Сыныптан тыс музыкалық тәрбие беру

М А З М Ұ Н Ы

К і р і с п е......

I тарау. Тәлім- тәрбие жұмысының әлеуметтік –
педагогикалық мәні.

1.1. Тәрбиенің негізгі мақсат-міндеттері, мәні,
мазмұны.

1.2. Оқушыларды музыкалық мәдениетпен таныстырудағы
сыныптан тыс жасалатын жұмыстардың түрлері.

II тарау. Сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстардың
экспериментті ізденісі.

2.1. Сыныптан тыс тәлім- тәрбие жұмысын жоспарлау
және талдау.

2.2. Оқушылармен лекция - концерт өткізу үлгісі.
К І Р І С П Е.

Қоғамның экономикасын, мәдениетін, әлеуметтік, рухани өмірін дамытуда әр адамның жеке тұлғасы, азаматтық келбеті, адамгершілігі отаншылдығы, ұлтжандылығы, еңбекке деген шығармашылық қабілеті мен белсенділігі шешуші роль атқарады. Жас ұрпақты осындай тұлға етіп тәрбиелеуде шебер ұстаз - жетекшінің атқарар жүгі мол. Әрине, бұл жолда тәлім –тәрбие ісін жаңаша ұйымдастыру, жаңа тәрбие бағдарламалары да, тәрбие құралдары да, техникалық жабдықтар да қажет, әрі мәнді. Бәрінен де жас ұрпаққа рухани дүниені дұрыс танытатын, адамдықтың, әлемдік мәдениеттің шырқау шыңына бағдарлайтын музыка пәні мүғалімінің орны бөлек.
Педагогикалық шеберліктің компонентеріне- психологиялық, педагогикалық білімнің тереңдігі, кәсіптік қабілетінің дамығандығы, педагогикалық техниканы игергендігі жатады. Педагогикалық техника- оқушыларға әсер етудің сан қилы тәсілдерінің жиынтығы. Педагогтік өнері, даусы, ырғағы, сөйлеу темпі, көзқарасы, мимикасы, бұрылысы, жүрісі т.б. сан түрлі қимылы жатады. А.С.Макаренконың педагогикалық техниканы игерудің маңызын ерекше бағалаған. Өнер институтындағы сияқты педагогикалық оқу орындарында да дауысты қою, сөйлеу, қарау өнерімен таныс болу қажет деп есептеген. Дауысты мұғалімнің жұмыс құралы деп таныған. ”Тәрбиенің даусын үйлестіре білуінде де, өзінің бет құбылысын басқара білуінде де педагогикалық шеберлік болады”,- деген, ендеше әрбір педагог шеберлікке жетуді мұрат етуі тиіс.
Музыка пәні мұғалімәнің күнделікті жұмысында психология мен педагогикадан терең білімді білу, тәрбиенің мақсат- міндеттерін, прициптерін, оқушы- тәсілдерін теориялық тұрғыда түсінуге мүмкіндік тудырады. Содай-ақ оның ғылым салаларын жақсы білуі, жеке оқушыларға, оқушылар ұжымына дәл мінездеме беруге оқушылардың әрекетіне, құбылыстар мен факторларға дұрыс талдау жасап, тиімді тәрбие әдістерін белгілеуге мүмкіндік тудырады.
Тәрбиеде табысқа жету үшін музыка мұғалімінің кәсіби қабілетінің болуының мәні ерекше. Кәсіби қабілеттілікке көрегендігі, оптимистік болжам жасай алуы, ұйымдастырушылық іскерлігі, педагогикалық интуициясының болуы жатады.
Сайып келгенде , музыканттың тәрбиелік ықпалының күші- оның жеке басында, жоғарыда аталған қасиеттерді игеруінде.
Өйткені адамзаттың адамгершілік және рухани тәжірибесі, мұраттары жас ұрпаққа мұғалімнің, оның ішінде музыка мұғалімінің еңбегімен жетеді.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
МУЗЫКАНЫ ОҚЫТУДЫҢ ТЕОРИЯСЫ МЕН ӘДІСТЕМЕСІ КАФЕДРАСЫ.
Педагогика мен методиканы оқытудың ... мен ... ... тыс ... тәрбие беру”
М А З М Ұ Н Ы
К і р і с п е......
I тарау. Тәлім- тәрбие ... ... ... ... ... ... мақсат-міндеттері, мәні,
мазмұны.
1.2. Оқушыларды музыкалық мәдениетпен ... тыс ... ... ... ... ... тыс ... жұмыстардың
экспериментті ізденісі.
2.1. Сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... лекция - концерт өткізу үлгісі.
К І Р І С П Е.
Қоғамның экономикасын, мәдениетін, ... ... ... әр ... жеке ... ... ... адамгершілігі
отаншылдығы, ұлтжандылығы, еңбекке деген шығармашылық қабілеті мен
белсенділігі шешуші роль ... Жас ... ... тұлға етіп
тәрбиелеуде шебер ұстаз - жетекшінің атқарар жүгі мол. ... бұл ... ... ісін жаңаша ұйымдастыру, жаңа тәрбие ... ... ... да, ... жабдықтар да қажет, әрі мәнді. Бәрінен де
жас ұрпаққа рухани дүниені дұрыс танытатын, адамдықтың, әлемдік мәдениеттің
шырқау ... ... ... пәні ... орны бөлек.
Педагогикалық шеберліктің компонентеріне- ... ... ... ... ... дамығандығы,
педагогикалық техниканы игергендігі жатады. Педагогикалық ... әсер ... сан қилы ... жиынтығы. Педагогтік өнері,
даусы, ырғағы, сөйлеу темпі, көзқарасы, мимикасы, ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық техниканы
игерудің маңызын ... ... Өнер ... ... оқу ... да ... қою, сөйлеу, қарау өнерімен таныс
болу қажет деп есептеген. Дауысты мұғалімнің жұмыс ... деп ... ... үйлестіре білуінде де, өзінің бет құбылысын басқара
білуінде де ... ... ... ... ... ... шеберлікке жетуді мұрат етуі тиіс.
Музыка пәні мұғалімәнің күнделікті ... ... ... ... білімді білу, ... ... ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік
тудырады. ... оның ... ... жақсы білуі, жеке оқушыларға,
оқушылар ұжымына дәл мінездеме ... ... ... құбылыстар
мен факторларға дұрыс талдау жасап, тиімді тәрбие әдістерін белгілеуге
мүмкіндік ... ... жету үшін ... ... ... ... мәні ... Кәсіби қабілеттілікке көрегендігі, оптимистік
болжам жасай ... ... ... педагогикалық интуициясының
болуы жатады.
Сайып келгенде , ... ... ... ... оның ... жоғарыда аталған қасиеттерді ... ... ... және ... ... мұраттары
жас ұрпаққа мұғалімнің, оның ішінде музыка мұғалімінің еңбегімен жетеді.
I тарау. ... ... ... ...... Тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... жағдай,
демократияланған, ізгіленген кезең мектептерде тәлім - ... ... ... ... халықтық педагогиканы тәрбие процесінде негізге
алуды талап етіп отыр. ... әр ... ... ұрпақтарға
оқытылуы, салт –дәстүрлерінің сақталуы және әдебиеті мен өнерінің дамуы,
ұлттық бостандық жағдайында ... ... ... ... ... тұжырымдамасында және
Білім туралы Заңында : осы ... әр ... ... ... ... ... мәдениеті дамуымен диалектикалық бірлікте қарастырылып, ол
мектептегі білім, тәрбие мазмұнын жаңартудың қайнар көзі бола ... ... Бұл ... ... ... ... мазмұнын
жаңартпайынша, қоғамды жаңарту мүмкін емес. Себебі, қоғамның алға ... ... ... ... арқылы дамытуға , жаңаша ойлауға, іскерлікке
үйретуге байланысты делінген. Құжаттардағы ... ... ... ... жас ... жеке ... жан- жақты жетілген,
іскер, белгілі дәрежеде ғылыми білім жүйесін, ана ... ... ... ... ... түсініп, бағалай, талдай алатын болуы керек.
Сонымен бірге өзге ... ... ... ... ... денсаулығын нығайтуға, адамгершілік қасиеттерін, эстетикалық
талғамын ... ... ... ... ... ... еңбек
етуге даяр ұрпақты қалыптастырудың бір жағы ... ... ... асса, екінші жағы тәлім- тәрбие ... ... ... ... ... ... жаңарту тұжырымдамасында” білім мазмұнын
қазіргі ... ... ... оқу ... ... ... ойлауы мен өздігінен еңбек етуіне, білуге
үйрету, дүниені ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Сонымен, оқыту ісін жастардың белсенді ақыл- ой ... ... ... негізінде ұйымдастырса, тәрбие ... ... ... ... ... ... сезім, мінез –құлықты қалыптасыру
негізінде ұйымдастырған абзал.
Жас ұрпақты тәрбиелеуде, оның ... туа ... ... ... ... ... үлгі ... талап ету арқылы
жауапкершілігін жетілдіруге, ынтымақтастық педагогикасын пайдалану арқылы
жеке тұлғаны қалыптастыруға жол ашылады.
Байқап ... ... ... беру ... ... ... ішінде музыка пәні мұғалімінің алдында жас ұрпаққа
эстетикалық ... - ... беру ... ... ... ... кірісу мәселесі тұр.
Білім мазмұны жеке тұлғаны ... ... ... меңгерту үшін қызмет етеді.
Білім мазмұны деп- жеке адамның ой- өрісін, дене ... - ... ... ... ... талғамын,
мінез- құлқын дамытуды, жалпы азаматтық мәдени дәстүрлер ... ... ... ... өмір ... ... ғылыми-
білім, тәжірибелік, іскерлік және дағды жүйесін қалыптастыратын
жадығаттарды айтамыз.
Тәрбие ... ... ... ... ... ... ... сұхбат, тақырыптық, кештер, кездесулер,
айтыстар, пікірсайыстар, ... ... ... ... ... ... сайысы, ғылыми- ... ... ... ... ... ... т.б.
ұйымдастырылады. Сонымен, оқыту процесін ... ... ... ой
еңбегі, саналы іс -әрекеті негізінде ... ... ... ... лайықты ғылыми- тәжірибелік бағытта, ұлттық психология,
сана- ... мен ... ... ... ... ... нәтижелі болады.
Жас ұрпаққа тек тәрбие объектісі ретінде ғана емес, ... ойы, ... ... ... бар ... ретінде қарап, бойындағы
туа біткен, табиғи мүмкіндіктерін дамыту, бағалау, ... үлгі ... ету ... ... ... ынтымақтастық
педагогикасын қолданып, оқу- ... ... ... ... ... ... жол ашылады.
Педагогикалық қызмет еңбек объектісінің ... ... ол ... дамып, бір мезгілде ... де, ... де бола ... жеке ... ... ... ... тәрбиесі төрт түрлі әлеуметтік күштің бірлескен жұмысы
арқылы жүзеге ... : ... ... әлеуметтік орта, жұртшылық. Осы
күштерді ... ... ... мақсатқа бағыттап отыратын
–музыка мұғалімі.
“ Ана ... ... адам өз ... өткенінен де,
болашағынан да қол ... ... ), ... ... орта ... және жоғары мектеп қабырғасында ... ... ... ана ... ... ... ұлт ... өнері туындыларына қанықтырып халықтық педагогиканы және ... ... ... ... ғана оқу- ... ... жоғары
нәтижелерге қол жеткізуге болады.
Оқу- тәрбие жұмысының мазмұндылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... істейді. Оқу көмегін
ұйымдастырады.
Оқушыларға мектеп пен ... ... ... ... бірлігін қамтамасыз етіп, ата- аналарымен
байланыс жасап отырады. ... ... ... денсаулығын нығайтуға
жағдай ... ... мен ... ... ... болып, мінез-
құлқын, тәртібін адамгершілік қасиеттерін дамытатын ... ... ... ... ... сүйіспеншілігін, дұрыс қатынасын
қалыптастырады.
Музыка пәні мұғалімі оқушыларға музыкалық ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетіні жұмыстар арқылы
үздіксіз ықпал етіп отырады. Педагогикалық ... ... ... іске ... ... пәні ... және ... қабылдауы
мен белсенділігіне байланысты. Олай болса, ... пәні ... басы ... ... ... ... ... талап қойылады. Ол
талаптарға теориялық, тәжірибелік ... ... ... ... білімі мен біліктілігі т.б. жатады. Бұл талап ... ... ... өзі ... процесінде жеке басының
қасиеттерін дамытуын, педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мен қиыншылығы.
Бірінші ерекшелігі- тәрбиенің көп қырлы, көп ... ... ... ... ... ... бағыт беру,
отбасы, жұртшылық сияқты әлеуметтік күштердің ... мен ... ... ... ... әдістерін дұрыс талдап, тиімді пайдалану басты
ерекшелігі.
Екінші ... ... ұзақ ... екендігі. Адам өмір бойы
тәрбиеленді, тәрбиеде тез ... жету ... ... Ол ұзақ уақытты,
қажымай - талмай, шыдамдылықпен ... ... ... ... ... ... ... сатылы сипатта болатындығы.
➢ 1-сатыда: Отбасында, балабақшада, бастауыш ... ... ... ... ... Қарапайым сезімдер мен
мінез- құлықтың алғашқы ... ... ... ... ... меңгеріп, күрделі сезімдері дұрыс
дами бастайды. ... ... ... ... ... ... ... дағдысы қалыптасады.
➢ 3-сатыда: Дүниені тереңірек тану ... ... ... ... тұрақты әдеттерінің бойға даруы,
күрделі сезімдердің бұдан әрі ... ... ... іске асады.
Бұл сатылар арасанда шек болмайды, бір- бірімен ... ... ... тәрбие жұмысы мазмұнының бір орталыққа
жинақталып жас шамасында,тәрбие ... ... ... күрделеніп
берілуі, бір қасиеттің қайталанып, толықтырылып түсіндірілуі.
Бесінші ерекшелігі- тәрбие ісінің екі ... ... ... ... пәні ... ... ... тәрбиеленушілердің
ішкі ойымен , ниетімен ,өзін-өзі тәрбиелеуімен ұштасып, табиғи үйлестік
табуы жұмыстың ... ... ... ... Олай болса, тәрбие ісінде
де, музыка пәні мұғалімі де, оқушылар да белсенділік көрсетуі ... ...... ... ... ұжымының
ұйымдастырушылық қабілетінің ... ... мәні зор ... беру ... ең ... ... ... деп бекер
айтпаған . Музыка пәні мұғалімінің ұйымдастырушылық ... ... ғана жеке ... ... етіп ... ұжымының қарым –
қатынасынын жолға қойып жұмылдыра алады .
Жетінші ... ... ... тез ... ... тексеру,
бағалау өте қиын процесс. (Жазбаша бақылау, шығарма, мазмұндама, ауызша
сұрау, есеп алу т.б.) ал ... ... ... екенін анықтау қиын.
Сегізінші ерекшелігі- тәрбие болашаққа ұмтылған іс-әрекет.Бүгін
мен мен ертеңгі келешек өмірдің ұштасуы.
Бүгінгі ... ... ... ортаңғы және алыс мақсатқа жетудің
негізі. Бүгінгі оқушы- ертеңгі азамат, маман, қоғамдағы дамытушы, алға
апарушы, ... ... ... ұйымдастырудың аталған ерекшеліктерімен қатар,
өзіндік қиыншылықтары да ... ... ... ... ұйымдастыру оқу процесін
ұйымдастырумен ... ... ... едәуір
қиындық тудырады.Оқу белгілі уақытта,сабақ
кестесіне ... ... ... ... ... уақытын музыка пәні мұғалімінің
оқушылардың бос уақытын ... алып ... ... ... ... ... ал оқу процесінде әр пәннің жеке- жеке
бағдарламасы бар. Бұл ... ... ... ... ... бермейді.Тәрбие салаларына
байланысты тақырыпқа бөлініп жасалған бағдарлама,
бағдарламаға байланысты ... ... ... құралдар
тапшы.
← б).тәрбие жұмысының жалпы мазмұнына ыңғайлап,
музыка пәні мұғалімі ... өзі ... ... өзі ... ... , ... жасайды. Бұл біріншіден
музыка пәні мұғалімінің қыруар уақытын алса,
екіншіден ... жан- ... ... талап етеді.
Аталған ерекшеліктер мен қиыншылықтар музыка пәні ...... ... мен ... ... пен ... педагогикалық
іскерлікті, тәжірибені қажет етеді.Өйткені, ол әр оқушының жеке басы
қасиеттерін және ... ... ... ... ... құралдары мен
әдістерін таңдайды, сол ... ... жеке ... ... ... татулығын қамтамасыз етеді. Осы орайда, музыка пәні ... ... ... тырысады. Оның мәні - тәрбие ... ... ... ... ... ... бірілігігн сақтау, тәрбиені
жоспарлау, есепке алу, ... ... ... ... ... тұтас ықпал ету, тәрбиелеу, тәрбиеде барлық әлеуметтік ... ... ... Демек, тәрбиені кешенді ... ... ... ... ... ... тәрбиесі .
Жеке тұлғаны жан- жақты ... тәр ... мен ... ... орын ... Олай дейтін себебі, адамзат қоғамы сан
ғасырлардан бері жинақталған ... және ... ... ... жаны ... дені сау азаматтың қолынан келеді. “Денің сау болса
жарлымын ... ... жаны ... ... ... жаны сау” дейді
халық педагоикасы. Бұл қағидалар жас ұрпақты дені сау, тәні ... ... ... ... ой ... дамыған, адамгершілік қасиеттері ... ... ... ел ... ... ... дайын етіп
қалыптастыруды ... - ... ... мақсат- міндеттері - жас
ұрпақтың денсаулығын сақтау, ... ... ... ... ... ... әрекетке жаттықтыру, күш қуатын молайту,
мәдени- тазалық ... ... ... ... ... ... ... әдейі ұйымдастырылған оқу, тәрбие жұмысы арқылы жас ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі бүкіл организмнің қызметін дамыту үшін ғана
қолайлы жағдай жасап ... ... ойы ... ... ... ... берік болып жетілуіне , дене еңбегі мен ақыл- ... ... ... ... ... ... педагогикасында денені шынықтырудың төс тоғыстыру,
иық қағысу,маңдай сүзістіру,бел күшін сынау, соқыр теке, қыз қуу т.б ... ... ... ... ... ... шахмет, дойбы т.б.
жарыстарда іске асырлады. Бұлар ... ... ... ... ... еңбек қабілетттілігіне баулиды.
Дене тәрбиесі өзге тәрбие бағыттарымен ... ... ... бірі ... ... ... тәрбиесі .
Адамның адам болып қалыптасуының құралы- еңбек. Еңбектің
нәтижесі әрбір адамға, оның ... ... ... ... Олай ... бүгінгі таңдағы қоғам қажеттілігі- жас ... ... ... ... ... ... ... дұрыс
таңдауға баулу. Баланың жеке ... ... ... ... ... ... жеке басының еңбекке бейім болып өсуі оны ... ... ... ... тек ... ақылын дамытып және белгілі бір ... ғана ... ... ... еңбекке деген ынтасын ... ... ... оның ... ардақты да, бақытты да бола алмайды. Адамның
жастық шағында алған әсерінің ... ... ... ынтасы өсіп
те, өшіп те қалуы мүмкін, сондықтан баланы жас ... ... ... ... ... ықыласын қалыптастырған дұрыс.
Қазақ халқы ежелден –ақ ұл мен қыздың тәрбиесін отбасында ... ... Ұлды төрт ... ... ... отын ... ... құсбегілікке, аңшылыққа, қолөнер шеберлігіне әкелері мен
аталары баулыса, ал қыз балаларды үй жұмысын, ... ... ... ... ... ... яғни ... ішкі жұмысына аналары мен
әжелері үйреткен. ... ... - оқ ... ана көрген- тон пішер “ ... мәні ... ... ... мамандыққа тәрбиелеу төрт ... ... ... үй ... ... т.б баулып, оларды ептіліке,
қырағылыққа, бейімділікке, ... ... ... ... ... жеңіл өмір сүруі, біреудің ... ... ...... ... ... деп ... ой еңбегі мен дене еңбегіне шығармашылықпен ... ... ... ... ... ... үлгі ету халықтың
“Еңбегімен ел ... ... ер ... наны ... ... - ... аз” ... тұжырымдар адам өміріндегі еңбектің ролін
ашып көрсетеді.
Еңбекке оқыту мен ... ... ... ... ... ... мен ... адам баласының ... ... ... ... ... ... ... айналдырды.
Жастарды болашақ мамандығы ... ... ... ... еңбек етудің дағдыларын ... әр пән ... ... пәні ... де ... ... Білім негіздерін оқып үйренудің
өзі – оқушыларды ... ... ... ... Оқу- ... ... қоғам, халық, ата- ана алдындағы жауапті міндеті- жүйелі
оқу еңбегіне үйрену : (кітаппен ... ... ... ... ... ... жұмыс істей алу дағдысын қалыптастыру, жұмыс
орнын дайындау, таза ... ) . ... ... ... әр ... жеке дара ... мен ... сай қатынас
жасау ерекше орын алады.
Ақыл- ой тәрбиесі
Бала күнделікті өмірде айналадағы құбылыс, қоршаған орта ... ... ... мен ... ... ... К.Д.Ушинский
айтқандай.”Ақыл-ой дегеннің өзі ... ... ... ... ... ... өз тәжірибесі қаншалықты бай, сан- алуан
дегенмен, ... ... ... көзі бола ... ... музыка пәні
мұғалімі тарапынан ұйымдастырылып, түсіндірімеген, баланың ... өмір ... ... ... мәліметтері мен дағдылары өмір
құбылыстарының ... ... дәл ... кедергі жасайды да
нәтижесінде жалған ... ... ... ... ... ой тәрбиесі
тек ойдың ғанаемес, оның дамуы ... ... ... ... ... ... және сапалық ... , ой- ... ... ... ... дегеніміз- оқушының жасына байланысты білім
мен тәрбиенің әсерінен, тәжірибе жинақтауынан оның ... ой ... ... және ... ... ... ... ой- сананың
өсуі. Ақыл- ойды дамытудың ... ... сан қилы іс- ... ... ... ... ... адамдардың қарым-
қатынасы, тілді меңгеруі, қабылдауы мен түйсінуі, берілетін ... ... ой ... ... ... ... ... ықпал
етіп, оның айналадағы дүниені шынайы ақиқат тұрғыда танып ... ... ... ... ету, табиғатқа, қоғамға , адамдарға
дұрыс ... ... ... ... түйсік, қабылдау, ес ,қиял,ой және тіл ... ... ... ... ... ой ... басты
міндеттерінің бірі.
Айналадағы дүниені түйсік пен қабылдаудың дамуы неғұрлым
жоғары ... ... ... ... соғұрлым бай болады.
Жас ұрпақтың ақыл- ойының ... ... пен ... білімнің
ұштасуына байланысты. Қоғамдағы барлық байлық- адамның ақыл- ойымен, екі
қолымен жасалатын еңбектің ... ... мен ... ... өнер
туындылары, еңбек пен ақыл- ой қызметінің ... ... ... жоқ, ... ... ... ”Оқу білім бұлағы,
білім- өмір шырағы”, ”Ақыл ... ... ... ... ... ... ... өмір тәжірибесінен туындаған қағидаларды жас ұрпақтың ақыл-
ойын тәрбиелеу үшін ... ... бар ... ... ... ... еңбекпен аласың деп, заңғар ойлы, парасатты, әділдік жолында
алыса білген адамдарды үлгі - ... ... ... сөзі ... ... ... жүреді де, ол ми қабығында сан алуан ... мен ... Сөз жеке зат ... ... ... ... заттар туралы
мәліметтер беріп, сол арқылы ... ой ... ... түрлі
ұғымдар қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сөз адамды тәрбиелеу, ғасырлар
бойы жинақталған тәжірибені ... ... ... ... ... ... ... айтқан болатын.
Сөз өнерін дәріптеген халқымыз ... ... ... ауыз әдебиетінің айтыс жанрын, музыкасының өнер жарысын (өлең
жырмен айтысу, өнер ... ән ... би ... күй ... ... ... - өнер , білім, өнер, еңбек,
кәсіпкерлік туралы ... ... ... оған ... ... ... ... сынаған, сөйтіп ой- өрісін, білімін сарапқа салған. Көп оқу,
білу керек ... ... ... ... ғылымға бағыттап, сөз
шеберлігіне тәрбиелеп отырған. ... ... ... ... ... ұйымдастырылатын, ойын- сауық кештерінде іске ... ой- ... ... ... шешендікке, өткірлікке ,
ой- ... ... ... ... ... ... алды- қызыл тіл”,
“Шешеннің сөзі - ... ... ... ... ... сөз- қамал
бұзар”,- деп жастарға сөз ... , оның ... ... ... ... ... мен ... ақыл- ой тәрбиесі, бір- бірімен
өзара ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы
арқылы қоғамның экономикалық ... ... ... ... ... ... адам ғана біреуге
қамқорлық жасауға дайын тұрады. Адамгершілік тәрбиесі ... ... ... ... ... үшін еңбек ететін , жан- жақты жетілген
адам даярлау – тәрбиенің басты мақсатына ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Бұл ережелер жақсылық пен жамандық, ... ... ... пен абыройсыздық,ар- намыс, ұждан деген ұғымдардың
тұрғысынан қарағанда, адамдардың мінезі мен іс- ... ... ... ... ... бір- ... ... елге, отбасы мүшелеріне
деген қарым- қатынастарын ... ... ... ... ... тұра ... Қоғам моральды туғызады, сақтайды, дамуына ықпал
жасайды. Ал моральдік ... ... әсер ... ... ... ... мораль да өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... , дін, музыка
ықпал етеді.
Барлық уақытқа бірдей, барлық халықтарға ортақ ереже ... ... ... ... ... бар. ... ... заманда табиғат
апаты кезінде ... ... ... моральдық борыш
деп есептелінген.Өз балаларының алдында әкелік және ... ... ата – ... ата- ... ... өз ... ... моральдік атаулының бәрі де айыптаған,қоғамдық орындарда ең
қарапайым ... ... ... ... ... барлық уақытта да
болған. Адамдардың қарым- қатынас ... осы ... ... ... ... ... ... пен ізеттілік. Ал, ол
отбасы тәрбиесінен басталалы. ... осы ... ... ... міндет
деп саналған.
Адамгершілікке тәрбиелеуде негізгі жолы- оқу процесі мен ... ... іс- ... ... тәлім – тәрбие шараларын
ұйымдастыру. Оқушылардың адамгерішілік туралы түсінігі мол ... іс- ... ... ... сәйкес келмейтін жайлар
кезігеді.
Ең негізгі - ... ... ... өктеру, ол үшін тәрбие
теориясын ... ... ... ... ... ... , музыка ғылымдарымен бірлікте ... ... жаңа ... ... ... қоғамдық тәрбие орындарының жүйесіне
ендіру., педагогикалық ... ... ... ... т.б. Ол ... ... негізге алып, раио, телевидение, баспасөз, кино,
театр,әдебиет,көркемөнер ... ... ... ... ... ... ... беру.
Эстетикалық тәрбие дегеніміз- жас ұрпақты өмірдегі, күнделікті
тұрмыстағы, еңбектегі, табиғаттағы және ... пен ... ... ... азаматтықты, адамгершілікті дұрыс қабылдап, түсініп
бойына сіңіре білуге, әділ бағалауға, тіршілкте іске ... ... ... тани, жасай білуге үйрету. Эстетикалық тәрбиенің ... ... ... ... ... ... сауаттылығын арттырып, мінез-
құлқының, тән- мен ... ... ... ... ... ... тұрмысын, мінез- құлқын, адамдармен қарым- ... білу ... ... ... талғамын дамыту.
Эстетикалық тәрбие жан- жақты дамыған, еңбек сүйгіш, достыққа ... ... ... ... ... ... бір ... тәрбие- кең ұғым. Ол әсемдікті сезе білуге
тәрбиелейді. Эстетикалық ... ... ... ... ғана ... ... оқудың, еңбектің , табиғаттың әсемдігін тану кезінде,
адамдармен қарым- қатынас ... ... ... ... арқылы тәрбиеленеді.
Көркемдікке тәрбиелеу эстетикалық тәрбиенің негізгі қүрамдас бөлігі.
Эстетикалық даму ... жас ... ... ... ... ... ... мүшелері мен шығармашылық қабілетін
ұштау, өмірдегі, көркемөнердегі әсемдікті түсінуіне, оны ... ... ... ету ... адамның эстетикалық сезімін
дамыту.
Эстетикалық ... ... ... ... ... туатын эстетикалық нәр алу, толқу, рахаттану. Ол – ... ғана тән ... ... ... ... ... - мәдени өмірдің жан-
жақты ... ... ... ... өткен дәуірдің алдыңғы
қатарлы дәстүрі мен ... ... ... болмыста объективті
түрде өмір сүреді, адам өзінің шығармашылық қызметінде өмірді және ... ... ... әсемдікті сезе, тани білу қабілеті
әсемдікті жасауға қатынасы оның сезім байлығы мен ... ... ... ... ... өмір ... ... қабылдауға, білімге
құштарлығын арттыруға ықпал ... ... мен ... ... ... әрі- сәрі ... ... тереңдетеді. Эстетикалық
әсерлену әсемдікті қабылдауға ғана ... ... ... ... мен ... терең түсінуге де негізделеді. Бұл
эстетикалық тәрбиенің ... ой, ... ... тән ... байланыстылығын байқатады.
Көркем шығарманы, табиғат әсемдігін, ... ... ... ... ... ... ... қабылдау адамның адамгершілік
парасатына үлкен әсер етеді.
Әсемдікті ... ... ... ... бір- біріне достық
қарым- қатынасын, жақсылық істеуге талпынысын, белсенділігін тудырады.
Эстетикалық тәрбиені бала ... ... ... ... жан- ... ... ... тәрбиелеудің алғы шарты.
Эстетикалық тәрбиенің міндеттері :
❖ 1. Жастардың эстетикалық ... ... ... дамыту.Осының
негізінде қоғамдық өмір мен айналаны терең ... және ... ... ... ... ... ... адамдардың тәртібі мен іс- әркетіндігі, тал
бойындағы әсемдікті көре ... ... ... шын ... әдеміліктен ажырата білуге, оны дұрыс бағалауға үйрету.
❖ 2. ... ... ... мен ... ... дамыту. Эстетикалық жан құбылысын тудыратын ... ... ... ... ... қабылдауда
шығармада бейнеленген кейіпкердің қуанышы мен ренішіне, табысына
бірге қуанып, ... ... ... ... күйінің толқуын
дамыту.
❖ 3. Жастардың көркемдік талғамын ... ... ... ... ... пен ... нәзіктік пен дөреклікті, бір
түстілік пен ала- құлалықты ажырата білуге, өлең, ән, ... ... ... не себептен ұнамайтынын аңғара білуге
үйрету.
Эстетикалық ... өте кең ... Ол өнер ... ... алу ғана емес ... қатар табиғаттың, өмірдің, еңбектің,
тұрмыстың, киімнің ... ... және ... ... ... ... ісі ерекше роль ... ... ... әдебиет, музыка, бейнелеу өнері туындыларымен танысады,
әсемдік әлеміне саяхат жасайды, ... ... ... ... ... қалыптасады, бұл адамның рухани дүниесінің баюының негізі.
❖ 4.Жастардың күшіне сай өзін ... ... білу ... ... ... ... талпынысын тәрбиелеу, көркемдік-
шығармашылық қабілетін дамыту.
❖ 5.Эстетикалық тәрбиенің тағы бір ... ... жас ... қарамай, өмірдегі, табиғаттағы әсемдікті қорғауға,
бағалауға, сақтауға , молайтуға үйрету.
❖ Табиғаттағы әсемдікті ... ... - ... ... өнері туындыларын көзінің ... ... ... Бұл адам ... бағалауға, Отан, табиғат
байлығын ұқыпты ... ... ... табиғи орта, күнделікті тұрмыс эстетикасы,
табиғаттан, өмірден алған ... ... ... ... ... ... ... мерекелер мен сауық кештері, қарым- қатынас
жасап араласып ... ... ... ... ... ... ... дәстүрі эстетикалық тәрбие құралының тиімді ... ... ... ... ... ... ... ықпал
етуде атап өткеніміздей халықтың салт- дәстүрі, әдет- ... ... ән- ... ... ... мақал- мәтелдері, жыр- дастандары,
қолданбалы өнері, ою- өрнектері т.б. ... мәні бар ... ... ... ... музыкалық- эстетикалық
тәрбиенің құралдары сан алуан. ... ... ... ән ... ... ... ... “Ауылдың алты ауызы”, “Қонақ кәде” айту, күй шерту,
күй жарысы, ... ... ... сазды ойындар ойнау, би билеу сияқты
құралдары ... ... той ... т.б. ... тәрбиелеген.
Оқушыларды концерттерге , театрға, киноға, көрмелерге
ұжымды ... ... ... мұғалімнің сыныптан тыс дәстүрлі
шараларына айналған.
Тағы бір ... тыс ... ... ... өте зор. Олар ... және музыканттар туралы,
театр және кино ... ... ... ... ... ... : ... дала күйшісі-Құрманғазы” . Соған байланысты
көрме ұйымдастырылп, оған өмірбаяны, күйлері және ... ... ... ... көрсетіледі.
Барлық мектептен тыс мекемелердің мақсаты- балаларды әсемдік
әлеміне, мәдениет жетістіктеріне ... ... ... ... дамыту, жан- жақты дамыған жеке адамды тәрбиелеу. Ал мұның өзі
үйірмелердің алуан түрі : хор, ... би, ... ... ... ... асады. Олар оқушылардың музыкалық даярлығын тереңдетудің
аса маңызды ... ... ... ... ... сан ... тіршілігі ішінде
балаларды тәрбиелеудің өзіне тән тәжірибесін жинақтап, ... ... ... ... ... Оның ... музыкалық эстетикалық
тәрбие алуан түрлі тәсілдермен жүргізіліп, ... ... ... көп ... Бұл ... яғни ... берудің әдістері айналадағы
табиғат, күнделікті еңбек, халық ... ... және ... ... ... мен ... ... арқылы ұрпаққа
музыкалық тәрбие берудің құралы қызметін атқарып келеді. Музыкалық ... оқу ... мен ... ... ... ... ... қабілетін, ұнаған музыкалық немесе ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілетін дамытып,
ұрпақтан- ұрпаққа тәрбиенің бұл түрін ... ... ... ... ... ... халық музыкасын оқыту және соның өзін
тәрибелеу процесіне ... ... ... ... ...... ән өнері” деген бағдарламамен факультативтік курстар ашуға
болады. Бұл ... ... ... ... қазақ халқының
халықтық ән жанрымен таныстырып, ... ... ... ... мектеп пен мектептен тыс мәдени мекемелердің оқу
тәрбие ... ... ... ... ... ... ... саласында баршаға танымал түсіндіру, әңігмелесу,
лекция - концерт, қызу пікірталастар, ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Әсіресе, жоғарыда аталған
педагогикалық жарысу әдісі ... ... ... ... ... болғым келеді”, “Сиқырлы ... өте ... ... ... ... бірге
музыкалық кештер, тақырыптық концертер, лекторий, диспуттар мен ... ... ... ... ... ... сұлтаны” сияқты жаңа
сипаттағы т.б. ойын- ... , ... ... отырып, музыкалық
бағыт- бағдар ғана қоюмен шектелмей , ... ... ... ... ... тыс ... ... тәрбиелік пәрменділігі
оқушылардың жас шамаларына, өзіндік жеке дайындығына байланысты.
Эстетикалық ... , ... ... ... ... әңгімелерді, ертегілерді қайталап қабылдау әдістері
пайдаланылады.
Көріп отырғандай , ... ... оқу ... ... теңіз. Оларды тек пайдалана білу керек. ... ... ... ... ... роль оқу ... ... адам сезіміне көркем образ арқылы әсер ... ... ... оятады, әр түрлі сезімдерді ... ... ... ... жүргізген кезде , балаларға
әсемдігін ашып, олардың рухани бейнелерін байыту үшін, қоғамдық қызметке
деген ... ... ... ... ... ... ... болатындармен күрес жүргізу үшін, өнермен шұғылдану жолында
әрбір ... ... ... ... ... - ... ... жүйелі ұйымдастырылған тәрбие
нәтижесінде іске асады, сонда ғана жастардың өмірге құштарлығын,
еңбекті қажетсінуін ... ... ... ... ... ... мұғалімінң атқарар жүгі мол.
Музыка пәні мұғалімінің ... ... ... міндеттер көрініс табуы тиіс:
❖ оқушыларға қоғамның идеологиясын ... ... ... ... ... ... ... ,
адамдық тұрғыда қалыптастыру.Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... және кәсіптік, құқықтық, экологиялық, ... ... ... іскерлік қалыптастыру, бауырымалдыққа,
отаншылдыққа , олардың тазалық дағдыларын бекіту.
Оқушылардың жалпы мәдениетін ... ... ... озық ... ... ... ... танымын, дербестігін, мінез- құлқын
жетілдіру көзделеді.
Оқыту процесі сияқты тәрбие ... да ... ... ... Тәрбие ұстанымдары жеке тұлғаны ... ... және ... бойы ... ... тәжірибеге
және ғылыми педагогикаға сүйенеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сай.
Ғылыми педагогика мен халық педагогикасында тәжірибеде тексеріліп,
кеңейтілген , ... ... ... ... ... Оның мағынасы – тәрбие жұмыстары
қоғамның жалпы ... ... Бұл ... ... ... өз ... мақсатын дәл түсінуді, тәрбие
мазмұнын, түрлерін, әдістерін дұрыс таңдап ала ... ... де, ... ... ... ... ... етеді.
Мақсаттылық принципі- тәрбие жүйесіндегі ... ... ... бұл ... ... ... қанат бітіріп үйлесімді
дамуына жол ашып, бағдар беретін халықтық ... ... ... ... бала ... ... алып отырған.
❖ Тәрбиенің өмірмен,еңбекпен, тәжірибемен байланысты болу
принципі. Бұл ... ... ... педагогикада тәрбие өмір сүрген ... ... ... іске асырылып, ата-ананың, ақылды қариялар
мен әже, аналардың, ... ... ... ... , ... ... іске ... тәрбиенің нәтижесі өмір сүру барысында еңбек үстінде көрініс
табады.
... ... ... Бұл ... ... жеке ... оң ... ұжымға жеке тұлғаның ықпалын, ... ... ... жұмыс істеу жастармен жеке
тәрбие жұмысын жүргізуді ... ... ... ... ... оң ... ... емес, оқушының ұжымға
жақсы қатынасын да қалыптастыру.
Оқушыны ұжымға тарту ғана ... оның ұжым ... ... ... ... көпшілік мақсаты үшін күресу сезімін тәрбиелеу. Бұл принцип
халықтық педагогикада :”Ісім жақсы ... ... ... ... отыз ... ... қырық үйден тию”,” Жұмыла көтерген жүк жеңіл”,”Ақылды ауыл
аймақты келер”,”Тентегін ... ел ... үшін басы ... сыздайтын азамат” етіп қалыптастыратынын атап көрсеткен.
❖ Белсенділік принципі.Әрекетке ықтиярлы ... ... ... ... ... табылады. Тәрбие ісі-
екі ... ... ... де, ... ... ... ... ісінде жастар, оқушылар күш жұмсап, ... ... ... ... ... ... :”Болатын бала пысық”, ”Бала
күлкіге тоймас, болбыр ұйқыға толмас”, ”Еріншектің ... ... адам ... де ... ... ”Болар бала бесігінде
жұлқынар, болар құлын желісінде жұлқынар”- деп ... ... ... , ... белсенді жастардың ықпалы зор болатынын дәлелдеген.
Тәрбие ... ... өзі ... ... ... ол ... іске ... тәлім- тәрбие мазмұнының беретін бағыт- бағдарына ... ... ... ... екенін “Ұлың өссе, ұлы жақсымен ауылдас
бол, қызың өссе, қызы жақсымен ... ... деп ... Жеке тұлғаны құрметтеу және ... ... ... ... мейлінше құрметтеу, мейлінше
мол талап қоюды ұсынған. Құрметтеу де, талап ету де, ... ... ... жасау, оқушының бойындағы ... , ... ... ... ... мен ... қою бір-бірімен байланысты. Құрметтеу жастарға
қамқорлықпен назар аудару, көмектесу, ... ... ... ... ... Ал ... қою- адамды қарым- қатынастың
екінші жағы, оқушының ... ... ... , ... ... түрде
талап қойып, тапсырманы орындауын қадағалау, ... ... ... ... ... ... ... :
“Ақырып айтқаннан , ақырып ... ... ... ... ... ... ... алдын кеспе”,- деп
болашағына үміт арту,сыйлау керектігін ... ... ... ұл туса екен, ата жолын қуса екен”,”Тең құрбыңна кем ... жем ... өссе ... ... деп ... ... өссе,
Гүлдей болсын деп тіле” т.б. деп жастарға ... ... ... ... ... бол деп ... –тілек қойып отырған.
❖ Оқушылардың жеке және жас ... ... ... ... ету. ... пәні ... ең ... ұжымдық
қатынасты қалыптастырудың ерекшелігін, оқушылардың ... ... ... ... оны ... ... бірлікте қарайды. Оқушыны ұжымнан бөліп
ерекшелеп те, ал ұжымды жеке ... ... ... ... деп те ... ... Музыка пәні мұғалімі
әр оқушының психологиясын, типін, ... ... ... ... ... жеке ... сай ... негізге алуы ,сөйтіп әр тұлғаға жеке ... ... ... ... педагогикада да ескерілген : “Жаманнан жақсы
туады, атасын айтсаң – ... ... ... ... бір аяқ асқа
алғысыз. ”, “Болайын деген ... ... ... белін бу” – деп ... жеке ... ... ... ... ... әр ... сондықтан тәрбиеде әр балаға жеке келу қажеттілігн ... ... ... ... жас ... ... ... жасқа дейін- патшадай қара, он жасқа дейін қосшыдай ... он ... ... соң ақылшы досыңа бала”,- деп ... ... ... ... ... жүйелілігі, үздіксіз
принципі.Тәрбие- үздіксіз іске асырылатын біртұтас прицип.Жеке
тұлғаның адамдық ... ... ... ... бөлек
тәрбиелеуге болмайды .(А.С.Макаренко өйткені ... ... ... ... ең алдымен ,
оқыту мен ... және ... ... ... ... ... кешенді жүргізуді талап етеді.
Халық бала дүниеге ... әр ... ішкі ... ... ... жүйе- жүйесіне келетінін :
“Бір бала атаға жете туады,
Бір бала атадан өте туады,
Бір бала ... кете ... ... орай әр ... даму дәрежесі, мінез- құлқы сан қилы болып
қалыптасады. “Жетесінде жоқ жете ... ... бала ... ... ...... алдында- қызмет”,
”Арсыз болса, қыз қорлық” сияқты қағидалар, әр түрлі мінез- құлықты болып
дамып келе ... ... ... ... ... ... ... керектігін меңзейді.
Сондықтан да оқу- тәрбие процесінде жеке тұлға, білім беру,
дамыту, тәрбиелеу ... ... Бұны іске ... ... ... мен ... оқушыларға қоятын талабының бірлігі.
Тәрбие процесінің ... мен ... , ... ... мен ... бос ... тиімді ұйымдастырып, оларға
жоспармен , жүйелі, үздіксіз ықпал ету ... ... ... тыс ... жүргізудің
кейбір мәселелері.
Бүгінде балаларды тәрбиелеудің, оларға дүние ... ... бар. Бұл ... ... ... өнері мен көркем
әдебиеттің бірігуі, олардан шыққан туындылар- басты құрал ... ... ... пен ... мәні мен ... арттыратын ең қолайлы
нәрсе- мектеп сахнасы ... ... яғни ... ... ... ... ой- сана ... үйренетін болса, ал ... ... өнер атты ... ... оның адам санасына
әсерінің қандай екенін біледі. Мектептегі ... ... ... ... тығыз байланыста өткізілетін тәрбие шараларының
кең таралған ... ... ... ... кештер,
кездесулер, ойын сауықтар болып табылады. Бұл істерді сыныптан ... ... ... ... ... ... ... Абайдың “Артыңа із қалдырғың келсе, ... ... ... сеп, ... ... ... өз ұлт өнері мен
мәдениетінің тұнығынан сусындап, тарихын ... ... ... ... де ... ұрпақты өнер білім арқылы тәрбиелудің қажеттігі мен
маңыздылығын дәлелдейді. Бүгінгі ... ... ... дүние
тұтқасын ұстап, халық мәдениетін көтеретін азамат. Ұстаздықтың, соның
ішінде ... ... ... ... да ... Мектептегі
музыка мұғалімі өз сабағында білім беруші, ... ... ғана ... ... ... ... Мерекелік кештер мен
концертттерді, түрлі кештерді үйірмелерді ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу барысында балалар өз бетімен ізденуге,
творчестволық қабілетін ... ... ... ... ... ... қиялдарына қанат бітеді. Сондықтан жалпы ... ... ... ... ... өнер атты ... ... жұлдыздары шығармашылығымен таныстыру, ... ой- ... ... ... ... ... бүгінгі күннің өзекті ... ... ... ... іс- тәжірибесінде оқушылармен
сыныптан тыс ... ... ... жүйесінде музыка мәдениетіндегі
рухани дәрежесі мен ... ... ... ... жұмыстарда кемшіліктер мен қайшылықтар бар. Атап ... ... ... бойы ... өмір ... өтіп,
келер халықтық ұрпақ тәрбиесіндегі жинақталған ... ... мен ... дәстүрінің озық үлгілерін ... ... ... мінез- құлықтың етек ... ... ... таяз жат ... кедейшілікке әкеп соқты. Халқымыздың ауыз екі
әдебиетінде, халық ән- ... , ... ... ... ... бола ... оны тәрбие мәселесіне ... ... ар- ... , ... ... ... бара жатқанын
енді ғана аңғардық.
Сондықтан өскелең ұрпаққа музыкалық ... ... ... ең ... ... оқушыларға көркемдік білім беру
мен эстетикалық тәрбиені айтарлықтай толық, өнер шығармалырының , ... ... мен ... ... ... білу ... Осы ... әрбір оқу пәнінің, әсіресе, зор ... ... күші бар ... ... өнерінің эстетикалық
мүмкіндіктерін жақсы пайдалану ... ... мен ... ... ... жөнінде көптеген айтарлықтай тәжірибе жинақталды. Осы мәселе
жөнінде оның ... ... ... ... ... ... және ... көрініс тапты.
Бүгінгі таңда оқушылардың музыкалық- ... ... ... ... ... ... М.Момынов,
С.Ұзақбаев, Ж.Өтемісов,М.Балтабаев т.б еңбектеріне елеулі орын алған.
Ал мектеп сахнасына арналған тәрбие ... ... ... өз ... ... әр ... ... мерекелерге және сынып сағаттарына сценарийлер жазып жинақтаған
көптеген ақын жазушыларымызды ... ... ... ... оның “Тәрбие очерктері” , “Көңілді кештер” атты еңбектерін,
Т.Боранғалиевтың”Мектеп кеші ... ... ... ... ... өрге ... т.б. жинақтарын айта кетуге болады.
Бұл жинақтарда ... ... мен ... ... ... арналған сценарийлердің оқушыларға эстетикалық тәрбие
беруде маңызы зор. Жинақтарда жазылған кейбір ... ... ... ... ... санасына сіңіп кету, олардың бойында ... ... ... ... азаматтық қасиеттердің пайда болуы көзделіп,
елге, жерге, Отанға, ата-ана, ... ұл мен ... ... ... ... ... көмектеседі.
Жеткіншек ұрпаққа музыкалық тәрбие беру ... ... ... ... ... тәжірибесі бар
болғанына қарамастан бұл проблеманың көптеген ... әлі ... ... егер ... халқының музыка өнерін игеруде сабақ
пен сыныптан тыс ... ... ... мен ... мұрасын игеруге тартуда қазақ музыкасының өзіндік ... ... ... ... ... жүзеге асырылса, онда
оқушылардың музыкалық тәрбиесінің тиімділігі анағұрлым ... ... ... жүйелерде пайдалану, халықтық педагогика, ұлттық музыка
тәрбиесі негізініде ... ... онда жаңа ... іздестіру жас
жеткіншектерге рухани тәрбие беру, музыкалық тәрбие беруде ... ... ... дәуірімізде мектеп ... ... ... ... ... ... сабақтың, соның ішінде ән-
музыканың , сабақтан тыс көркемөнер үйірмелерін жүргізудің ... ... ... ... ... оның ... ... тыс жұмыс жүргізудің
мақсаты жастарды білімді, жоғары саналы, өнерлі, жан- жақты етіп тәрбиелеу
болып ... Бұл ... ... мен ... ... ... ... жетілдіру мәселесіне зор көңіл бөлінеді.
Білім беру жүйесінің ажырамас бөлігі ... ... ... және ... тыс тәрбие жұмысын жүргізу.Сыныптан
тыс жұмыстар деп оқушылардың ... ... ... пен ... ... мен ... арттыурға, демалысын дұрыс
ұйымдастыруға мүмкіндіктер туғызатын арнайы ... ... Бұл ... пән мұғалімдері мен ата- аналар, қамқоршы ... ... ... ... ең ... дарындыларды
жүргізеді. Әр педагог сыныптан тыс жүргізілетін тәрбие жұмысының жүйесін
ұтымды ... ... тыс ... ... ... білімін кеңейте, молықтыра түсуге лайықталып, оқушылардың жеке
қабілетін дамыта түсерліктей болғаны жөн. Мұндай ... ... ... ... жұмысының материалының мазмұныдылығы ... ... ... ... ... ... Ең алдымен,
оқушыларға әңгіме тақырыбын ұғындырып, ізденуге ... ... ... ... ... орындай отырып, бұл ... ... оның ... ... ұғынады. Сыныптан тыс ... ... ... және ... ... қалыптасуына
жүргізілген жұмыстардың әсерінің болуын қарастырған жөн. Ол үшін ... ... ... ... оларға түрлі тапсырмалар беріп, әр
оқушының шамасына қарай, нәтиже ... ... ... ... ... ... ... қабілетін арттыру үшін іске үздіксіз
жаттықытурға ... ... өзі ... және ... ... ... іске ... тыс жұмыстарды мазмұнды жүйелі жүргізу арқылы
осы жұмыстар жөнінде оқушылармен үнемі ... ... ... ... жеке ... ... еркін ұсыныстар айтуына шек
қойылмауы керек.
Сыныптан тыс ... ... өз ... ... бір өнер ... бейіміділігін ескере отырып ұйымдастырылады.Осы
мақсатта алуан түрлі ... ... ... мен ... ... ... оқушыларға тәрбие беруде ... ... ... орын ... Қазіргі кезде
көркемөнерпаздар үйірмелері жоқ мектептер кемде-кем.
Халық ... ... ... ... ... ... ... пайдалану мәселері А.Нұғманова,
Т.Тұрсынов,А.Хасанов т.б зерттеулерде айтарлықтай ... ... ... рухани дүниесіне ықпалы зор тәрбие құралы екендігі дәлелденген.
Оқушылар тәрбиесін жаңа ... ... тағы ... ... лекция- концерттер ... ... ... ... курстарды, әсіресе , қазақ ұлттық өнер саласына,
мысалы : айтыс, әншілік, жыр- терме және т.б. ... ... ... ... ... әрі сан ... ... ең алдымен балалардың мектепке дейінгі мекемелерінде басталады. Ал
жалпы білім ... ... ... ... ету- ... ... эстетика
жөніндегі факультативтер,сабақтан тыс уақыттағы көркемөнер ... ... ... ... ... Жыл өткен сайын ортаңғы және жоғарғы
сыныптарда ... жас ... ... ... сабағында, әр
түрлі елдерде өмір сүрген композитор шығармашылығымен, түрлі ... ... ... ... ... ... ... өнер циклының басқа салалары жөнінде қосымша сабақтар ... ... ... шексіз мүмкіндік береді. Сондай- ақ ... ... ... мен ... ... ... ... сағаттарының
алуан түрлі тақырыптары оқушыларға жан- ... ... ... ... ... мен ... мақсат, міндетін, мазмұнын, бағыттарын дәл анықтап,
оны орындаудың ... ... ... ... пәні ... негізігі әдістері мен формаларын ... оны ... ... , ... іске ... ... - алға ... мақсатқа жетудің жолы. Тәрбие әдістері- тәрбие
міндеттеріне жету үшін ... ... пәні ... мен ... ... ... әрекеттерінің жолы. Егер тәрбие әдісі ... ... ... ... ... ... ... арқылы тәрбие міндеттерін шешуге ықпал етеді. ... ... ... баийды, мінез- құлқы, қажетті әдет- дағдылары, іскерліктері
қалыптасады. ... ... ... ... ... мен музыка пәні
мұғалімі өзара байланысты әрекеттерінің ... ... ... ... ... санасына ықпал ететін музыка пәні мұғалімі
қолындағы құрал ретінде ... ... ... бәрі бір- ... тығыз байланысты, оларды классификациялау тек шартты түрде болмақ.
← 1.Сендіру әдісі- оқушылардың ... ... ... әсер ету ... сенімін
қалыптастыарды. Олар әңгіме, әңгімелесу (жаппай,
топпен, жеке), лекция, пікірсайыс, түсіндіру,
көзін жеткізу, ... ... ... ... ... мен ... –адамгершілік-имандылық қасиеттерін, дүниеге дұрыс көзқарасын
қалыптастыру мақсатында пайдаланылады.
← 2.Іс ... ... ... ... ... іс- ... ... спорт, ойын, еңбек, көркемөнер,
жарыс ұйымдастыру т.б.) тәжірибеде ... ... ... ... ... ... жол ... кешірім
сұрау,мәдениетті қарым ... ... ... тұру ... ... ұйымдастыру әдістері- жастардың белгілі әрекеттерді
орындаудың ... мен ... ... мақсатында пайдаланылады.
Адамгершілік нормалары мен ережелері қалай талап етсе, күнделікті өмірде
дәл солай істеуге ... ... ... ету, ... дағдыландыру,
жаттықтыру, керекті мінез- құлықты тәжірибеде қайталау, ... ... ... ... ... мен ... әдістері- бұлар әділ
болса, оқушылардың ... ... ...... ... ... ... т.б.), мақтау грамотасы, оқудағы үздік
табыстары мен үлгілі тәртібі үшін ... ... т.б. ... әдісі- оқудағы тәртіптілігі, жарыстағы (спорттағы,
еңбектегі, көркемөнердегі) табысы үшін ... ... ... ... берген тапсырманы орындамағаны,
тәртіп бұзғаны үшін қолданылады.Олар: ескерту, сөгу,мінеп-сынау, кіналау,
айыптау, ... ... ... ... ... салу ... соң ... мүлікті жөндету, орнына келтірту т.б.
Жазалау әдісі-тән азабын шектіру емес, санаға әсер ету ... ... ... жеке ... ескеріле қолданылса ғана
нәтижелі болады. Жаза жеке оқушыға да, топқа да ... ... ... тым ауыр жаза ... әсер ... Жазалау- негізгі емес, қосымша,
көмекші әдіс болып табылады.
... ... ... –сынау,
кіналау, көтермелеу, мінез- құлқына баға беру
арқылы іске асырылады.
Ынталандыру мадақтау- әдісімен тығызы байланысты. ... ... ... ... ... мінеп-сынау, мінез- құлық тәртібіне
қойылатын талаптарды терең меңгеруге ... ... ... ... қою және ... құрметтеу” сияқты педагогиканың принципіне
сүйенеді.
Мақұлдау- мінеп- ... ... ... іс ... ... ... да, ... бірте мінез- құлық тәртібіне ауысуына
жалғасады.
Мақұлдау ... ең ... түрі ... ... ... Ол жеке ... және ... сипатта болады. Оқушыларды
тәрбиелеуде сынып ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік күші- тек бір оқушыға ғана емес ... ... әсер ... іс- ... ... ... оқушының жеке ерекшелігін ескерген жөн.
Мысалы өз күшіне сенбейтіндерге ... дер ... ... ... ... пәні ... ... қалса, мұндай оқушылардың өзіне
сенімсіздігі оның ... ... ... ... ... оның
себебі, тыңдамаушылық емес, өз күшіне ... ... ... ... ... ... істелген іс- ... асып ... әділ ... талап қоюмен , баланың жеке
басының ... ... , ... ... ... отырғаны
жөн.
Кіналау- ықпалды әдіс.Бірақ ол әділ болмаса, оқушыға қайғы- қасірет
шектіреді. Бұл да ... ... дер ... ... ... ... болуға ынталандырады.
Кіналаудың түрлері – ескерту, сақтандыру,сөгу.
Ескерту- жасау ... оңай ... ... кезде
қолданылады. Ал жиі қолданылса, тәрбиелік мәнін, ... ... ... Егер
оқушы қойылған талапты біле тұрып, оны екінші рет ... ... ... ... қолданылады.Қорқыту арқылы ... ... ... ету ... өтеді.
Сөгу - кіналаудың күшті түрі. Сөгу өтірік, ... ... ... ... бас ... ... ... ( жеке
немесе ұжым алдында). Кейде сөгіс әңгімемен ... онда ... ... болады. Егер оқушы дөрекілігін қайталай берсе, сынып
жетекшісінің ... ... ... ... ... ... тәрбие әдісі және жазалаудың ... ... ... ... жұмыстан, сабақтан, тамақтан шектеуге ... ... ... ... ... ... күшті екенін
ескеру жөн. Тәрбие практикасында бұл сан ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.,
бұлай қолдану оқушыға әсер ... ең ... ... ... ... ... педагогикасында әңгімелесу,
кеңесу, түсіндіру, сенім көрсету, бұйыру, жаттықтыру, әдеттендіру, өтіну,
жаттықтыру, бата- тілек, ... ... ... ... ... жарыс т.б. сияқты тәрбие әдістері бар және осылардың бәрі ... ... ... ісі сан ... ... ұйымдастырылуы мүмкін.Тәрбиенің
ұйымдастыру формасы дегеніміз- тәрбие процесін ұйымдастыру түрлері.Тәрбие
процесін ұйымдастыру ... кең ... және тар ... ... ... ... формасы тәрбие жұмысының тұтас
ұйымдастырылуымен сипатталады: ... ... ... ... тыс ... ... отбасында тәрбиелеу формасы түгел
қамтылады. Тәрбие процесінде сынып ... ... ... қатыспауы,
түгел ұйымдастырылуы, топпен және жеке ұйымдастырылуы ғылыми негізде,
педагогикалық әдебиеттерде қалыптасқан және кең ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа формалары көрініс тапты : әр түрлі
клубтар, ғылыми қоғамдар, ... ... ... ... - ... кино ... алқалы жиындар т.б жарыстар (“Ал, қанеки қыздар !
”, ”Өнерпаздар жарысы”, ”Алтын ... ... ... ”Ән ... сияқты күрделі процесте бір формамен шектеліп,
қанағаттануға ... ... кез ... ... ... байланысты
тәрбиенің жаңа формасын қолдана беруге де ... ... жаңа ... дайын бір ғана тәрбие формасы ... жас ... ... ... шешуі мүмкін емес, сондықтан аталған тәрбие формалары үнемі
бір- бірімен алмастырылып, кезектесіп ... ... ... ... жеке ... ... бір сырлы” дамуы алдымен сабақ ... (Әр ... ... ... іске ... ал ... тыс ... тәлім- тәрбиенің өзге
формалары қолдану арқылы түрлене ... ... ... ұйымдастырылуының шарттары:
1.Тәрбиенің барлық ... ... ... ... - бірі ... ... ... тұрғыда, бірін- бірі толықтыра
, ... , ... ... ... тәрбиелеу үшін оны жан- жақты түгел ... ... ... мінез-құлқын, қажетін, мүмкіндігін біліп, оған жеке- дара
келгенде ғана табысқа жетуге ... ... ... жеке ... ... ... әдістерін таңдау қажет.
4.Жеке адамға ықпал ету ... ... оның ... қалған тәрбиесін ескерген дұрыс.
Осы аталған тәрбие ... мен ... ... ... мен ... ... ... сынып жетекшісі жұмысының
нәтижелі болуын қамтамасыз етеді.
Сонымен ... ... ... жұмыстың негізгі
формалары төмендегіше болады:
--- Оқу жұмысы- оқу ... ... ... іске асырылады.
-- Идеялық- құқықтық тәрбие- бүгінгі таңдағы ішкі, сыртқы экономикалық
әлеуметтік мәселелер, қоғамдық құрылыстың онан әрі ... ... ... халықаралық қозғалыстар туралы, шетелдердегі жағдайлар туралы
оқушылардың терең оқып, үйренуін қамтамасыз ... ... ... ... ... халық университеттері,
мәдени және ғылыми қызметкерлермен, жазушылармен, өнер ... ... ... кештері, ... ... ... ... ... Үгіт, насихат жұмыстары
-- Клубтық үйірме жұмыстары(көркемөнерпаздар, үйірмелері,спорт секциялары,
спорт клубтары, педагогика, ... ... ... ... Жеке ... жұмысының негізгі өзегі, әрине сапалы білім, дағдыны
меңгерту, ... ... ... ... ғылымға
құштарлығыны арттыру. Өйткені оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың көзі-
осылар. Орта арнаулы оқу орындарындағы ... ... ... мен әдістерін жүзеге асыратын басты тұлға- музыка пәні мұғалімі
.
Музыка пәні мұғалімі тәрбие жұмысының ... ... ... ықпал еткенде әрбірі ... ... ... ... ... ... мәселе етіп қоюы керек.
Музыка пәні мұғалімі 1- сыныптан ... ... ... ... ... ... қойып, оның орындалуын бақылап, өзара
көмек ұйымдастырады. Ол ... ... оқу ... ... оны ... ... ... күннің міндеттерін белгілейді.
Музыка пәні мұғалімі тәрбие ... ... ... ... ықпал еткенде әрбір оқушының саналылығын көтеру, жауапкершілігін
арттыру ... ... ... етіп қоюы керек. Мамандығына
бағыттау, қызықтыру жүйелі ... іске ... ... оның ... Тәрбие жұмысында музыка пәні мұғалімі ... ... ... ... ... ... апталықтар өткізудің мәні зор.
Бұл жұмыстарда қосымша әдебиеттермен, зерттеу жұмысының ... ... ... мен дағдысын тереңдете түседі.
Музыка пәні мұғалімі апта сайын ... ... ... шаралар өткізеді. Педагогикалық журналдарды талқылап, ... ... ... Саяси хабар- тәрбие жұмысының ең ... ... Оның екі түрі бар: шолу және ... ... ... Шолу ... ... мәнді оқиғаларды, шет ел жаңалақтары,
еліміздегі ... ... ... ... саси ... ... күндерге, меркелерге, оқиғаларға арналады. Дайындық кездерінде
мерзімді басылымдарды пайдаланған жөн. Дүниедегі ... ... ... таныс болып, оны түсінуге, ... ... ... ... ... ... жинау, түсінікті, сенімді
етіп айтып беру оқушылардың ... із ... ... ... тәрбиелейді.
1.2. Сыныптан тыс жүргізілетін тәрбие жұмысының түрлері
Мектеп оқушыларды әнді өз ырғағымен ән сала ... ... ... ... оны ... ... ... үйретеді.
Хормен ән салу музыка тыңдау және музыка сауаты. Бұл ... ... ... ... басқа екі бөлімі бойынша жүргізген
жұмысында ... ... ... Ән сияқты музыкалық қабілеттерін
дамытудың ең пәрменді ... ... хор ... қалыптастыру
әрбір сабақ сайын жүзеге асырылып отырады. Ән салу жөніндегі берілетін
нұсқаудан ... ... ... ... ... барлық объект
назарда болуға тиісті. Хормен ән салу ... ... ең оңай ... түрі ... ... Бірінші сынып ... ... ... ... ... әнді салуға болады.
Музыкалық тәрбие тек бір ... ... ... ... ойдағыдай және жоспарлы түрде жүзеге асырылады. Ән салу ... оны ... ... ... ... тыңдап алуға тиіс,
музыка сазын дәл меңгеріп, ойда ... ... ... мен ... ... ... ... оны өзінің орындауында басқаға жеткізе ... ... ... хор әні ... ... ... ... қатынасуды,
еріктілікті, есте сақтай білуді, аңғарымдылықты ... ... мен ән ... ... ... ... сүйкімді тартымдылығымен және үлкен
мәнерлілігімен ерекшеленетін халық ... ... Бұл ... ... өз ... ... тілін түсініп, көркемдік талғамын
дұрыс қалыптастыру үшін тамаша материал ... ... ... ... музыкасымен және ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Музыка пәні
мұғалімі тарапынан дұрыс ... ... ... ... ... ... ... түсінеді де бағалайды. Басқа
халықтардың ... ... ... ... ... рухта
тәрбиелеудің тамаша мектебі.
Ән салуды дұрыс жолға қойған кезде ол оқушы ... ... ... ... алуы ... ... орындау- орындаушы коллективтің үлкен ... Ән ... ... ... ... пен ... ... көтеріңкілік, көңіл- күйді талап етеді. Міне, осының барлығы
балаларды дәл түсіп ... ... ... ... ... ... Осы ... бірге көріп, бастан
кешіру коллективті топтастырудың ең жақсы құралы болып ... ... ... ойнау әрекеті үзіліп ... ... ... қабылдап, белгілі бағыт алады. Балаларды
эстетикалық ... ... ... кеңінен
пайдаланылады.
Әрбір оқушының ойнайтын рольдердің ауқымы мен ... ... ... , ... көптеп қатынасқан ойын аса қызықты
болады. Өлеңдері оқу, драматизациялау, ән салу, ... өз ара ... ... ... ... және ... музыкалық
композиция жасау мұндай мүмкіншіліктерді бере алады.
Мұндай ... ... ... ... ... ... дүниесі” деген кітабында келтіреді :
ертегі оқығанда,ертегінің идеясын барынша айқын ... ... ... ... отырған сәтте, балалардың көз алдына ... ... ... ... ойнағандай болады. Бұл әдістің,- дейді автор,-
балаларға әсер еткені соншалық , тіпті олар ... ... ... ... ... оқиғалар барысына өздері ықпал ... ... ... ... ... ынтымақтылыққа жету
мақсатын да педагогтың алдын ала елеулі жұмыстар ... ... ... ... оқушылардың ... ... қол ... ... Балаларды жиі де ұзаққа созылған
репетициялармен ығыр етпеген жөн. Қатысушы ... ... ... ... ... адамдардың мінез- құлқын, қандай эпизод
болсын ... ... ... ... зор ... бар.
Жұмыс бастамас бұрын музыка пәні мұғалімі әрбір ... ... ... алады. Балаларды әрбір ойынға ұқыпты
әзірлеу керек. Осы тұрғыдан алып ... ... ... ... ... болмақ деп жорамалдайтын кейбір мұғалімдердің көзқарасы
зиянды ... ... ... мен ... ... ... ... дамуына үлкен әсер етеді : олардың ... ... ... ... ... ... бола бастайды, қызықты
әңгімелер айтатын болады.
Сыныптан тыс ... ... бірі би ... ... ... Төменгі сынып оқушылар билеуге аса ... Би ... ... ... ... мен іс- ... өзгерістерінің
табиғи қажетін қанағаттандырады. Бұл ұмтылыстарын ... ... ... ... ... ... ... үшін
пайдалану қажет.
Би билеуге үйрету үстінде ... ... ... ... ... ... ... әдепті түрде сөйлесе білу,
педагогтың нұсқауын ынта- ықыласпен тыңдай білуге талап ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бастауыш мектеп балаларынң хоеографиялық оқуына, халықтық,
көпшілік және бал билерін , оңай ... ... ... енеді. Биге үйретуді халық билерінен бастаған жөн, өйткені олар
қозғалыс пен ... бай, ... ... ... ... орын ... билеу ойындарын көрсету үлкен даму ықпалын тек орындаушыларға ғана
емес, ... ... ... өтіп ... ... ... ... сезініп отырған көрермендерге қалдырады.
Осылармен бірге үйірме жетекшісі бұл ... ... ... ... көзі ... қамқорлық жасайды. Бұл ... , ... ... оқуды өткізу барысында
жасалған барлық жағдайлармен қамтамасыз етіледі.
Мынындай да жағдайды ... тура ... би ... ... ... ... қуаныш, рахатқа бөленіп, қызыққа бату
үшін келеді. ... ... ... ... би- ... ... сондықтан оны жасау үшін еңбек пен ұйымшылдық керек.
Оқудың маңызды бөлігі оқушылар үшін қол ... ... ... ... болып табылады. Оларды мектептің барлық оқушылары
орындайды, ... ... ... ... мәні бар. ... ... дұрыс да, сауатты орындауды қамтамасыз ... ... ... ... ... үйірмесі.
Театр- сөз бен әрекет өнерін бейнелеу өнерімен, музыкамен және
т.б. біріктіретін синтетикалық ... ... мүше ... ... ерекшелігінен туындайтын алуан түрлі ... ... ... әр ... дамуы үшін үлкен мүмкіндіктер ашады.
Театр үйірмесіндегі сабақтар ... ... ( ... ... ... ой ... талдауды,
пьесаны идеялық- көркемдік түпкі ... ... ... ... ... ... ... бойында олар ұғына алатын өмірлік
құбылыстар, аумағын, адамдар арасныдағы ... ... ... ... ... ... тұрғыдан бағалауды қалыптастыруға
көмектесуі қажет.
Театр- колективтік өнер. Спектакль - коллективтің ... ... ... ... сабақтары мектеп оқушыларынң колективизм,
нағыз ... пен ... ... сезіну және бағалау қабілеті
, өзіне және басқаларға талап ... ... ... ... ... және ... тиіс.
Өздігінен әрекет ететін театр коллективіндегі барша ұйымдастыру
жұмысы мектеп ... ... ... ... тек ... нәрсе ғана емес, сонымен бірге еңбекте екенін, еңбек болғанда
табандылықты, өздерінің ... ... ... ... ... ... ететін творчестволық еңбек екенін аңғаруға
көмектесу тиіс. Осымен ... ... ... ... ... кәдеге асыруға ... ... ... керек.
Пьесаны саханада көрсету жөніндегі ... ... ... ... ... ... Ол реалистік театр өнері
принциптерінің негізіне құрылады, бұл - ... ... ... ... ... ... комплексін шешудің қажетті
шарты.
Осы өнердің ... ... ... әрекетпен практика жүзінде
танысудың жалпы ... ... бар : ол ... ... ... оларды байқағыштыққа, зейінге, ерік сапаларына,
қиялдай білуге, творчестволық инициативаға, көркемдік ойдан ... ... ... ... ... және ... жәрдемдеседі.
Жетекші мектеп оқушыларына сахналық жағдайларда әрекет жасауға,
өздерінің шамалары ... ... мен ... ... ... ... және бірімен- бірін өзара әрекеті арқылы ... ... ... ... ... ... қиялдың көмегімен өзін ойдан
шығарылған қаһармандардың жағдайына қойғыш, осы ... ... ... ... кететін табиғи қасиеттері мен ... ... ... ... ... үнемі өмірге жүгініп отыруды,
сахнада ... ... ... дәл ... құбылыстармен
салғастыруды және бағалауды талап етеді. ... ... ... ... ... олардың сахнадағы мінез-
құлық шыншылдығының , боямасызыдығының критерийі өмір болып табылатынын
саналы ... ... ... ... ... ... шеберлігіне айрықша назар аударған ... ... ... ... ... ... қатынастары, талап-
талпыныстары, ең алдымен сөз арқылы ашылады. Сахнада да, ... сөз ... ... пен әсер ету құралы болып табылады.
“Сөйлеу - ... ету ... ... ( ... ... ... ... сөздің образдық
табиғатына мән берушілік пен ... ... ... ... ... пен ... сергек сезімталдықтың дамуына барынша дем беріп
отыру, олардың текстің негізінде ... ... ... ... ... ... көмектесіп, қиялын ояту керек. ... : ... ... ... ... ... жасаған кезде
әуелі сөз болып отырған ... ... ... де, ... тұрған нәрсені
жайлы содан кейін барып ғана айтамыз “( К.С.Станиславский)
Театр туралы ... ... ... мүшелерін олар ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен, оның түрлерімен
және жанрларымен, шетелдік және Отандық ... ... ... ... ... ... қоғамдық-
тәрбиелік ролін ашып көрсетеді.
Сахналық әрекетпен ... ... ... ойын-
жаттығулардан, импровизациядан, этюдтерден бастаған жөн ... ... ... ... ... ... де ... рухани
пішінінің қалыптасуына әсер етеді. Сондықтан оқушыларға ... ... еске ... ... және ... дамытуға
арналған жаттығулар мен этюдтердің ... ... өте ... ... керек. Үйірме мүшелерінің өмір ... ... ... ... табатын, творчестволық белсенділік, фантазияның
жұмысын талап ететін тақырыптар мен ... ... алу ... жыл ... ... ... ... басты назар
коллективті құруға, үйірме мүшелерінің жалпы ... ой ... ... ... сахналық сауат ашу элементтерімен практика жүзінде таныстыруға
(ойын- импровизациялар, ... ... ... композиция
дайындау жұмысындағы этюдтер процесіне ) аударылады.
Қуыршақ театры.
Қуыршақ театры үйірмесі ... ... беру ... сыныптан тыс ( мектептен тыс) жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... көретін театрлық тамашалаудың
бір түрі- қуыршақ театры болады.
Қуыршақпен жұмыс ... ... ... ... мазмұнын,
сахналық ситуацияны, қуыршақтың бейнелеу ... ... ... ... ... ... декорациялар мен
монтировкаларды даярлау процесінде оқушылар түрлі ... ... ... айналысуға болатыны мен жан- жақты ... ... ... ... тапқырлық пен конструктивтік қабілеттер,
эстетикалық талғам мен бейнелеу өнері ... ... ... ... білу, көркем образды, бейнені түсіну дами ... ... ... ... тәрбие міндеттеріне
бағытталған. Осыған ... ... ... ... ... ... үйірме мүшелерінің арасындағы өзара қарым- қатынасты
бағдарлап ... өз ... ... үйірме мүлкіне ұқыппен қарау
жауапкершілігін үйретеді.
Қуыршақ театры ... ... ... ... ... сан ... ... Ең бір қарапайым форма- спектакльді ұйымдастырып,
оны өз жолдастарына көрсетуді көздеген ... ... ... ... қуыршақ басын жапсырып, қуыршақтарды жасайды, жасауларды безендіреді-
қоршау мен ... ... ... жаттап үйретеді, спектакльді
ойнайды. Жұмысты осылай ... ... ... ... ... не ... ... не қуыршақпен ойнауға
қабілеттіліктері байқалғанмен, еңбекте және ... ... мен ... бөлу ісін ... ұйымдастырудың басқа да формасы болуы мүкін, мұнда
спектакльді қою ... ... ... мен ... ... ... ... үйірме бөлек құрамы бар жұмыс істейтін екі
топтан тұрады : а).көркемдік безендіру тобы ; ... ... ... ... үйірме күрделі де, ірі постановкаларды
жүзеге асыруда, қуыршақтар мен декорацияны ... ... , ... ... ойынға көп уақыт қажет болғанда ғана ... ... ... ... бір ғана ... ... ... қамти алмайды.
Қуыршақ театры әр ... ... ... ал ... бір ... ... тұрақтап қалуға болмайды. Бірнеше жыл ... ... ... ... ... тұрақты болса да , ... даму ... да ... ... жетілдіру ,
өнерді ... ... ... ... іске бағыттай түседі
Қуыршақ ... ... ... процесінде түрлі бригадалар, топтар
пайда болуы мүмкін ( мысалы, монтировшылар, жарық түсірушілер, музыканттар
). Сонымен ... ... ... ... сияқты театр организмнің
барлық құрамды бөліктерін жинақты мөлшерде ойнайтын болады.
Спектакльмен ... ... ... алу негізгі кезең
болып саналады, бұл белгілі ... ... ... мен ... ... ... ... Пьесаны таңдап алу, ең алдымен , оның ... және ... ... жағынан анықталуы керек. Пьесаның қай
жастағылар екенін анықтаған жөн. Міндетті түрде көрермендерге ... ... ... иіс. ... ой- ... ... түсу керек,
олардың ұғымдарындағы бұрын бар елеспен ... ... ... ... ... типтелінген, жинақталған немесе
жұрттың пікірнше маска киіп алғандай. ... ... ... мен ... - ... ... және типті жағдайларды ғана
бейнелейді. ... да ... ... пьесаларына арналған образдар
жинақталған әрі жоғары ... ... ... ... ... де ... тән характерлері болуықажет.
Рольдерді бөлу тек ... іс ... ... та іс. Үйірмеде жұмысты ... бөлу ... ... ... сол бір ... ... ... аулақ болған жөн.
Бұдан басқа да ... бар ... бір ... жеке алып
қарамай, олардың орындайтын рольдерінің диапазондарын кеңейту ... ... ... ... ... түрі көбірек
қолданылатынын туралы мәселе ( биялайлық немесе аса ... ... ... та ... ие ... ... ... да болсын түрін
таңдап алу, бүтіндей алғанда, спектакльдің мән жайынан ... да, ... ... ... ... жүргізу дағдыларын
игерудің қиындығы жағынан басқару таяқтарына ... ... ... жануарларды ерекше топ етіп бөлге болады.
Қуыршақ- кейіпкердің ... ... ... образы сахнаның
ішкі мазмұнының ... ... ... ... ... сахна
шындығын көрсетуде қаншама қызықты да дұрыс текстер табылғандығына
байланысты ... ... ... оның ... неғұрлым айқынырақ
бола түседі.
Қуыршақ театрындағы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл көрсету , біріншіден,
кейіпкер ... ... , әрі ... ... ... ... анықталады. Қуыршақ театрындағы сахна қимылының
ортақ заңдары кейіпкер мінез- құлқының және әрекет ... ... ... ... ... ... өзі ... жолмен өтеді.
Қуыршақ театрындағы спектакльдің безендірілуі қоршаудан,
декорациядан немесе ( ... ... ... ) ... қимылдың барысында қажет болатын әр ... ... ... ... жұмыс істей жүріп, ... ... ... мен дағдыларды игеруге тиіс.
← Жеткшінің бірінші міндеті- олардың бойында
жұмыстағы негізгі ... ... ... бетімен жұмыс істеуге баулу ( ... ... ... еске ... ... Педагогикалық екінші міндет- ... мен ... ... ... ... жөнінде, декорацияны жасау
жөнінде көркемдеудің ... да ... ... міндеттерін дербес шешіп отыруларын
бақылаған жөн. Өздерінің шешімдерін олар ... ... ... ... тиіс.
← Педагогикалық үшінші міндет- оқушыларды
тапсырма орындағанда ... ... ... ... ... ... спектакльге
пайдаланып, көрерменге көрсетілетіні туралы
білуі тиіс.
Жұмыстың ... ... ең ... ... бірі-
оқушылардың ой- өрісінің дамуы- оларға тұтас ... ... ... ... ... ... шығару ), әсіресе жаңадан бастаған
оқушыларға ... ... ... кездейсоқ тапсырмалармен алмастырудан
қашу қажет, ... бір ... ... ... ауыстыра беруге
болмайды. Бастапқы кезді жұмыстағы негізгі ... ... жөн. ... ... ... ғана, спектакльмен практикалық
жұмыс ... ... ... ... ... тыс ... хор үйірмелері хор
мәдениетін көтеріп, дамыту жолында, ... ... ... ... ... ... ... міндет етіп қояды. Осы бағытта
үлкен ұйымдық және тәрбиелік ,методикалық ... ... : ... тәрбие берудің және оқытудың ... ... ... хор ... басшыларына, мұғалімдерге нұсқау береді,
хор коллективтерін мерекелік концерттерде шығу үшін құрама ... ... ... ... ... пен ... сынып жастарындағы қыздар мен
балалар хоры (1-3, 4-5 сыныптар), ортаңғы сынып ( 5-10 ... ... (1-2, 3-4 ... бола ... және ... ... жастарындағы
қыздар мен балалардың хоры хор ... ... ... ... ... ... мәдениет үйіндегі, Оқушылар сарайындағы
хор үйірмелері (8-11 сыныптар)
Арасындағы аралас хорлар бар. ... ... ... ... қыздар мен
ер балалардан құралады.
Вокальдық-хорлық жұмыстардың міндеттері мен әдістері ... ... ... балалар хоры үшін көрсетілген дағдылар мен
шеберліктерді ... ... ... ... ... ... ... мен қыздардың әлі жетіле қоймаған даусына зер сала ... ... жас ... ... ...... дыбыстарды
-жоғарғы және төменгі дыбыстарды жиі қайталамайтындай – ... ... ... бір ... ... жөн ... ... жастық өзгерістер оқушылардың
бойында он бірінші жаста ... Осы ... ... ер ... ... ... жөн, өйткені оларды дауыс ырғағының өзгерісі тез
байқалады : кеңірдегінің шұғыл қызаруы, ... ... мол ... алу ... ... ... дауыс диапазоының ... ... ... ... ... білінеді. Жетекші ұл
балалардың ... ... ... ... дер ... басқа
партияға ауыстыруға, ал сырқат болған жағдайларда жалпы ... ... ... салу керек. Даусы жаңа сапада байқалысымен ... ... ... әнге ... ... ... жұмсақ мейлінше
қолайлы ықпал жасайды. Кіші жастағы оқушылар үшін қатты ... ... ... және жас ... ... ... үшін қаттылық жеке
мәнерлік тәсіл ретінде орын ала ... ... ... ... ... бір қалыпты жұмысын бұзады, дауыс байланыстарына теріс ықпал
етеді.
Баланың музыкалық даму ... атап ... ... ... және төменгі дыбыс ) мен даусының сипаты және тембірімен
жетекші мейлінше ... ... ... ... ... Сондықтан жетекші
күні бұрын бірнеше ең қарапайым және көп ... ... ... ... ... қатысушыған бірде- бірі таныс бомаса, онда
оған ... ... ... ... Әнді айту ... ... бастап жаттығу жасау, жетекшіге бір ... ... мен ... ... ... ... Қабылданушы
аспаптарда бір ойналған әуенді немесе қайталауға тиіс ... мен жеке ... ... ... ... (Егер оқушы
кіші хорға қабылданатын болса , онда бұл ... 3-4 ... ... ... ... онда 4-6 ... құрылуға тиіс). Бұдан гөрі
толығырақ тексеріп көру үшін кіші жастағы ... үшін ... ... 2 ... ,ал ... үшін 3 дыбысты ойнап, олардан осы
дыбыстардың әрқайсысын жеке әнге қосуды ... ... ... ... ... және ... ... бірден
бөлуге болмайды, өйткені ең алдымен коллективте бір дауыста таза ... ... ... зор. Мұны ... дара тыңдап көру
негізінде сабақтардың ... 2-3 айы ... ... ... ... ... кіші ... есту қабілеттілігі дамымаған балаларды
анықтап ... ... ... ... саны 60-70 ... ... ... хорда көп тапсырмадан , қарқында дыбыс шығарудан сескенбеуге
болады. Бұл ... ... жыл ... оқу ... басында өткізіледі.
Жаңадан қабылданушыларға арнайы дайындық топтары ұйымдастырылады. Бұлар
да өткен жылғы ... ... ... 3-4 ай ... ... ... әрқайсысына арнаулы дәптер толтырады.
Мұнда оның туған жылы, ... ... үй ... ... ... ерекшеліктері ( самарқаулығы, эмоциональдылығы,
белсенділігі) ... ... Бұл ... өсуі мен ... жетілуін
қадағалау үшін ғана емес, сондай-ақ ... ... ... жасап, үйде де, мектепте үлгерімі мен тәртібін қадағалау ... ... ... дауыс жетілуін үнемі бақылап ... ... ... ... Бұл ... ести ... ... хор коллективтері аптасына екі рет сабақ оқиды : кіші
хор
1 1 /2 ... ... 2-3 ... ... орта ... үзіліс жасау
керек., ал үш сағаттық ... екі рет ... ... хор ... баулығанда әнді шырқап ... мән ... Әнді ... ... ... дауысты
қыздыра түспей, сондай- ақ барлық вокальдық - хор ... ... түсу одан гөрі ... ... ... ... ... қызықты болуы тиіс; осы мақсатпен үйреніп жүрген әндерден үзінді
пайдалану дұрыс.
Жетекшінің басты назары ... ... және ... ... ... ... ... дағдысын дарытуға бағытталуы
тиіс. Мұнда дыбыс ... ... , ... ән ... ... ... мұқият қадағалаған жөн (сольфеджио, демеп әндету,
дыбыс қатарлары, үш ... ... ... сауат жөніндегі сабақтарда да кез ... ... ... ... ... пәні мұғалімі оқушылардың тыңдай білушілік мәдениетін,
олардың ой- өрісін кеңейтуді алдын ала ... ... Хор ... тәрбиелеуде жетекшінің түсініктемесі белгілі орын алады.
Қысқаша түсіндіру ... ... ... ... көне ... әндерінің ерекшеліктері мен олардың сол дәуірмен
байланысын толығырақ аша ... ... ... ... ... тереңірек түсінуге көмектеседі. Бұл түсіндірулерден
оқушылар композиторлардың өмірі мен ... ... олар ... ... ... заман туралы, олардың музыкалық тілінің характері
мен ерекшеліктері туралы танысады. Концерттерге, ... ... ... ... тұру, музыкалық кионфильмдер көру өте пайдалы. Музыканы
үнемі тыңдаумен ... ... ... ... қатынасу хорға
қатынасушылардың толық, құнды ... ... ... ... ... беру ... ... түседі, үйренген
шығармаларды орындауда жауапкершілікті арттырады, тыңдаушылардың алдында
эстрадада әндерді мәнерлі де ... ... ... дарытады.
Оқу- тәрбие міндеттерін атқаруда ... мен ... ... ... ... ... және шебер таңдалып алынған
репертуар коллективтің ... және ән айту ... ... арттырып ғана қоймайды, сондай- ақ едәуір дәрежеде оқушылардың
жан- жақты дамуына, олардың адамгершілік ... ... ... ... ... ... жол ... Міне, сондықтан да жетекші тәрбиелік жағынан да, ... ... ... ... –ақ ... жас ... ... жағынан да ең жоғары талап қоя отырып, ... ... ... ... тиіс.
Жеке ән айту.
Жеке ән айту үйірмелерін ... ... ... ақ хор ... мен ... ансамбльдері жанында
қосалқы топтар ретінде ұйымдастыруға болады. Ән айту ... ... ... деректерді , музыка есту ... еске ... ... ... сезімі, жеке ән айтумен
шұғылдануға ынтасы болса, барлық ... ... ... ... ... ... өзі ... білетін әнді орындайды. Мұны
түрлі тональдікте тыңдап көрген ... бұл- ән ... ... мен ... ... ... анықтауға мүкіндік береді.
Егер де әнді тек тыңдап көру ... ... дара ... анықтау үшін аздық көрсетсе, онда қосымша жаттығулар ... ... ... ... арнаулы
журналға тіркеліп отырады да, осылардың негізінде бұдан арғы ... ... ... жеке дара жоспары құрылады.Сондай-ақ жетекшінің
методикалық журналының болуы да қажет, мұнда келесі ... не ... және нені ... ету ... жазылып қойылады. Мұндай
жазулар сабақтардағы ... ... ... ... ... ... ... Бала организмі түпкілікті қалыптаспаған және жасына ... ... бір ... ... өсіп келе ... ... ересектер
үшін маңызды маңызды тапсырмаларды атқара ... Жеке ән ... ... бала ... ... мен даму ... ғылыми негізделген талаптарға сай- іс- ... ... ... ... ... байланысты физиологиясы мен
психологиялық ерекшеліктерін білуге тиіс.
Бүкіл педагогикалық процесс, оқушылардың вокальдық және ... даму ... ... ғана ... сондай-ақ жалпы тәрбие беру
міндеттерін де көздеп ... ... ... ... ... ... үлгерімін қадағалауы, ата-аналармен тығыз байланыс жасауы, ата-
аналарға мектеп оқушыларын әнге үйрету ... ... ... бірі ... түсіндіру қажет.
Үйірме жетекшісінің жұмысында оқушылардың жалпы білімі ... ой ... ... ... ... зор мәні ... музыка туралы, оқушы ... әнге ... ... ... ... бірі ... түсіндіру қажет.
Бұған музыка туралы, оқушы шығармаларын ... ... ... ... шығарманың әдеби текстін талдауды, ақын
туралы мәліметтерді, шығарманың жазылу тарихын ... ... ... ... ... ... үшін ) ... дыбыс
жазбалар тыңдап көруді жатқызуға болады.
Үйірмедегі ... жеке ән айту ... ... ... ( ... ... ансамбль жетекшісімен) тұрақты байланыс
жасап, бала даусын ... ... ... мен ... ... ғана жемісті болады.
Даму процесінде мектеп оқушыларның даусын үш негізгі топқа
бөлуге ... : ... таза ... қалыптасып келе жатқан дауыс,
қалыптасқан дауыс. Өзгерістер оқушылардың есеюімен, ... ... ... және атап ... ... ... ... болады. Алайда жасының есеюіне байланысты бұл өзгерістерді
дәл анықтау мүмкін бола ... ... жеке дара даму ... ... ... болмайды. Кейбіреулерде даму тез өтеді, ал екіншілерде баяу
өтеді.Дегенмен де дауыстарының даму ... ... ... ... ... үш топқа бөлуге негіз бар.
← Бірінші топтың дауыстары (көбінесе 7-1 ... ... ... сипатталды.Бұл топтың
дауыс диапазоны до1 ─ ре1 ─ ре2 ─ ми-бемоль2
← Екінші ... ... ( ... ... ... ... ... олардың кеңірдегінің ... ... ... ... Бұл топтың
дауыс диапазоны шамамен алғанда , си ─ до - ден
ми2 немесе до ─ ре2 ден ми2 ─ ... ... ... ... ... қалыптасқан
жеткіншек қыздардың (15-17 жасқа дейінгі ... ... ... ... шығуы ересек
әйел даусына жақындайды. Бұл сатыға тән дауыс
диапазоны бір октавада, ... ... ре1 ... ... ... ... ... тілдегі кемшіліктер жойылады, жоғары дыбысты есту қабілеті,
интонация қоя білу тазалығы, ырғақты ... дами ... әрі ... ... ... ... ... орындау
машықтаналады (оқушының музыкалық және ... даму ... ) ... бір ... ... хор және ... ... ән айтуға үйренуде идеялық ... ... ... көркемдік талғамға тәрбиелейтін ... мән ... ... ... ... ... ... алдында
концерттер бергенде оқушылардың үлгерімі тексеріледі. Алайда үнемі ... ... ... ... ... жиі ... ... орынды
болып шықпайды, өйткені бұлар жеткіншек әншілердің ... ... ... ... ... ... ... кетуі мүкін. Көптің
алдына шығу жарты жыл ішінде бір-екі рет ғана ... ... ... ... ... ... музыкаға тартудың кең
таралған түрі бола ... ... ... ... мүмкіндік береді,
көркемөнерпаздар үйірмесіне ... ... ... мүшелерін
коллективтік сезімін тударды.
Үрлеме оркестрдің аспаптарымен ойнай ... ... ... жеке ... басталады. Оның мақсаты : үрлеме аспапта
ойнаған ... ... ... аяқ пен ... және ... еркін,
табиғи қалыпта болуын қалыптастырып, еріндік аппараттармен ... ... ... ... ... алып, белсенді түрде ұзақ тыныс
шығаруға негіз бола алатын ойнауға ... ... ... ... және соқпалы аспаптарда ойнаудың техникалық тәсілдерін игеру.
Күнделікті ... ... ... ... музыкалық орындаушылықтың ... ... алғы ... табылады.
Жетекші және дайындау ... ... өз ... тапсырманы басынан аяғына дейін ... ... ... түзетуге қажетті нұсқау беріп, оларды жояды және ... анық етіп ... ... пәні ... ... шығарманы толық немесе
ішінара үйлесімді түрде ... ... ... ... алынған
жақсы орындаушының ойнағанын және жан- жақты ... ... ... ... үйірме мүшелерінің қызығуына жағдай жасап,
олардың ... мен ... ... өте ... ... деп
санауға болады.
Үйірме мүшелері ойдағыдай үйрену үшін оларға шектен ... ... ... түсірмеген жөн, ... ... ... ... ең қарапайым түрінен әлдеқайда
күрделі ... ... ... ... мүмкіндігінше әр алуан
жаттығулар және ... ... беру ... ... жеке ... қатар үйренудің бірінші
жылының екінші ... ... ... ... ... - ... ансамбльдерде (дуэт, трио, квартет) ойнай білу дағдылардың
(интонация жиілігі, күйге келтіру, ырғақтылық, ... әр ... өз ... ... ... білу және т.б. ) арта
түсуіне себепші болады, оларсыз оркестрге қатысу мүмкін емес.
Музыкалық ... ... ... дәл және ... ... ... ... екпін мен динамикалық
белгілерді ... ... ... ... ... ән айту ... ... жағынан онша күрделі емес музыкалық үлгілер оркестрлік
партияларды үзінділері ... ... ... ... ... ... мынанадай творчестволық қатыста болуға дағдыландырылады :
ойын кезінде өз ... , ... ... және оның топтарының үн
шығаруын тыңдау ; жалпы ... ... өз ... ... ... оны автордың көрсетуіне қарай ... ... ... ... ... ... дирижердің қимыл- ишаратын түсініп,
өз орындаушылық шеберлігін соған бағындыру ; ... пен ... ; ... ... оқу .
Оркестр репертуарына енгізілетін музыкалық шығармалар
музыкалық- ... ... ... арнап, үйірме мүшелерінің
мүмкіндігін, қызығы мен ... ... ... ... ... ... репертуарында ұлттық және шетел ... ... ... ... ... ... тпатриоттық сипаттағы шығармалары болуы керек.
Пьеса ... ... ... соң оны ... ... Оны ... қоя, ... нотаны оқудан көз жазбай, үзіндіні
немесе бүкіл ... ... ... ... орындайды. Жиі- жиі
бөгелу оын түсініп, меңгеруге бөгет жасайды.
Оқушыларға ... ... беру ... және ... ... ... ... дамытуда музыка тыңдау үлкен
көмек көрсетеді. Сондықтан жеке сабақтарда ... ... ... ... жазып алынған таңдамалы ... ... ... ... ... ... ... жоғары
мәдениетті кезеңдерді және ... ... ... ... ... ... орындаушылық өнгесіне тәрбиелеп, олардың
әсемдікті түсініп, сезіну қабілеттілігін арттыра ... әр ... ... ... ... ... мәдениетінен алған
білімін жетілдіреді.
Бал билері .
Бал биі үйірмесінің практикалық міндеті ... : ... биге ... қабілетін үйлесімді дамыту, бал блиерін әдемі де
әсем билеуге үйрету, олардың көркемдік ... ... би ... ... ... қабылдап, биді эстетикалық тұрғысынан сын
көзбен дұрыс ... ... ... ... және қарым- қатынас
мәдениетіне ... ... ... ... ... мен жұмыс
методтары мәнге ие болады. Бал билерін іріктеудің ... ... ... ... мен ... ... ... талаптарына
үйлесімідлігі болып табылады. Музка пәні мұғалімі репертуармен ... ... ... өз ... би ... ... сүйіспеншілігі
мен басқа халықтардың би ... ... ... дамытып отыруы
тиіс.
Программа материалы бірнеше бөлімдерге ... ... ... ... тығыз байланысты болғанымен, сонымен бірге әл бөлімнің
өзіне ... ... ... және ... , шеберлік пен дағдыны
қалыптастыру ... ... ... ... ... бөлімі классикалық , халықтық сипаттағы
билер позицияларынан, дене ... ... би ... және ... ... тұрады ; соңғылары жас ... ... ... ... ... ... енгізіледі.
Машықтандыру ... ... ... кез ... барлық
топтарына қажетті, ... ол биге ... ... икемділікті қимыл үйлесімділіг мен ... ... ... ... арналған программадағы
“Би” бөлімі көпшілікке арналған халықтық және ... бал ... ... ... және т.б. ... негіздегі тарихи
бал билерінің бірталайы және қазіргі кездегі отандық және шетелдік бал
билері ... пәні ... ... әр ... ... ... ... алады, ол педагогтың дайындық жағдайына , ... ... мен ... және ... ... ... неғұрлым жарамды материал іріктеп ... ... Жыл бойы ... ... әр ... 2-3 би ... ... мектеп оқушыларынң жас ерекшеліктері
олардың мүмкіндіктері мен қызығуын ... ... ... ... оқушыларына қимыл үйлесімінің, кеңістіктегі және коллективтегі
бағдарлаудың біршама ... ... ... ... сезімнің
жеткіліксіз дамуы тән. ... ... ... ... қатарлық жаттығуларға орын көп бөлінеді, ал репертуар
адымдарға, шоршыма, желдірме ... ... ... қарапайым , бал
билерінен тұрады.
4-6 сынып оқушылары ... пен ... ... ... жақсы жетілген. Олар дене ... ... ... ... ... ... ... де бұл жаста олардың қимылы
дөрекілеу және ... ... ... ... өзі ... ... ... сыныптар оқушыларына жұп билерді аз, ал топтасып билейтін билерді
көбірек беру ... ... ... бал ... едәуір саналы түрде
қызығады. Осы жаста олардың ... ... ... қалыптасып,
талғамы анықаталады, идеялық мұраттары пайда болады. ... ... ... жұмыс істегенде репертуарды іріктеп алуға ... ... ... ... аударылып, көркемдік талғамы мен
творчестволық ... ... ... ... әсер ... ... халықтық билер мен бал билерін ... ... ... оқушыларының өздерінің үйренген композициясын
сауатты, дәуір стилін , бидің ұлттық сипатын сақтай ... ... , жете ... ... ... күш салу ... кештерін ұйымдастырудың , биді ... ... және ... мен ... ... ... ... бар. Жұмыстың бұл формалары болып табылады, оларды бос уақыттарын
колективте жарасты, мәдениетті ... ... ... ақ ... мен орындаудың үлгілерін ... ... ... ... ... ... ... өткізуге белсенді
қатысуға тиіс.
Биге үйретудің толық курсын өткен мектеп ... ... мен ... ... ... ... мыналар
деп есептеуге болады : би бейнелерін жасаудағы ... ... пен ... ... ... ... мектебіне тән
ұстамдылығы мен инабаттылығы, биге сезім мен ойды, ұлттық ерекшелік ... ... ... ... ... ... саналылықпен қарау ;
бидегі форма мен ... ... ... ; ... ... ... мен музыканың жеке элементтерінің ... ... ... ... ... өздігінен білуге ... ... ... ... ... өнер ... сұлулыққа, мәнерлі қимылға
үйретеді, ... ... ... дене ... төзімділігін,
ептілігін және батылдығын дамытады. ... ... ... ... ... оқушылар жалпы эстетикалық және би мәдениетін
игереді, ал би мен ... ... ... ... ... ... қабылдауға көмектеседі.
Хореографиялық үйірмедегі сабақтың негізі жүйелі де бірізді білім
беретін және ... ... ... ... дамытып
тәрбиелейтін программа ... ... ... ... ... ... ... өткізуге де,сол сияқты постановка қою ... ... ... ... және би ... игереді, ал би
мен музыкалық қабілеттің дамуы – хореографиялық өнер мамындығын ... ... орын ... тек қана биде тәрбиелейтін кейбір бір
жақтылық оқушылардың эстетикалық ... ... ... ... ... ... бере алмайды. Хореографиялық өнерге тарту, кең мағынада
алғанда, оқушыларды Чайковскийдің классикалық ... ... ... және ірі ... балеттерімен, би
мәдениетінің қайнар ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен, олардың әшекей костюмдерімен,
мелодиясының музыкалық-ырғақтық құрылысымен, халық ... ... ... ... ... ... маңызы
бар, оқушылар оны сабақта және ... қою ... ... халық мелодиялары мен ырғақтары ... ... ... ... шығармалары болсын, түсінерліктей көркем болуға тиіс.
Постановка қою жұмысы үшін И.Бахтың, ... ... ... Ф. ... ... ... шығармалырын
қысқа үзініділерін пайдалауға болады.
Халықтық билерді оқушыларға ... ... ... сюжеттерден немесе тұрмыстық сипаттағы ... ... би ... ... отырып, оларды түсіндіріп беруге болады.
Сондай-ақ әр ... ... ... ... ... ... биді
жазбалар ... көз ... ... ... ... ... ... пәні мұғалімінің қалауы
бойынша, қимылдық дәрежесі шамалы басқа материалдармен ауыстырып ... ... ... ішінен музыка пәні мұғалімі ... ... ... мен ... ... ... алады.
Соңғы жылдары бастауыш мектеп жасы оқушыларының (7-8 жастағы )
хореографиялық үйірмелерге келуі ... ... ... ... ерте
дамыған дене күші мен ақыл- ойы, ... ... ... ... ... та олар үшін, мысалы, оң немесе сол ... ... ... ... ... тез бұрылу, кеңістікті дұрыс бағдарлау
проблема ... ... ... бұл ... ... ... сипатта болады, олар айналадағы құбылыстарға тікелей реакция
жасау ... ... ... және жиі ретсіздік ... ... ... бастапқы міндеттерінің бірі, жалпы алғанда
, оқушыларға қарапайым қимылдың әсемдігі мен ... ал ... би ... срын ашу. ... ... қимылдар дағдысын
бірте- бірте иегердеі, ... ... ... , ... ... ... жете ... қалыптасуы мен қимылдың дұрыстығы- методиканың ерекше
бөлімі. Сымбаттың ... ... ... ... ... ... ... зор көңіл қоюды, динамикалық ... ... ... ... ... ... ... физикалық және эстетикалық құрылысын
түсінуді талап етеді.
Хореографиялық үйірмеге көбіне балалар арнайы ... ... ... ... ... ... ( ... лрдозды, сколиозды) ,егер ... ... ... ... ... процесінде қимыл сезімі машықтанады, музыканың демеуіне
қимыл сәйкес ... ... ... арақатыстығын
белгілеу дағдысы- жете түсіну мен бұлшық ет ... ... ... ... әр түрлі суреттер бойынша
жүруден басталады.
Кідіріс ... ... ... бір ... ... Би ... осылай үйрену, би образдарын музыкалы би ... бір ... ... түсінуге жол ашады.
Би қимылы сезімін дамыту үшін классикалық, халықтық және тарихи
билердің ... ... ... меңгерілетін әр түрлі үйлесімдерді
бір ізділкпен дамытқан жөн.
2.1.(А). Тәрбие жұмысын жоспарлау.
Оқушылар ... ... ... ... ... және ... ... алады, таңдаған мамандығы
бойынша тәжірибелік ж ... мен ... ... Бұл ... оқу
жоспары мен бағдарламаларына, оқу ... ... ... іс
әрекетіне негізделіп құрылады.Жас маманды қалыптастыру мәселесі ... ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмысы ғылыми негізде жасалған жоспраға байланысты
жүргізіледі. Ол оқу ... ... ... ... ... тұтас қамтиды.Оқушылармен жүргізілетін жалпы тәрбие ... және ... ( ... ... ... ... ... Білім министрлігініңұсынған “Комплексті ... ... ... ... ... ... ... мамандыққа бөлінуі, мінездемесеі ескеріле ... ... ... ... оқу орындарында тәрбие жұмысының осылай (алғашқы
жылдан бітіргенге ... ... ... ... жоспарлауының дұрыстығы
көп жылдық тәжірибеде дәлелденген.
Мектепте перспективтік жоспарын жасау үшін педагогтардан
пәндік комиссия ... ... ... ... іске ... ... ... мен принциптерін, іске асырғанда тәрбиенің
негізгі бағыттары мен ... ... ... бөлімдерінің өзара
байланысы болуы негізделеді.Ағымдағы тәрбие жоспарларында нақты шаралар,
жауапты адамдар, өткізу мерзімі ... ... ... оқу ... ... ... , пәндік комиссияларда, оқушылар кеңестерінде
іске асырылады.Әрине, бұл ... ... а ... ... орын ... ... ... жоспарынан туындап отырады.
Тәрбие жоспарын жасауда төмендегі педагогикалық ... ... ... тыс ... ... ... ... тәрбиенәің
мақсатына, міндетіне, бағытына сәйкес келуі;
❖ 2.Тәлім - ... ... ... ... мақсатына, міндетіне ,
бағытына сәйкес келуі;
❖ 3.Тәлім- тәрбие жұмысы оқушылардың талап- ... ... ... ... мен ... ... пен ... спорт т.б
саладан қабілеттерін ... ... ... ... ... жұмысы жоғары идеялық- құқықтық, ғылыми дәрежеде,
шебер сынып ... ... ... ;
❖ 5.Тәрбие жұмысында оқушылардың жас және жеке ... ... мен ... ... ... ... ... тереңдетіліп, түрлері мен әдістері жыл ... ... ... талаптарға сай ... ... ... ... міндеті, оны шешудің жолдары, әдіс- тәсілдері де
белгінеді. Егер 1- ... ... ... дұрыс көзқарасын,
дүниетанымын кеңейтуге мүкіндік беретін ... ... ... жоғары куртсарда дін, ғылым, ... ... ... ... ... тудыратын өзекті мәселелері сөзсіз
қосылады.
Тәжірибеде жастардың ... ... ... ... ... бағдарлау ескеріледі. Перспективтік жоспарды
директордың ... ... ... ... ... ... ... беру саласындағы сынып жеткшісінің жұмыс
жоспары әр курста жалпы ... ... ... ... сай ... ... тәрбие:
|№ |Жұмыстың мазмұны мен бөлімдері ... ... адам |
|1 ... ... ... |10.10 ... пәні |
| ... | ... |
|2 ... ... ... ... |25.02 ... ... |
| |өмірі- жас ұрпаққа үлгі- өнеге | | |
| ... ... | | |
|3 ... өмір ... |11.11 ... пәні |
| | | ... |
|4 ... үшін- отқа түс- күймейсің” |05.11 |Үйірме мүшелері |
| ... | | |
|5 ... ... ... |14.10 ... мүшелері |
| |бәріміз ( әдеби ... | | |
|6 ... ... бесігім ( баяндама) |28.09 ... пәні |
| | | ... |
|7 |Қос тіл- ... қос қанаты |17.12 ... ... |
|8 ... ... ... ... ... |19.12 |Үйірме мүшелері |
|9 |Отаншылдық сөзбен ... ... |20.12 ... ... |
| |дәлелденеді ... | | ... ... ... мен ... ... ... адам |
|1 |Кионтеатрларға, ... бір ... пәні |
| ... бару,көрген |рет ... |
| ... мен ... ... | |
| ... | | |
|2 ... ... қызықтау ... бір ... пәні |
| | |рет ... |
|3 |Саз ... өткізу. | ... пәні |
| ... жан ... |1 ... ... |
| ... саз ... білесің бе?” | | |
| ... ... ... |2-тоқсан | |
| ... ... ... ... | ... ... |
| ... |2 рет | |
| ... ... ... | ... ... |
| ... ?” | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... Құрманғазы” | ... ... |
| | | | |
| | | ... мүшелері |
2.1.Сыныптан тыс тәлім- тәрбие жұмысын талдау :
1.Сыныптан тыс ... ... ... ... ... Тәрбие жұмысын ұйымдастырушының аты- жөні, қатысушылардың
саны.
3. Тәрбие ... ... үшін ... ала ... ... Жазған ұрандары, шығарған қабырға газеттері. Т.б.
4. Белгіленген ... ... ... одан ... ... ... ... мақсаттың орындалуы.
6. Тәрбие процесінің ең тиімді ,әсерлі, қызықты ... ... ... эмоциялық көрінісі.
8. Тәрбие жұмысына пайдаланылған қосымша материалдар, көрнекі және
техникалық құралдар.
9. Музыка пәні ... жеке ... ... ... ... шашын әсемдеп тарануы.
10. Музыка пәні мұғалімінің ... ... ... ... ... оқушылар алдындағы іс- әрекеті,сөзі мен мимикасы.
11. Музыка пәні ... ... ... ... ... ... пәні мұғалімінің педагогикалық жұмысқа икемділігі,
әдептілігі, педагогикалық тактыны игеру дәрежесі.
13. ... пәні ... ... ұйымдастыра білу, ұжымды
үйіріп ала білу қабілеті.
Орта мектепте лекция - концерт жүйесін
жетілдірудің әдіс- ... ... ... ... ұтымды тәсілдері.
Қазіргі кезде жеткіншектерді ... ... ... ... ... Бұл ... музыка пәні мұғалімі, сыныпта ... ... ғана ... ... ... мен ... ... тәрбие беру ісінде , ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлген жөн.
Сыныптан тыс жұмыстардың бірі ... ... ... ... ... ... іске асады. “Лекция- концерт” деп аталтын
жұмыс түрі оқушылардың ... ... ... ... ... ... бай мұрасымен танысуға терең үңілуіне, ... ... ... , ... ... ... шығармашылығымен танысып,
одан нәр ... ... ... ... ... ... өткізуде қоятын мұғалімге қоятын ... бар. Ол ... ... бір ... болса, істеген ісі сапалы
болмақ. Мұғалім ... ... ... ... ғана ... ... ... шеберлігін ұстартқан жөн. Сондықтан, біз алдында
айтып кеткеніміздей, лекция- концерттер өткізу ... сөз бен ... ... ... ... ... керек. Осы орайда
Б.Сухомлинский ... ... ... ... ... шын ... ... жеткізе түсіндіре алмайды, бірақ ... ... бір өте ... ... сөзбен ғана сезініп түсінесіз. Сөз ... ... ... басып, құлақ күйін еліктіруі тиіс, музыканы түсіндіру
поэтикалық ... ... ... байланыстылығы негізінде жүзеге
асырылады”. Ендеше лектор- ... ... ... ... ... ... ... болуы, тыңдаушыларды қызықтырып, келесі
лекция- концертке деген ынтасын жоғарлатуы ... ... көп ... ... ... ... әрі ... жеткізу, сөйлеу техникасы мен логикасына көңіл қою амалдарды
қамтамасыз етілсе, саздың ... мен ... ... ... ... табу арқылы жүзеге асады. Ал, орындалатын музыкалық шығарма
өзінің ... ғана ... ... әсер ететін мағыналы сөзімен,
үндеуімен қымбат. Бұған сөзді анық, ... ... ... ... ... орындаушылар сол лекция- ... ... жол ... ... дайындаудың мынадай қажеттіліктері бар: тақырып
таңдау, әдебиеттерді ретімен орынды ... ... ... ... ұйымдастыру жұмыстарын қадағалау.
Лекция- концерт өтетін бөлменің эстетикалық талғаммен ... мен ... ... ... жағымды әсер қалдырады.
Бөлме іші таза, қойылған мүліктер ... ... ... сай, ... толы ... сөздер мен нақты, әрі ұтымды суреттер салған
плакаттар ілсе ... ... ... оқу ... ... ... жақсы қасиеттер мен сапалары
қалыптастырады. Мектеп баланың ... ... мен ... ... ... роль ... ... болсақ, баланы
сабақ үстінде ғана тәрбиелеп қоймай, ... тыс ... да әр ... тарту арқылы (мысалы, лекция- концертте ) ... ... ... ... ... жағына, әр түрлі көрнекіліктерді
жасауға қатыстырған жөн, ал соңында әр ... ... ... ... Бұл жағдайда баланың еңбекке деген талпынысы күшейіп, ... ... ... күші ... ... Оқу мен тәрбие ісін
бөліп қарамай, олардың үнемі байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... тәрбиеге негізделгенін есте ұстағаны
абзал.
Дұрыс тәрбие алу ... ... ... ... ... ... ... араласып, сергек жүруніе ... ... сөз, ән мен күй ... ... ... үшін ең ... процесс. Музыканы, әнді тыңдауды бала ертеден сүйеді. Ол
баланың жан ... мен ... ... , ... сезімдеріне зор
эмоциялық әсер ... ... ... ... ... ... ... халықтардың өнері, әндері, композиторларымыздың ... , ... Ақан ... ... Жаяу Мұсаның, Құрманғазы,
Тәттімбеттің күйлері мен ... ... ... ... ... зор. Бұл оның ... ... мәдениетін, өнерге деген
сүйіспеншілігін дамытады. Музыка ... ... ... тәрбие
шаралары мазмұны мен көркемдігі арқылы оқушылардың идеялық көзқарасын
, қоғамға , ... ... ... ... өмір ... ... ... қабылдауға жәрдемдеседі. Сондықтан да музыка арқылы
берілетін эстетикалық ... ... және ... тыс ... ... береді.
Бұл жерде музыка пәні ... ... ролі зор. ... ... ... ... бағдарламасын жасаушы,
өлең,тақпақ, инсценировкаларды ... ... өзі де ... ... ... ... әр түрлі топтарға ... ... ... ... ... ... уақытын дұрыс
пайдалануына көмек көрсетіп, тәртіп бұзуына жол ... ... ... ... ... де ... жөн.
Жалпы лекция- концерттер ... ... ... ... танымдық (лекция- концерт) түрінде жүргізіледі. Мәселен, тақырыптық
лекция- концерттерді ... бір ... ... ... Сағырбайұлы- 200 жаста” т.б.) негізінде жүргізуге болады.
Сонымен бірге мерекелік ... 8 ... ... ... ... ... иеміз Анаға” деген тақырыптарда “Батыр ... ... ... ... ұлы күні ... мейрамына арнайы ұлттық салт-
дәстүрді негізге ала отырып, халықтық дәстүрмен ... ... ... ... ... ... күніне арнап әр түрлі жұмыстар
жүргізу ... ... ... ... негізі етіп, музыкалық
тәрбие беруге болады.
Ал лекция- концерттердің бір- бірінен ... ... ... ... ... ... арнайы тақырыпта,
мерекелерге жоспар құрылып өткізіледі.
Ал, танымдық ... ... ... ... түсінік беру, музыкалық қабілеттеріне ары қарай ... ... бір ... болып табылатын балалардың өнер ... ... ... ... ... ... әр ... жұмыстар жүргізіледі. Мәселен, “Ән табиғаты” деген тақырыпта
лекция жүргізер алдында, оның мақсатын, яғни бұл ... ... ... ... қоямыз ? Қандай тәрбие беруге болады Осыған
байланысты жоспар құрылып ... ... ... ... ... концерттің негізгі мақсаты- табиғаттың адам баласына
тарту еткен сыйы- ән және ... ... ... әңгімелеу, яғни, ән- адам
баласының жүрек сезімін үн, ... және сөз ... ... білетін асыл
мұра екендігі ... ... ... да, ... қайсы бір ән-
күйін, жыр – ... ... ... алып қарасақ, онда тұрмыс- салт
өміріне, белгілі бір тарихи оқиғаға, адамға , заман ... ... ... ой ... ... ... ой- ... өмірлік
тәжірибесі, танымы көрініс табады. ... ... ... ... ақ ерекше бағалап, оны халықтың жаны деп ... ... ... ... ... ... ... көптеген ақын- жазушыларымыз,
зертеушілеріміз өз ойын айтып кетті. Оның ... ұлы Абай ... ... ... ... ... ... жер қойнына кірер денең,-
деп жырласа, қазақ халқының әдебиеті мен ... ... ... досы ... : “Маған бүкіл ... ... ән ... көрінеді”,- деген. Яғни, қазақ халқы бар өмірін туғаннан ... ... , ... ... ... ән ... ... қуанып, әнмен
жазылған. Қазақ халқының әншілік өмірі жайлы , ерекшелігі жайлы ... ... аңыз бар ... ... ... ... жер ... келеді, оның жерге ең
жақындаған кезін ... ... әнді ... қалған, ал ... ... ... ештеңе үйрене алмаған. Құдайдық құдіретімен
келген ән қазақ жерінде, тіпті төмен ұшқан ... ... оны ... ... айтатын болған. Қазақтардан басқа халықтардың әнді ... ... де сол ... сияқты аңыз әңгімелер айтып, нақты сөздермен, ... сол ... ... және де ... ... кездегі жетістіктері
жөнінде ... ... ... мен ... ... әндерін
тыңдатықызып, арасындағы ... ... ... ... ... ... , бұрынғы ... ... ... ... ... бейімдегені жөнінде әңгімелеп, әр түрлі әнді
тыңдатып өздеріне қандай өзгешеліктер ... ... ... Әр ... тыңдатықызып, дауыстар , олардың ... ... ... ... сипаттама беріліп, әр дауыстағы әншілер әндерін күйтабақтан
тыңдату. Шығармаларды ... ... соң, ... сұрақтар қойылып,
пікір алысу бүгінгі өткізілген лекция- концерттің ... ... ... ... ... бұл ... лекция- концертті ешқандай қосымша
жұмыс түрлерінсіз , ... ... ... ... ... ... ... мақсатына жетпей, ... бұл ... ... ... , ынта- ықылассыз жалпылама түрде игереі
сөзсіз. Лекция- концерттерді жүргізудегі басты мән ... ... ... музыкаға деген қызығушылығын, құштарлығын арттыратын
әдіс- ... ... ... Атқарылатын іс- әрекетке
қызықпаған жағдайда оқушының музыка әлемінің ... ... ... нәтижелі игеруі мүмкін емес.
Ұстаздың қысқа да, тұжырымды, һәм ... ... ... ... ... түсінуге ынталандырса, ал орында пайдаланылған
әсерлі, үзінділер ... ... ... жайындағы білімдік, танымдық
әсерлерін тереңдте түседі.Лекция- конццерттерді ... мына ... жөн : ... сабақ барысында күйші Құрманғазы
Сағырбайұлының шығармашылығмен “Кісен ... күйі ... ... ... ең ... ... және күй ... оқушыларға сұрақ қойып,
олармен әңгімелесу; көрнекі және ... ... ... ... ... ; ... музыка әдебиетінен үзінді ... ... ... ... нәрсе күй туралы ... ... ... ұзақ ... айтып кетпеу керек. Ұстаз күйді тыңдап
немесе өзі орындап ... оны ... ... ... ... ... концерттік жүргізудегі осындай жан- жақты жұмыс
түрлері мен методикалық ... ... оны ... ерекшеліктерін
терең түсінуге, музыка тыңдауға мүмкіндіктер ... ... ән ... , ... композиторына немесе ... өнер ... ... мен ... ... Жалпы алғанда, музыка сабағы мен
сыныптан тыс жұмыстардың осы ... ... ... ... ... жан- ... музыкалық-методикалық әдіс- тәсілдерін пайдалануы
арқылы жүргізу-бұл ұстаздың үлкен педагогикалық ... ... ... ... өте көп, оны ең ... ... ... құрастыра білу керек.
Өткізілетін лекция- концертті музыкалы етіп өткізсе, жұрт жалықпай
, қызыға ... ... ой- ... де ... көп ... ... ғана өнер дегенге өнер адамының өзін ғана ... ... сол өнер ... ... әуенімен, сазымен суысындауы керек.
Ол үшін тақырыпқа сай әндер мен билерді таңдай білу ... Әр ... ... аты- жөнін атап, авторлармен таныстырған жағдайда,
оқушылар көңіл –күйіне де әсер етіп, жүргізілері ... ... ... ... ... ... ... оған ән-
күйдің, бидің қажеттілігі болмаса, ... ... ... ... концерт
қойып жіберу керек. Концерт ... ... ... ... ... ойнатуға болады. Жұмбақтар мен викториналарды бәрінен де
көп шешіп, ойынға ... ... ... ... ... жиын ... сынып өз күшімен дайындайды.
Тәжірбиелі музыка ... ... ... мектепте ғана
оқушылардың әдеміліктен, көркемөнер, ... ... ... ... оянады, өзінің музыкалық ... одан ... ... ... алғанда музыкамен байланыста жүргізілетін барлық ... ... ... ... ... оны ... байқаудан соң, әр сыныпты немесе әр оқушының еткен ... ... ... ... ... ... ... сыныптарға үлгі ету-
бұлардың бәрі оқушылардың ... ... әсер ... қуаныш
әкеледі. Оларды келесі концертке немесе өнер ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығы одан да арта
түсетінін байқадық.
Лекция- концерт ... ... сан қилы ... ... сазгерлер шығармашылығымен , өнер жолдарымен таныстыруға мүмкіндік
береді, сондай –ақ ... ... мен ... ... әрі ... жағдай жасайды. Оқушыларға күйтабақ арқылы музыка тыңдату, өнер
қайраткерлерімен мүмкіндік бар ... ... ... ... ... концерттерге өнер сүйгіш балаларды қатыстыру, оларды ... ... бала ... ... те ... ... ... тигізеді. Өткізілетен лекция- концерттердің балалар санасына
тікелей әсер ететіндей етіп ... ... ... ... ... ... ... беру осы ретте басты мақсатымыз болып
саналады.
Бұл жерде ең ... ... ... ... өз ... тарихи деректерге сүйеніп, тақырыпқа үйлестіре толғау ... ... ... ... ... ... айтып берсе,
шәкірттер көңілін ... ... ... : ... ... әрнеге,
Өнерпаз болсаң әр қалан”
деген Абай атамыздың өлеңінде ... зор, өзің ... ... ... із ... шәкірт баулы, ұстаз болып жалықпай тәрбиеле,
өнерге ұмтылмай өрге баспайсың, талаптылық адам ... ... ... дейді.
Мұндай лекция- концерттерді жүргізуге кез- келген мұғалім емес,
соның ... өз ... ... де, ... де ... алынады. Неге
десеңіз, білу бар да білгенді сол қалпында жұрт ... ... беру ... ... жол ... ... жылы ... баурау үшін, жаттанды
жадағай сөз емес, шын өмірден алынған жанды да, ... сөз ... ... жылы сөз ғана ... ... Өнер әлемінің, оның
ішінде ... ... ... ... бір ... ... ... концерттердің мазмұнды , әсерлі шығуы, оны ... ... ... тақырыпта жүргізген екі лектордың лекциясын екі ... ... ... Бірі ... ... жүрегіне сөздермен ғана жеткізіп,
ешқандай ... ... ... ... ғана айта салып,
музыканы жай ғана ... ... ... ... ... ... ... екінші лектор осы мәселенің тарихын, композитор немесе
әнші, күйші өмірін ... ... етіп ... келе, бүгінгі өмірдегі
ол композитор, әнші немесе күйшінің шығармашылық табысын өз ... ... ... баяндап немесе ауызекі әңгімелеп берсе, жұрт ... ал ... ... сол өнер адамы туралы өшпестей із қалады.
Лектор тың ... мен ... құр ... ғана ... ... өз ... , ... сезіммен айтып берсе, тыңдаушылардың
өздерін қатыстырып, олардың ... ... ... шәкірттер көңілін
баурап алады, жалықтырмайды.
Тақырыптас ... ... бір ... ... ... ... Қайталау тыңдаушыларды жалықтырады,себебі
мектеп оқушылары әлі де ... ... ... келе ... ... ... ... тартымды өткен ... тек ғана сол ... өнер ... ... ... ... ... тағы да
сондай лекция тыңдасам екен деген шәкірттер ойында әсер ... ... сол ... ... алған әсерін , өзі де кез- келген
біреулерге дәл ... етіп ... ... ... ... ... лекция- концерттердің санынан сапасына көп көңіл бөлуі қажет.
Лекция- концерттердің ... ... ... ... ... сыныпты
біріктіріп өткізуге болады. Мысалы, 1-2 ... ... ... ... өткізуде композитор, әнші өмірінен
басқа осы таныс есімдер өнернамасын басқа ... ... ... ... қиялына қанат бітіретін тақырыптарды, мәселен әр аспаптың
шығу тарихы, өзіне тән ерекшелігі, музыка ... ... бір ... ... т.б. алуға болады.
Мектепте сыныптан тыс жұмыс жүргізудің ... ... ... мен әлеуметтік жағдайларға байланысты жаңарып өзгеріп отыр. ... ... ... ... Осы негізде мектепте балаларды
тәрбиелеуде “Мұрагер” бағдарламасын ... ... ... ... А.Райымбергенов құрастырды және ... ... ... ... университетінің оқытушылары
М.Балтабаев, ... ... ... ... ... ... ... эксперименталды ән –күй
бағдарламасы, Ш.Құлманова, М.Оразалиева, ... ... ... ... шықты. Бұл бағдарламалардың балаларды
тәрбиелудегі маңызы зор. Осындай ... ... ... ... ... ... ән- күй бағдарламасының ерекшелігі
халқымыздың ... ... ... ... өнер ... ән күй, би
қимылдары, ұлттық ойыны ... ... және ... ... ... ... салт- дәстүрге байланысты өткізілетін
байқаулардан ... ... ... сыныпың ішін әсемдеп, тақырыпқа
байланысты әртүрлі нақыл сөздермен ... ... ... ... ... ... ана, қыз ... “Қыз – қылығымен көркем”,”Қызға қырық
үйден тию”т.б. қанатты сөздер жазылып ілінсе, ... ... ... ... мән- ... қалады. Арасында ... ... ойын ... кештің қыза түсуіне септігін тигізеді.
Сыныптан тыс жүргізілетін танымдық ... ... оқып ... әнші- күйші , ақын- жазушылар өмірімен ... ... ... ... ... ... мұражайларға апару.
Сондай-ақ театр, концерт залдарына ,спектакль мен ... ... ... соң пікір ... ... ... ... ... ... ... шеберліктеріне басты назар аударып,
жетістіктерін талдау.
Талқылау ... ... ... ... ... бас, ... т.б ... өнерінің терминдері төңірегінде әңгіме
өткізіліп, түсіндіріледі. Мұның өзі ... ... ... ... талғамын дамытуға әсерін тигізеді. Оқушылардың өз
ойларын ... ... ... білгені жөнінде ой бөлісуі әрбір көрген
спектакль, концерттерінен алған әсерін, сезімін ... , ... ... бойындағы осындай қасиеттерін , музыкалық ... ... ... ... ... мұғалімі сияқты ешқандай
педагогикалық мамандық жан- жақты алуан түрлі ... ... ... ... ... ... ... мамандық тәрбиесінің қолына
өз елін, оның табиғатын ... ... ... ... ... ... бай матералидарды бермейді. Сондықтан
жалпы музыкалық мәденитепен таныстыруда ... ... ... ... ... ... оятады. Мұғалімнің әрбір ... ... ... ... сай, ... ... ... әрбір сәтін, кездесудің әрбір сәтін ... ... ... ... ... өткізудің жолдарын талап ... ... ... әр ... немесе лекция- концерт, тіпті жай
пікірталастың өзі де ... ... ... тәлім- тәрбиесіне үлкен
әсер етеді.Бос уақыттарын ... ... ... ... ... ... әр ... концерттерге бару, ... ... , ... ... ... бүгінгі күнгі
мәдениетіміздің театрдағы, сахнадағы ... ... ... ... - бәрі де ... музыкалық танымдың деңгейін өсіреді.
Қазіргі музыкалық өнерімізбен аз да ... ... ... ән ... ... сабақтан тыс уақытта
хор сабағын да ... ... Бұл ... ... екі ... ... ... көп дауыстыға көшуге ... ... ақ ... ... де ... дағдыландыру керек. Жас ұрпаққа
музыкалық , ... ... ... бұл өнер ... мәні ... ән ... ... ... ... ... ... көп дауыстылыққа, музыка тілін байытуға ... ... ... тыс ... ... ... , халық ... ... ... ... ... ... ... музыкалық тәрбие жұмысында өнердің бар түрінің
үлгі- өнеге боларлық орны ... Олар ... ... түрде
өсіп- жетілуіне мүмкіндік береді. Қазіргі кезде біздің ... ... ... ... ... ... арқылы өнердің басты
саласы музыкадан тәрбие алуда бар ... ... ... ... ... , алға қойып
отырған ... ... , ... ... ғана ... ... , біріншіден, материалдар жетіспейді. Музыкалық аспаптар
жоқтың қасы болса да ... есту ... зиян ... ... мектеп жасындағы балаларға лайықталып ... ... ... Еңбекті, достықты, адалдықты, ерлікті, өнер- білімді, Отаншылыдықты
жырлайтын әндерден бастау - жас ... ... ... ... ... кейбір оқытушылар лирикалық мәнісі кең. Ол ... ... ... ... ... ... ... лирикалық
түрде образ беруге болады. Сондықтан лирикалық ән ... ... ... ала ... болмайды. Алайда, мектеп оқушыларның жас буынға
арналған репертуарлары болуы керек.
Қазіргі кездегі жиі ... ... ... ... ән сабағын жүргізуші ... ... ... жоқ ... тіпті аз екендігі. Сол үшін жаз ... ... ... оқытушылардың 1-2 айлық семинары өткізіп отыруы
керек. Сол аз мерзімнің ... ... да олар ... ... алып, сол
музыкалық білімдерін сырттай ... ... алар ... ... ... ... ... жүйесі бойынша музыкалық
тәрбие беру бағытында музыка ... ... ... ... ... ... семинарлар уақыттарында
таныстырып, сол бойынша ... ... онан әрі ... ... ... қажет.
Сөз өнері ән мен күй,музыка жасөспірімдердің өмірінде де үлкен
роль атқарады. Яғни сөз ... ән мен күй, ... - өмір үшін де ... процесс екендігін педгогикада теріске шығармайды. ... ... ... деді ... - өнер болса, ол өнер
оқушыны ... ... ... өткізуге , сыныптан тыс
оқуға да ынталандыруға жұмсалатын ... онда ... ... ... ... қатынастар болғаны. Мұғалім өз табиғатында
осындай рольді есте ... ... ... ... ... болу керек. Баланы музыкаға тәрбиелеу өнер әлемінің
түпсіз ... ... ... ... ... барысындағы істеріне
ғана емес, сабақтан тыс жұмыстарда ... ... ... ... іс ... жұмылдырып, музыканың сырларын аша ... ... ... Ол ... ... әр ... сыныптық концерттерде өнер
көрсетуден басталып, бірте- бірте деңгейі де жоғарылай ... ... ... тәрбие мен ... ... ... ... ... қарау, біздіңше дұрыс емес.
Дұрыс жүйелі, алдына ... бір ... ... ... ... ұйымдастырылған музыкалық, эстетикалық тәрбие сабақта
басталып, ... тыс ... ... өріс алып, қайтадан
сабақтармен ... ... ... ... ... оқушы бір лекция - концертке ... ... ... әлемінің құпияларының түрлерінен шағын “зертеу”
жұмысына бейімделеді, олай ... әр ... ... ... ... ... ... өмір жолы туралы әңгімелйді. Оның ... ... ... ... беріледі. Сол арқылы бала
өз ойы тұрғысынан қорытынды ... ... бұл ... ... ... ... баулаудың бастамасы деп атауға болады.
Осындай жүйелі түрде жүргізілетін ... ... ... ... отырған жастардың сыртқы бейнесінің көркемдігі, ішкі
дүниесінің ... ... ... ... ... ... болмақ.
“ Музыкалық тәрбие беруің мақсаты” музыкант ... ... ... адам тәрбиелеу”- деп белгілі ... ... ... сыныптан тыс өткізілетін әрбір жұмыстардың , лекция
концерттердің басты ... ... ... тәрбие беріп
қана қоймай, сол ... ... ... иманжүздікке, адамгершілікке
баулу. Өткізген лекция- концертердің тартымды, ... ... ... ... олардың музыкалық тәрбиенің осы бір түріне
қызығушылығын арттырады және ... ... ... болып өсуіне
септігін тигізеді
Сыныптан тыс өткізілетін лекция- концерт үлгілері мен бағдарламалры және
олардың ... ... ... тәрбие беруде музыка сабағының ... ... ... ... ... жан – ... етіп ... эстетикалық тәрбие беруде мәні зор. Бірақ та бұл ... ... ... ... тыс уақыттарда тәрбиенің бұл түріне көп ... ... ... сыныптан тыс өткізілетін бағдарламалар ... ой- ... ... бір ... түрімен композитор шығармашылығмен
кеңінен танысуға мүкіндік береді. Балаларға ... ... ... ... ... ... мектептегі музыкалық
лектоийлер үлкен роль ... ... және ... сай ... ... балалардың жан- дүниесіне әсер ... ... ... ... іс- ... да күтетін
болады.
Болашақ музыка мұғалімдері осы музыкалық ... ... ... өз ... көтерулер керек.
Сыныптан тыс өткізілетін іс- шаралардың ... ... ... бос
уақытын дұрыс пайдалана білуі, адамгершілік, азаматтық ... өнер ... ... ... ... ... ... оқушыларынң эстетикалық талғамын артыру ... тыс ... ... ... үйірмесі арқылы сабақ процестерімен
байланыстыра отырып ... ... ... ... ... тыс
уақыттарда эстетикалық тәрбие берудің ... түрі бар. ... ... Өнер сүюшілер клубы
← Өнер туралы мектептік кештер
← Эстетикалық мақсаттағы саяхаттар
← Өнерқайраткерлерімен кездесулер
← Пікірталас кештері
← КВН
← Әдеби-музыкалық ... ... ... ... өнер ... ... деп те айтуға
болады. Бұл клубқа мүше ... ... ... бәрінде бірдей өнер
қабілеті бар деп айту қиын. Алғашқы үйірменің алдына ... ... ... әр түрі ... элементарлық түсінік беруден
басталады.
Әдемілікті сүйсіне сезініп, ұнату ... білу ... ... бірден бітпейтінін тек дұрыс ұйымдастырылған тәрбиенің,
алған білімнің нәтижесінде, ең ... ... ... шын ... көркем
шығармаларды оқып үйрен, өнер , техника туындыларын ... ... ... адам мақсатына лайық әсер етуі ... ... ... ... эстетикалық сезімдері мен ұғымдарын дамытып,
тәрбиелеу сыныптан тыс ... мен ... ... ... іске ... Әсіресе әдебиет, ән – күй, ... ... ... ... ... ... және бұларға деген олардың
сүйіспеншілігін шыңдай түседі. ... ... тыс ... өнер ... ... ... ... көп. Бұларға : хор,
оркестр, ... ... ... ... ... ... ... беру ісінің ең негізі- оқушылардың өмір мен
өнегеге деген ынтасын арттыру. Сондай- ақ өмір мен ... ... ... ... та құштар болып, шын өнерді боямадан айыр білу,
сонымен қатар ... ... ... өмір мен ... ... айыр ... етіп ... басты роль
атқарады. Содан кейін үйірме мүшелерінің әрқайсысы өздері ... ... ... ... ... өз ... ... шағын
топтарға бөліп, музыка, мүсін өнерлері мен әдебиет ... ... өнер ... ... ... ... ... Музыка өнері туралы түсінік алғаннан кейін ... ... ... ... Дина туралы ... ... ... және ... ... ... ... мен мазмұны оқушылар жүрегінде жаңа жақсы сезім ... ... әсер алу ... ... дамытады, олардың бойында ұнамсыз
әдеттердің, мәдениетсіздіктің болмауына жәрдемдеседі. ... ... ... - ... , түсінуіне оқушыларды жарқын сезімге, өмір
қуанышына ... ... ... үлкен музыканың ролін зор
бағалай ... : ... ... ... ... симфониялық
үлкен оркестрдің дауысынашейін, екінің бірі ... жәй ... ... ... музыканың барлық түрі ... өзге ... ... симфониялық үлкен музыканың орны бөлек.
Анағұрлым терең мазмұнмен қаныққан ол ... ... ... “,- деп ... ... ... ... біздің мектептерімізде
жағдай жасалса- радиодан ... ... ... ... ... ... ... өткізілсе жақсы болар еді.
Балалар күрделі музыканы жүйелі түрде түсіну үшін ,әуелі
таныс ... ... ... ... әңгімелерден бастаған жөн.Себері
әрбір халықтың музыкасының өзіндік тарихы бар, қазақ ... ... ... ... ... ... олар ... адам күші жетпейтін
сұрапыл күштеріне ... ... ... отырған. Мысалы, орта
ғасырдың алғашқы дәрігерлер жоқ кезінде ауруларды емдеу құралына ... ... ... ... тамыршылар, бақсылар ) пайдалану туралы
әңігмелерден бастау оқушыларды қывзықтырады. Осындай мақсатты көздеген
“Музыка ... ... ... музыка пәні мұғалімі, ең алдымен музыка
дыбыс өнері екендігі, ... ... ... ... ... домбыра
жайында түсінік беріліп болған соң құдіретті күші жайындағы аңыздарға
оқталады. Оған дәлел ... ... ... “Жошы хан” аңыздарын айта
келіп, артынан осы күйлерді тыңдатады немесе ... ... ... кеш ... ... ... ... жасауға, өлең, тақпақ, би инсценировкаларын және костюмдерді
іріктеп алуға жәрдемдесу ... ... ... Ол- ... және ... пәні ... бірлесе отырып,
оқушылардың қайсысы ... қай ... ... екенін
анықтайды,сөйтіп әнді жеке айтушы хормен айтушы, тақпақ ... ... ... ... ... ... музыка пәні мұғалімі өзінің педагогтік ... ... ... ... бір тәрбиешінің өзі басқарған кездегі ... ... ... ... гөрі осы педагогикалық практиканың
кезіндегі оқушыларымен жүргізілетін сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар
оқушылардың ой- өрісіне сай болып, оларды ... ... ... 7-8 сынып оқушыларын пайдалы істерге жұмсауға болады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... оқушылар жиі- жиі лекциялар тыңдап , едәуір
мағлұматтар алып ... ... ... ... ... ... байланысты кештер, әңгіме, лекция,музыка
сағатын ... ... ... ... ... тәрбиенің талаптарын
музыка арқылы жүзеге ... ... ... арнап әр алуан
тақрыптары, әр түрлі композиторлардың творчествосын қамтитын дискілерді,
бейнетаспа және үнтаспаларды ... да ... ... ... және ... ұйымдастырылған
музыкалық кештер оқушылардың өнер туралы, ... ... ... ... қана ... ... ... көркемдік туралы
белгілі бір ой тудырып, көркемдік туралы оқушының ой- ... әрі ... оны ... шеңбері , сондай-ақ музыканың мәнін терң ... да ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кіші мектеп жасындағы оқушыларға әстетикалық тәрбие берудің жолдары мен құралдары21 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін арттырудағы музыка пәнінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың әдістемесі54 бет
Сыныптан тыс музыкалық білім беру40 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
БАЛАЛАРДЫҢ МУЗЫКАЛЫҚ ОРЫНДАУШЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ23 бет
Баланың музыкалық қызметінің мазмұны, түрлері мен формалары23 бет
Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу40 бет
Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу16 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь