Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты [ 10 бет ]

Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең бағалы, асыл байлық - адам. Ол барлық әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл-әрекеттердің негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар көзі, ақыл-ой туындыларының құдіретті иесі.
Бүл арада адамның қоғамда алатын орны мен рөлінің сипаттамасын айтып отырмыз. Ал адам дегеніміз өзі кім? Күнделікті өмір көзімен қарағанда бұндай оңай сұрақ жоқ тәрізді. Әркімнің әкесі де, әйелі де, баласы да, өзі де адам, айнала жүргендердің бәрі — адам. "Адам деген кім?" деп сұрақ қойып, басты ауыртудың кажеті қанша, мұнда тұрған не қиындық бар? — деген сұрақгың ойға оралуы да мүмкін. Дегенмен, бұл сұраққа тереңірек үңіліп, адам ерекшелігінің табиғатын ғылыми тұрғыдан аныктауға тырыссақ, бірден-ақ үлкен қиындықка кездесеміз. Тарихшы-антрополог пен психологтың адамға беретін аныктамасы екі түрлі болуы мүмкін, биолог пен дәрігердің түсініктері бір-біріне ұқсамауы ыктимал. Өйткені, бұлардың әрқайсысы күрделі және біртұтас адам тұлғасының бір ғана кырын зерттейді және адамға негізінен өз замандасы тұрғысынан қарайды. Ондай сыңаржақты көзқарас көп қырлы тұтас тұлғаның өзекті мәнін толық аша алмайды. Тіпті бұл жекелеген ғылымдарға тән үғымдардын жай қисындысы да адамның тұтас бейнесін бере қоймайды. Бұл міндетті орындауға кабілеті жететін бір ғана білім саласы бар, ол — философия. Дүниені, оның құрамына кіретін бөлімдерін философия жекелеп, бөлшектеп емес, тұтас күйінде қарастыруға, сол әдіспен олардың бәрін камтитын жалпы заңдылықтарды ашуға тырысады. Сол сиякты адамның да әр түрлі құрамдас жақтары мен қырларын (биологиялық құрылысын, психологиясын, әлеуметтік сипатын, моральдық күйін, т.б.) жеке-жеке зерттеумен шұғылданбайды, ең маңыздысы адамды адам ететін сапалық қасиеттерін жалпылама байланыстыратын, тұтастығын қарастыру арқылы оның ерекше қоғамдық мәнін ашуды мақсат етеді.
        
        Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты.
Адамның әлеуметтік мәні
Сонымен, ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең ... ... - ... Ол ... ... ... мен қимыл-әрекеттердің
негізі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар
көзі, ... ... ... ... ... ... қоғамда алатын орны мен рөлінің сипаттамасын ... Ал адам ... өзі кім? ... өмір ... ... оңай сұрақ жоқ тәрізді. Әркімнің әкесі де, әйелі де, баласы да, өзі
де адам, айнала жүргендердің бәрі — ... ... ... кім?" деп ... ... ауыртудың кажеті қанша, мұнда тұрған не қиындық бар? — ... ойға ... да ... ... бұл сұраққа тереңірек үңіліп,
адам ерекшелігінің табиғатын ғылыми тұрғыдан аныктауға тырыссақ, ... ... ... ... пен ... адамға
беретін аныктамасы екі ... ... ... ... пен ... бір-біріне ұқсамауы ыктимал. Өйткені, ... ... және ... адам ... бір ғана ... зерттейді және адамға
негізінен өз замандасы тұрғысынан қарайды. Ондай сыңаржақты көзқарас ... ... ... өзекті мәнін толық аша алмайды. Тіпті бұл ... тән ... жай ... да ... ... ... ... Бұл міндетті орындауға кабілеті жететін бір ғана білім саласы
бар, ол — ... ... оның ... ... бөлімдерін философия
жекелеп, бөлшектеп емес, тұтас күйінде қарастыруға, сол ... ... ... жалпы заңдылықтарды ашуға тырысады. Сол сиякты адамның да әр
түрлі құрамдас жақтары мен қырларын (биологиялық құрылысын, психологиясын,
әлеуметтік ... ... ... т.б.) жеке-жеке зерттеумен
шұғылданбайды, ең маңыздысы ... адам ... ... ... байланыстыратын, тұтастығын қарастыру арқылы оның ерекше қоғамдық
мәнін ашуды мақсат етеді.
Философия тарихында берілген ... көп. ... ... адам — қоғамдық хайуан. Басқа хайуандардан адамның айырмашылығы ... ... тыс өмір сүре ... Орта ғасырдағы католицизмнің ... Фома ... ... дене мен жанның бірлігі, хайуан мен
періштенің аралығындағы нәрсе деп санаған. Жан оның ... ... ... ... ... дене — ... ... жанның ұясы.
Сондықтан адамдар өмір бойы сайтандар тұзағынан босануға және құдайдың
жарық ... ... ... ... ... ... ұсынған
Фейербахтың айтуынша, жеке-дара, жалғыз өзі ғана өмір сүре ... ... ... ... "Менің" болуымның міндетті шарты —
"сенің" болуың, ... ... ... ... ... ... әлдеқайда жоғары қоятын, қасиеттері оның тек ... өмір ... ... ... қоғамдық болмыс тәрбиесін бойына
сіңіріп үлгермеген жас баланың тәуелсіз жеке өмір ... ... ... Бұл ... ол ... ... әлсіз екені
белгілі. Ата-ананың, баскді адамдардың қамқорлық, көмегінсіз ол адам ... ... ... ... бір ... ... балаларды
жыртқыш аңдардын алып кетіп, жылдар бойы өз ортасында тірі ... ... ... ... Отыздан астам мәлім болған жағдайлардың
бәрінде де ... адам ... ... ... Төрт ... ... өзін ... өсірген жануарлардың барлық қимылдарына
еліктеуден ... ... ... қалмаған. Кейін олардың қолға
түскендерін адам ... ... ... екі ... тік ... тырысқан талай белгілі ғалымдардың әрекеттері ... ... ... ... ... ... — тек ... орта. Ол
үшін кім де болса туған күнінен бастап, сол ортадан қол үзіп ... ... ... ... ... ... негізі өмір сүру
ортасын өз еңбегімен өзгерту, қайта жасау әдісін, ол үшін ... ... ең ... ... ... бірте-бірте жетілдіру жолын меңгеру
қабілеті ... Тек ... ... ғана ... ... жасаудың қажеттілігін үйренеді. Бара-бара адам еңбегі бүкіл
материалдық және рухани мәдениет ... ... ... ... қатынастар адамның өмір сүруіне қажетті материалдық заттар (тамақ,
киім, баспана) ... ... ... еске ала ... адам дегеніміз — еңбек ... ... ... қатынастар жасайтын, өзара байланыс
жасауға ... ... ... иесі деп анықтама беруге болады.
Бұдан адамі мәнінің тек ... ... жағы ... тыс ... оның ... психологиялық жақтарының маңызы төмендетіліп,
жоққа шығарылып отыр дегеи ой ... ... ... ... ... үш
түрлі биологиялық, психологиялык және әлеуметтік өлшемі бар ... — адам ... ... мев құрылымын (морфология), атқаратын
қызметін, генетика лық негізін, ми, жоғарғы жүйке жүйесін, т.б. ... ... ... ішкі ... оңда ... ... және ... тыс құбылыстар мен процестер, адамның еркі мен сипаты,
темпераменті, т.б. кіреді. Жеке-жеке алып ... бұл екі ... адам ... ... ... ... ашып бере ... биологиялық организмінен оның психологиялық қасиеттерін,
айталық, ойлау ... оның ... ... ... ... ... Сондай-ақ, оның барлық сезім жүйесін (құмарлығын, жек көру
не сүю, ... не ... ... не ... сезімдерін) әлеуметтік
өмірінен ажыратып алып, тек ... ... ... ... бұл ... ... шықпайды. Адамның акыл-ойы,
сезімі — өте ... ... ... ... ... катынасынсыз түсіну тіпті де мүмкін емес.
Соңғы аталған екі ... ... ... ... адамда
негізі бар. Оның мәні ... ... ... ... қою, ес
сияқты психологиялық құбылыстар — адамньщ сезім мүшелері арқылы ... ... ... ... ... ... жоғарғы жүйке жүйесінің
қызметінен туады және ... ... ... Олар ... да ... ... кұбылыстар деп аталады. Психологиялық дейтін — олардың
жоғарғы "қабатта", психиканың үстіндегі ... ... ... ... олар ... сау ... іс-әрекеті, ой алмасуының
нәтижесі ретінде туады да жеке-дара адамның ... мен ... ... ... ... мысал ретінде "елжандылық",
"баққүмарлық" сияқты ұғымдарды алуға болады. ... ... деп айта ... ... ... ... ... қатысы болғанымен, ... ... ... ... ... ... ықпалы. Табиғатта елжандылық,
баққұмарлық гендер болмаса ... ... ... етіп те, ... етіп те
тәрбиелейтін - қоғам, микроәлеуметтік орта. ... ... ... ... ... ... ... - адамның әлеуметтік өлшеміне
ме, әлде ... ... ме? Бұл ... ... де жатады.
Олай болса, бұл екі өлшем бір-бірімен астасып жатады. Дәлірек айтқанда,
күшті ... мен ... яғни ... ... ... түйіндеріі
арқылы адамың әлеуметтік өлшемі ... ... ... ... бір-біріне қарама-қарсылықтар ретінде ... екі ... ... олар ... ... және әлеуметтік
жақтары. Олар бір — бірінен ажыратып қарауға ... ... ... ... екі жағы. Әңгіме адамның ... мен ... ... ... арасындағы бірлік жайында болып отыр. Өз организмнің
құрылысы жағынан адам ... ... ... ... де, солардың
объективтік қажеттігіне (зандылықтарына) бағынады. Ал жеке ... ... ... ол ... болмыс, қоғамдык қатынастар, жалпы адамзаттың
мәдениет салаларына сүңгіп кетеді де, "еңбек құралын ... ... ... хайуан қасиеттерін алып шығады.
Адамның жеке басының қалпын сипаттағанда оның өзі өмір ... ... ... қалыптасқан ерекшеліктері мен касиеттері
есепке алынады. Бұларға ... ... ... ... ... ... ... сөйлейтіндігі сиякты ерекшеліктері
жатпайды. Ал егер ол адам ... не ұры ... біз ... осы қоғамдағы орны
мен қызметінің, адамшылық қалпының қандай ... ... яғни ... ... ... ... ... тұлғасында сөз болып отырған екі ... ... орын ... Егер ... ... екі ... ... "дене" мені "рухтың" қайсысының салмағы басып кетер ... ... ... ... жиі ... жүр. ... соңғы уақытта
адамның табиғатын тану ісінде биологтарі үлкен белсенділік ... ... мен ... ... ... ... ... жетістіктері ерекше күш беруде. Сол ... ... ... ... әсер ... тіпті олардың бірлі-жарымын
қолдан қалыптастыруға мүмкіндік беретін генетикалық механизмдер ... ... ... да хайуандар патшалығының бір өкілі ... ... ... ... ... оның ... ... әбден болады-мыс деген болжам айтылуда. Канада философы Майкл
Рьюз тек дарвинизм негізінде ... ... жаңа ... ... ... ... ... Оның ойынша, адамды зерттеуші әрбір ілім, оның ... ... ... ... ... құрамындағы бөлімдер ғана
болып қарсылықтары, негізінен гуманитарлық ғылымдардың ... ... ... ... ... ... ... баса көрсетуге
тырысады. Бірақ оны биологиялық бөлігіне қарсы қоюда, не болмаса, екеуінің
арасында меже тартып, бір-бірінен ... ... ... кате деп ... ... ... біз ... басқыншылардың жеңіліске ұшыраған
халыққа жасайтын үстемдігіндей немесе табиғаттың сыртында тұрған ... ... ... ... ... біз, керісінше, жан-тәнімізбен,
канымызбен және миымызбен табиғатқа жатамыз, соның ішіндеміз. Бірақ ... ... адам ... ... ... ... қоғамық байланыстар
жүйесінен орын алады, соның ішінде өсіп ... ... ... ... оның ... ... ... анықталады. Оның адамдық қасиеттері:
ұстайтын жолы, дүниеге ... ... ... ... ... өзімен өмір сүру барысында қалыптасады. Және де бұлардың бәрі
оның денесінің, организмнің, миы мен ... бес ... ... ... ... т.б. ... қызметінен тысқары бір бос қуыста емес,
сол қызметтің катысуымен "дененің өз бойында" туып, дамиды.
Адамның биологиялық және әлеуметтік ... ... ... ... ... сөз ... еске алатын тағы бір жай
бар. Хайуанаттар дүниесінен жаңа ғана бөлініп шыға бастаған алғашқы адамның
табиғи биологиялық-физиологиялық ... ... ... тағы ... ... көп ... Кейінен он және жүз ... ... адам ... ... сатыларымен ілгері баса отырып,
өркениетті дәуірге жетеді. Сонымен бірге адамның өзі де ... ... ... ... ... ... ... мынадай сөзі бар: "Аштық қашанда аштық, ... ... ... көмегімен піскен ет жеуі арқылы жоюға болатын аштық бір бөлек
те, ... ... ... ... жұлқылап шикі ет аркылы ... бір ... ... ашқандық сезімінен құтылудың екі әдісі екі ... ... ... Сол ... ұзақ даму жолында адамның дәрет
сындыру, ... ... бала туу ... көптеген табиғи қажеттерін
қанағаттандыру тәсілінің бұрынғы хайуандық ... ... ... ... ... Бұл ... тарихи өзгерістер қоғам әміріндегі
"болды", "болмайды", "ұят", "ар" ... ... ... ... ... ... ... байланысты болды.
Енді "индивид" (дара адам, жеке ... ... ... ... ... ... ұғымдарын қысқаша
талдап көрелік. Қазақ ... ... ... ... сөздерге дұрыс балама табылмай келеді, индивид (латын
сөзі) — бөлінбейтін, тұтас, өзіндік деген мағына береді екен. Осы ... бұл ... ... деген күйі алған немесе "дара адам" деп аударған
дүрыс сияқты. Дара адам (индивид) — көптің бірі, ... ... ... ... Көптің бірі болу үшін оған ... ... ... мен ... ие ... болғаны.: Оның санасы жоғары ма, жоқ ... ... ала ма, әлде ... ... ма, ... оған ... аз.
Әлемде қанша миллиард адам бар, ... ...... адам.
Ерекшелікті адам (индивидуальность). Ол - өзіндік, тек соған ... ... ... бет ... ... ... ... бар адам. Ерекшелікті адам — сол қасиеттермен қайталанбас феномен. ... ... рет ... ... орны ... ... бір заманда қағаз-
құжаттарға бармақты басу мөр орнына ... Сол ... ... адам болу ... ... бар ма, жоқ па, көзі көк пе, әлде қара ма, бойы ұзын ба, жоқ ... ... еш ... жоқ, ал ... ... мұның бәрі қажет. Жоғарыда
келтірілген әл-Фараби айткан адамдағы үш ... те ... ... Әрбір
адамда әрқилы қабілет, ... бар. Ол да ... ... тұлға, жетілген, кәмелетке жеткен адам (личность). Жас нәресте
де, бала да — ... ... ... ... бар. Бірақ олар кісі болған
жоқ, кәмелетке жетпеген. Кісі деп ер ... ... ... акылы толған,
өз ісіне өзі жауап бере ... ... ... Ондай адамның дүниеге
көзқарасы бар. Әрине, ондай адам әр түрлі: азамат, төрбиелі, зиялы адам ... де, ... де, ел ... да ... Әр ... ... ... әрқилы.
Кісі дегеніміз - жана сапалы, индивидтін өзімен бірге іштен тумаған,
белгілі тарихи-мәдени ортада ... өмір ... ... әлеуметгік-
психологиялық және моральдық қасиеттер қосындыларының иесі, ... ... және ... ... ... ... субъектісі.
Басқаша айтқанда, ол — қоғамның өмір тәрбиесін бойына ... ... ... Кейбір адам өрескел қылық ... ... ... кісіліктен жұрдай екен, бар болғаны сүйек пен еттен жаралған
пенде екен" деп ... ... ... ... ... "кісілік"
деген түсініктер "личность" деген ұғымға бір табан ... ... ... ... мол, азаматтығы жұрттан ... ... ... ардақты да, ақылды да адамдарды халқымыздың "маңдайға біткен" тұлға
деп дәріптейтіні ... Жана ... ... ... дара ... ... ... болады, бірақ ол әлі кісілікке, тұлғалық сипатқа ие болған жоқ.
Ондай кісі болып жетілудің ... та, ... та, ... те ... ... бар. ... ... тарихи жемістерінің игеру тәжірибесі ол үшін әлі ... ... ... ... ... ... бекіту үшін сол керек.
Кісінің қалыптасуы оның әрекеттену және ... ... ... ... ... Бұл процесті индивидтің әлеуметтену
процесі деп ... ... ... ... еріксіз таңылатын жай емес,
керісінше, оның белсенді ... ... ... мен ... ... талабына лайықтап, үнемі дұрыс ... ... ... ... іске асады. Соның арқасында ... өз ... ... ... ... сондай қылықтарымен салыстыра бағалау,
сөйтіп, өзінің кім екенін түсіну, философия тілімен айканда, өзін-өзі ... ... Осы ... ... ... бір нәрсе - адамның қоғам
мүшесі есебінде есейіп, ер ... ... ... ... деген ұғымы мен оны тәрбиелеу деген бір-бірімен түгелдей сәйкес
келмейді. Алғашқысы — ... ... ... ... ылғи ... ... зор, тек қажетті қасиеттер калыптаса бермейді. Әйтпесе,
тәрбиелеудің қажеті болмас еді. Олай ... ... ... ... ... ... ... кандай? Ең әуелі
адам мен қоғамның жалпы ... ... ... ... адам
өмір сүріп, іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... Бұл фактор, әсіресе, жас ... ... рөл ... Ғылымда оны шартты түрде макроорта деп ... ...... Оған макроортаның нақты адаммен ... ... ... яғни ... ... қоғамдық ұйымдар және адамның
еңбек ету, оқу уақытынан тыс өзі ... ... ... ... жатады. Үшіншіден, ... және ... ... ... ... тәрбиелеу. Осы аталған факторлардың мән-
мағынасы, өзара байланысы, тұтастығы мен бірлігі адамның кісілік ... ... ... ... ... ой алмасу жолында
қалыптасатын кісілік қасиеттерінің ішіндегі аса маңыздысы - ... Кез ... ... алып ... оның ... ... де ... те, ғылымға жат та т.б. ... ... Егер оның ... ... әлеуметтік жағына назар
аударсақ, кандай қоғамдық топтарға, қозғалыстарға ... ... ... мен ... ... ... интернационалист не ұлтшыл,
революционер не кертартпа екенін ... ... ... ... ... ішкі ... ... дегеніміз — адамның әлеуметтік орта тәрбие жасайтын ыкпалымен
пайда ... ... ... іс-әрекетіндегі тұрақты психологиялық
стиль әдетке айналған ... ... ... ... ... ... көрсете алады, қоғамдағы өзіне тиіс орынға ұмтылу құқығына ие болады.
Кісілік сипат ешқашан жетілу шегіне жетіп, тоқырап қалмайды. Ондай ... ... оған ... өзі ... қозғау салып, жаңартып, жаңғыртып
отырады. Адам канша өмір сүрсе, сонша уақыт оның ... да ... ... не кему үстінде болады. Себебі, сипат өзгерісінде
сыртқы орта күрделі де кайшылықтарға толы ... ... ... көзқарастың әлеуметтік-психологиялық сипаттың ең прогресшіл,
бай ... ... да, егер олар ... күш ... шынайы мақсатқа
бағыттаушы, іске бастаушы ерік-жігермен қосылмаса, жансыз, пайдасыз бейне
болып қала береді. Психикалық ... ... және ең ... ... ... ... ... жігер — адамның алдына ... ... ... және оған ... ... ... бірден-бір сезімді
рухани күш. Бұл жағынан ... ... ... ... ... ... ... десек те болады. Психикалық әрекеттің басқа да түрлері тәрізді
жігер де қоғамдық орта мен тәрбиенің ... ... ... ... ... белгіленген арнаға салып отыруға болады.
Психологтар адамдарды жігерлілер, жігерсіздер деп екі топқа бөледі.
Жігерлі адам ... ... ... ... ... өз алдына
емін-еркін қызмет ... ... ... ... ... ... Ал ... адамның әдетте тұрақтылығы, батылдығы
жетіспейді. Тіпті өте ... ... мол, ... ... ... ... бай рухани мүмкіндіктері қолайлы жағдайлар болып тұрған
күннің өзінде де іске ... ... ... ... жиі кездеседі. Бірақ,
түптеп келгенде, мәселе жігердің күштілігінде ... ... ... екеуін де тәрбие арқылы әр адамның еңбегін, қоғамдық ... ... ... ... мен ... ... жауапкершілігін
көтеру арқылы реттеп ... ... Тек ... ... ... ... қоғамның, халықтың мүддесіне қарсы келетін іске
емес, адам ... ... ... жұмсағаны маңызды.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық мәселелердің түсінігі7 бет
Адам экологиясы5 бет
S,P,D элементтер14 бет
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы8 бет
Адам - биоәлеуметтік жан11 бет
Адам ағзасындағы макро және микроэлементтер80 бет
Адам болмысының қайталанбас ерекшелігі9 бет
Адам туралы ғылымдар жүйесіндегі педагогиканың ролі7 бет
Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлар 16 бет
Антропология және оның міндеттері2 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь