кјшбасшысы бола бiлетiнiн
дәлелдей тұскендей.
Табиғаттың тылсым сырын ашушы, оны ... ... ... айға ... ... ... кеңiстiктегi тiршiлiктiң сырын ашушы
жеке Ұлы тұлғалар көрнектi ... Олай ... ... жеке ... ... қорытынды жасауға болады.
Ендi әлемдiк јркениет пен Ұлт мәдениеттiң байланысы дегендi
қарастырайыє. ... ... ... ... оның озыє ... ... тарихи заңды құбылыс. Сондықтан бүгінгi јркениеттi әлемдiк
мәдениетке жергiлiктi жердегi (әр мемлекеттегi) Ұлттық мәдениеттi кiрiктiре
пайдаланудың ... ... өзi ... етiп ... ... ... сана және ... өзiн-өзi саналандыруы деген мәселенi єарстыруға
тура келедi. µлттық сана мен ... ... ... ... (қоғамдық) сананың бiр бөлiгi болып саналады. Бiрає, бұл түсінiк
бiрыңғай Ұєсас болғанымен, ... ... ... өзiн-өзi саналандыруы
дегенiмiз – Ұлттық сананың шынайы мазмұны. Ұлттың ... ... ... јкiлдерiнiң өз тарихы мен оның бүгінге және ... ... ... ... қатынасы жатады. Сонымен бiрге, басқа этнос
јкiлдерiмен қарым-қатынасын да қамтиды. Оған сол Ұлт ... өз ... ... көзқарасы мен iшкi сезiмi де енедi.
µлттың өзiн-өзi саналандыруы – Ұлттық сананын эмоциялық ... ядро ... ... яғни оның өз ... мәдениетiне деген
сүйіспеншiлiк сезiмнiң iргетасы болып саналады. Ол Ұлттық-этникалық қарым-
қатынастан көрiнiс табады. Әр Ұлт ... өз ... ... ... өмірiне деген қатынасын бiлдiредi. Солай болғпндықтан, әр
Ұлт јкiлiнiң өз Ұлтының ... ... ... ... ... ... көрсетуiн талап етедi.
Ал саяси тұрғыда Ұлттың өзiн-өзi саналандыруы екi ... ... ... ... ол ... ... ... меңгерген, оны өз
бойына еркiн сiңiрген болуы керек. Екiншiден, өз ... ... ... ... ... патриот болуы керек. ґз Ұлтының мәдениетiн жетiк
бiлiп меңгермеген, оны сүйе ... ... ... ... ... де ... ... ала алмайды. Бұл жерде патриотизм мен әлемдiк
мәдениеттi ... ... ... ... ... ... байлығын
еркiн меңгерген азамат болуын талап етедi. Гуманизм идеясы оның жүрегiмен
тұраєты орын алады, яғни жан-жақты ... ... ... ... ... қасиет пен гуманистiк қасиет бiрге ... ... ... ... дос ... жақсыда жаттық жоқ, жақсы барша халыққа ортақ
деп қарау ... ... ... Мiне, осындай көзқарас әр Ұлт ... ... орын ... ғана ... сана ... ... бөлiнбес
бiр бөлшегiне, егiздiң сыңарына айналады. Ол Ұлттардың өзара қарым-қатынасы
нығайында, Ұлттық ... бiр ... ... ... тең құқыєты қоғам
мүшесi деп қарау күнделiктi өмірден тұраєты және берiк орын ... ... ... Бұл идея ... ... Қазақстан – 2030
стратегиясында да, 1998 ж. наурызда республиканың ... ... ... ... ... де ... орын алған.
ІІ – тарау.
2.1. Жеке тұлғаны қалыптастырудағы педагогикалық теориялар.
Педагогика ғылымында тәрбие терминiне ... ... мән ... ... жылдар тәрбиеге Тұлғаның дамуын басқару деген анықтама
берiлiп келдi. Педагогика деген сөздiң мәнi, мазмұндық ... ... ... ... ... ... деген мағынаға ие болды, яғни ол
баланы оқытып тәрбиелеу, оның рухани және ... ... ... басқарып, бағыттау деген сөз. Сонымен, бүгінгi педагогика ғылымына
ең єысєа және дәл анықтама беру керек болса, оны адам ... ... деп ... ... едiк. Бұл ... ... сөзi кең мағынада балаға әрi
бiлiм ... әрi ... ... әрi дамыту мағынасында қолданылып отыр.
Тәрбие теориясы педагог-практиктердi кәсiптiк бiлiммен єаруландыра
отырып, әр жастағы топтардағы балаларды ... ... ... ... тәрбие iсiнiң нәтижесiн алдын ала болжауға және
оны жоспарлап, iске асыруға мүмкiндiк туғызады, ... ... ... ... ... жолдарын қарастырады. Тәрбие мәселесiн
ғылыми тұрғыдан анықтауда педагогика оны жалпы тұрғыда ... ... даму ... тәрбиенiң белгiлi мақсаты мен мiндеттерiн
айқындай отырып, оның сол қоғамның тiлек-мұдделерiне сай ... ... Бұл ... алғанда педагогика iргелi ғылым болып саналады,
сондай-ає тәрбие ... ... ... ... ... ... оны iске ... әдiс-тәсiлдерi сөз етедi. Сөйтіп, қолданбалы
ғылымның ролiн атқарады. ... ... ... ... ... болса, тәрбие мен оқытудың теориясын iске асыру жағынан қолданбалы
сипат алады.
Тұлғаның құрылымдық ... үш ... ... ... ... ... ... санасын жетiлдiру; екiншiден, адамзаттық
јркениетi тұлғаның бойына бiртiндеп ... ... жеке ... ... ... арқылы өзiн-өзi тәрбиелеуге белсене қатыстыру. Тұлғаны
тәрбиелеп жетiлдiруде осы үш компонент тығыз бiрлiкте қызмет ... ... ... ... ... қоғамдық бықылау
және тұзету енгiзетiн, жастарды мемлекеттiк және ... ... ... ... қоғамның қазірг.i және болашає өмірiне мақсаттылықпен
даярлау iсi деп қараймыз. Тәрбие iсi адамның қабілетiн қоршаған ... ... ... ... мақсат ететiн болғандықтан, ол ... ... ... тән ... ... ... және тұлғаны
дамытуда шешушi рөл атқарады. Тұлғаны қалыптастырудың тиiмдi жолдары баланы
белсендi түрде демеп ... ... ғана ... ... ... ... ... өзгерiстер оның өзiнiң белсендiлiгiн
арттыру жолымен iске асырады. Кез ... ... ... ... арқылы шешiледi. Мәселен, дененiң дамуы дене ... ... ал ... ... ... ... тұраєты түрде
бағыттау арқылы iске асырылады. тәрбие iсi екi жақты байланыс арқылы жүзеге
асады.
Тәрбиенiң екi жақты ... ... ... ... мен ... екiә ... байланыс арқылы iске асырылады. Бiрiншiден, тәрбиешiден
тәрбиелiнушiге дейiн тiкелей байланыс арқылы iске ... ... ... ... ... ... iс-әрекетi арқылы
тәрбиешi Ұстазға келiп жететiн ... ... бiлiк ... МҰны ... деп ... Тәрбиешi –Ұстаздың қолында керi байланыс ... ... ... көп ... ... ықпылдың солғҰрлым
мақсаттылықпен iске аырылғанына ... ... ... ... мұғалiм мен оқушының қарым-қатынастық iс-әрекетi мұғалiмнiң
шебер Ұйымдастыра бiлуiн қажет етедi. Тәрбие ... iстiң ... ... ... үстіндегi белсендiлiгi мен оның мiнез-құлық, iс-әрекетiндегi
көрiнiсiнен байқалады.
Тәрбиелiк ... ... ... саналы түрде жүргiзiлсе,
тәрбиенiң сапасы да соғҰрлым жоғары болады. Бұл үшiн ... өз ... ... және ... жеке ... ... адамгершiлiкпен бағалай
бiлуi қажет.
Тәрбиеленушiге еркiндiк берiдiң және ... ... ... ... iзгiлiк маңызды рөл атқарады. Тәрбиеленушiнiң жеке басында
өзiндiк еркi болмайынша, тәрбиенiң негiзгi идеяларын, жеке ... ... ... ... ... жүзеге асыруға толық ... ... iсi ... жүргiзiлетiн болса, онда балада да, мұғалiмде
де ... ... ... ... ... ... толық
сақталуына нҰєсан келуi мүмкiн. Бала өз ойын Ұстазына iркiлмей толық және
ашыє жеткiзуi үшiн оған ... беру ... Бала ... ... өзiн
неғҰрлым еркiн сезiнсе, ойын соғҰрлым ашыє айта ... ... ... ... ... ... ... борыш сезiмiне, өз
бетiнше әрекет етуге тырысушылығына, шығармашылығына сүйенген жағдайда ғана
тәрбиеленушiнiң еркiндiгi көрiнiс ... Бұл ... ... ... ... ... алуан түрлі қарым-қатынасєа өзiндiк ңменiңң саналы
түрде көрсетуiне мүмкiндiк бередi. Бала өзiнiң ... ой ... ... баға ... ... сый ... ... қарым-қатынастық мiнез-құлықты бағалай ... ... ... ... ... тарапынан қатан бҮйрыєсыз, сапайы
қарым-қатынастың болун қажет етедi. Сол арқылы педагог пен оқушының өзара
қарым-қатынас ... ... ... ... ... тең ... ... араласу стилi мен мәдени байланысының үлгілерiн оқу-тәрбие жүйесiне
енгiзуге ... ... ... ... тұседi.
Тәрбиенiң Ұжымдық бағыттылығы. Бұл зандылық әзiрге мектеп өмір ... ... ... ... ... Мектептiң жаңа
Ұйымдастырушылық құрылымы, оқу-тәрбие үрдiсiнiң мақсаты мен ... ... ... ... ... қатар Ұжымдық iс-әрекет
сол қалпында сақталуға тиiс. °рбiр адам Ұжымда ... ... ие ... және ... ... мен ... күш-єуатын, неге икемдiлiгiн
көрсету үшiн Ұжымдық ... ... ... Адам ... ... ... Ұжымдық қарым-қатынаста еркiн ашыла тұседi.
µжымдық қарым-қатынасты орнатудың ... ... ... ... болуы баланың кјңiл-кұйiне ықпал ететiн
түрлі факторларға байланысты. Ондай факторларға мыналар жатады: ... ... ... ... ... ... јжет ... Ұяндығы, өмірге сенiмдiлiгi, сыртқы түрінiң
тартымдылығы), оның ... ... ... ... (күшi,
көркi, еркi, батылдығы, ептiлiгi). Бiрає өмір тәжiрибесi көрсетiп
отырғандай ... ... өмір ... ... еңбекке қатысу т.б.) таңдау
кезiнде бәсекелестiк көп болуы керек. ... ... ... ... ... бiлiм мен ... ... ойдың
шығармашылық стилiне, кез келген кұтпеген жағдайларда өздiгiнен қабылдаған
шешiмнiң ... ... ... мен ... ... ... және ... ықпалын Үштастыруда педагогикалық ынтымастық қажет. °р жеке тұлға
өзiн өмірде сирек кездесетiн ... бiр ... жан ... ... Бұл ... мектеп мұғалiмдерiнiң, отбасының және қоғамның
педагогикалық күш-жiгерiнiң бiрлiгi мен келiсушiлiгiн ... ... ... ... ... ... оның төтенше және дер кезiнде тұзету
ендiру қажетсiнетiн кјшедегi терiс ықпалдарының етек алуы, ... ... ... ... ... ... әдепсiздiк, дјрекелiк
iс-әрекеттермен жиi айналасуына, бҰзыєтық жолға ... ... ... да ... ... Олай ... ... қоғамның заң
орындарымен, әкiмшiлiк, ұй басқаларымен, баспасөз ... ... ... ... жұмысын Ұйымдастырудың тиiмдi жолын қарастыруы
қажет. Бұл жағдай тұлғаны ... ... ... ... үрдiсiнiң мақсатын, мiндетiн, мазмұнын, түрі мен әдiсiн бiрлiкте
қарасатырудың қажеттiгiн туғызды. ... ... әр жеке ... ... ... ... ... мектепте, тұрған ауданда Ұйымдасқан түрде
жүргiзiлуi ... (оны, ... ... технологиясы деп жүр.
С.І. ) ... ... және ... тұрғында қарастырған
Ы.Алтынсарин атындағы ... Бiлiм ... ... ... және жас ... ... лабораториясының
қызметкерлерi жасаған мектептегi тәрбие жұмысының ... мен ... ... көмекшi құралды баспа арқылы шығардық. Онда тұлғаның сапалық
қасиеттерiн кешендi түрде қалыптастыру және оған ... ... ... сөз ... ... негiздей отырып, оқушылардың тәрбиелiк деңгейiн
анықтаудың жаңаша өлшемi – тәрбиенiң ... ... ... бiлiм ... ... оқушылардың тұлғалық және танымдық
дамуының психологиялық ерекшелiктерi.
Мектеп жасындағы балалар проблемасы психологтардың назарынан тыс
қалуға тиiстi емес, ... бұл жас ... ... ... ... орын алады және осы кезеңде пайда ... ... ... мектеп жасының ерекшелiктерiн айқындап тұрады. Осы жаңа
құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның қалыптасу механизмдерiн жетiк түсінуге мүмкiндiк
беретiн категориялар жете зерттелiп ойластырылған. ... мына ... ... әлеуметтiк жағдайы, жетекшi iс-әрекет, әр жас шаманың жаңа
құрылымдары.
Жаңа зерттеулердiң қажеттiлiгi бiрiншiден, соңғы жылдары ... ... ... ... ... екiншiден, отбасы және мектеп
жағадайында балалардың дамуын анықтайтын Ұлттық ... ... жоқ ... ... ... ... мәдениеттiң адам дамуына
әсер етуi әлемдiк психологияда дау-талассыз дәлелденген шындық, ал бiздiң
елде көптеген жылдар бойы ... ... ... ... ... және ... көзқарастырылған деген айып
тағылып келдi. Дегенмен, қазіргi кезеңдегi ... ... ... ... белгiлi бiр этномәдени ерекшелiктердiң
орын алатынын байқаймыз, ал бұл ерешелiктердi мойындауды нәсiлшiлдiк немесе
Ұлтшылдық сияқты терiс ... ... ... ... ... өзiне тән Ұлттық ерекшелiктерi бар. Ол әр Ұлт ... ... және ... ... ерекше қалыптасқан жағдайлармен,
тарихи даму ... ... ... және климаттық
ерекшелiктерiмен, адамдардың мiнез-құлық, сезiм, темперамент, ... ... ... да ... ... кјмегiмен әдет-
ғҰрыптар, дәстүрлер ... ... ... орын алып ... Ұрпаєєа
берiлiп отырады.
µлттық психологияның шын мәнiсiндегi феномен ретiнде ... ... ... ... ... бар. ... қатарына Ұлттық
мiнез, сезiмдер, салт-дәстүрлер жатады және бұлар жеке тұлғаға үлкен әсерiн
тигiзедi.
µлттық психологиялық элементтердiң үшiншi тобына ... ... Ол ... ... ... ... арналары арқылы жариялылық
көрiнiс тауып, бала психологиясына жастайынан әсер етушi құралға айналады.
Мәселен, ... ... дiни ... күнделiктi өмірде
көрiп јскен бала ерiксiз соған елiктейтiн, үлкендер не iстесе соны ... ... жеке ... ... ... зор. Отбасы
тәрбиесi жеке тұлғанын рухани өмірiне, сана-сезiмiне ... ... ... мен тәсiлдерiнiң бiрi болып есептеледi. Ұлттық
салт-дәстүрлердiң ... ... сан ... әр ... аз ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру ... ... ... ... ... әсерiмен айқындауға болады.Ұлттық мiнез-
құлықтағы этникалық ... ... ... ... және ... ... ... Ұзає қарым-қатынаста болудың
нәтижесiнде адамдар психологиясында қалыптасатын тұраєты ... тән ... ... жиынтығы . басқаша сөзбен ... ... ... ... ... ... ... оған қатысты
адамдардың психологиясында бейнеленуiнiң ерекше түрі. Іазiргi кезде ... ... ... оны ... ... ... бередi. Ұлттық сана-сезiмдi дамытуға бағытталған өзгерiстерге
берiлген талдауларға сүйенсек, қазіргi кезенде ... көп ... ... ... Берiлетiн Ұсыныстар көбіне идеалды концепция
түрінде болып келедi; мектептерде ... ... ... байланысты
әртүрлі пәндерге қосымша аспектiлердi Ұсыну енгiзедi, бiрає мҰндай ұзiк-
ұзiк, әрi кездейсоє тұзетулер ... ... ... ... жасайды.
Жеке тұлғаны қалыптсатыру дегенiмiз оны мәдениетке үйрету, ... ... ... ... ... ... әдебиетпен, ғылыммен айналыстыру, адамгершiлiк ... ... ... сөйтіп жеке бастың тәжiрибесiн үздiксiз байытып
отыруға себiн ... ... ... ... ... ... дамуы деуге болады.
Қазақ мәдениетi жас Ұрпаєты тәрбиелеп ... өте ... ... ... Оның ғасырлар бойғы тарихы, адам өмірiнде болатын ... жеке ... даму ... ... Ұлттық салт-
дәстүрлерi, оның ғылымы, шығармашылығы мен ... ... бай тiлi ... ... ... қасиеттерге толы, ал ол ... ... ... ... жеке ... қалыптастыруға үлкен
себiн тигiзедi. БҰған әрине, тәрбие жұмысы отбасында да, мектепте де дұрыс
және толық iске ... ғана ... ... Бұл ... ... ... ескере отырып, оқытып тәрбиелеудiң айтарлықтай
икемдi және белсендi ... ... роль ... ... ... бiр мәдени ортада болуы оның ... ... ... ... әсерiн тигiзедi. Осыған байланысты, жеке тұлғаның
белгiлi бiр мәдениеттiң субъектiсi ... ... ... ... ... ... бар. Оның бiрiншiсi – сол ... ... ... ... – сол ... ... меңгеруге себепшi болатын
баланың ойлау қабілетiн, танымдық процестерiн, темпераментiн, мiнез-құлқын
саналы түрде танып ажырата бiлу.
Қазақтардың ... ... ... ... шыдамдылық, қарапайымдылық, жомарттық деген сияқты т.б.
тарихи қалыптасқан қасиеттердi жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... этнопсихологиялық ерекшелiктердi байқау эспериментiн ... ғана ... ... ... ... тiлдi ... орыс тiлдi
мектептердiң оқу-тәрбие процесiнде де ... ... ... Себебi тек
көпҰлтты мектептерде әр Ұлт ... ... ... олармен
жүргiзiлетiн оқу-тәрбие жұмысынынң мазмұндық және ... ... тура ... ... ... ... психологияда
айрыєша орын алады. Бiрлiктi емес мәдени, әсiресе ... ... ... ... ... ... ... психологиялық
көрсеткiштердi салыстыру идеясы ... да ... ... ... ... ... зерттеулердiң ролi мен
маңызын бағалауда да әр түрлі көзқарастар бар. Іазiргi ... ... ... бұл бағытта психологияны дамытуды маңызды парадигмаларының бiрi
деп есептейдi.
Бұрынғы одаєтың кезiнде психология ғылымында 20-жылдардан бастап ... ... рет ... және ... ... ... реакцияшыл қорытындыларына єарсы шығып отырды. Дегенмен, мәдени
еоекшелiктер мен психикалық құбылыстарды байланыстыра қарастырған наєтылы
зерттеулердiң өте аз ... ... тура ... ... ... зерттеулерiнiң iшiнен Эриксонның жеке тұлға
дамуының эпигенетикалық концепциясын атап ... ... Оның ... ... ... ... әлеуметтiк Ұйымдасуына байланысты.
Эриксон екi ұндi ... ... ... ... ... және ... АІШ қалаларындағы отбасы балаларының
тәрбиесiмен салыстырады. Нәтижесiнде ... ... ... ... ... аналық стиль болады және әр ана тек соны ғана дұрыс стиль
деп деп есептейдi. Эриксонның ... ... ... әлеуметтiк топ,
тайпа, класс немесе каста балаларының болашағынан қандай ұмiт кұтетiндiгiне
байланысты екен. Бiздiң ойымызша, бұл ... ... да ... ... ... дамытуда қолдануға болады. Шындығында, әр халықтың мәдени
ерекшелiктерi мен ... өмір ... ... сол ... қоғамның
әр мүшесiнiң белгiлi бiр iс-әрекеттерiне әсер етедi.
Бұл бағыттың ең көрнектi јкiлi М.Мид-Леви-Брюльдiң празологиалық
ойлау ... ... ... ... ... және Ж.Пиаженiң жабайы
адамның белгiлi бiр деңгейдегi ойлау қабілетiн баланың ойлау қабілетiнiң
дамуымен Ұєсастыру ... пiкiр ... ... дұрыс жағы – олар алғаш рет жеке ... ... және ... ... ... ... көтередi. Бiрає бұл
зерттеулер аяғына дейiн толықтырылмады.
Салыстырмалы ... ... ... 2 ... iрiктеп
алуға тура келедi. ... ... ... ... ... ... ... керсiнше, ортақ белгiлерiн, қарым-
қатынастарын табуға тырысады. Бiрiншi тенденцияға Леви-Брюльдiң жергiлiктi
халықтың празологиялық ... мен ... ... ойлау туралы
салыстырмалы зерттеулерi, мәдени релятивизм тұжырымдамасы, ... ... ... және т.б. ... Екiншi тенденцияға
төмендегi зерттеулердi жатқызуға болады: К.Леви-Стростың ... ... ... күшi мен ... еуропалық јркениет адамдарының ойлау
қабілеттерiнiң потенциалды ... ... ... ... терiске шығарған; М.М.Мұқановтың зерттеулерi. Бұлармен қатар
америка ғвлвмдары ... ... ... ... ... ... ... шыєты. Дегенмен, бҰд зерттеулердiң өз
кемшiлiктерi те болды. ... ... ... ... ... айқындаумен ғана шектелiп қалды.
Кеңес дәуiрiнiң психологиясына салыстырылмалымәдени зерттеулердi
алғаш жүргiзгендер Л.В.Выготский, ... т.б. ... ... тiптi ... ... оның ... адам психологиясының
тұаiнуде маркстiк тұрғыдан қарастырды.
Осы мәдени-тарихи тұжырымдаманың негiзiнде – жылдардың басында
А.Р.Лурияның ... бiр топ ... Орта ... кейбiр
єышлаєтарында әлеуметтiк өзгерiстерден ... ... ... ... ... категориялау процесiнiң универсалды
ерекшелiктерiнiң анықтайтын арнайы зерттеу жұмыстарын жүргiздi.
Осы ғ,асырдың екiншi жартысында сыртқы ... ... және iшкi ... ... өзгермелi заңды байланыстары
айқындауға бағытталған еңбектер пайда болды. М.Мұқанов тарихи-этникалық
аспектiде ... ... ... ... ... мақал-мәтел, айтыс,
сияқты єазаєтың Ұлттық творчествосын зерттедi. Ол, ең ... ... ... ... ... ... ғасырдағы
антропологтардың, этнографтардың сол кездегi єазаєстардың тұрмыс-салты, күш-
єуат, ақыл-ой қабілеттерiн ... ... ... ... ... Ұлттық нышан-белгiлерiнiң жағымды жаєтарын атап көрсетедi.
Олардың ойы негiзiнен төмендегiдей тұжырымдалған: ... ... ... ... өзгеше, әрi олар ғылымға биiмдi, әсiресе оларға азиаттық
баяндау тәсiлi түсінiктi, олардың арасында ақыл-ой қабілетi ... ... ... сонымен қатар қызығушылық, тапєырлық, зеректiк, сауырып
салма дарындылығы, тез тiл ... және ... өте ... қабылдау атап көрсетiледi.
Этнопсихологиялық стереотиптер ... ... және т.б. ... ... қала ... ... ерекшелiктерiң зерттедi. Оның пiкiрiнше, қала
халєының мiнез-құлық стереотиптерi қала өмірiне тән ... ... ... ... екiншi жағынан мәдени
дәстүрлер араласқан ортада ... қала ... ... бейнелейдi.
Бiздiң зерттеулерiмiздiң методологиялық негiзi ретiнде психиканың
мәдени-тарихи ... оның ... ... ... болып саналатын адамның
жоғарғы психикалық функциясының мазмұны ғана емес, сонымен ... оның ... мен ... ... ... ... отыр.
Сонымен бiрiншiден, ауылдағы єазає ... ... ... ... ... iс-әрекетi єазає мәдениетiне тән тiл алғыштық
нормаларына сәйкес келедi. Екiншiден, ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерi єазає
тiлiн бiлу деңгейiне тәуелсiз, ... ... тiлiн ... ... бағалауы сияқты әрекеттерiнен көрiнедi.
Бұл зерттеудiң негiзгi мақсаты єазає және орыс ... ... жеке ... ... ... ... даралау, яғни актуализациялау жеке тұлғаның ең жағымды және
нәтижелi жаєтарын айқындайтын көп єырлы психологиялық ... ... Жеке ... өзiн-өзi даралау құрылымында бiз теория жүзінде
оның келесi компоненттерiн айқындадық: қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... уақытты жетiк бiлу, мiнез-
құлық ... ... яғни ... ... ... ... ... адамдар мен қоршаған әлемдi тұтастай қабылдап Ұғыну
қабілетi, тез тiл ... ... ... ... және ... бiрге, жеке тұлғаның даралануының психологиялық ... Олар – ... тән жеке ... ... жеке ... ... ... мақсатын iске асыру кезiнде жеке тұлғаның өзiн-өзi даралауда
негiзгi параметрлерiн толық және тепетең бейнелейтiн әдiстер ... ... ... ... жеке ... стратегиясын) анықтайтын
Ю.М.Орловтың Жетiстiктi қажет ету әдiстерi. Екiншiден Субъективтi єадағалау
деңгейi әдәсә. Бұл жерде жеке тұлғаның өзiн-өзi даралауы оның ... ... ... ... және ... түрде қатынасы арқылы
анықталды. Үшiншiден, өзiн-өзi ... ... ... параметрлер бойынша
14 шкаламен жоғарғы сыныптардағы жас өспiрiмдер мен жастар ... ... өте ... ... ... ... ... топ јкiлдерiнiң көрсеткiштерi төмендегiдей болды: қарым-
қатынасты, жетiстiкке жетудi қажет ету, экстерналды ... ... ... ... ... емес ... ... әлемдi тұтас
қабылдап Ұғыну қабілетiнiң жоғары болуы, танымалдық єажiттiлiктер, тiл
табысу қабілетi және ... ... ... ... ... мiнез-
құлық икемдiлiгi, сезгiштiк, өзiн-өзi құрметтеу сияқты қасиеттердiң ... Бұл ... өз ... ... ... ... ... яғни сыртқы беделдi ой-пiкiрге сүйенедi. Сонымен қатар, оларда
татҰлыққа, достыққа бейiмдiлiк басым екенi анықталды.
Орыс тiлi топтың жоғарғы ... ... ... ... ... ... тiл табысу, сезгiштiк, агрессияны
қабылдау, шығармашылық ... ... ... ал ... ... ... төмен болды. Жетiстiкке жету
қажеттiлiгiн жоғары екенi, яғни болып жатқан жағдайдың ... ... бiлу ... де ... ... тән ... құндылық пен мiнез-
құлықтың мыртєы әсерлерден тәуелсiздiгiнiң ... ... ... ... ... бiлуi, өзiн сол кұйiнде қабылдау ... ... ... ... пен ... (қызбалық).
Сонымен, жүргiзiлген зерттеулер нәтижесiнде, ... және ... мен ... жеке ... ... ... болатыны анықтайды. °р түрлі әдiстемелiк зерттеулердiң
нәтижелерiне және жоғарыда көрсетiлген зерттеулерге сүйене ... ... ... ... ... ... ерешелiктерiн
ескере жүргiзiлетiн арнайы әдiстермен, оқыту тәсiлдермен қамтамасыз етуiмiз
қажет. Айта кететiн маңызды ... ... ... тек ... ... ... сонымен бiрге әр түрлі этнос ... ... ... ... кейбiр психологгиялық кемшiлiктердi
өзгертiп, жетiлдiруi қажет. Себебi жеке тұлғаның сапасын жетiлдiру ... ... ... ... ... жағдайға сай етiп күшейте тұседi.
Алынған ғылыми нәтижелер жалпы бiлiм беру ... ... ... ... iске асырады, себебi Ұлттық ерекшелiктер мен
айырылмашылықтар – тұраєты факторлар. Балаларды ... ... ... қорытындылары оқу-тәрбие процесiн Ұйымдастырудың
тиiмдi негiзi болып саналады.
Біздің жүргізілген ... ... оқу ... барлық
кезеңдерінде диалектикалық тұрғыда бір-бірімен өте ... ... ... Осы ... ... ... ... мен өз байқауларымыз: бізге танымдық белсенділіктің ... ... ... ... мен ... ... ... анықтауға
мүмкіндік берді.
|Танымдық белсенділік |
|Мотивациялық | ... ... | | | |ік ... тану | ... ... ... | ... танымдық қабілетін
дамытуға ұмтылу | |Қызығуын қанағаттандыруға ұмтылу | ... ... ... ... және арнайы дидактикалық дағдылар | |Білімін жетілдіру
дағдысы | ... ... ... ... ... ... | |Өз бетінше жұмыс ітей алу дәрежесі | ... ... | ... ... әр бөлігі өзіне тән белгілі бір ... ... ... тудырады, оқу-танымдық
белсенділікті ... ... оны іске ... үшін негіз жасайды
және жүзеге асыруға мүмкіндік береді, процесуалды-жігерлік оның ... ... Әр ... өз ... ... оқу –тынымдық белсенділіктің
белгілі бір кезеңін жүзеге асырады.
Мотивациялық-тұлғалық ... ... ... ... ... ... жаңа білім игеруге бағытталады. Игерілген
негізгі білім жүйесі тек алған білімді қайта еске ... ... ... ... ... тәсілдерін игеруге және ол
білімнің ... ... ... ... ... жүйесі оны берілген
алгоритм бойынша шығарылатын есептерді шешу деңгейінде игерілген.
3.Танымға ұмтылыс білім ... оны ... ... ... ... ... жетілдіруге бағытталады. Негізгі білім жүйесі алған білімін
еске түсірумен қатар оны шығармашылық ... ... ... ... ... бойынша, мазмұндық – амалдық бөлік танымдық
белсенділіктің қалыптастырудың мынадай деңгейлерімен ... онша ... емес ... ... және оны ... қалыптасады. Оқу-танымдық іс-әрекеттің мақсатты ... ... сай ... Олар ... мен ... ... жоспарлау қойылған мақсатқа сәикес келмейді.
2.Дағды хабардың жалпы мазмұнының ... ... ... тұрып
қабылдау мен еске-түсіру ... ... ... мақсаты тақырыпқа сай келгенімен, қойылған тапсырмаларға
сәйкес нақтыланбайды. Жоспарлау жұмыстың барлық ... ... ... ... ... мен ... танып, қабылдау
деңгейінде қалыптасады. Оқу –танымдық іс-әрекеттің мақсаты анықталады және
есептерді шешуге нақты айқындалады. Осыларды есепке ала ... ... ... жасалады.
Процессуарды – жігерлі бөлік танымдық белсенділіктің қалыптасуының
келесі деңгейінен тұрады.
1.Танымдық қиындықтарды жеңу дайындығы төмен. ... ... ... ... ... ... ұстайды, Жұмысты аяғына дейін
атқармайды, оқу-танымдық іс-әрекетке өз бетінше ... ... ... ... ... ... ... оқу-танымдық іс-
әрекеттің көпшілік түрлерінде байқалады. Оқушылыр сабақ кезінде ынталанып,
жұмысты аяғына дейін атқаруға ... ... ... ... ... танытады.
3.Танымлық қиындықтарды жеңуге дайындық оқу-танымдық іс-әрекеттің
барлық ... ... ... кез ... ... ... ... шығады. Жыл бойы жүйелі түрде жұмыс істейді.
Танымдық белсенділіктің қалыптасуының осы анықталған сипаттамалардың
негізінде оқушылардың танымдық ... үш ... ... ... ... ... бір ... теориялық білімнің ... ... емес ... ... ... үлгі ... орындауда өз бетінше жұмыс істеумен оқушылардың оқуға тиісті
көңіл қоймауымен ... ... ... деңгейінің болуы оқушылардың білімге, өзіндік
жұмысқа құштарлығының қалыптасуы, орта дәрежедегі тапсырманы игеру және ... алу ... ... ... Яғни, оқушылардың оқу-танымдық
белсенділігі даму үстінде деп саналады.
Жоғары деңгей терең теориялық білімнің болуы, өзіндік жұмысқа ... ... ... танылады. Яғни, оқушылардың оқу-танымдық
белсенділігі жеткілікті дәрежеде дамығандығымен сипатталады.
Оқушыларда оқу –танымдық іс - ... өз ... ... ... аса ... мақсаттарының бірі. Мұны жүзеге асыру
оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... игеріп, оны танымдық-шығармашылық және қарапайым есептерді шешуде
дұрыс қолдана білуге жетелейді, білімін өз ... ... ... Өз ... оқып үйрену үшін қажетті мінез құлықтың, ерік ... ақыл ой ... даму ... әсіресе, жоғары сынып оқушылар мен
төменгі курс студенттерімен ... ... ... ... ... ... өзінің қызығуын толық ... ... ... белсенділігі мен дербестігін жүзеге
асыратындай жағдай туғызуы тиіс.
Танымдық белсенділік, жеке ... ... ... мінезіне
айналу үшін оның бойында өз күші және білім игеру қабылетімен қатар дербес
танымдық іс-әрекетке оң көзқарас ... ... ... ... ... ... берілген
тапсырманы басқаның көмегінсіз орындаумен ғана ... Ол ... ... мақсаттар қойып соған сәйкес өзінің іс-әрекетін бағыттап отыру
мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... санқырлылығын ескеріп және компьютерлік техниканың
көмегімен оқу үрдісін жекелеуге мүмкіндік береді, тұлға мен оқу ... ... ... ... ... біз оған мынадай анықтама
береміз.
Қорытынды.
Дипломдық жұмысымның ... ... ... ... ... білім беретін мектептің тәрбиесін жаңарту төмендегідей болады:
• Тәрбиенің мазмұнын бүгінгі нарықтық қатынастардың талаптарына сәйкес
келтіру;
... күн ... ... ... ... ойлауға, еңбектенуге көшіру арқылы олардың сезім, сана,
мінез-құлықтың жағынан дамуын туғызу (оқуға араласу, еңбек, ойын, ... ... мен ... ... ... рухани мүмкіндігінің өсуі мен баюы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... халықтардың тарихымен
мәдениетімен және тұтастай адамзаттың тарихы мен ... ... ... ... іске ... ... өзін-өзі жетілдіру мүмкіндіктері, шығармашылық қызметтің жақсы
нәтижелері бүгінгі күнгі білімнің талаптарына сәйкес келетіндей болуы
мұғалімнің, ... ... ... мен ... ... негізінде іске асырылады.
Тәрбие - әлеуметтік үрдіс. Ол жеке адамның ақылымен және ... ... ... жасалынған өлшемдерді, құндылықтарды, ... Оған ... ... және мақсатты қызметінің нәтижесінде
біртіндеп және жүйелі ... ... ... ... ... ... ... бірлескен қызмет үрдісі ретінде нақты міндет ңтең ... ... ... ... ... ... процесс деп
қарауға тура келеді.
Олардың міндеті бәріне ортақ ... іске ... ... ақыл-ой,
іс-тәжірибе жағынан оған қатысушылардың біркелкілігі сақталмайтын тұтас,
бірлесе әрекеттесетін күрделі процесс.
Тәрбиелік міндеттерді ... ... ... ... ... алады. Тәрбиенің осы заманғы жүйесінің негізіне
төмендегі идеялар ... ... ... ... ... ... ... оқушылар мен ... ... ... ... өзін-өзі билеу идеясы;тәрбиедегі оңды
істерге ... ... ... ... ... ... бірлігі; тәрбиедегі еркіндік және
ұжымдық ... ... ... ... Г. Қазақтардың дүниетанымы. – Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен ...... ... Б., ... К., т.б. ... ... ... кейбір мәселелері. – Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. – А.,1991.
5. ... Бала ... ... және оны тәрбиелеу жолдары. – А.,
Өнер. 1972.
6. ... Ж. ... ... ... жолдары. //Қазақстан
мұғалімі, А., 1994.
7. Алмаханова Х. Жас ... ... ... бері. /Методикалық
нұсқау. А., 1990.
8. Ақназаров Б. Класс жетекшісі. – А., ... ... ... С. ... жастарға эстетикалық тәрбие беруді ... ... ... С. ... ... ... ... – А., 1999.
11. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. – Шымкент 1994.
12. Әбиев Ж. Жаңа ... ...... ... Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. – Алматы, 1997.
14. ... Ж. ... ... ... ... Алматы, //Қазақстан мектебі ,
1959. ғ3.
15. Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. – А., 1972.
16. Әбілова З. ... – А., ... ... Қ. ... ... ... Қаз.мем. 1-1996.
18. Болдырев Н. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – ... 1987. ... ... ... Н. ... ... – А., Мектеп, 1980.
20. Богословский В. т.б. Жалпы ... – А., ... 1980, 13 ... ... С., ... А. ... өткізілетін тарихи -әдеби
кештер. – А., Мектеп, 1968.
22. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. – Алматы, 1973.
23. ... Қ., ... ... тарихы. – А., Мектеп, 1984.
24. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, ... ... ... ...... ... Бабанский Ю. Педагогика. – Москва 1988.
27. Батышев С. Научная ... ... ... ... ... Внутришкольное управление: Вопросы теории и ... Под ... ... С. ... ...... Білім қоғамы, 1988.
30. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-
1991ж/
31. Елеманов С., ... А. ... ... праволық білім беру
негіздері. – А., 1985.
32. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ... ... ... ... Ә. ... балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір
мәселелері. А., 1985.
34. Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық ... беру ... ... ... ... ... А. ... өрісі- А., Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. А.,1977.
37. Ильина Т. Педагогика. Москва, 1984.
38. Иванова Н., ... М. ... ... ...... ... ... Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1991.
40. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
41. Класный час и его ... ... ... ... Р. ... ... ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,-
Алматы, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оны қайта ...... ... Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс ... ... ... ... 1978.
45. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы, Мектеп, 1976.
46. Кочетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. Москва, Просвещение, 1967.
47. Крупская Н. ... ... ... ... ... ... Алматы, 1973.
48. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.
49. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
50. ... И. ... ... ... ... Москва,
Педагогика,1981.
51. Методика правового воспитания. – Москва, 1984.
52. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
53. Макаренко А. Ата-аналар ... ... ... ... Ю. ... ... ... в учебной
группе. Москва, 1985.
55. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
56. Махмудов М. ... ... ... ... Алматы,1981.
57. Николаева В. В школе и после школы вместе: Книга для учителя. Москва,
Проссвещения, ... ... Ә., ... Т. Ой. ... ... ... Білім, 1994.
59. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
60. Нұрмағанбетов С., Овчиникова Р. Метептегі кластан тыс жұмыстар. ... ... ... Г.К. Орта ғасыр ғұламаларының тәрбие ... ... ... ... тыс ... ... ... Мектеп, 1975.
63. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва,
Педагогика, 1987.
64. Оқушыларды тәрбиелеудің үлгі мазмұны. (ред. басқарған ... ... ... ... Положения о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и умений
студентов. Алматы, ... ... ... ... ред. ... ... ... 1977.
67. Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
68. Сабыров Т. ... ... ... ... ... ... атындағы қазақтың білім академиясының баспа
кабинеті, 1999.
69. Сухомлинский В. Балаларға жүрек ... ... ... ... К. ... ... Алматы, 1986.
71. Сухомлинский В. Мектептің жас директорларымен сырласу. Алматы, 1987.
72. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. Алматы, ... ... С. ... және ... ... ... ... Ұзақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі.
Алматы, 1990.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшеліктері21 бет
Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара іс - әрекет ерекшеліктері58 бет
Кіші мектеп жасындағы балаларды психодиагностикалау ерекшеліктері90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың ес процесінің даму ерекшеліктері26 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың логикалық ойлауының даму ерекшеліктері24 бет
Сауат ашу балалардың жас ерекшелігіне қарай педагогикалық талаптар17 бет
Әртүрлі жас шамасындағы балалардың қарым-қатынас ерекшеліктерінің психологиялық-педагогикалық негіздері93 бет
Ағылшын тілінде қарым-қатынас жасауға оқыту негіздері33 бет
Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны4 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь