Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама

Жоспар:

Кіріспе………………………………………………………………………………….… 2

I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1.1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің ерекшеліктері.............................................. 5
1.2. Күнделікті тұрмыста тәрбиелеу.................................. 12
1.3. Еңбекте тәрбиелеу...................................................... 18
1.4. Ойын кезінде тәрбиелеу............................................. 22

Қорытынды................................................................................ 28

Әдебиеттер тізімі....................................................................... 33
КІРІСПЕ

Педагогика рухани мәдениетті қалыптастыруды бала өмірінің алғашқы жылынан бастап моральдық сананы, адамгершілік сезімдер мен әдеттерді, адамгершілік мінез-құлықты қалыптастырудың мақсатқа бағытталған белсенді процессі ретінде қарастырады.
Балалар бақшасында бұл процесс мектепке дейінгі балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, рухани мәдениетті қалыптастыру принциптерінің рухында жүзеге асырылады. Рухани мәдениетті қалыптастыру нақты моральдық қасиеттер негіздерін қалыптастырудан көрінеді.
Адамның рухани мәдениет дамуында ұрпақтан ұрпаққа көшкен, дамыған, толықтырылған, адамдардың бірлесіп өмір сүру процесінде жасалған адамгершілік нормаларын игерудің елеулі маңызы бар.
Біздің адамгершілік ең саналы адамгершілік болып есептеледі, өйткені ол - эгоизмге қарама-қарсы, коллективизмді ұсынады және оны қолдайды. Коллективизм - коммунистік адамгершіліктің ең ерекше белгісі, ол адамның шындыққа қатынасының барлық жүйесін, оның бар мінез-құлқын анықтап береді.
Тәуелсіз мемлекетіміздің одан әрі гүлдене беруіне үлес қосу үшін әрбір адам адал еңбек етуге, тәртіпті болуға, халық байлығын сақтауға және арттыра беруге, мораль нормаларын бұзушылармен күресуге тиіс. Осындай позицияны қалыптастыру – рухани мәдениет тәрбие беру ісінің міндеті.
Осынау ортақ міндеттерге сәйкес мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу жөніндегі жұмыстар да жетілдіріліп отырылуға тиіс. Мектепке дейінгі жаста қалыптасқан моральдық сана-сезім мен мінез-құлық барлық балалық іс-әрекеттер мен үлкендер арасындағы өзара қарым-қатынасы комплексіне шешуші ықпал жасайды.
Баланың өмірге белсенді көзқарасының бағыты үлкендер арқылы тәрбиеленеді. Тәрбиелеу білім беру жұмысының мазмұны мен формалары балалардың мүмкіндігін еске алу арқылы нақтыланады. Рухани мәдениетке, адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендерің қолынан келетін жұмысты ұйымдастыру процесінде, ойын және оқу ісінде жоспарлы түрде іске асады. Идеялық-саяси тәрбиенің ең бастапқы формалары педагогтың балалармен мазмұнды қатынасында, жан-жақты іс-әрекетінде, қоғамдық өмірдің құбылыстарымен танысу кезінде, балаларға арналған классикалық және қазіргі заман әдебиетінің озық шығармаларымен, суретшілер туындыларымен танысу негізінде іске асады.
Мұндай мақсатқа бағытталған педагогтық жұмыс еңбек сүйгіштікке, колективизм мен патриотизм бастамасына тәрбиелеуге, көп дүниені өз қолымен жасай алуды және жасалған дүниеге қуана білуді дамытуға, үлкендер еңбегінің нәтижесін бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды. Балаларда ортақ пайдалы жұмысты істеуге тырысу, бірге ойнау, бір нәрсемен шұғылдану, ортақ мақсат қою және оны жүзеге асыру ісіне өздері қатысуға талпыныс пайда болады.
Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын айқындайды, оның өмірге белсенді позициясын бірте-бірте қалыптастырады.
Әр баланың жеке басы - оның моралдық дамуы жөнінде қамқорлық жасау - бүгінгі күннің және алдағы күндердің талабы, оған педагогтың күнделікті көңіл бөлуі талап етіледі. Осыған орай баланың жеке басының қалыптасуы мен балалар коллективі міндеттері өзара ұштасып жатады.
Мектепке дейінгі мекемелер балалардың жан-жақты дамуын, олардың мектепке дайындығын қарастыратын «Балалар бақшасындағы тәрбие программасы» бойынша жұмыс істейді.
«Балалар бақшасындағы тәрбие программасын» жүзеге асыруда басты рол педагогта жатады. Оның тәртібі, іс-қимылы, балалар және үлкендермен қарым-қатынасы балалар үшін үлгі болған сайын, педагогтың ықпалы әсерлі болып, баланың жеке басы қалыптасады, оның ықпалы неғұрлым белсендірек болып, баланың сезімдерін жан-жақты қамтыған сайын, ал олардың ерік күшін жұмылдырып, санасына ықпал етеді.
Мектепке дейінгі жастағы баланың рухани мәдениетінің дамуы балалар бақшасы мен жанұя арасындағы қарым-қатынастың тығыздығы артқан сайын ойдағыдай жүзеге асады. Балалардың рухани мәдениетінің дамуының тамаша нәтижелерін көбіне ата-аналары «Балалар бақшасындағы тәрбие программасын» білетін, тәрбиешілердің ақыл-кеңестерін таңғылықты тыңдайтын жанұялардан байқауға болады, ол тәрбиешілер жанұя тәрбиесінің жақсы тәжірибесін, жанұя өмірі жағдайларын зерттеп біледі.
Балаларды рухани мәдениетке тәрбиелеудегі педагогикалық процестерді ұйымдастыру мен методикалық басшылық ету ерекшеліктерін түсіндірудің алдында мектепке дейінгі балалық шақтың әр сатысының негізгі міндетін саралап шығуға мүмкіндік беретін балалардың жас ерекшеліктері сипаты ескеріледі.
Мектепке дейінгі мекемелерде рухани мәдениет тәрбие комплексті түрде жүзеге асады, бірақ әрбір бала қандай да болмасын бір міндетті орындау үшін, өзіндік ерекше жағдайлар жасалады. Мәселен, ойында - ұнамды әдеттер, өзара қарым-қатынастар, адамгершілік сезімдер қалыптасады; еңбекте - еңбек сүйгіштік, үлкендер еңбегін құрметтеу, сондай-ақ ұйымшылдық, жауапкершілік, парыздық сезімі сияқты қасиеттер; сабақтарда идеялық бағытталудың бастамалары, қоғамдық өмірдегі құбылыстар, патриоттық сезімдер жайлы мағлұматтар.
«Іс-әрекетке тәрбиелеу» принципін қолдану - мектепке дейінгілерді рухани мәдениет жақтан дамытуда сөз және сөз жүзіндегі методтардың рөлін авторлар тарапынан бағаламау дегенді білдірмейді, бұл топтағы методтарды пайдалану - балаларға моралдық праволарды түсінуге мүмкіндік жасайды.
Рухани мәдениет жақтан дамыту методтары көбінесе балалардың рухани мәдениеттің, адагершіліктің шығар көзін түсінуіне негізделіп, оның сезімі мен еркіне бір уақытта әсер ету жағын қарастырады. Рухани
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Мектептегі психология», Айджанова З. 2006 ж №1. Б 4-5
2. «Адамгершілік қасиет – ата-бабамыздан қалған мұра» мақала, «Отбасы және балабақша». 2006ж - №5
3. «Адамгершілік негізі қайда?» мақала, «Отбасы және балабақша». 2008 ж - №2
4. «Балабақшада рухани мәдениетке тәрбиелеу», Нечаева В.Г. 1981ж
5. «Рухани мәдениет тәрбие әліппесі». 1978 ж
6. «Рухани мәдениет тәрбиесін қалыптастыру мәселесі» мақала, «Ұлт тағылымы». 2006 ж - №2
7. «Тәрбиеге жетекші», 2004ж. Б.И.Иманбекова
8. «Методика воспитателей работы», 2005ж. В.С.Кукушин.
9. «Бақытқа жету әліппесі», 2003ж. Имам Ғазали.
10. «Кто напутал? (Кім шатыстырды?)», 1983ж. Н.Ходза.
11. «Рухани мәдениет: психология негіздері», мақала -2006ж, №2.
12. «Отбасында баланың рухани мәдениет тәрбиесін дамытудағы ата-ананың рөлі», мақала -2006ж, №11-12. Кошкимбаева Р.
13. «Рухани мәдениет тәрбиесі», мақала -2009ж, №3. Б.Иманбекова.
        
        Жоспар:
Кіріспе………………………………………………………………………………….… 2
I. Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу ... 5
2. ... ... тәрбиелеу..................................
12
3. ... Ойын ... ... ... ... рухани мәдениетті қалыптастыруды бала өмірінің алғашқы
жылынан бастап моральдық ... ... ... мен ... ... ... ... бағытталған белсенді
процессі ретінде қарастырады.
Балалар бақшасында бұл ... ... ... балалардың жас
ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті қалыптастыру нақты моральдық
қасиеттер негіздерін қалыптастырудан көрінеді.
Адамның рухани мәдениет дамуында ұрпақтан ... ... ... ... ... өмір сүру ... жасалған
адамгершілік нормаларын игерудің елеулі маңызы бар.
Біздің адамгершілік ең саналы адамгершілік болып есептеледі, ... - ... ... ... ... және оны қолдайды.
Коллективизм - коммунистік адамгершіліктің ең ерекше ... ол ... ... ... ... оның бар ... анықтап береді.
Тәуелсіз мемлекетіміздің одан әрі гүлдене беруіне үлес қосу үшін әрбір
адам адал ... ... ... ... ... байлығын сақтауға және
арттыра беруге, мораль нормаларын бұзушылармен күресуге тиіс. Осындай
позицияны ...... ... ... беру ... ... ортақ міндеттерге сәйкес мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеу
жөніндегі жұмыстар да жетілдіріліп отырылуға ... ... ... ... ... ... мен мінез-құлық барлық ... ... мен ... ... өзара қарым-қатынасы комплексіне шешуші
ықпал жасайды.
Баланың ... ... ... ... ... арқылы
тәрбиеленеді. Тәрбиелеу білім беру ... ... мен ... ... еске алу арқылы нақтыланады. Рухани мәдениетке,
адамгершілікке, еңбекке ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру процесінде, ойын және оқу ісінде жоспарлы түрде
іске асады. ... ... ең ... ... ... мазмұнды қатынасында, жан-жақты іс-әрекетінде, қоғамдық өмірдің
құбылыстарымен танысу кезінде, балаларға арналған классикалық және қазіргі
заман ... озық ... ... туындыларымен танысу
негізінде іске асады.
Мұндай мақсатқа бағытталған педагогтық жұмыс еңбек сүйгіштікке,
колективизм мен ... ... ... көп ... өз ... ... және ... дүниеге қуана білуді дамытуға, үлкендер еңбегінің
нәтижесін ... ... ... ... Балаларда ортақ пайдалы
жұмысты істеуге тырысу, бірге ойнау, бір нәрсемен ... ... ... және оны ... ... ... ... қатысуға талпыныс пайда болады.
Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын айқындайды, ... ... ... бірте-бірте қалыптастырады.
Әр баланың жеке басы - оның моралдық дамуы жөнінде қамқорлық жасау ... ... және ... ... ... оған ... күнделікті
көңіл бөлуі талап етіледі. Осыған орай баланың жеке басының қалыптасуы мен
балалар коллективі ... ... ... ... дейінгі мекемелер балалардың ... ... ... ... ... ... бақшасындағы тәрбие программасы»
бойынша жұмыс істейді.
«Балалар бақшасындағы тәрбие программасын» ... ... ... ... ... Оның ... іс-қимылы, балалар және үлкендермен қарым-
қатынасы балалар үшін үлгі болған сайын, педагогтың ықпалы әсерлі ... жеке басы ... оның ... ... белсендірек болып,
баланың сезімдерін жан-жақты ... ... ал ... ерік ... ... ... етеді.
Мектепке дейінгі жастағы баланың рухани мәдениетінің дамуы балалар
бақшасы мен ... ... ... ... ... сайын
ойдағыдай жүзеге асады. Балалардың рухани мәдениетінің дамуының ... ... ... ... ... тәрбие программасын»
білетін, тәрбиешілердің ақыл-кеңестерін таңғылықты тыңдайтын жанұялардан
байқауға болады, ол тәрбиешілер жанұя тәрбиесінің жақсы ... ... ... ... ... рухани мәдениетке тәрбиелеудегі педагогикалық процестерді
ұйымдастыру мен ... ... ету ... ... ... ... балалық шақтың әр сатысының негізгі міндетін
саралап шығуға мүмкіндік беретін ... жас ... ... ... мекемелерде рухани мәдениет тәрбие комплексті түрде
жүзеге асады, бірақ әрбір бала ... да ... бір ... ... өзіндік ерекше жағдайлар жасалады. Мәселен, ойында - ұнамды әдеттер,
өзара қарым-қатынастар, адамгершілік сезімдер қалыптасады; еңбекте - ... ... ... ... сондай-ақ ұйымшылдық, жауапкершілік,
парыздық сезімі сияқты ... ... ... ... ... ... құбылыстар, патриоттық сезімдер жайлы
мағлұматтар.
«Іс-әрекетке тәрбиелеу» принципін қолдану - ... ... ... ... дамытуда сөз және сөз жүзіндегі ... ... ... ... ... білдірмейді, бұл топтағы методтарды
пайдалану - балаларға моралдық праволарды ... ... ... мәдениет жақтан дамыту методтары көбінесе ... ... ... шығар көзін түсінуіне негізделіп, оның сезімі
мен еркіне бір уақытта әсер ету ... ... ... мәдениетке
тәрбиелеудің алуан түрлі методтарын қолдана отырып, ойын мен ... ... ... ... пен ... ... байланысын көре білу қажет.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі педагогика.
Зерттеу обьектісі – Мектепке дейінгі естияр жастағы балаларды рухани
мәдениетке ... ...... ... ... ... мәдениетке тәрбиелеу
жұмысының әдістемесін ғылыми тұрғыдан негіздеп жасау және оның тиімділігін
анықтау.
Зерттеу болжамы – Рухани мәдениетке ... ... ... ... ... онда ... дейінгі естияр топтағы балаларды
рухани мәденитке тәрбиелей отырып дүниетанымын кеңейтумен бірге басқалармен
қарым-қатынасқа түсуге, рухани ... ... ... үмкіндік береді.
Зерттеу міндеттері: - Мектеп жасына дейінгі естияр топ балаларына білім
беру барысында жүргізілетін рухани мәдениетке тәрбиелеу жұмыстық көлемін,
мазмұнын, мақсатын, жүйесін ... ... ... рухани мәдениетке тәрбиелеу жұмыстары жүргізілудің ғылыми
негізделген әдіс-тәсілдер жүйесін жасап, оны тәжірибеде қолдану.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері: Ұлы философтар мен педагог, психолог
ғалымдрдың ... ... ... және оның ... рөлі ... ... ... әдебиеттер, баспасөз материалдары, озат тәжірибені
қолдану.
Зерттеу құрылымы: Кіріспеден, 1 бөлімнен, қорытынды және ... ... ... ... ... ... балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуге сипаттама.
1. 5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу мен
жетілдірудің ерекшеліктері
Мектепке дейінгі естияр жастағы ... ... ... ... асыруда тәрбиеші олардың мүмкіндіктерінің үш-төрт
жастағы балдырғандарға қарағанда анағұрлым көп ... ... ... ... бақшасына барған балалар төрт жасында белгілі бір тәжірибе
жинақтайды, онымен педагогтың санасқаны жөн. Ең алдымен ол: ... ... ... ... ... ... педагогтық талапты
орындау тәжірибесі. Бұл бірлескен толқулар тәжірибесі, ортақ қуаныш, ортақ
қамқорлық ал кейде әр ... ... ... ... Бұл балалардан қимылдарын келісе білуді, бір-біріне көмектесуді
(топ бөлмесін, учаскені ... ... ... ... ... талап
ететін бірлескен еңбектік іс-әрекет тәжірибесі. Төрт жасар бала ... ... ... түпкі ойын қостауды, ойыншықты ортақ
пайдалануды үйренеді.
Бес жасар баланың ... ... ... ... ... ... сенімділігі көптеген бірлескен іс-әрекетті ... ... ... алғы шарт ... ... жаңа ғана ... ... салыстырмалы түрдегі ширақтығы,
ептілігі және қимылының ... ... ... ... ... өзара түсінуіне алғы шарт жасайды.
Бес жасқа жаңа ... ... ... ... өз ... істеуі
балалар іс-әрекетіне педагогикалық басшылық сипатын ... ... ... ... өзара қарым-қатынасты өз ... ... ... ... сене ... балаладың бұл мүмкіндіктерін,
олрдың алғашқы жарты жылдағы өздерін өздері ұйымдастыру табыстары әлі ... және де ... ... ... тарапынан үнемі зейін
қоюды талап етеді, ойындар ... ... ... даму шегі мен ... ... жөн. Бұл жастағы балалар
есту және көру ... ... ... ... ... оларға тез
жауап қайтарып (тоқтау, қимылды қайталау, сөзбен жауап қайтару т.б.) бірте-
бірте өзінің ... ... ... ... пен ... ... бірте-бірте үйренеді. Бұл - ... ... ... ... үшін алғы шарт жасайды.
Бес жасар баланың көпшілігі ... ... ... ... ... ырғағы грамматикалық және синтаксистік тұрғыдан дұрыс болады, бұл -
балалардың өзар ... ... ... ... ... ... ... өз сөйлеміндегі ойдың дұрыстығын дәлеледейді.
Осы жастағы балалардың мінез-құлқы өте қарама-қайшы. Бұл ... ... және ... ... өз бетімен істеуге
тырысуынан, қиқарлық көрсетуінен, сонымен бірге ... ... ... Психологтар мен педагогтар балалардың дамуындағы
өзгерістерді үлкендермен бірге жасаған іс-әрекеттен өз ... ... ... ... ... деп ... ... олардың өзара қарым-қатынасынан ... ... олар ... бола отырып, мейірімділіктің,
сыпайылықтың, шыншылдықтың, ұйымшылдықтың және балалар арасындағы достық
қатынастың ... ... ... (өзгелермен санаспау, санасқысы
келмеу, жолдастарын өзіне ... ... ... ... ... ... және коллективтік өзара қарым-
қатынастың бастамасын қалыптастырудың алғы шарты - балалар ... ... ... ... ... ... тұрақты жақсы
үлгісінің әсері болып ... ... ... тән жеке дара ... ... ... ол ... өз құрбыларымен тез қарым-қатынас ... ... ... ... жеңісті түрде дамытады, үлкендердің
еңбектегі тапсырмаларын орындайды. ... ... ... ... көп әрі ... ... күн сайын еңбектенуге, сабаққа ынтамен
қатысуға, балаларға әр түрлі ... өзін ... ... беру өте ... Атап ... ... ... мұнда
балалардың біріне-бірінің кешірімді болуына ... ... ... ... ... болады. Коллективтік өзара қарым-қатынастың
алғашқы тәжірибесін, баланың моральдық көрінісінің ... ... ... ... қызықты да сыйымды бірігіп жасаған іс-әрекеттер
(бірге ойын ойнау, бірге жалпы сабақтар оқу, тұрмыстық процестерге қатысу
еңбектік міндеттерді ... ... ... ... ... ... шарт. Іс-әрекет жағымды эмоциялық көрініс тудырады,
ол көрініс әлеуметтік сезімнің дамуына ... ... және ... мінез-құлықтың тұрақты дағдылары мен әдеттерінің алғашқы пайда
болуына мүмкіндік жасайды. ... ... ... ете ... ... ... істеуді, бірігіп күш жұмсауды талап ететін белгілі
бір тапсырма қою керек.
Балалардың дұрыс өзара қарым-қатынастарын табысты түрде қалыптастыру
көптеген ... ... ... тәжірибесі олардан алған
жағымды және жағымсыз әсерлері жанұядағы тәрбиенің қолайлы ... ... ... әр ... даму ... көре, оның жағымды
қасиеттеріне сүйене білуге байланысты.
Балалардың бір-біріне әсерін ескерудің де ... зор. ... ... ойнаудан немесе еңбектенуден пайда болатын шағын ғана ... ... ... ... ... ... балалардың араласуын
қолдауға, олардың өз бетімен еркін де ... ... ... ... балалардың қолдауа бейімділігін ескере отырып, олардың жақсы
істі үйренуге тырысуын жан-жақты мадақтау, жаман қылықтарға жирене қарауға
тәрбиелеу.
Балалардың өзара ... ... ... келе жатқан кезеңде
де тәрбиешінің белсенділік бет ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына, тәрбиелік тұрғыдан бағалы нәтижелерге
жетуге қол жеткізу ... ... ... ... олардың бірге ойнауына, оқу
мен ... ... ... ... жағдай туғызады және бірлесе отырып,
күш жұмсаудың ... алға ... ... ... ... мен ... ... Балалардың бірлескен қоғамдық негізге бағытталған
әрекеттерінің әуендері сол іс-әрекеттің өзін және оның ... ... ... Осы әуендерге сай әрекет ете отырып, балалар мақсатты
және бірлесе ... ... ... ... ... ... әр ... өз қалауына, ықыласына, бейімділігіне қарай істі
таңдап алуына, белсенділік пен ... ... ... ... ... ... бағытталған тәрбиеде бала үш жастың өзінде-ақ белгілі бір
ойындар мен сабақтарға мән береді, мұның өзі оның ... ... ... ... ... балаларда құрбылармен бірге ойнау талаптары анық
байқалады: бала бірге іс-әрекет жасайтын жолдастарды ... ол тек ... ... өзінен ғана емес, жолдастарымен араласудан да қуанышқа
бөленеді. Балалардың өзара қарым-қатынасты бір-біріне деген ... ... ... ... ойын ... түсіндірудің,
қуыршақтарды бірлесе жинаудың, топтағы тәртіптің сақталуын қадағалаудың
дәрежесіне қарай беки түседі.
Балалардың өз ... ... ... ... ... талаптарды орындау тәсілдерін меңгеру балалардан тек өз бетімен істеуді
дамытуды ғана қамтамасыз ... ... ... ... келу ... ол өзінің білетінін өзгеге уйретуге тырысуы, өзінің алған әсерлері
жөнінде жолдастарымен пікірлесуі араласуға ... ... ... келе ... өз ... ... ... үлкендермен
арадағы қарым-қатынас сипатына да қатысы бар: балаларды киіндіру, шешіндіру
т.б. жөнінде өтініштерді сирек айтады, бірігіп ойнауға ... ... ... өзін ... ... ... ... тәрбиешіге сұрақ
қояды, мұның жеке баста қалыптастыруда маңызды шарт ... ... ... ересек балалар жасындағы балалардың танымдық ынталарының өсуі -
олардың рухани мәдениет жақтан дамуының жетекші ... ... ... толғанда балалардың рухани мәдениет өзара қарым-қатынасының
бастамасы педагогтың балалар белсенділігі мен өз бетімен ... ... ... жағдайда ғана қалыптасады.
Осы жас сатысында балалар өз жеке ... және өз ... ... та ... ... ... ... және мақсатқа
бағытталған тәрбиенің ықпалымен балалар тек қана бірге ... ... ... ... ... көңіл аударып қана қоймайды, сондай-ақ
бір-біріне көмек көрсетуге тырысудың да маңызы ... ... ... ... осы ... тым орнықсыз екенін ескеріп, педагог тарапынан
жіті зейін қойылып, қолданылып ... ... ... ... ... ... ... сақтауы, топта тәртіпті сақтай
білуі, келесіде болатын ойын ... ... ... ... бөлісуі, қиыншылыққа кездескенде жолдасқа көмектесе ... ... бәрі ... өзара қарым-қатынастың бастапқы көрінісі.
Тәрбиешінің осыларды көруі, дамытуы, ... ... ... ... ... ... анықталған ережелер
балалардың өзара қарым-қатынасына ... ... ... ... ... ... ... балалар оларға өздерінің іс-
әрекеттері мен құрбыларының арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... - ... еркінің дамуына әсерін
тигізеді, импульсті ашуын тежеуге ... ... ... мен ... ... ... талаптарға бағындырады.
Ойын процесінде балалардың үйренетін ережелерінің зор рөлі бар.
Балалар ойын барысында сол ереженің ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды.
Естияр жас тобында қимылды ойындардың ерекше маңызы бар. Бес жастағы
бала жоғарыда көрсеткендей, жақсы ... ... ... ... ... ... олар үшін ережелереді тежеуін дамытуға
көзделген мынадай қимылды ойындарды тыңдап алу ... бұл ... бес ... ... ... ... онда ... процесінен қозу процесі әлі де
әлдеқайда басым болады.
Ойынның ережелерін меңгере отырып, бала өз қимылдарын басқа ... ... ... ... мен ... басқалардан бұрын меңгерген
балалар осы ережелер мен ... ... өз ... ... ... мен нормаларды бұзған өз жолдастары жөнінде тәрбиешіге жиі шағым
жасайтындығы байқалады. Мұндай шағымдардың нашар қылықтың ... ... есте ... керек. Педагогқа тәртіптің бұзылғандығы туралы белгі
бере отырып, бала өзінің ережені меңгерудегі білімін дәлеледейді. ... ... жиі ... ... - ... өзара қарым-қатынаста тату
еместікке әкеліп соғуы мүмкін екендігін ескеру қажет: ... ... ... ... бала ... ... ... екендігі жөнінде шағым
жасаған бала өзінің өзгеден артық екендігі жөнінде түсінік ... ... арыз ... да ... ... шағымшыға кектенеді. Тәрбиеші
балалардың бір-біріне мінез-құлық ережелерінің ... ... ... ... ... ... ... үйретеді. Мишаның
құтыдағы гүл тұрған терезеге ойнағанын көріп, оған шағым айтқан ... ... ... қораптағы мозайканы терезеден столға қойып,
столда ойнаған ыңғайлы болады», - деп ескертеді.
Жыл ортасында естияр жас ... ... ... тыс ... ғана
жолдасы жөнінде ... ... ... соң қуыршақтарды жиюды,
жабыстырғаннан кейін клеенканы жууды ... ... ... ... ... ... өздері ескертіп, кейде көмектеседі. Тек
ережені орындаудан біреулер бас тартқанда ғана педагогқа айтады.
Жолдасқа ережелерді еске ... қиын ... ... ... ... қарым-қатынасын нығайтады, кейбір балалардың көзге
түсуге тырысуы өзін басқаға қарсы қоюы, тәрбиешінің зейінін өзіне ... ... Олар ... шағымының педагогтан қолдау таппайтынын
біле бастайды.
Бес жастағы баланы тәрбиелеуде талап қоюдың ... ... Осы ... ... өз ... ... ... арқа сүйеуге болмайды,
өйткені ол көп нәрсені түсінбейді, мінез-құлықтың ... ... ... ... ... талаптарының ішінен біреулерін ұмытады, енді
біреулерін өзі үшін ... деп ... де оған ... ... ... ... талаптар әділ болуға тиіс, ал міндеттер орындай
алатындай дәрежеде болуға тиіс.
Үлкендердің айтқанын орындамау бір балаларға реніш әкеледі, ... ... ал ... - тілазар болып, әдетте тәрбиелеуге көптеген
қиындықтар жасайды.
Балаға бір нәрсеге рұқсат бергенде, ... ... ... ... ойластырған және тапсырманы орындай алатындығына назар салған жөн.
Үнемі балаларға бір ... ... ... ... ... ... тәрбиешілерде тәртіп бұзушылар көп кездеседі. Неге? Өйткені
ұсақ-түйектен аса алмаған педагог балаларды да сыйламайды, оларға сенбейді,
өсіп келе ... жас ... ... ... ... осы шектеудің
артында кішкене балалардың жас ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... өздерін шұғылдандырудан аулақ
ұстауды бәрінен де жиі кездестіруге болады. Сонымен ... ... ... ... ... Ол - баланың дұрыс дамуына кедергі жасайды, оның
құнын кемітеді, осыдан барып, әсіресе ... ... ... ... ... қоя ... ... белгілі бір жүйелілікті сақтау жөнінде
еске салған жөн, жай міндеттердің бастапқы өте күрделі де қиын ... ... ... бір күш ... тура ... ... ... дағдылары мен әдеттерін құрбыларымен
өзара дұрыс ... ... ... ... бірі -
тұрақты талап қоюдың жоқтығы. Тәрбиеші бүгін балалардың бір-бірімен өзара
мәдениетті сөйлесуіне ... күш ... ... ... ... сөз ... ... балалардың қасынан үндемей өтеді, бүгін балаларға
құстарды күту жөнінде ... ... ... ... ... ... ал екінші ретте соның бәрін өзі істейді немесе мүлде
олар жөнінде ұмытып кетеді.
Тұрақтылық ықпалы ... ... алғы ... ... қосымша ескертуі мен ұсынысынсыз-ақ, балалар көп нәрсені өздері
біліп атқаруына негіз болады.
Балаға қойылған талаптарды әрқашан оның не ... ... ... қажет: құрылыс жабдықтарын орнына жинау, жабыстырғаннан кйін
қолды жуу. ... ... ... ... ... мойын ұсынады,
сол арқылы шектеудің өзіне баланың пәрменді көзқарасын оятады.
Тағы да бір маңызды жағдайды ескерген жөн: ... ... ... ... оны ... ... нық сенім білдіре отырып қойылуға
тиіс. Баланың тырысуын міндетті түрде қолдау керек.
Естияр жас тобындағы балалардың осы жасқа сай ... мен ... ... даму ... ... ... қандай басты міндеттері шешеілуге тиіс? ... ... ... адамгершілік сезімдерге тәрбиелеу ең басты міндет,
бірақ бес жасар баланың ... ... ... құрбыларының
қуанышы мен ренішінде бірге қуанып, бірге ренжиді, көмекке келуге талпынып,
басқаларға жақсылық жасауға ұмтылады.
Мәдени мінез-құлық шеберлігін, дағдылары мен ... ... ... ол - ... ... ойын ... ... санаса білуінен, орын беруінен, ... ... ... ... тиянақты араласуынан, тапсырылған
істі өз бетімен орындауынан, таңертеңгілікке, түскі ... стол ... ... ... өсімдіктер мен мекендеушілерді тиянақты күте
білуінен көрінеді. Балаларға автобуста, ... ... ... мәдени
мінез-құлық ережелерін сақтай білуді үйрету қажет.
Балалар қашанда шындықты айтуға тәрбиеленуі тиіс.
Осы жас ... ... ең ... ... мәні бар ... ... арадағы қарым-қатынасты қалыптастыру: үлкендерге
сыпайы, зейінді қарау, балалармен тату ... білу ... ... ... ... ... ... алу.
Заттарға ұқыпты қарау мінез-құлық нормасына айналуға ... оның ... ... ... ... ... әзір тұруға тырысуынан
көрінеді, бұның өзі ұйымшылдықтың, ұқыптылықтың бстапқы дамуына әсер етеді.
Балалардың іс-әрекетте тұрақтылығы мен ... ... ... өз ... ... ... үлкенердің тапсырмаларын ықыласымен орындау,
тырысушылықты таныту, кездесетін қиындықтарды өз ... ... ... ... ... ... Балалардың ата-аналармен айналадағы
үлкендер еңбегіне ықыласын дамыту, оларға көмек көрсетуге ... тұру ... ... ойын ... ... мадақтау қажет.
Балалардың моральдық түсініктері мен түсіну білімі ... ... ... да жөн. Балалар ... ... ... ... ойыншықтарды бір-бірімен бөлісетіндігін,
біріне-бірі көмектесетіндігін кішкентайлар жөнінде қамқорлық жасап,
үлкендерді ... ... ... ... ... ... дүние-мүлікті жасауға кеткен адамның еңбегін, еңбектің жемісін
ұқыпты пайдаланып сақтау керектігі жөнінде түсініктер алуы ... ... ... ең ... ... ... елімізде барлық адамдардың
жақсы өмір сүруі үшін еңбектенетінін ашуға тиіс.
Идеялық тәрбиенің негізі Отанымыз туралы ... ... Бұл жас ... ... туралы білімдердің ерекше маңызы
бар. Бұл мағлұматтарды балалар әңгімелесу, сөйлеу, суреттерді көру ... ... ... құбылыстар туралы алғашқы ... ... ... ... ... әңгімелері, өлеңдерді
жаттау, әңгімелесу, суреттерді қарау - нақтылы образдар жасайды.
Рухани мәдениетке тәрбиелеу барлық ... ... ... ... ... ... жұмыс барысында тәрбиеші балаларға ... ... ... іске ... ... бере ... ... күнделікті
тұрмыстық іс-әрекетте ең алдымен мәдени мінез-құлық дағдылары қалыптасады,
әдептілік ережелері ... ... ... тіл ... күтіп ұстауға, құрбыларына зейін қоюға, оларға өз әлінше көмек
көрсетуге ... ... ... ... ... дамып, оларға
мейірімділік рух ... ... ... мен ... ... ... кейбір моральдық түсініктер анықталады.
Еңбектегі іс-әрекетте, сондай-ақ балалар арасындағы өзара қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті сезінудің, пайдалы істі тек өзі
үшін ғана ... ... үшін ... ... мен оған деген ықыласының
болуының ... ... ... ... ... ... өмірдің құбылыстары мен
моральдық нормалар жөніндегі түсініктердің қалыптасуы үшін ... ... ... өзінің және құрбыларының жетістіктерін әділ
бағалауға, шыдамдылыққа, жинақылыққа, табандыққа үйренеді.
Әрине, мұндай міндеттерді бөлісу өте ... ... ... бір ... ... да ... іс-әрекетте де ойындар ойнаған
кезінде де зейін қойылатын бір нәрсе ... ... ... тұрмыста тәрбиелеу.
Күн баланың балалар бақшасына келуімен және ... ... ... істерден басталады.
Күнделікті тұрмыстағы басты мәселе - мәдени мінез-құлыққа ... ... ... ... көрінеді. Алғашқы кезде ережелерді
үлкендер айтады, ... ... ... ... ... есептеледі. Мектепке
дейінгі жаста тәрбиелеудің қоғамдық жағдайларында балалардың ... ... ... Олар ... өмір ... ... өмірінің жинақы да тәртіпті болуына көмектеседі.
Бірте-бірте ережелер балалардың бірлесіп ойнау кезінде, сабақтарда,
өзара ... аса ... ... ... ... ... ... әсер ету мәнері
өзгереді де елеусіздеу болады, әр түрлі ... ... мәні ... ... нәтижелері көрсеткендей, ережелерді меңгеруді
жақсартуда балалардың өздерін-өздері ... ... ... ... ... Өз тырысушылығын танытқан ... ... ... де
педагогтың назар аударып, ерекше атау оның ... ... ... ... тәрбиелеу міндетін табысты шешу үлкендердің
дәйектілікпен нақты ... ... ... ... сергек көңіл-күй,
жағымды әуен, талап қоюшылықтыңбалаға көмекке келуге әзір тұрумен ұшталып
жататын тұрмыстық жағдайларды зерек ойластыруды ... ... ... ... ... ... мен әдеттерді меңгереді.
Мұндайда педагог ең алдымен дұрыс ... ... ... ... ... ... теріс тәсіл стихиялы түрде қалыптасса, дағдының пайда болуы
қиынға соғады.
Балалардың мінез-құлқын тәрбиелеуде, ... ... ... ... ... ержесін меңгеруде ең жауапты кезең ... жаңа ... ... ... ... процестің бастапқы кезі
болып табылады. Дәл осы кезеңде олар ... ... ... сай ... ... ... жеке ... мінез-құлқының бағдарын
алады. Бала бірінші рет топқа келген кезеңде оларды қарапайым ережелермен
таныстырудың мәні ... екі ... ... ... жұмыс жақсы
меңгеруге жетелейді. Дәл осы ... ... ... және ... талаптың бір жерден шығу мақсатымен, ата-аналармен жұмыс істей
бастаудың маңызы зор.
Алғашқы екі айда ... ... ... ... мен әдеттерді
тұрақтандыру жұмысы жүргізіледі: өз бетімен киіну және шешіну, ... ... ... киім ... тәртіпті сақтау т.б.
Педагог адамдарға мейірімді қарау үлгісін көрсете отырып, балаларды
рухани мәдениетке тәрбиелеуді жалғастырады. Тәрбиешінің балаларға байсалды,
біркелкі ... ... ... ... ... ... кезекшілікті
атқару барысында қиналғандарға т.б. көмек көрсетуге әзір болуы балалардың
өз күшіне сенімін арттырады, қиындықтарды табысты жеңуге жәрдемдеседі, ... қол ұшын ... ... өзі ... ережелерді тиянақтауға барынша тырысатындығын
жиі байқауға ... ... ... ... келе ... ... қонжығын аяғынан ұстап ап, сүйретіп
келе жатқанын ... ... Оған ... ... сүйретуге болмайды, сен
оның аяғын жұлып аласың. Сонан соң біздің қонжығымыз аяқсыз қалады, сен оны
қайта жалғай алмайсың», - ... ... ... ... ... ... тастай салды. Арман
байқап қалып: «Өз ... ... ... бола ма? ... ... ... - дейді.
Естияр жас тобындағы балалардың меңгеруге тиісті алғашқы ... ... ... ... ... нәрсені - өзің істе», - деу.
Оны балалардың жинақтаған тәжірибесі негізінде жүзеге асырады. Бұл тәжірибе
тұрақсыз балалар бір ... ... ... ал енді біреуін игермеген.
Тәрбиеші балдырғандарға өздерінің білетінін мойындауларына ... ... ... ... үйрету, кемшіліктерді байқап, оларды
жоюға немесе ол ... ... ... қажет. Мысалы, балалар ұшы
сынған қарындашты ... де, ... ... үшін ... жеке ... Шашылған қуыршақтарды бірден көруді балаларға ... ... ... ... ... ... серуенге шығарда: «Бәрі де орнында ма?» - деп
сұрайды. Осындай сұрақты педагог балаларға және ... ... ... Сонымен
қатар ол балалардың ішінен кімдердің бөлмені жинауға белсене ... ... атап ... Тағы да ... ... өз орнында тұрғанын
не тұрмағанын зейін қойып көруді ұсынады. Кейде ... ... ... ... ... сақтауға тырысқан балалар әрқашанда педагог тарапынан қолдау
табуға ... ... ... ... соң ... мен ... халаттарын,
косынкаларын шешіп, орындықтың үстіне қоя салды. Мұны Мақсат көрді. Ол
тәрбиешіге келіп. ... ... ... ... - деп ... кеңес беріп. «Сен оны қайда және қалай ілетінін көрсет», ... ... ... ... ... ... халатты қалай ілу керек
(Әуелі Мақсат жеңін сыртына қайырды, сонан кейін косынканы ... ... ... салды және халатты алып, ілгішке ілді) көрдіңдер ме?» - деді.
Мерей қостағандай ... ... ... - ... ... ... ... кетті.
Жарты жылдан кейін барлық балалар: «Әр зат өз орнында» ... ... ... тиіс. Бұл ережеде заттарға ұқыпты ... ... өз ... ... сияқты қасиеттердің жиынтығы бар.
Бұл ережені бекіту үшін әңгіме өткізуге болады. Мұндай ... ... ... ... ... ... қайда
сақталатынын білу, оларды өзі ойнап ... ... өзі ... «әр ... ... ... сақтау.
Әңгіме барысы.
Тәрбиеші. Балалар, сендер ұйықтауға жатарда киімдеріңді ... ... ... ... ... ... неге кіщкентай орындыққа қоясыңдар?
Жанна. Заттарды шашпау үшін.
Жалғас. Лас ... ... ... ... ... балалар, бірақ тек сол үшін ғана емес. Киімді қайда
қойғаныңды білу үшін де орындыққа қоюға ... Ал олай ... ... ... ... тыңдаңдар.
Тәрбиеші. Л. Воронкованың «Ұмытшақ» атты әңгімесін оқып, ... ... деп ... ... деп ... Себебі, ол бәрін ұмытады.
Аслан. Өйткені Маша киімдерін орындықтың арқалығына қойған жоқ.
Тәрбиеші. Машаны ұмытшақ демес үшін не ... ... ... ... ... қою керек.
Тәрбиеші. Дұрыс тек киімін ғана емес, жеңіл әрі тез табу үшін ... да бір ... ... қою керек. Қааңдаршы біздің топта қандай жақсы.
Бәрі де таза. Барлық зттар мен ойыншықтар өз орнында, біз кез ... ... тез ... Егер ... ... ... болса, онда мен оны қайдан таба
аламын?
Асель. Арнаулы ... ... Оған ... ... ... Ал егер ... ... отырып ойнайтын ойын қажет болса, онда
мен оны ... ... ... онда қарындаштар мен пластилиндер де жатыр.
Тәрбиеші. Ал, енді Роллан бізге ... үшін жем ... ... жемді
әкеледі) Сен оны қалай тез таптың?
Роллан. Өйткені өз ... ... ... ... ... ... бір ... қарындаш әкелші.
(Мақсат әкеледі) Сен оны қалай тез таптың?
Мақсат. Өйткені, біз, оны орнына қойғанбыз.
Тәрбиеші. Дұрыс балалар ... ... ез ... ... ... да өз орнында жатты. Бүгін біз әр заттың өз орны ... ... ... жақсы екеніне көзіміз жетті. Енді, ойыншықтарды, киімді,
кітаптарды, столда ойнайтын ... да ... ... ... ... ... біздің топта әрқашанда тәртіп сақталады, а біз керек
затты іздеп уақыт алмаймыз.
Бес жасар бала үлкендерді сыйлауға тәрбиеленеді. Оған ... ... жолы ... ... ... ... ... Үлкендермен
амандасу, қоштасу, оларды аты-жөнімен толық атау, ... ... ... ... рахмет айту, олардың әңгімесіне араласпау, ... ... ... ... ... т.б.
Әдептілік ержелерін орындаудың қажеттілігімен бала үнемі ұшырасып
қалады, соның нәтижесінде өзіне қажетті мінез-құлықты ... ... ... ... өзінің мінез-құлқы басты шарттың бірі болып
табылады. Мысалы, киіну кезінде балалар тәрбиешінің көмектесуін сұрайды, ... ... ... қана ... «тілеуіңді берсін» деген ізгі ілтипат
танытуға тиіс. Бұл ... ... ... ... ... Егер сәби ескертусіз-ақ әдептілік байқатса, онда оны басқа
балалардың ... ... ... бала ... ... өте ... кездесетін жағдайлар да бар.
Мысалы, тәрбиешінің өтініші бойынша ол меңгерушінің, медициналық сестраның
бөлмесіне барып, бір нәрсе ... ... ... орай ол ... ... қажет. Осы жағдайға ... ... ... ... үшін ... ала ... ... болады: бала бөлмеге
баруы керек, егер есік жабық болса, ... ... ... ... ... сұрақ қояды, жауабын алып, рақмет айтады, ... бара ... ... әрі ... бір нәрсені сұрап келуді тапсыра отырып, оған бұрын
айтылған ережелер ... ... салу ... ... ... ... ... үйретеді. Бастапқыда бала
оны тәрбиешінің өтінішімен жүзеге асырады, л ол әр жолы ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізудің барысында,
олар мұндай көмекті өзінің инициативасымен жасайтын болады, мысалы, түсіп
кеткен затты көтереді, ... ... ... ... қоюға, сыйлауға тәрбиелегенде педагог сөз жүзіндегі
өсиеттермен шектелмейді, керісінше, ... бір ... ... салып,
балалардың мейірімділік сезімін оятады. Бұл мақсатқа орай балалардың мінез-
құлқы - олардың зейін қоюы мен қамқорлық ету ... ... ... ... тиіс. Мысалы, бірінші сменада істейтін тәрбиеші ... ... ... ... ... ... гүл шоғын жинап, оны столға
қою туралы кеңес береді, немесе меңгерушіге жаңағы ... ... ... береді, немесе демалысқа шыққан ... сәт ... ... ... және ... ... тәрбиелеу тұрмыстық ережелерді орындау кезінде де
жүзеге асырылады; мысалы, үйге ... ... ... ... ... ... жасамай тыныш, байсалды түрде киіну, ұқыпты жуыну.
Тұрмыстық ережелермен балаларды таныстыра ... ... ... өзін ... ... оны ... ... көрсетеді және
балаға оның адамгершілік мәнін ашады. Мысалы, «балалар бақшасына кірерде
аяғыңды кілемшеге ... кіру ... ... ... ... ... ... көмектесетінін, сонымен қатар осы тазалықты ... ... ... құрмет екендігінің куәсі. «Киіну кезінде ... ... ... ... керек» деген ереже айналадағылармен санасу,
оларға бөгет жасамау керектігін байқатады.
Үлкендерді сыйлау мен сыпайылық дағдыларын ... ... да ... ... ... әр түрлі тұрмыстық жағдайларды
бейнелейтін суреттерді көрсетуді пайдаланады, сонымен ... ... ... немесе әңгімелеп беруге де болады.
Әңгімені оқыған соң балалармен пікірлесуге болады.
Н.Ходзаның «Кім шатыстырды?» («Кто напутал?») атты әңгімесі бес ... ... ... ... ... ... «сәлеметсіз бе»,
«рақмет», «жайлы жатып, жақсы тұрыңыз», «тілеуің берсін» деген ... ... ал ... Таняға оның өзі белгілі бір қиындықтар туғызады.
Төрт жасар балаға өзін ... ... мәні зор ... ... ... ... ... Әңгіме оқылып болған соң, балалардан таныс
адамға кездескенде, ... ... ... ... соң не деу ... ... ... мен папасына қайырлы кешті тілей ме - осылар жөніне
балалардан сұрау керек.
Кім шатыстырды?
Мамасы ... ... ... ... ... отырғызып. «Мені
осында күт, қызым. Мен нан дүкеніне барып келейін», - деп айтты да кетіп
қалды.
Қасынан ... Варя апай ... Неге сен ... Таняжан - деп сұрайды Варя апай.
- Сен енді екі жастасың ғой. Шынымен сен не ... ... ... ... - дейді Таня бұртиып.
- Сәлеметсіз бе, - деп айту керек.
- Сәлеметсіз бе! - деп ... ... ... ... үнемі осылай айт!!!
Мамасы нан дүкенін келіп, олар таңертеңгі тамақты ішуге кетті. ... соң, ... ұшып ... Ал ... «Не айту ... ... ... Сәлеметсіз бе, - деу керек.
- Сен, бір нәрсені шатыстырып тұрсың. «Рақмет», - деп ... - деп ... ... ... ... Таня әкесімен екеуі қалды. Олар ... ... ... ... ... ... «Е, ... ұйықтауы керек,
оның көзі ашылып-жұмылып отыр», - деді.
Таняжан тіл алғыш қыз еді. ... ... ... өз кереуітіне
барғанда, папасы тоқтатып:
- Ұйықтауға ... бара ... не деу ... - деп ... ... - деп айту ... Жоқ, деп ... күлді де: «Рақмет» емес, «Жайлы жатып, ... - деу ... Жоқ, ... деп айтады, мені мамам солай үйретті.
- Рақмет емес, «Жайлы жатып, жақсы тұрыңыз», - дейді.
- Міне, сөйтІп, Таня мұны ... Варя ... ма, ... ма, ... ма, түсіне алмады.
Ал, сендер қалай ойлайсыңдар, балалар?
Өйткені балалар бақшасындағы тұрмыстық іс-әрекет режимінің уақытын
алатындықтан, балалардың ... ... ... бас ... бөлу ... ... ... келгенде, таңертеңгі астан кейінгі сабақ
басталғанға дейін және күннің ... ... - ... соң - ... ... жайлар туралы әңгіме өткізуі ... ... ... ... ... ... құрастыру, кітаптарды желімдеуі, сабаққа
қыл қаламмен, ... ... ... ... ... ... ... істей отырып, тәрбиеші олардың арасында кім беріле
көмектеседі, кім қалыс қалады, соны ... олар үшін ... ... ... баса ... қояды.
Егер тұрмыстық іс-әрекеттер қатаң ... ... ... өткен
жағдайда, күн тәртібін ұйымдастыруда барлық ұсақ-түйек ескерілсе, балалар
бақшасында, жанұясында меңгеретін ... ... мен ... ... ... ... Әсіресе, ата-аналармен тығыз байланыс
жасаған тәрбиешілер жақсы нәтижеге жетеді.
1.3. Еңбекте тәрбиелеу.
Естияр топтағы педагогтың ең жауапты ... бірі - ... ... ... негізі болып саналатын - балалардың
еңбекке ықыласының және қабілетінің болуына - еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу.
Еңбекті ... және өз ... ... ... ... ... естияр жаста ойын мен еңбектің арасындағы қалыптасқан ... ... ... ... ... ... өмірге жанастыру
арқылы жиі қол жеткізіледі.
Мысалы, ... ... кір жуу ... жиі ойлап шығарады.
Алғашында ол әдейі істеледі, кейіннен шртты іс ... ... - ... ... ... ... кереуеттерінің төсек-орын жуады.
Сөйтіп, мерекелі күндер қарсаңында, топтың букіл шаруашылығы тәртіпке
келтірілген кезде «Көп кір жуу» ... ... ... оған ... ... оларды бәрін өте ұқыпты істеуге үйреткен маңызды. Киімнің
кірін кетіріп ... ... ... ... кептіруді, содан соң
үтіктеуді үйретеді. ... бұл ... сүю ... ауық-ауық болады да,
бірақ балалар естияр топтың соңғы ... ... ... ... ... ... ... ала алады.
Бес жасар балалар тәрбиешіге шкафты тазалауға, бөлмедегі өсімдіктерді
сүртуге, ауыл шаруашылық мүліктерін ... ... бұл ... ... ... әзір тұрады. Бұл еңбектің балаларда жақсы
естеліктер қалдыратынын ... ... ... ... бағалаудың,
олардың ұқыптылығын, тату болып, бірлесіп күш ... ... ... ... маңызы бар. Балалар ортақ істің бір бөлігінің олардың
қолдарынан істелгенін көріп ... ... ... ... ... күй ... болып, мұнан да жақсы жұмыс жасауға ықыласы
болады. Бес жаста бала ... ... ... қатыса алады (алжапқыш,
носкилерді, інісінің немесе сіңлінің көйлектерін) және баланы ... ... және ... ... ... ... ... беруі жөнінде тәрбиешінің кеңестері де маңызды.
Жақын адамдардың - ата-ананың және басқа да егде жанұя мүшелерінің,
балалар ... ... - ... бұл ... баланың зейінін
аударуға тиіс. Естияр топтың өзінде балаларға еңбектің қоғамдық сипатын,
оның балалар игілігіне бағытталатынын көрсету ... ... ... ... ... әсерлердің
молдығына көп көңіл бөлінеді, өйткені ол әсерлерді балалар ... ... ... ... көргенде алады, ал үлкендерге
деген мейірімді сезімдерге тәрбиелеу, олардың істеген қамқорлығы үшін алғыс
айту - екінші ... ... ... ал ... ... та кететін мәселе
болып шығады.
Балаларды еңбек сүйгіштікке және өз ... ... ... ... ... ... жасаудың үлкен маңызы бар, бұны
алдыңғы қатарлы тәжірибе мен ... ... ... ... бір
нақтылы адамдарға еліктеу тәсілдерін пайдалану да қажет.
Мұндай жолмен үлкендердің еңбегі жөніндегі ... ... ... ... рөлдік ойындарының бейнелеу ісінің мазмұны болады,
олардың еңбектегі құштарлығы ... ... ... ... баланың әр түрлі өз еңбегінің де
маңызы үлкен. Естияр топтағы балалар еңбекте белгілі бір күш ... ... ... ... міндеттерді бірте-бірте күрделендіру
қажет. Ол міндеттер балалардың күшіне сай, бірақ белгілі бір ... ... ... сәби және естияр жастағы балалардың еңбекке қатысы,
ересек жас баспалдағындай ... ... ... ... есте ... ... байланысты ортақ жұмысты орындаған кезде үлкен ... ... та ... ... - осы ... балаларды еңбекке тәрбиелеуде олардың іс-әрекетін
ұйымдастырудағы педагогке бірден-бір тиімді әдіс.
Еңбек ... ... ... әр ... ... ... ... бақшаға келгенде, әрқашанда біреуді ... ... ... ... ... да ... ... тұрады. Практикада
балалардың жеке еңбектенуі сияқты бірігіп еңбектенуі де кездеседі. Мысалы,
табиғат ... ... ... ... тәрбиешіге бірден екі бала
өсімдікке су құюға қол ұшын ... ... әлі де көп ... ... ... ... ... бере отырып, еңбектің тек практикалық
жағын ғана ескеріп қоймайды, сонымен қатар өз тәрбиеленушілерінің әлі ... ... ... естен шығармауы абзал. Кейбір
еңбектік тапсырмалар өмірдің қажет етуінен болады. ... ... ... ... қою, ... басталар алдында үстелдерді
орналастырып қою, тағы ... ... ... ... ... ... бірден шешіледі де, бала нақтылы нәтижесін көреді.
Мұндай тапсырмалар балаларды ... ... тез ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Бірнеше өзара байланысты істердің басын қосатын тапсырмаларды топқа
беруге болады, мысалы, ... су құю, ... ... ... ... қыл ... мен ... жуу. Олар
тәрбиешінің бақылауынсыз тікелей орындалады, ал кейде оның жоқ кезінде (қол
жуғышты, қыл ... жуу). Бұл ... ... ... ... пайдалана білу тәжірибесі молайған кезде, алдағы ... ... ... да ... ... ... ұйымдастыра білгенде ғана іс
жүзіне асырылады. Олар іске жауапкершілікпен қараудың бірте-бірте дамуына,
өз бетімен істеуінің нығаюына, өздерінің күшіне сенуді ... ... ... ... нәтижесі біраз үзілістен кейін
болатынын естен шығармаған жөн. Мысалы, балалар ... ... ... оны тек ... соң және үтіктегеннен кейін ғана киіндіру керек.
Бес жасар ... бұл ... ... ... ... ... ақырына дейін жүзеге асырылмайды, («Сарымсақты екті,
бірақ оған су құйып, әрбір күнде күту керек». «Қуыршақтың ... ... ... ... ... бірақ олардың тәрбиелік маңызы құнды, ... іске ... ... ... ... көзқараста болуға тәрбиелеуді
үйретеді.
Орындалған тапсырмаға педагогтың баға қоюы маңызды, тек осы жағдайда
ғана оның тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... бірдей етпей бөлушілік
практикада жиі байқалады. Педагогтар тапсырмаларды белсендірек ... ... олар ... ... ... орындауға дайын тұрады.
Мұндай жағдайларда еңбекке дұрыс ... ... ... ретіндегі
тапсырмалар зор белсенділік көрсететін балалардың бір бөлігі үшін ... ... ... ... ... сол ... кезекшілікке келе
отырып, жоспарлы түрде сипат ала ... ... ... ... өткен жас баспалдағында еңбектің негізгі түрі өзін-өзі күту мен
жекелеген еңбек тапсырмалары болса, ал естияр топқа ортақ ... ... ... ... ... Бұл жас балалары үшін мұндай еңбектің
тиімдірек түрі кезекшілік ету. ... ... ... ... сияқты жеңіл-желпі дағдыларды сәби топта болудың соңғы ... ... онда олар ... ... ... оның ... ... Бұл міндеттерді естияр топ балалары өз беттерімен орындай алады ... ... ... ... ... ... барлық балаларды
қатыстырудың мәні зор. ... ... ... тең ... ... ... ... мен пысықтары әлі шаршаң да епті
істей ... ... ... ... ... ... ... істі істемеуі жөнінде күтушімен келіскені ... ... ... істей алмаған балалардың жетістіктерін байқап,
олардың ... ... ... ... ... баға ... Бұл – бағаға балаларды да бірте-бірте тарту. Бұл – ... ... ... ... ... ұғып ... ... жылдықта табиғатта тұрақты еңбектену үлкен орын ала
бастайды. Қыста және ерте көктемде ... ... ... ... ... ... ... күтеді. Бұл еңбектің балаларды рухани
мәдениетке тәрбиелеуде ерекше мәні бар, - олар өз ... ... ... егер олар тірі ... ... жасауды ұмытып кетсе, онда оның өліп қалуы ... ғой. ... ... ... ... ... тамақтандыру керек, үйде өсетін
өсімдіктерді суаруға ... су құю ... ... ... ... ... олардың өсіп-өнуін бақылауды, болып жатқан өзгерістерді білуді
үйренеді. Педагог еңбек сүйгіштік көрсеткенді, өз ... ... ... ... ... ... балаларға көмек көрсетеді.
Сонымен қатар ол жекелеген балалардың ұқыпсыздығын, тапсырылған істі
қалай болса солай істей салушылығын ... ... да ... деген сүйіспеншілігін бірте-бірте
оятып, оларды күте білуге баулу да маңызды. Осы мақсатпен жануарлар ... ... ... берілушілігі туралы қысқа ... ... ... балаларға жануарлар кіріптар болған кезде, олар
жөніндегі қамқорлықты адамдар өздеріне ... ... ... ... ... үйшік жасайды (ақ тиінге қуыс, балықтарға ... ... ... ... ... ... бар тор және т.б.), ... табиғи жағдайға ұқсас жағдай жасауға тырысады.
Балалар әр уақыт құстар мен балықтар және басқа да жануарларды немен,
қанша мөлшерде тамақтандыратыны жөнінде анық ... алуы ... ... нормасы бұзылса, жануарлардың өліп ... жете ұғу ... ... ... ... ... ... талаптарды бойына
сіңіру шарты ретінде қызмет етді, жанды заттарға ... ... ... ... үшін ... зор ... Осы негізде гуманизмнің алғашқы дамып-қалыптасу кезеңі басталады.
Бұл кезеңдер аздап көрініс бере ... ... ... ... ... ... ... оятуға жол ашады.
Табиғат мүйісін мекендеушілерді күтуде тәрбиешіге, ... ... ... онша ... ... ... ... сүйетін
күтіп-бағуға ынтық балаларды біріктірген жөн.
Көктем келісімен балалар бақшада, гүлзарда ... ... ... еңбекке деген мүмкіндігі осы кезден артады. Көктемде ... ... ... ... ... егеді, содан кейін оларды күтеді, суарады,
түптейді. ... ... ... ... Бірігіп шелекке су құйып
әкелу, жүйекке қара топырақты носилкамен екеулеп әкелу, түптеген кездегі
жолдастың жіберген қатесін ... Ойын ... ... бала ... өмір ... әр алуандығы, тұрмыстағы
адамдар арасындағы өзара қарым-қатынас олардың еңбек пен қоғамдық іс-
әрекеті процесінде қамтылады. ... ... ... ... оның сөз
байлығын, қиялын дамытып жетілдіруге ықпал жасайды. Бірлесіп ойнайтын
ойындарда балалар арсындағы достық ... ... ... ... ... әр ... ... – үлкендердің профессионалдық еңбегі, бұлар – шоферлік, машинистік,
сатушылық, дәрігерлік, ... ... ... ... ... қызықтырады. Ойындар бүкіл халықтық мерекелермен, жанұядағы
белгілі бір қуанышты жағдайлар мен ... ... ... ... кешіру
арқылы байып отырады. Балалар халық ертегілерін, көркем шығармаларды
оқығанда алатын ... ... ... көреді.
Үлкен адамдардың өзара қарым-қатынасы олардың өз ... ... ... ойын ... ... ... ... дамуының қайнар
көзіне айналады.
Рухани мәдениетке тәрбиелеудің маңызды міндеттерін тұрмыстық ойындар
сюжетіне ... ету ... ... ... ... ... ... «Жанұяда», «Маманың мерекесі», «Қоғамдық
транспортта жанұямен жол жүру» сияқты тұрмыстық сюжеттік ойындарды ойнау
ұсынылады. Бұл ... ... ... ... ... балаларға
қамқорлығын, маманың туған күнін жанұяда мерекелеу т.б. бейнелеп ... ... бәрі ... мәдениетке бағытталғандығымен айрықшаланады,
жанұя мүшелерін балалардың сыйлап, ... ... ақ ... ... ... ... ... балаларда қуыршақпен ойнау ойындарында ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі бақылаулары жеткілікті. ... ... ... ... топ ... тұрмыста және еңбекте (дастарқан әзірлеу, топ
бөлмесін жинастыру, өсімдіктерді күту т.б.) ... ... ... мәні аз ... ... қолы ... бұл тәжірибе ойынға
белсенді түрде араласып, оның мазмұнына, балалар әңгімелерінің желісіне ... ойын ... ... ... ... жүрген балалардың жеке
қылықтары жөніндегі) айналады.
Балалардың ... ... ... ... ... ... ... дүниесіне үңіліп, оның мүддесінің қайда бағытталғанын анықтау үшін өте
бағалы. ... ... ... көбінесе оның сыртқы түріне қарай
анықталады: сәнді көйлек кигізген жаңа қуыршаққа ... ... ... ... ескі ... ... бұрышында елеусіз жатады.
Тіпті мынандай да қызық болады, төрт жасар бала оларды қалай ... ... ал ... ... «ол ... ... «ол жаман», - дейді.
Мұндай жағдайларда ... ... ... ескі ... ... ... ... тырналғанына көйлегінің ескергеніне оның кінәлі емес екендігін
айтып түсындыру қажет.
Мұндай тәсілдер балалар ... әсер ете ... ... ... ... ... ... жөнінде ойлануына мәжбүр етеді.
Осыдан ... оны ... ... ... жылы ... ... мұндай балалар, атап айтқанда, өте
қайырымды ... өз ... ... ... ... ... соған
жаны ашығандығын көрсетеді. Егер кейбір балалар ... өз ... онда бұл тек ... ... ... ... ... туатын немқұрайдылыққа айналады. Мұндай балалар қосымша ... ... ... ... балалардың сезімі қалыптасады.
Дегенмен көп қайталанған қарапайым ... ... ... ... қарым-қатынасты көрсетуде берері аз. Сондықтан ең бастысы
балалардың ойынға деген ынтасын ұлғайту.
Осы мақсатпен айналадағы ... ... ... ... ... ... шындықты бақылауды пайдаланған жөн. Серуендерге,
экскурсияларға кезінде өтетін ... ... ... ... не ... ғана ... ... олардың бір-біріне қалай
қарайтынына, өздерін қалай ұстайтынына дейін балалар назарын аударады.
Ойынды рухани ... ... ... етудегі басты шарт –
негізінен басшылыққа алынатын нәрсе, ойын ... ... ... ... қарым-қатынасын адамгершілік тұрғыда бағыт алуы керек.
Жанұя болып ойнаған ойындағы мама өз балалары жөнінде қамданады, олар
ауырғанда мазаланады; капитан батылдылық ... ... ... суға
кетіп бара жатқан балықшыларды құтқарады; ұшқыш жауында, найзағай ойнап
тұрғанда ауру ... ... үшін тау ... ... ... ... ерінбей-жалықпай оқытады, сабақта қалай отырудың ... ... ... ... қалай күтіп ұстауды түсіндіреді.
Тәрбиеші ойнау барысында тіл ... ... ... ... ... тулаған толқыннан қорықпайтындығына және балықшыларды
аман алып ... ... ... топтағылардың қуыршақ бұрышы аты жоқ қуыршақтарды сақтау орны
болмауға тиіс, ... әр ... өз аты, өз ... бар, ... ... жанұясына айналу қажет. Сонда ғана қуыршақтармен ойын
ортақ ... ... ... ... ... Өзіне
мамандық рөлін алу арқылы тәрбиеші, бұл ойындарға жақсы жанұяға ... мен ... ... ... және дәстүрді көшіре
аларлықтай стиль табуға жәрдемдеседі.
Ойын ... ... сан ... ... ... ... ... жатқызады, киіндіреді, серуенге ... ... ... шығарып салады, оларға арнап елка құрады және
т.б. мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... ойын балалардан оларды мұнтаздай қып ұстау ... ... және ... ... ... ... ... етеді. Маманың,
тәрбиешінің, шофердің рөлдерін орындау арқылы балалар анықталған ... өте ... ... ... Тап солай, маманың рөліндегі бөбек
тәрбиешіге кірді ілуге және ... ... әрі оны ... ... ... ... үшін ... ыдыс жинауды үйрету
арқылы, педагог тек ойын ... ... ... қана ... ... уақытта тәрбиеші кейбір мәдени тәртіп элементтеріне, ... ... ... жақсы жанұяда сақталған дәстүрлерге балаларды баулиды.
Балаларды қуыршақ бұрышындағы қуыршақ өмірін ұйымдастыруға тарту – ... ... ал ... ... ... ... қызықтырудың басты шарттарының бірі.
Мектепке дейінгі жастағылар тек қуыршақ ғана емес, басқа да ойыншықтар
ойнауға өте ... бұл ... ... ... - ... ... Мен ... онымен
ойнаймын, - деп түсіндірді ол Арманға қарап. Оның ... ... ... ... Анарға допты қайтарып береді, ал ол оны ... ... ... ... бұл әңгімені қолдайды. «Мен өз добымды сондай
ұнатам. Ол қандай биікке секіреді, ... - «Ал, ... ... ... ... ... - «Ал, менікі де жоғары секіреді». Балалар ... өз ... ... қасиеттерін көрсете бастайды.
Балалардың мұндай әңгімелерін қолдау қажет. Доптардың барлық балаларға
ортақ және әр бала кез-келген ойыншықтарды ... ... ... ... болған жөн. Тәрбиеші балалардың ойыншық ... ... ... ... ол зор нәтижелерге қол жеткізеді.
Тәрбиеші Айнұрдың өз добын қалай ... ... ... ... добы ... жарқырайды, қараңдаршы, тіпті ол оған қарап ... ... - ... да өз ... жаппай тазалауға кіріседі. «Ал, менікі жарқырай
ма?», «Ал, менің добым күліп ... - деп ... ... ... ... мен ... ерте келдім, сендер жоқсыңдар, барлық ... ... ... ... стол ... ... ал ... мен аю
балалары өз бұрыштарында, олардың бірге болғандары өздеріне жылы да жайлы.
Ал, мына аюдың баласын мен қол ... ... ... ... Оны онда біреу
ұмытып кетіпті. Оның өзі ғана, орындық үстінде жатып және сондай ... - ... ... ... ... ... ... Мақсат педагогқа
жүгіріп келді де аю баласын алдына алды да оны өз ... алып ... ... ... ... ... әр түрлі ықпал ету
әдістерін қолданады. Олар: ескертулер, кеңестер, сұрақтар. Кейде ... ... бір рөл ... ... ... ... ... оларды нақтылы адамға
еліктіреді, олады белгілі бір ... ... ... сендіреді.
Балалар дәрігердің, музыкалық қызметкердің, құрылыс бастығының,
капитанның талаптарын бар ықыласпен ... ... ... ... ... ... ... тату ойнау ережелерін меңгереді, тату
ойнау – жолдастар жасаған ... ... ... ... ... ... егер ол қиындыққа кездессе соған болысу, оған көмектесу,
құрбысының ойын, жақсы инициативасын ... ... ... бола ... ... ... ... сыпайылап сұрап ала ... ... ... ... Бұл ... ... құрылыстық және жүгіріп
ойнайтын ойындардағы өзара қарым-қатынаста меңгеріледі. ... ... ... ... Оның екі ... ... ... Мұндағы ең
маңызды нәрсе, екі жақтағы баспалдақтың саны бірдей болу керек. ... ... ... ... үшін ... кейде бір-біріне
көмектесуге тура келеді. Құрылыс бітісімен онымен қалай ойнау керек, ... ... алу ... соны да ... ... ... ойындарда өз құрбыларымен келісімге келе алмауынан
туатынбалалар арасындағы қиыншылықтарды ескерту керек. Жиі былай да ... ... ... ширақ балаға қосылып, ойынға ықылассыз ... және ... ... ... ... аулақтатады, ойыншық та бермей
қояды. Жасқаншақ балаларды ізгі тілектегі, ... ... тез ... ... ... басқа балалармен бірігіп,
ойнауға ынтасын арттырады.
Өзара достық қарым-қатынасты жөнге салудың басты ...... ... ... ... ... ету. Топтағы ойнаушы
баланың әрқайсысына ... ... ... ... ... ... Ол – ... беріліп, өзінің ойын дамытып айтады, өз жолдастарымен
дауласудан қорықпайды, өз пікірін қорғап қала ... оны ... ... ... ал шүбә туа ... осы сұрақ бойынша үлкендермен
кеңеседі. Егер ... ... ... ... ... ... ол әр ... тек қана, неге оны ойынға кіргізбейтінін, оның барлық
ұсынысын, неліктен сүймейтінін ойлаумен болады. ... ... ... ... ... ... ... әлде басқа бір жолмен
жәбірленушіден кек ... ... ... ... ... ... ... арасында ұрыс-керістер болуы да мүмкін, бұлар кейде
дау-жанжалға да ... ... ... ... ... тәжірибесі
әлі де аз ғой. Мұндай жағдайда тәрбиешінің дұрыс позиция ұстауы қажет. ... ... ... – қиыншылық (бір-біріне кешірім жасай білмеу,
фактілерді білмеу, бұлар ойын ... ... үшін ... және ... ... ... ... есте ұстаған жөн.
Естияр топтың балалары көбіне мұндай жағдайдан шығар жолды өздері таба
алмайды. ... ... ... ... Бірақ бұл үшін өз
тәрбиеленушілерін білуі, ... ... тез ... алуы ... ... әділетті тілегін, кейбірінің әділетсіздігін шыдамдылықпен
сендіре дәлеледеп беруі қажет.
Сайран машина жасап, блаларды онымен қыдырып келуге шақырды, ... ... ... ... ... өзін ... аялдамаға дейін
апарып салуды өтінді. Сайран бұған қуана-қуана келісті. Балалар тәрбиешінің
машинаға отырып жатқанын көріп, олардың да ... ... ... ... ... ала мінді. Сайран оны жібермей: «күрекпен отыруға болмайды,
сен елдің ... ... ... ... ... ... ... Аликтің
бір аялдамаға дейін отыруына рұқсат етіңіз. Ол ... ... ... - деп Аликке көмектесті. Сайран оған келісті. ... жол ... ... қозғалмай, күректі ұқыпты ұстады.
Пайда болған талас-тартысты балалардың өз беттерімен ... ... ... ... Осы ... ... кейде ойынға өзі араласып, ақыл
береді, балалар білімін анықтау үшін, нақтылы бақылау жүргізуге ... ... (ол ... ... ... және ... ... ол осы тәжірибенің тікелей ... ... ... ... пайда болады) мысалға келтірелік:
Мектепке даярлайтын топтағы балалар өздерінің кішкентай достары үшін –
естияр топ ... үшін – ... ... әкеп, суретке
түскісі келгендерді фотаға түсірді. Сөйтіп фотоательеде ойын басталады.
Осыны аңғарған тәрбиеші: «Бірінші болып ... ... бар ... ... қалғандары түссін», - деген ұсыныс айтады.
Тәрбиешінің бұл сөзін естіген балалар ... жан ... ... ... ... алда ... ... тырысулары мүмкін. Мұны
да аңғарып үлгерген ... «топ ... ... ... ... Бұл үшін сөз жоқ, ... бәрін көрінетіндей етіп, олардың
көйлектерін, ... ... ... келтіру қажет. Бұл жаңа міндет
балалардан қуыршақ үшін орындықтар қоюды, оларды тәртіпке ... ... да ... етіп ... ... ... ол үшін күш жұмсауға тура
келеді. Мұндай ... ... алға ... ... ... ... ... сезімді болдырмайды. Осыны сезген кезде тәрбиеші:
«Барлық қуыршақтар ... болу ... Егер бір ... ... ... қалса,
бүлінеді дей беріндер», - дейді. Барлығы ... ... ... ... қарап шығуды, топ жақсы көріне ме, бір нәрсені жөндеу керек емес пе
деп ұсынады. ... ... өз ... үшін қамқорлық жасап қана қоймай,
жолдастарының қуыршақтары жөнінде де қамдануды ойларына ... Кім ... бір ... ... не ... ... мін көрсе, қолма – қол бұл
олқылықты жояды. Тәрбиеші бүкіл қуыршақтар тобының жақсы көрінсе екен ... ... мен ... ... үшін ... бұл – ең ... көрініс, қоғамдық міңез – құлық бағытының пайда болуының куәсі.
Балалардың қауымдық ықыласын тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... Балалар ән шырқыйды,
музыкалық аспаптарда ойнайды, өлең оқиды.
Бірлесіп ойнайтын ойындардың мақсатын анықтауда шебер ... ... ... ... ... құрбыларымен қызметтес болуымен
тығыз байланысты. Мысалы, салынып жатқан үйге экскурсия жасалады. Балалар
келген машиналар да ... ... ... ... ... бақылауға басшылық етеді. Өз міндетін ол: «Кішкене шоферлер, үлкен
шоферлердің бүгінгі құрылысқа не әкелгенін көреді», - деп ... ... ... ... ... ... қабырғаларды
(балалардың тілегіне қарай экскурсияны қайталауға болады) көреді.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Бүгінгі таңда мемлекетіміздегі білім беру ... мен ... ... ... ... Оның ... ... әлемдік өркениетке ілесе
отырып елімізді бәсекеге ... 50 ... ... қосу ... ... ... күрделі де жауапты мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... Ол ... іске асырушы маңызды әлеуметтік
институттың бірі, әрине, ... ... ... ... ... ... бірқатар қаситеттерді қалыптастыру міндеттері тұр. Олар
төмендегілер:
- жаһандану заманына лайықәлемдік ... ... ... ... ... ... ... әлемдік мәдениетті меңгеру;
- ана тіліне жетік бола отырып өзге тілдерді меңгеру және тіл арқылы өз
мәдениетінің ... ... ... көпұлтты Қазақстан жағдайында діни, ұлтаралық, нәсілдік толеранттылық
қасиет қалыптастыру арқылы ... ... пен ... өз ... ... ... бола ... мемлекеттік тілге, рәміздерге құрметпен қарау
және рухани мәдениетке, елжандылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу;
- салауатты өмір салтын қалыптастыру арқылы демографиялық
жағдайға ықпал ету және ... ... ... ... күні ... ... да толғандырмай
қоймайтын рухани мәдениет мәслесі болып отыр. Өйткені, бүгінгі таңда ... ... ... ... соңғы кезеңнен бірнеше мәрте аса
түсті. Бұл соңғы жылдардағы қоғамдағы өзгерістерге және жаһандану үрдісіне
байланысты туып ... ... ... Оның себептері туралы Қазақстан
Республикасы білім беру мен ... ... ... ... бірнеше жылдар бойы айтылып келеді. Әсіресе, ол соңғы
жылдары ... ... ... ... ... ... ... беру мәселесі жаңалық болып танылмайды, өйткені
ол адамзат қауымы қалыптасқан кезеңнен бері ... бір ... Сол ... де ... ... ... ... пікірлерін
білдірмеген көрнекті ойшыл, ғұлама кемде-кем. Қай кезеңде ... ... ... арнайы қалам тартпаған белгілі ағартушы жоққа тән. Әр
ғалым оны өз кезеңініңерекшеліктеріне сәйкес әр ... ... ... ... дамуына өзіндік қолтаңбасын қалдырған. Демек, рухани
мәдениет тәрбиесінің зерттелу жайы мен ... ... ұзақ ... Сол ... негізіне сүйене отырып сөз қозғайтын болсақ, ең
алдымен рухани мәдениет ... ... ... ... ... оны қалыптастыру ... мен ... ... ... ... жөн.
Рухани мәдениет тәрбиесін қарастырмас бұрын оның негізгі құрауыштары:
«рух», «руханилық», ... ... ... ұғымдарының өзара
байланысына, ара-жігіне мән берген дұрыс болмақ. Өйткені, рухани мәдениет
ұғымын ... ... ... ұғым ретінде қабылдап келгендіктен, оған
мән бере ... ... ... он ... дейін үрке қарағандар да аз
болған жоқ. Сол ... ... ... ... ... көздері болып
табылатын көптеген шығыс ғұламаларының еңбектерін біле ... де. ... ... ... ... көшу ... ... нәтижесінде
оң көзқарастар қалыптасуда. Өйткені, рухани мәдениет тәрбиенің қайнар көзі:
дін, ... ... ... ал ... ... ... ... ғылыми
еңбектерді діндар немесе соған жаны ... ... ... ... ... ... ... алмаймыз. Мәселен, бүгінгі күнге дейін
тәрбие теориясы мен тәжірибесін түсіне білген адамға ... мол ... ... ... ... ... Инаятхан, Ыдырыс Шах, Қайқаус,
Баласағұн, М.Көпеев, Ш.Құдайбердиев және т.б. жатқызамыз.
Рухани мәдениет тәрбиесін ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... Б.Ананьев, П.Якобсон, Ш.Амонашвили,
Е.Ильин, Н.Щуркова, Б.Лихачев, Т.Грибоедова, ... ... ... Т.Шамғанова, Р.Төлеубекова, ... ... ... ... ... ... Ә.Әмірова, А.Қаплиева және т.б. танимыз.
Олардың қайсысының ой-пікірлеріне жүгінсек те, ортақ сипат ... ... ... ... ... ... жатқызатына,
тән мен жан саулығының руханилықпен байланысты дейтініне көз жеткіземіз.
Мәселен, И.Ғазали «Адамда екі түрлі мақсұт бар, оның бірі тән ... жан ... ... Қара ... ... ... өзімшілдік, мақтан
көксейтін тән мақсұты. Адамның ар мен адал ... ... жан ... ... Адам ... ... ... да, мал, мансап, мақтан
табуға құмар болады. Соңғыны көксеген адамның адал еңбек, ақ ниетпен ... жоқ, ол ... ала ... ... ... ... ұнатпайды» десе,
ғұлама Абай «...біреуге көмектесу ішкі зор қуат пен ... ақыл және ... ісі» деп ... Ал Ы.Алтынсариннің «Қырғыз ... оның ... ... ... ... ... ... айқын
байқаймыз.
В.Белинский «Адамның тәні сияқты, жанына да тәрбие керек, онсыз жан
семіп қалады, ... ми ... ... деп ... Ж.Аймауытов
«Тәрбиеге жетекші» еңбегінде «Тәрбиенің негізгі ...... ... ... ету, адал ... ете ... тәрбиелеу» деп жазады.
Руханилық ұғымы – философиялық категория. Философиялық сөздікте
«Руханилық адамның ... ... ... ... ... Рух ... «жоғарғы көркі», қоғамның рухани өмірі, ... мен ... ... болып табылады. Сонымен қатар ол қоғамдық
болмысқа, адамзаттың практикалық қызметіне, ... ... ... ... ... ... Қазақ тілінің түсіндірме сөздігіне
жүгінсек, руханилық ұғымы адамның ой-санасына, ішкі ... ... ... ... қасиеттерді білдіреді.
Рухани мәдениет тәрбие мәселесін қазақстандық философ І.Ерғалиев,
А.Косиченколар зерттей келе, ... ... ... ... ... ... Ал ... «рухани мәдениет адамның ішкі жарықты, нұрды
қабылдай білу қасиеті» дейді. Философ С.Нұрмұратов «руханилықтың тағы бір
келбеті ... өз ... ... ... ... ... ортаға
беруге дайындығы, яғни ақылын, дарынын, қабілетін, шеберлігін, ішкі нұрын,
жүрек жылуын ... ... ... беру ... Осындай
ұстанымдар басымдық танытқанда ғана адам рухани дамудың жолына түседі»
деген ... ... Ал ... ... ... еңбегінде
«Руханилық адамның өзіндік ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибені игерудің формасы;
Руханилық Адам болмысының детерминациялықимперативті компоненті; Руханилық
Адамның шығармашылық қызметінің импульсі» деп ... ... ... ... ... екендігін, оның бірнеше құрауыштардан
құралатын айтса, М.Шахановтың пікірінше, руханилық ... ішкі ... ... ... күш. Оның құндылығы өз еркіңмен өзгеге, халыққа
және әлемге деген тек жақсылық жасауға ... ... Ал осы ... ... ... ... зерттеу еңбегінде «Рух» адамның ішкі
жан дүниесі, көзге көрінетін, бірақ ерік-жігер беретін күш. Руханилық ... мен ... ... мен ... ... мен өмір сүру ... деп пайымдайды. Рухани мәдениет ... ... ... бір топ ... ... тиянақтайтын болсақ, онда олар
құндылықтарды ... ... ... ... ... бар.
Терминологиялық сөздікке жүгінсек, ... ... ... ... ... ... ... және ішіміздегі құндылықтар
деп түсіндіріледі. Алғашқысын біз педагогикада обьективті құндылықтар деп,
ал екіншісін ... ... ... ... ... осы ... тұлғаның қасиеттеріне айналдыруда. Бұл үрдіс ғылымда
интернализация деп аталады. Ағылшын тілінен ... ішкі ... ... Психология ғылымында аталмыш құндылықтың ішкі ... ... көп. ... ғылымында оны баланың адамгершілік
ұстанымын дамыту, өзгерту, ... ... ... ... қалыптастыру үшін ол қабылдануы тиіс. ... ... ... ... орай 6 ... ... ... екен.
Соларға қысқаша тоқтала кетейік.
Биологиялық теория өкілдерінің айтуынша, барлығы ... ... ... сондықтан мектепте бір нәрсе өзгерту мүмкін емес.
Мектепке дейінгі шақта бір нәрселерді себуге болады, сол себептен ... ... яғни ... ... зор деп ... ... Сократтан басталады, оның пікірінше, адамның
ойлау үрдісін, рухани мәдениет ұстанымын дамытуға ... XX ... ... жылдары американдық профессор Лоуренс адам нақты ... ... ... ... ... ... деген теорияны дамытқан.
Руханилық теориясы бойынша әр адам ... бір ... ... ... ... Кез келген адам жағымды өзекке ие, бірақ оны өмір сүре келе
жоғалтады. Ендншн ылғи да жақсы бағдар ... ... және ... ... жоғалтып алмауымыз тиіс. Осы теория өкілі Ж.Руссо адамды өркениет
бұзды деген пікірді дамытты. Кейбір діндердің негізінде де осы ... ... ... (топқа бейімделу, икемделу). Бұл теория
бойынша тәрбиенің әлеуметтік ... ... ... ... есептейді.
«Біздің рухани мәдениет ... ... ... ... ... Ең алдымен, бұл отбасы, құрдастары, ол өсіп ... ... ... оның ... ... ... ... теория бойынша қандай топта өмір сүрсең, сенің жеке нормаларың да
сондай ... ... ... ... құлықтық теория немесе бихевиоризм. Бұл ... ... ... құрылған. Құндылықтар адамның ... ... ... ... ... Сондықтан баланы жақсы мінез-құлыққа қашанда
үйретуге болады. Жақсы мінез-құлықты мадақтап, жаманын жазалау арқылы.
Әрекет теориясы. Бұл ... ... ... мен істеріне көп мән
береді. Бірақ мұның ... ... ... ішкі ... шығармайды, оны да есепке алады. Тәрбиенің негізгі факторы: баланың
шынайы істерге ... ... ... ... ... десек, ол
руханилық мәдениет арқылы баланы ... ... Бұл ... бала ... ... ... ... сезінуі керек. Оқушы
жақсылық жасаудың тек міндет қана емес, ләззат екенін түсінуі тиіс.
Біздің пікірімізше, руханилық ...... ... ғана қол ... күрделі, көзге көрінбейтін, түпкі негізі
тұқыммен де ... ... әлі де әр ... зерттеуді қажет ететін терең
пайымдауларға негізделіп барып, ... тиіс ... ... ... ... ... руханилықтың әліппесі адамгершілік
қасиеттер, сондықтан рухани тұлға қалыптастыру үшін ... ... ерте ... кешенді жүргізілуі тиіс. Сол сияқты руханилық әр ... ... ... ... ... ... ... деген
ойдамыз.
Қорыта келе айтатынымыз жастар бойында ... ... ... үшін ... де кешенді жұмыстар жүргізу керек, ... ... ... ... ... дей келе
төмендегідей нақты ұсыныстар білдіргіміз келеді:
- оқушылар бойында рухани мәдениет қасиеттер қалыптастыру үшін, ең
алдымен, ... ... ... ... яғни ... педагогикалық үрдіс
ретінде қарастыруға қол жеткізу ... ... ... ... ... ... қасиеттердің
қалыптасуын ЖОО-ның оқу-тәрбие үрдісінде қамтамасыз етуді 1 курстан қолға
алу қажет;
- білім беру ұйымдарында рухани мәдениет тәрбие беру ... ... ... ... көтеретін ағартушылық жұмыстарды жиі де жүйелі
ұйымдастыру керек;
- рухани мәдениет ... ... ... бар ... мейлінше
пайдалану;
- біліктілік арттыру институттарының оқу жоспарларында осы мәселеге
қатысты курстық және курсаралық ... саны мен ... ... ... мәдениет тақырыптағы кинолар, деректі фильмдер мен ... көп ... ... және оның ... ... ... ... балалардың кітапқұмарлығынан гөрі
теледидарқұмарлығын мақтан тұтанымыз ... ... мен ... бойы ... ... ... ... онда күрделі
мемлекеттік деңгейде шешілуі тиіс мәселе туып тұр. ... ... ... ... ... ... кинофильмдерді,
батырлар жырын, мысалы, «Қобыланды батыр», «Алпамыс ... ... ... ... «Қыз ... ... және ... үндеген ежелгі және өткен ғасырдағы ойшылдарымыз туралы
деректі фильмдерді ... ... деп ... сол ... ... ... ... жасөспірімдер өміріндегі орнын
ескеріп, олардың компьютерде ойнайтын түрлі ойындарын да ... ... ... ... ... ... жомарт, Қасым
жомарт, А.Йассауи) бастап, қазіргі руханилықты насихаттайтындай
ойындарға ауыстыруымыз қажет деп ойлаймыз.
Қолданылған ... ... ... ... ... З. 2006 ж №1. Б ... ... қасиет – ата-бабамыздан қалған мұра» мақала, ... ... 2006ж - ... ... ... қайда?» мақала, «Отбасы және балабақша». 2008 ж -
№2
4. ... ... ... ... ... В.Г. 1981ж
5. «Рухани мәдениет тәрбие әліппесі». 1978 ж
6. «Рухани мәдениет тәрбиесін қалыптастыру ... ... ... 2006 ж - ... ... ... 2004ж. Б.И.Иманбекова
8. «Методика воспитателей работы», 2005ж. В.С.Кукушин.
9. ... жету ... 2003ж. Имам ... «Кто напутал? (Кім шатыстырды?)», 1983ж. Н.Ходза.
11. «Рухани мәдениет: психология негіздері», ... -2006ж, ... ... баланың рухани мәдениет тәрбиесін дамытудағы ата-ананың
рөлі», мақала -2006ж, №11-12. ... ... ... ... ... ... -2009ж, №3. Б.Иманбекова.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Ата-аналарды құқығынан айырудың негіздері мен тәртібі8 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
XIX г. 60-70-ЖЫЛДАРЫНА ДЕЙІНГІ ҚАЗАҚ ӘДЕБИ ТІЛІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАНЫТАТЫН ҮЛГІЛЕР25 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы ойын технологиясының түрі – ұсақ моториканың маңызы».9 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауды дамытуға арналған психологиялық әдістеме қолдану мүмкіндіктері»32 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Адамгершілік — рухани тәрбиенің маңыздылығы6 бет
Адамзат даму тарихындағы мүмкіндігі шектеулі мүгедек балалардың әлеуметтік мәдени статусы30 бет
Адамзат қоғамын рухани дамытудағы философияның рөлі19 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь