Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі [ 22 бет ]

БАЛАЛАР МЕН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ФИЗИОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ГИГИЕНАСЫ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ДАМУЫ

Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы және физиологиясы дамуының негізгі кезеңдері

БАЛАЛАР ЖӘНЕ ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ. ТҰҚЫМ ҚУАЛАУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ОРТАНЫҢ РОЛІ

Өсу және даму
Клетканың құрылымы және оның функциональдық маңызы
Ұрықтану және организмнің құрсақ ішінде дамуы
Адам өмірін кезеңдерге бөлу
БАЛАЛАР МЕН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ЖАС
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ФИЗИОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ГИГИЕНАСЫ
ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ
ДАМУЫ

Балалар мен жасөспірімдердің жас ерекшеліктері физиологиясының және гигиенасының анықтамасы

Физиология — функциялар туралы, яғни мүшелердің системалардың және тұтас организмнің тіршілік әрекеттері туралы ғылым. Оның түпкі мақсаты қалған бағытта пәрменді әсер етуге мүмкіндік беретін функцияларды жете танып білу болып табылады.
Физиология негізінде өліден тіріні сапалық жағынан айыратын маңызды тіршілік процестері жататын заңдылықтарды зерттейді. Ол өсімдіктер, жануарлар және адам физиологиясына бөлінеді, ал соңғысы — еңбек, дене жаттығулары мен спорт, тамақтану физиологиясы, жас ерекшеліктері физнологиясына және басқаларға бөлінеді.
Медицина институттарында, мысалы, қалыпты және патологиялық физиологияны оқиды. Қалыпты физиология дені сау адам организміндегі тіршілік әрекеттері процестерін, ал патологиялық физиология ауру адамды дені сау адамдардан ажырататын заңдылықтарды түсіндіре отырып сипаттайды.
Жас ерекшеліктері физиологиясы организмніц бүкіл өмірі бойындағы физиологиялық функциялардың қалыптасуы мен даму заңдылықтарын зерттейді.
Педагогика институттарының жас ерекшеліктері физиологиясы курсында жас балалар меи жасөспірімдер организміндегі тіршілік әрекеттерінің сандық және сапалық белгілері оқылады, сондықтан балалар мен жасөспірімдер физиологиясын өздігінше ғылым деп санау және оқуға ыңғайлы болу үшін балалар мен жасөспірімдер гигиенасымен бір оқу пәніне біріктіру дұрысырақ болар еді.
Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы — жас ұрпақтың денсаулығын қорғау және нығайту туралы ғылым. Ол жалпы гигиенамен тығыз байланысты және өсіп келе жатқан организм мен қоршаған ортаның өзара әсерін зерттейді.
Балалар мен жасөспірімдер гигиенасыныц негізгі міндеті өсіп отыратын организмнің тіршілік әрекеттері процестерінің қалыпты өтуін қамтамасыз ететін жағдайдар мен ауруларды болдырмауға бағытталган гигиеналық шараларлы алдын ала жасау. Бұл мектептегі профилактикалық дәрігерлік іс.
Мектеп гигиенасына қатысты жасалатын мәсслелердің кеңеюіне байланысты 1958 жылы мектеп гигиенистерінің Халықаралық II съезі (Высокие Татры, ЧССР) оны балалар мен жасөспірімдер гигиенасы деп атады.
Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенасы организмді табиғи (оқу сабақтары, демалыс, ойын т. б. кезінде), сол сияқты лабораториялық жәндіктерді пайдалана отырып, лабораториялық жағдайларда зерттейді, мұның өзі организмнің клеткаларында, тканьдерінде, мүшелерінде және системаларында жүретін процестердің табиғатын терең тануға мүмкіндік береді.
Организмде жүретін процестерді зерттеу үшін әр түрлі: элек-трофизиологиялық, биохимиялық, микроскоптік, гистохимиялық т. б. әдістер қолданылады.
Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенасы, психологиялық-педагогикалық ғылымдар негізін құрады және балалардың аурулары мен оларды емдеу туралы ғылым педиатриядан бөлінбейді. Оған басқа, балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенасы бірқатар дол (физика, химия, метеорология т. б.) және әлеуметтік ғылымдармен, олардың әдістері мен заңдарын пайдалануымен ғана емес, сол сияқты денсаулықты қорғау ұсыныстарымен де байланысты. Осының арқасында өсіп отыратын организмнің тіршілік әрекеттері, ортаның табиғи факторларымен тығыз байланыста қаралады: диалектикалық тәуелділік ашылады және өсіп жетілетін организмнің формалары меи функцняларының қалыптасу процесі баяндалады: адамның психикалық процестерінің материалистік негізі терең танылады, ол нақтылы шындықтың мәні туралы дүниеге дұрыс көзқарас қалыптастырады.
Балалар мен жасөспірімдер гигиенасының әлеуметтік гигиена және эпидемиологиямен (адамдар арасында жұқпалы аурулардың пайда болуы мен таралуының объективті заңдылықтары, профилактикалық әдістер және ол ауруларды жою туралы ғылым) көп ортақтастығы бар, өйткені олар

Дисциплина: Валеология
Тип работы: Материал
Цена этой работы: 500 теңге


Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 500 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
БАЛАЛАР МЕН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ФИЗИОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ
ГИГИЕНАСЫ ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ... мен ... ... және ... ... ... ЖӘНЕ ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ӨСУІ МЕН ДАМУЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ. ТҰҚЫМ
ҚУАЛАУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ОРТАНЫҢ РОЛІ
Өсу және ... ... және оның ... ... және ... ... ішінде дамуы
Адам өмірін кезеңдерге бөлу
БАЛАЛАР МЕН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ЖАС
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... мен ... жас ... физиологиясының және
гигиенасының анықтамасы
Физиология — функциялар туралы, яғни ... ... ... ... тіршілік әрекеттері туралы ғылым. Оның түпкі мақсаты
қалған бағытта пәрменді әсер ... ... ... ... ... білу ... ... негізінде өліден тіріні сапалық жағынан айыратын маңызды
тіршілік процестері жататын заңдылықтарды ... Ол ... және адам ... ... ал соңғысы — еңбек, дене
жаттығулары мен спорт, ... ... жас ... және басқаларға бөлінеді.
Медицина институттарында, мысалы, қалыпты және ... ... ... ... дені сау адам ... ... процестерін, ал патологиялық физиология ауру адамды
дені сау ... ... ... ... ... сипаттайды.
Жас ерекшеліктері физиологиясы организмніц бүкіл өмірі бойындағы
физиологиялық ... ... мен даму ... ... ... жас ерекшеліктері физиологиясы курсында жас
балалар меи жасөспірімдер организміндегі тіршілік әрекеттерінің сандық және
сапалық ... ... ... балалар мен жасөспірімдер
физиологиясын өздігінше ғылым деп ... және ... ... болу ... мен ... ... бір оқу пәніне біріктіру дұрысырақ
болар ... мен ... ... — жас ... ... қорғау
және нығайту туралы ғылым. Ол жалпы гигиенамен тығыз байланысты және ... ... ... мен қоршаған ортаның өзара әсерін зерттейді.
Балалар мен жасөспірімдер гигиенасыныц негізгі міндеті өсіп ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететін жағдайдар мен ауруларды ... ... ... алдын ала жасау. Бұл мектептегі профилактикалық ... ... ... ... жасалатын мәсслелердің кеңеюіне байланысты
1958 жылы мектеп гигиенистерінің Халықаралық II съезі (Высокие ... ... ... мен ... ... деп ... мен ... физиологиясы және гигиенасы организмді
табиғи (оқу сабақтары, демалыс, ойын т. б. ... сол ... ... ... ... ... жағдайларда
зерттейді, мұның өзі организмнің клеткаларында, тканьдерінде, мүшелерінде
және системаларында жүретін процестердің ... ... ... ... ... ... зерттеу үшін әр ... ... ... ... гистохимиялық т. б. әдістер
қолданылады.
Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенасы, ... ... ... ... және ... аурулары мен оларды
емдеу туралы ғылым педиатриядан бөлінбейді. Оған басқа, балалар ... ... және ... ... дол ... ... т. б.) және ... ғылымдармен, олардың әдістері мен
заңдарын ... ғана ... сол ... ... қорғау
ұсыныстарымен де байланысты. Осының арқасында өсіп отыратын организмнің
тіршілік әрекеттері, ... ... ... ... ... ... ... ашылады және өсіп жетілетін организмнің
формалары меи ... ... ... ... ... ... материалистік негізі терең танылады, ол нақтылы
шындықтың мәні туралы дүниеге дұрыс көзқарас қалыптастырады.
Балалар мен ... ... ... ... ... ... арасында жұқпалы аурулардың пайда ... ... ... заңдылықтары, профилактикалық әдістер және ол
ауруларды жою туралы ғылым) көп ортақтастығы бар, ... олар ... ... ... ортаға қатынасын зерттейді және керісінше.
Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы сол ... ... әсер ... жою ... ... және ... оқу, өмір жағдайларын жақсарту,
денсаулықты нығайту жөнінде ... ... ... мен жасөспірімдер гигиенасы және физиологиясы дамуының
негізгі кезеңдері
Адам гигиенасы мен физпологиясының ... ерте ... ... Көне
медицина оқымыстыларының ішіндегі ең белгілісі Гиппократ, ал феодализм
дәуірінде — ... ... деп ... атақты тәжік дәрігері әрі философы
Абу-Али Ибн-Сина. Оның «Дәрігерлік ғылымның ... ... ... ... және ... тілдеріне талай рет аударылған.
Балалар мен жасөспірімдердің отандық гигиенасы көне замандағы
«Владимир ... ... ... (XIғ.), ... Славинецкийдің
«Балалар әдеттерінің азаматтығы» (XVII ғ.) Феофан Прокоповичтің «Жастықтың
адал айнасы немесе ... ... ... (XIII ғ.) ... тамырлас.
М. В. Ломоносов, оның замандастары әрі прогресшіл қайраткерлер
И.И.Бецкой, Н.И.Новиков ... ... ... ... балалардың
денсаулығын жақсартуды жақтады. А. Н. Радищев ... ... ... жақсарту және денсаулығын сақтауды крепостнойлық қоғамды, ... дене ... және ... ... арттырумен
байланыстырды.
Россиядағы балалар мен жасөспірімдер ... ... ... жолмен шешу, сол сияқты арнаулы құралдар басып
шығару тек ... ... ... ... кафедрасы
ашылған соң (1871) ғана мүмкін болды. Кафедраны А. ... ... ... ... ... ... «қоғамдық іс-әрекеттердің әр
түрлі жағдайларында, организмдегі физиологиялық тепе-теңдік ... және ... ... ... ... мен дамуының ең
қолайлы жағдайларын зерттеу» деп ... жылы ... ... гигиена кафедрасы ашылды. ... ... ... ол экспериментке негізделген ғылым
ретінде гигиенаның негізгі міндеттерін анықтады және балалардың денсаулығы
қоршаған орта ... мен ... ... ... екендігін
дәлелдеді. Оқушылармен бірлесе отырып, ол ... ... ... және ... ... учаскелерді жақсылап жабдықтау
керектігінің негізін қалады, класс бөлмесінің балаларға арналған әр түрлі
мебельдің, оның ... ... ... ... жасады, балаларды жұқпалы
аурулардан алдын ала сақтандыру үшін ... ... жылы ... «Ой және дене еңбегінің кәсіптік гигиенасы»
деген еңбегі шықты. Ол К. Маркстың «Капиталының» тікелей әсерімен жазылды.
Мектеп гигиенасы жөнінде бірінші ... ......... 1875 жылы ... ... ... пайда болды (С.Е.Советов). Комиссияның ... А. ... Ф. Ф. ... ... және басқа ғалымдар белсене
қатысты.
1906 жылы училище дәрігері және Россиядағы училищелер ... ... Д. Д. ... (1861 — 1934) ... ... бастамалары» атты оқу құралын жариялады. Өзінің мол тәжірибесіне
және отандық, шетелдік ... ... ... ... ... ... ... және аббаттандырудағы, мектептерде сабақ
берудегі балалардың жұқпалы ауруларын алдын ала сақтандырудың ... ... ... ... ... ... жөніндегі шараларды
белгіледі. Балалардың ... ... ... көп ... ... үшін Совет ... 1926 ... ... Ері» ... ... ... организмнің анатомиялық - физиологиялық ерекшеліктерін Россияда
бірінші рет ... ... ... ... ... меңгерушісі, профессор Н.П.Гундобин (1860—1906)
зерттей бастады. Оның тәжірибесі «Балалар ... ... ... ... ол ... ... ... мен физиологиясы жөнінде
Россияда бірінші еңбек болып саналады. ... ... ... режиміие және басқа мәселелерге ғалым үлкен мән берді.
Балалар мен жасөспірімдердің физиологиясы және гигиенасын ... пен ... ... мен ... ... ... ... рефлекстер, жоғары дәрежелі нерв қызметі және ... ... беру ... ... ... ілімі ми қыртысындағы анализдеу
мен ... ... ... ... берді, ми мен психикалық
процестер арасындағы диалектикалық өзара байланысты ашып берді.
Жоғары дәрежелі нерв ... ... ... ерекшеліктерін
Н.И.Красногорский, В.М.Бехтерев, А.Г. Иванов-Смоленский, Н. И. Касаткин, Н.
М. Шелованов, ... ... ... ... және ... да ... ... мен жасөспірімдердің
екінші сигнал беру жүйесіне алғашқы ... ... ... және М. М. Кольцова екендігін атап өткен жен. ... ... ... ... туралы А. А. Ухтомскийдіц зсрттеулері
ойлау әрекеттерінің бірқатар құбылыстарын ... ... ... ... мен ... оқыту және тәрбиелеу процесі мүмкін
емес. Коммупистік партия мен ... ... жаңа ... алғашқы күнінен ... ... ... ... мен
денесінің дамуына ерекше көңіл аударды. Мысалы, 1917 жылдың декабрінде
Халық ағарту ... ... ... 1918 ... 20 ... мектептік-тазалык, бөлімі жұмыс істей бастады, оны В.М. ... ... ... Бөлім мектеп ... іске ... ... және ... ... ... ... мен оны жақсылап жабдықтау ... ... ... 1920 жылы ... ... ... ... И.А.Семашконың
(1874—1949) талабы бойынша мектептік-тазалық бөлімі денсаулық ... ... ... ... январьда В. И. Ленин «Балаларды қорғау советін құру ... қол ... ... ... ету ... дамуының негізіне үш принцип
қойылды: 1) барлық жастағы балаларды ... ... ... және ... ... көмегімен қамту; 2) мектептердегі балаларға дәрігерлік қызмет
ету жұмысын ауруханада және ауруханадан тысқары ... ... және ... ... денсаулықты жақсарта-тын шаралармен тығыз
байланыстыру. 1929 жылдан ... ... ... ... ... оқу мен ... үшін ... жағдайлар жасауға бағытталды.
СССР-де мектеп гигиенасының негізін салушы және ... мен ... ... ... гигиенасының кафедрасын құрған А. В.
Мольков (1870—1947) болды, ол ... ... ... теориясы мен оқыту методикасы ... ... ... ... ... ... еді.
Педагог кадрлар даярлау жүйесінде оқу сабағы ретінде мектеп гигиенасы
30-жылдардан бастап енгізілді. Болашақ педагогтарға арналған бірінші оқулық
«Мектеп ... (1934) ... С. Е. ... (1896—1967) бұл
жұмыстағы еңбегі аса зор.
СССР-де қазіргі кезде балалар мен жасөспірімдердің гигиенасы ... ... ... жұмыстарын СССР ... ... мен ... ... ... СССР
Педагогика ғылымдары академиясының Жас ... ... ... және ... ... балалар мен
жасөспірімдер гигиенасы кафедралары, ... ... ... мен жасөспірімдер гигиенасы ... ... ... ... ... бойынша алғашқы басылымдар белорус материалдарына
жазылып, жекелеген ... ... тек XX ... ... ... ... жылы ... ғылыми-зерттеу санитарлық-гигиеналық институты
(БелМИСГИ) ашылды, 1959 ж. оның ... ... ... ... 1963 ж. ... ол балалар мен жасөспірімдердің гигиена ... ... ... мектептік-гигиеналық проблемаларды өте кең көлемде
зерттеу Ұлы Отан соғысынан кейін басталды, 1964 ж. М. Т. ... ... ... ... ... ... және
гигиенасы» кітабы жарыққа шықты, 1970 ж. ол Педагогика училищелері үшіп
оқулық шығарды, 1975 Ж. ... ... үшін оқу ... ... ... және А. А. Крюкова мен бірлесіп) шығарды, бұл кітап оның
қайта басылуы болып табылады.
Республикада балалар мен жасөспірімдер ... ... ... ... ... және ... факультеттерінде адамның
физиологиясын зерттеумен параллель бағытта дамытылады, ол факультеттерде әp
кезде Л. П. ... И. А. ... ... ... және ... да ... ... қайраткерлері жұмыс істеді.
Балалар мен жасөспірімдердің жас ерекшеліктері физиологиясы және
гигиенасы бойынша жүргізілген зерттеулер ... ... ... ... ... ... ала ... да үлкен табысқа жетіп,
балалар өлімі едәуір ... Бұл ... оқу ... ... ... деңгейін көтереді.
Белоруссияиың физиологтары мен гигиенистері республикалық одақтық және
халықаралық ... ... мен ... ... ... ... ... денсаулығын қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ӨСУІ МЕН
ДАМУЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ. ТҰҚЫМ ҚУАЛАУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ОРТАНЫҢ РОЛІ
Өсу және ... ... ... балалар және жасөспірімдердің жас
ерекшелігі физиологиясы мен гигиенасында, өсу және даму ... ... ... ... Өсу — бұл ... және ... яғни ... ұзындығы мен салмағының өзгеруі. Ол негізгі
жас ерекшелік-жыныстық белгілердің бірі ... ... және ... сандық „өзгерістерді сипаттайды. Даму — ... ... және ... ... ... қалпын, яғни
белгілі бір уақыт кезеңінде олардың қызметінің жетілуін сипаттайтын,
саналық ... ... ... өсу мен ... ... ... белгілі
тәуелділікте болады, қарқынды өсетін және кызметі өзгеретін тканьдармен
байланысты, оргализм неғұрлым жас ... ... ... ... ... ... екі процесс те үздіксіз жүреді, бірақ әр уақытта бірдей
бола бермейді: өсу мен ... ... ... ... ... және керісінше. Бұлар тұтас бір процестің екі ... (әр ... деп ... ... ... ... ... бір мезгілде секіріске әкеледі — организм сапалық
жаңа ... ... ... ... бір ... ... ... келуі), бұлшық ет күші мен қимыл белсенділігі — ақыл-ой әре-кетінде
байқалады, Өсіп жетілу үйлесімділігіне ... қол ... ... өсіп ... және ... ... және ... ортаның көптеген факторларына тәуелді. Мұнда өсу
және жетілу ... ... ... ... өзінде болады да
сандық есептеуге болатыны айқын көрінетін өзгергіштерінен байқалады, ал
қоғамдық факторлар қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... Олар сапалық сипаттамалар, яғни өсіп
жетілуге баға беру кезінде ескеріледі.
Бастауыш мектеп жаеындағы балаларға тән ... дене ... ... ... аяқталмағандығы (1-сурет).
1 – сурет. Жасқа байланысты дене пропорцияларының өзгеруі.
Балалардың өсуі мен ... ... ... ... және ... ... ретінде белгілі. Балалар мен қыздардың
«ұзаруы» әсіресе жыныстық пісіп-жетілу кезеңінде айқын ... ... өсу ... ... 23 ... ... ал ... 25-ке
дейін) және «ұзару» «жұмырланумен» ауысады. Жас адамдар сымбатты, ... ... ... ... ... бола ... құрылымы және оның функциональдық маңызы
Клетка — жануарлар және ... ... ... мен
құрлысының негізінде жатқан тіршілік системасы. Ол ... мен ... мен ... ... ... мен ... қоса) электрондық микроскоптың көмегімен зерттеу клетка қабығы,
цитоплазма, ядро және клетка оргоноидтары ... ... және ... ... ... ... ... іске асыратын тұтас
комплекс екенін көрсетті.
Қабық цитоплазма мен ... ... ... ... ... ... Қабықтың арқасында клетка дербес ... ... ... ... ... микроскоптың мәліметтері бойынша клетка
цитоплазмасының қабығы үш қабатты мембранадан тұрады. Мембранада өте ...... ... Олар ... ... қоршаған ортамен және басқа
клеткалармен зат алмасуды іске асырады. ... ... ... ... біртұтастығын тез қалпына келтіреді. Оның едәуір бүлінуі ... ... ...... ... ... ... зольден гельге қайта
айнала алатын коллоидтық система болып табылады. Цитоплазманың буферлік
қабілеттілігінің ... ... ... орта активтілігін (рн) тез
қалпына ... ... ...... құрылымдық түзілістері бар. Олар
ядро мен органидтардың өзара байланысын қамтамасыз ете ... ... ... жағдай жасайды.
Ядро — тірі клетканың «өзара әсер етуші тұтас комплексінің» тұрақты
компоненті. Көпшілік ... бір ядро ... ... олар екі, үш ... да көп ... Ядроның формасы (домалақ, сопақша, созылған таяқша
тәрізді т. б.) клетканың функциональдық күйін ... ... ... ет ... (клетка) ядро штопор тәріздес, ал тиыштық ... ... ... ... ... ... өзі ядромен бірге өледі. Мысалы,
эритроцитте ядро жойылады, содан соң ол, қан ... ... ... ... ... 120 ... дейін тіршілік ете алады, бірақ бөлінуге,
бастапқы қалпына келуге кабілетсіз т. б. Ал ... ... ... ... ... Ядро ... екі қабат ядролық мембранамен жабылған, ол
кариоплазманы цитоплазмадан айрып ... ... ... ядро
мембраналар қосылған секілді болып қуыстар түзеді. Мембрана-жартылай
өткізгіш: ядро ішіне бір ... ... ... ... қалады және
барлық қажетті заттарды ядродан шығарады. Клетканың ... ... ... ... ал жас клетка пайда болысымен ол ... ... ... ішкі ... ядро ... — кариоплазмамен, ядрошық
және хроматинмен толған.
Қариоплазма — ядроны ... ... ... ... ... көмегімен онан рибосомаларды табуға болады.
Интерфазалық ядроны арнайы бояған кезде одан тор тәріздес гранула
құрылымы хроматинді ... ... ... Онда ... ... ... ... байланысқан дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНК) болады.
ДНК клетка ядросының ең маңызды бөлігі. Онда ата-анасынан ... ... ... информациясы сақталады. Адам қолының дамуындағы
тұқым қуалайтын ауытқулардың 14 ұрпақтан ... ... 280-300 ... байқалатындығын ағылшын ғалымдары көрсетті.
2-сурет.Митохондриялардың схемалық суреті (110 000) ішкі ... ... ... ... ... мембранада кристалар
болмайды.
Ядрошық — домалақ формалы, конистенциясы бойынша тығыз түзіліс. ... әр ... екі, бес ... ... ... тұра алады. Оның
барлығы тек бөлінуі басталмаған ... ғана ... ... ... ал жас ... ... ... болады. Оларда РНК мен белоктар
болады. Ядрошықтарда соңынан ... ... ... ... — РНК мен ... ... ... формалы денешік. Олар
әрбір ... және ... ... ... әрі өте ... ... - белокты синтездеуге - қатысады. Дәлірек ... ... ... ... ... ... және цитоплазмада болатын амин қышқылдарынан белгілі бір ретпен
пептидті байланыстар түзілу процссі ... ... ...... ... ... амин ... полипептидтік тізбекке қосылу
процесі жүреді.
Митохондриялар — әр түрлі ... ... ... ... ... сан ... ... денешіктер, Сонымен,
электронды микроскоп деңгейінде митохондрияларды зерттеу :(2 сурет) олардың
ққрылысының күрделі екенін анықтады, ал ... ... ... ... алу, ... ... т. б. ... атқаратын
белоктардың, липидтердің, ферменттердің рибонуклеин қышқылдарының (РМҚ)
онда болатындығын ... ... ... ... ... энергия қоры мол
аденозинтрифосфор қышқылы (АТФ) синтезделеді, ал ... ... ... ... әсерінен АТФ-тын ыдырауына байланысты. Осыған
байланысты митохондрияларды «күш ... ... ... ... деп ... жетілетін организмнің клеткалары митохондриялардың энергиясын
дененің температурасын сақтауға, клетканың кеңістікте қозғалуына, жұмыстар
орындауға т.б. ... ... ... ... жылқы
аяқтарындағы бұлшық етте болатын митохондриялардың жалпы ... 0,5—1 ... ... ... ... саны оның ... үшін ... Бұлшық ет салмағының бірлігіне дәл келетін митохондриялар
энергиясын, ол, тік ... ... ... самолет двигателінің
энергиясына теңейді, Митохондриялардың пайдалы әсер ... (п. ә ... 80%-ке тең, ол ... ... п. ә. к. недәуір жоғары.
Басқаша айтқанда, ... өте ... ... машиналар болып
табылады».
Митохондриялардың 15 000-ға жуық жұп нуклеотидтері бар өзіндік ДНҚ-сы
болады және құрамы жөнінен ол ядро ... ... ... ... жұп ... ... құрауға кететін 20 шақты белоктарды
кодпен жазуға жеткілікті.
Митохондрияларда ДНҚ-ның болуы, олардың «өзінен-өзі ... ... ... ... өйткені ДНК тұқым қуалау ... ... ғана ... оның ... де, ... де қамтамасыз
етеді.
Электрондық микроскопия әдістерінің көмегімен эпдоплазмалық ... мен ... ... клетканың құрлымдық элементтері толығырақ
зерттеледі.
Эндоплазмалық тор — өсімдік және жануарлар клеткаларының цитоплазмасын
тесіп өтіп, бір-бірімен жалғаса күрделі ... тор ... ... ... ... мен ... күрделі системасы.
Қызметі жөнінен эндоплазмалық тор, тек белоктар, полисахаридтер және
майларды синтездеуге ғана ... ... ... әр ... заттарды
тасымалдауға және жинауға да қарқынды қатысады. Дегенмен бұл органиодтың
функциясы әлі толық зерттелген жоқ, ... ... ... ... (и РНК) ... ... және ДНК ... бір
тізбегіндегі азотты негіздер ретінің «айнадай» көшірмесі болып табылады, ол
блоктың құрылымы туралы информацияны әкеледі;
тасымалдаушы (т-РНК) - амин ... ... ... ... іске
асырады;
рибосомальдық (р-РНК) рибосомалардың құрылымдық құрамына кіреді.
Кейбір ... ... ... ... ядролық РНҚ болып табылады.
РНҚ-сы бар вирустар «қожасының» клеткасына түскен соң «кері транскриптаза»
деп ... ... ... ... ДНК. ... ... іске
асыруға қабілетті және информацияны белоққа ... ... одан ... жол ... жүреді: ДНК =>және=>РНК белок.
Қосындылар — бұлар тұрақсыз клеткалық құрылымдар. Олардың пайда болуы
мен жоғалуы клетканың тіршілігінің әр түрлі түрінде олар ... ... және ... ... ... ... ... белоктың сол
сияқты қоректік заттардың (майлардың, ... ... ... ... және ... ... ... өзін өндіруге
қабілеттілік барлық тірі ... (бір ... ... ... ... бірі. Ол клеткалардың бөлінуінсіз
мүмкін емес және бірнеше формалы: ... ... ... ... кейінгі екі формасы өсімдіктер мен жануарларға, ал біріншісі ... ... ... ... ... ... өсуі мен ... ткань
түрлерінің сақталуы және мүшенің функциональды әрекеті үшін ... ... ... ... ... артуы, ал ересектерде ... ... ... ... байқалады.
Регенерация кенеттен бола қалманды, бірнеше сағаттан бірнеше күндерге
және айларға созылады. ... ... ... күйгеннен кейін ауыздағы
эпителийдің түсуі, киім және аяқ ... ... ... ... түлеуі, адам мен жануарлар терісінде күстенген қабаттың түзілуі.
Адам организмінде бүкіл организмнің қанша өмірі болса, ... ... ... ... ... Оларды ұзақ жасайтын клеткалар ... Олар — нерв ... ... Бұл ... ... бірге
туады, ал оның өсіп жетілуі процесінде ол белгілі шекте тек көлемін ғана
ұлғайтады әрі ... ... ... Егер бұл ... өлсе, олар-дың
орнына жаңалары пайда болмайды.
Бала организмінде біртіндеп өлетін кәрі клеткалардан гөрі ... әр ... көп ... Бұл — ... өсу және даму ... ... ... оның генетикалық аппаратында,
цитоплазмасында және басқа компоненттерінде өзгерулер ... ... олар ... ... ... ... клеткалардағы
өзгерістерді жоюға қатысы бар ... ... ... ... көп ... үшін күресте, оның жұмыс қабілеттілігін сақтауда
үлкен маңызы бар.
Клеткаларда заттардың өзгеруі. ... ... ... ... ... ... ортадан үнемі заттар сіңірумен және ыдыраудың
соңғы өнімдерін осы ортаға шығарумен байланысты. Осы екі процестің жиынтығы
зат алмасуын құрайды.
Тіршілік ету үшін зат ... ... ... ғалым биолог-
материалистер өз еңбектерінде атап ... ... ... ... ... оның ... кезуі кезінде қадағалау — демек, тіршіліктің
бүкіл ... ... деп ... ... екі ...... (диссимиляция) және
анаболизмнен (ассимиляция) құралады.
Катаболизм — бұл ... ірі ... ... ... және ... ... тотығу реакциялары
есебінен ферменттік ыдырауы. Тотығу процесінде ірі молекулалар өзінен кіші,
мысалы, сүт және сірке қышқылдарының, көмір ... ... ... ... ыдырайды.
Тағамдық заттар катаболизмінде, олардан ... ... (АТФ) ... ... ... ... түрінде қор болып жиналады.
Анаболизм — бұл жай қарапайым заттардан ... ... ... ... ... ... ... мен
майларды) ферменттік синтездеу. Синтез процесі молекулалар көлемінін,
ұлғаюына және ... ... ... ... олар ... ... байланысты, ондай энергия ... ... ... ... мен анаболизм клеткада бір мезгілде жүреді, бірақ көбіне
оның әр учаскелерінде ... ... ... қоректік заттар
диссимиляциясы процсетерінде ыдырау өнімдері түзіледі және ... ... ... ... ... Осы ... өзара
байланысы тірі организмнің өмір сүруін қамтамасыз етеді.
Заттар алмасуының негізінде, бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Бұл реакциялар
ферменттермен катализденеді және орталық нерв жүйесінің бақылауында болады.
Клеткаларда ... ... ... ... ... метаболизм, ал
оның өнімдерін мегаболиттер деп атайды.
Пластикалық және энергетикалық алмасулар деп те ажыратылады. ... ... мен ... ... ... ... ... екіншісі жоғары энергетикалық жағын камтамасыз етеді.
ІІластикалық және ... ... ... ... ... байланысты,
өйткені клеткаға түсетін қоректік заттар пластикалык алмасу реакциялары
үшін материал болып табылады, ал ыдырау реакциялары ... ... ... ... энергия босайды. Клетканың одан әрі өзі пайдалана
алмайтын ... - ... ... ... ... тірі организмдер клеткаларындағы химиялық энергияның басты
таратушысы АТФ деп саналады. Өз ... ... ... ... ол соңғы фосфат тобын жояды және АТФ-тың төменгі энергетикалық
аналогына — аденозин-диофосфатқа (АДФ) ... АДФ өз ... ... ... ... алып, күн сәулесі (фотосинтездік клеткалар жағдайында),
немесе химиялық энергия есебінен (гетеротрофтық клеткалар ... ... ... ... ... қайтадан ала алады.
3 - сурет. Жалған аяқтарының көмегімен лейкоциттің қозғалуы ... ... ... ... ... ... ... тасымалдаушы ретінде
әрекет етеді.
Клеткалардың тітіркенгіштігі және қозғыштығы. ... ... бірі ... пен қозғыштық, яғни тітіркенуді (ішкі
және ... ... ... және оларға ерекше бір тән әрекетпен
жауап беру ... ... ... нерв және бұлшық ет клеткалары белгілі
имнульстерде тітіркеністер (көбінесе ... ... ... ал ... ... тітіркенгенде сыртқа бөлінетін (экскреттер) немесе
басқа сұйықтарға (инкреттерге) шығатын заттар жасап шығарады. Нерв, ... және ... ... ... ... ... соңғылары
гормондар деп аталады.
Ұрықтану және организмнің құрсақ ішінде дамуы
Аналық жыныс ... ... ... жағынан генетикалық
информация, қоректік заттар (майлар, углеводтар), ... ... ... ... және су ... Аналық жұмыртқаның көлемі кіші,
қоректік заттардың ... аз, ал ... ... ұрығы құрсақ
ішінде дамитын болғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... клеткасы (Сперматозоид) жетілген кезде активті
қозғалады. Оған ... ... яғни ... ... ... қозғалу тән..
4-сурет. Кірпікшелі эпителийдің клеткалары (тербелмелі ... ... ... ... әке ... ұрпаққа берілетін
генетикалық барлық информация, ал құрығында - сперматозоидтың қозғалуы мен
энергиясының көзі болып ... ... ... ... және ... ... ... гаметалар деп аталады, ал олардың
қосылуы нәтижесінде зигота түзіледі. Көлемі, ... саны ... ... 46) және ... ... (бөлінуге қабілеттілігі, аталық және
аналық тұқым ... ... оның ... ... ... бa. ... бөліне бастайды және микроскоппен ажырата
алатын үш қабаты (сыртқы, ішкі және ... бар, көп ... ... ... қа-баттан - (эктодермадан) тері (жабу) эпителийлері
нерв системасы және сезім ... ас ... ... ... ал аралық
қабаттан (мезодермадан) скелет, бұлшық ... кан және зар ... ... жеті күн ... ... ... ... даму процесі
(эмбрион) көпке лейін ланцетниктің, құстардың және басқа да жануарлардың
даму ... ... ... жылы ... ғалым Петруччи 60 күн бойы адам ұрығының дамуын
жасанды жағдайларда ... Бұл ... ... ... ... ... - сурет. Сегіз айлық баланың ... (ана ... ... ... швед ғалымдары ұрық пен іштегі
баланың дамуын табиғи жағдайларда (жатырда) бақылады және ... ... ұрық ... бас ... шығыңқылығын, көздің,
жұлынның, қалқан ... ... ... ... ішектің және
басқаларының жасала бастағанын ажыратуға болады. 18-күннен бастап «әлі де
болса қарапайым ... соға ... Ұрық ... ұзындығы бұл кезде 2,5
мм-ге жетеді.
Апталық эмбрион ... 2 см) ... сулы (суы бар) ... ол оны соғылудан, шайқалудан және қысылудан қорғайды.
Басында ұрық қоректі «сары уыз қалтасынан» (алғаш қоректендіретін
мүше), ал ... ... ... Оның тамырымен жатын қабырғасы
тамырының жанаусы, анасының қанынан ... ... ... заттар мен
оттегінің диффузиясын ... ... ... ... мен ... ... болмайды.
Ұрықтанудан бастап тканьдердің, мүшелердің және олардың системаларының
негізгі түзілу процестері аяқталғанға ... ... (8 ... аяғы)
эмбриональдық деп аталады. 9 аптадан бастап даму кезең іштегі ұрық ... ... көп ... ... жаңа ... ... ұқсайды (бет
пішіні, кеудесі, аяқ-қолдары).
Төртінші айға қарай іштегі нәрестенің ... ... ... беті жаңа ... ... еске ... ал төрт айда ... сезетін
қимылдар жасайды. 18 апта шамасындағы фотографияда (5-сурет) ол жаңа туған
балаға неғұрлым ұқсас, жұқа терісі арқылы ... қан ... ... басы жарық жаққа қарай бұрылған, оң қолының үлкен саусағын
аузында ұстап тұр. Демек, ... және copy ... ... ... ... ... әр түрлі бола бастаған. Демек, оның организмінің
биологиялық системасы баланың ... ... ... ... ... алдында ұрықың салмағы орташа 3200—3400 г-ға, ал ұзындығы 48—50
см-ге жетеді. Жарыққа шығысымен жаңа туған бала ... және ... ... т.б. ... бәрі оның жатыр ішінде қалыпты дамығанын және
ауа ... өмір ... ... ... ... кезден бастап, іштегі ұрық жаңа ... бала ... ... және алдымен шешесі мен әкесінен ол ... ... ... ... ... ... ... темекі тарту т. б.), ауруы және
жарақаттануы іштегі ұрықтық дене және психикалық өсіп ... ... ... да теріс әсер етеді. Бұл іштен қоса туған аномалиялардың,
кемістіктердің және жас ... ... ... ... болуы мүмкін.
Анасының өмірі жайлы жағдайда болса іштегі нәрестенің өсуі мен дамуына
және ... ... де ... ... әсер ... ... ... бұл тезірек өсіп жетілудің — акселерацияның (лат. acceleratio ... ... ... ... Орта ... гөрі жоғарырақ, яғни
салмағы 400 г және денесінің ұзындығы 52—54 см, балалар жиі туа ... ... ... ... ... деп ең алғашында Н.П. Гундобин ұсынған (1906 ж.) адамның
өсуі мен дамуын кезеңдерге бөлу ... ... мен ... ... ... Педагогика Ғылымдары Академиясының Жас ... ... адам ... ... ... бөліп басшылыққа алуды
ұсынды:
| |1 |Жаңа туған | |10 күн |
| | | |1- | |
| |2 ... шақ | ... 1 жыл |
| |3 ... шақ | 1|- 3 жыл |
| |4 ... ... шақ | 4|- 7 жас |
| |5 ... балалық шақ | |12 жастағы ұл ... |
| | | |8- |-11 ... қыз ... |
| | | |8 | |
| |6 ... шақ |13- |16 ... ұл ... |
| | | |12- |15 ... қыз балалар |
| |7 ... шақ |17-1|21 ... ... |
| | | |6- |20 ... ... |
| |8 ... шақ |22- |35 ... еркектер |
| | | |21- |35 ... ... |
| | |ІІ ... | 36-|60 ... ... |
| | | |36- |55 ... ... |
| |9 ... шақ | |74 ... ... |
| | | |61- |74 ... ... |
| | | | | |
| | | |56- | |
| |10 ... шақ |75- |90 ... ... пен әйел |
| |11 |Көп жасайтындар |90 |жас және одан ... ... ... адамның құрсақ ішінде даму кезеңі жоқ ал кейбір
кезеңдердің шектері қоғамдық себептермен ... ... ... ... ... т. б.). Академик А. А. Маркосян адамның жеке дамуын кезеңдерге
бөлудің негізі етіп ... ... ... ... ... сенімділігін» алуды мумкін деп санаған, өйткені «бұл ... ... ... да бір тіршілік бастауынан шыққан, өмірлік циклдің
қайсыбір бөлігін қарауға арналған, ұсынылып ... ... ... ... ... ... ... болмайды, бірақ құрсақ ішіндегі даму
кезеңін шығарып тастамау керек еді, өйткені бұл адамның эмбрионы мен ... тек ... ... ... Онда ол ... ... дамуының тарихы) кейбір сатыларымен өзара байланысқан ... ... жеке ... ... даму ... өтеді.
Организмнің биологиялық системасының сенімділігі. Әр адам өзінің ішкі
күйіне (тұқым қуалауды ... және ... ... ... органнзміне,
әлеуметтік ортаға т.б.) сай дамиды. Бұл мүшелердің ... ... және ... ... жас сатысындағы ... ... ... ... ... зерттеуге XX ғ. 50
жылдарында көніл аударыла бастады. Ғылымдардың ... ... ... ... ең ... аппараты ретінде» ми және сезім мүшелерінің
сенімділігін зерттеуге бөлінді. Нерв ... ... болу ... ... ... ретінде тұжырымдалады. Оның ... ... ... деп ... ... ... түрде пассивті қызмет ететін және процеске тек «негізгілері»
ауытқыған жағдайда ғана толық кірісетін ... бар ... ... Бұл ... ... ... процесінің тежелу механизмін
бірқатар дәрежеде ашады және ... ... ... ... де ... ... ... береді.
Онтогенездің әр кезеңіндегі биологиялық система сенімділігінің өзіне
тән ерекшеліктері бар. Мысалы, қыз баланың ұрықтық жұмыртқа бездерінде — ... — 200 000-ға ... ... фолликулалар болады. Менструация
(етсккір) кезеңінде тек 500—600 жұмыртқа клеткалары пiciп жетіледі. Адамның
қанында болатын 10 мл ... 500 ... ... ... болады. Қан
аққан кезде бір адамның қанын ... үшін ол өте аз ... ... ... ... сенімділігін қамтамасыз ететін ... көп ... бар. Оның ... олар ... ... ... ... қабілетті, ел тіршілік әрекеттері шекарасын кеңейте түседі.
Сонымен организмнің биологиялық системасының сенімділігі деп, организм
мен оның системаларының ... ... ... мүмкіндіктермен
қамтамасыз ететін физиологиялық процесс қатынасымен реттеу деңгейін айтады.
Өсу мен жетілу процестеріндегі тұқым қуалаудың ролі
Ата-ана белгілерінің балаларына ... ... ... деп ... қуалайтын кейбір сапалар (шаштың көздің түсі, ... ... ... ... ... т. б.) ... екіншілері цитоплазма мен
ядролық ДНК-ға қатыстылар (зат алмасу, қан ... ... ... т.б.) тек ... ... ... ... өсуі мен жетілуі тұқым қуалау бастамаларына ғана емес, сонымен
бірге қоршаған ортаға да тәуелді. ... ... ... және ... ... ... ... адамның қабілеттілігі мен үйлесімділігінің дамуын қамтамасыз
ететін нышандар қолайлы тұқым ... ... ... ... ... деңгейіне жете алмай, өшеді, мысалы; жақсы
әншілік дауыс, музыкалық ... ... ... т.б. дамымайды.
Ауыртпалықты тұқым қуалаушылық тіпті ... ... ... де
баланың қалыпты дамуын әр уақытта ... ете ... ... ол
аномалиялардың (қалыптан ауытқулар), тіпті кемістіктердің кейде — ұзақ ауру
мен елімнің себебі болыл ... ... ... ... ... — ата-ана маскүнемдігі мен кәсіби зияндылығы (радиоактивтік заттар,
діріл, улы ... ... ... әсіресе оның қолайсыз түрін «маңдайға жазылған»
шарасыздық деп қарауға ... ... ... ол ... ... қанның ерекше белогін жиі енгізу арқылы гемофилияны емдейді.
Қолайсыз тұқым ... бар ... ... үшін ... ... жөн. ... консультация жақын туыстардың үйленуін
болдырмайды, өйткені ол кеміс балалар тууының себебі болып табылады.
Тұқым ... ... бар ... ... ... дер кезінде
біреулерін дарынды ... ... ... ... қосалқы
мектептерге жіберуге мүмкіндік береді.
Қосалқы мектептерде ақыл-ойы мен денн кемістігі бар балалар (ақыл-ойы
төмен, саңырау, ... ... ... ... ... ... және өзінің ақыл-ойының дамуын күшейтеді. Балалардың қолайсыз
тұқым қуалаушылығын ... ... ... және ... ... етеді.
Жоғары маманды педагогтар арнаулы ... ... ... ... және басқа да нышандарын дарындылыққа
дейін өтілдіреді, дарындылықтың туа пайда болған ... пен ... ерен ... мүлде мүмкін еместігі белгілі.
Ата-аналар өзінің баласын, шындығында олардың нышандары өте қарапайым
болғанымен, «ғажайып қабілетті» ... ... ... ... ... ... ... бар икемділікті емес, баланың өзінен байқалған,
мүмкін оған атасы мен арғы атасынан тұқым ... ... ... дамыту
керек екендігін дер кезінде ата-аналарына айту керек. Тұқым қуалаушылықтың
ерекшелігі өте ... ... ... яғни ... ... ұрпақтар бойына жүреді әрі бірінші ұрпақтарда әрқашан ... ... ... ...

Пәндер тізімі

2008-2014 © Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.1994
^