Өндіріс және ұдайы өндіріс мәні түрлері

Мазмұны

Кіріспе.......................................................................................................................5

І Өндіріс және ұдайы өндіріс мәні түрлері..........................................................7
ІІ Қорлану қоры - қоғамдық өндірісті ұлғайту ретінде.....................................16
ІІІ Өндірістің ғылыми сыйымды салалары, олардың экономикадағы
жетекші рөлі.........................................................................................................18

Қорытынды.............................................................................................................25

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.......................................................................27
Кіріспе
Қоғамдық ұдайы өндірістің пропорциялары өндірістің әр қилы элементтері мен бөліктерінің калыптасқан арақатынасы және ұдайы өндірістік процестің жеке фазаларының, факторларының, салаларының т. б. арасындағы өзара байланыс пен өзара тәуелділікті сипаттайды.
Қоғамдық ұдайы өндіріс пропорцияларының құрылуы объективті экономикалық заңдар ықпалымен қалыптасатын күрделі әрі қайшылықты экономикалык процесс. Оны орнату, ұстау, өзгерту шаруашылық тетігінің тиімді қызмет етуіне әсерлі ықпал етеді және өз кезегінде сол елдің әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалына, өндіргіш күштерінін даму дәрежесіне, ғылыми-техникалық прогресс қарқыны мен ауқымына тәуелді. Ұлттық экономиканың құрылымы жалпы өнімнің ұлттық салалық құрылымы арқылы керініс алады. АҚШ экономикасының салалық құрылымын мысалға келтірейік. Бірінші. Соғыстан кейінгі жылдардағы маңызды өзгеріс, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының арақатына-сының өзгеруі нәтижесінде сонғысының жалпы ұлттық өнімдегі үлес салмағы 3 еседей азайды. Бұл ауыл шаруашылығында енбек өнімділігінің өнеркәсіппен салыстырғанда қарқынды дамуымен байланысты мүмкін болды. Болжамдарға қарағанда, таяудағы 10—12 жыл ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігінің қарқыңды өсу теңденциясы сақталады.
Ғылым мен техниканы ауыл шаруашылығына кеңінен енгізу, осының кегізінде еңбектің қоғамдасуының өсуі ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы өндірістік байланысты ұлғайтты, сайып келгенде, аграрлық-өнеркәсіп кешенінің (А. Ө. К.) құрылуын тездетті. Экономиканың базалық салаларында казіргі инвестициялық саясат негізгі күшті қолдағы қуаттарды жетілдіру мен қайта құруға бағытталған, яғни тозған өндірістік жабдықтарды жаппай жаңарту процесі жүруде. Қазіргі жағдайда өнеркәсіптің "ескі" салаларының сақталып қалуының шарты практикада ғылым мен техниканың жетістіктерін кеңінен енгізу, сондықтан ағымдық жетілдіру, модернизация, шикізат пен энергияяы үнемдеу, өндіріс процестерін автоматтавдыруды қамтамасыз етуге бағытталған принципті жаңа техника мен технологияны қолдану негізінде жүреді, ол болса айналмалы капиталдың элементтерін үнемдеуге, өндіріс шығындарын төмендетуге мүмкіндік береді. Мысалы, болат қорыту өнеркәсібі практикада болатты үздіксіз құю, оттегі конверторлары және электр пештері сияқты жаңа технология мен өндіріс тәсілдеріне толық көшті. Сөйтіп болат қорыту өндірісіне осы озық технологияны енгізу өвдірістің техішкалық базисіне үлкен төңкеріс жасады. Дәстүрлі салаларда қайта құру мен модернизациялауды жүргізудің мақсаты біріншіден, өте тиімді жабдықтарды енгізе отырып, өндіріс шығыңдарын азайту және осы саланың өнімдерінің бәсекелік қабілетін көтеру. Екіншіден, шаруашылық жүргізудіқ жаңа жағдайына, экономиканың жаңа құрылымына бейімдеу, мұнда жетекші рөл өндірістің ғылыми сыйымды саласына ауысады. Сонымен, құрылымдық қайта құру ең алдымен шаруашылықтың дәстүрлі салаларынын ішінде сапалық өзгерістер есебінен жүргізіледі (әсіресе саланың бөлімдері мен нақтылы өндірісте). Бұл қайта құру жаңа ғылыми сыйымды салалар мен өнеркәсіптің ескі деклүрлі салаларының арасындагы өзара тәуелділік пен өзара байланыстылықты күшейтеді. Ал ертеректе ғылыми сыйымды өнім шығарудағы сала-аралық ағымдардың жаңа бағыттарының пайда болып, дамуына салыстырмалы: оқшаулық тән болатын.
І Өндіріс және ұдайы өндіріс мәні түрлері
Ұлттық экономика құрылымын қарастыруды қоғамдық өндіріс құрылымы түсінігін анықтаудан бастаған жөн. Қоғамдық өндіріс құрылымы деп отырғанымыз, аз мерзімде экономикада әр қилы факторлар ықпалымен, қоғамдық еңбек бөлінісі мен қоғамдық ұдайы өндіріс пропорцияларын сипаттайтын салалардың арақатынасы.
Қоғамдық ұдайы өндірістің пропорциялары өндірістің әр қилы элементтері мен бөліктерінің калыптасқан арақатынасы және ұдайы өндірістік процестің жеке фазаларының, факторларының, салаларының т. б. арасындағы езара байланыс пен өзара тәуелділікті сипаттайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық. Алматы 1990
2. Әубәкіров, Я.Ә., АбдуллаевА.А. «Саяси экономия»Алматы 1991
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» Алматы, 1999
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев
«Экономикалық теория» Алматы, 1999
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева
6. «Заң» Республикалық құқықтық, ғылыми практикалық
журнал Астана
7. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000
9. Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994
10. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. А, 2003
11. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, 2001
14. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002
15.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы
және кәсіпкерлік» Алматы, 2002
16. Ілиясов Қ.Қ., Құлпабаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................5
І Өндіріс және ұдайы өндіріс мәні
түрлері..........................................................7
ІІ Қорлану қоры - ... ... ... ... ... сыйымды салалары, олардың экономикадағы
жетекші
рөлі........................................................................
.................................18
Қорытынды...................................................................
..........................................25
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
.27
Кіріспе
Қоғамдық ұдайы өндірістің пропорциялары өндірістің әр қилы элементтері
мен бөліктерінің калыптасқан арақатынасы және ... ... ... ... факторларының, салаларының т. б. арасындағы ... пен ... ... ... ... өндіріс пропорцияларының құрылуы объективті экономикалық
заңдар ықпалымен қалыптасатын күрделі әрі қайшылықты экономикалык процесс.
Оны орнату, ұстау, өзгерту ... ... ... ... етуіне әсерлі
ықпал етеді және өз ... сол ... ... ... ... күштерінін даму дәрежесіне, ғылыми-техникалық прогресс
қарқыны мен ауқымына тәуелді. Ұлттық экономиканың құрылымы жалпы өнімнің
ұлттық ... ... ... ... ... АҚШ ... ... мысалға келтірейік. Бірінші. Соғыстан кейінгі жылдардағы маңызды
өзгеріс, ... пен ауыл ... ... өзгеруі
нәтижесінде сонғысының жалпы ұлттық өнімдегі үлес салмағы 3 еседей азайды.
Бұл ауыл шаруашылығында енбек ... ... ... ... ... мүмкін болды. Болжамдарға қарағанда, таяудағы
10—12 жыл ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігінің қарқыңды өсу ... мен ... ауыл ... кеңінен енгізу, осының
кегізінде еңбектің қоғамдасуының өсуі ауыл ... мен ... ... ... ұлғайтты, сайып келгенде, аграрлық-
өнеркәсіп кешенінің (А. Ө. К.) құрылуын ... ... ... ... инвестициялық саясат негізгі күшті қолдағы қуаттарды
жетілдіру мен қайта ... ... яғни ... ... ... ... процесі жүруде. Қазіргі жағдайда ... ... ... ... шарты практикада ғылым мен техниканың
жетістіктерін кеңінен енгізу, ... ... ... ... пен ... үнемдеу, өндіріс процестерін ... ... ... ... жаңа ... мен ... негізінде жүреді, ол ... ... ... ... ... шығындарын төмендетуге мүмкіндік береді. Мысалы, болат
қорыту өнеркәсібі практикада болатты ... құю, ... ... ... ... сияқты жаңа технология мен өндіріс тәсілдеріне толық
көшті. Сөйтіп болат қорыту ... осы озық ... ... ... базисіне үлкен төңкеріс жасады. Дәстүрлі салаларда
қайта құру мен ... ... ... ... өте ... ... отырып, өндіріс шығыңдарын азайту және осы саланың
өнімдерінің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ... ... жаңа құрылымына бейімдеу, мұнда жетекші рөл
өндірістің ғылыми сыйымды саласына ауысады. Сонымен, құрылымдық ... ... ... шаруашылықтың дәстүрлі салаларынын ішінде ... ... ... (әсіресе саланың бөлімдері мен нақтылы өндірісте). Бұл
қайта құру жаңа ғылыми сыйымды ... мен ... ескі ... арасындагы өзара тәуелділік пен өзара байланыстылықты
күшейтеді. Ал ... ... ... өнім ... ... жаңа бағыттарының пайда болып, дамуына салыстырмалы: оқшаулық
тән ... ... және ... ... мәні ... экономика құрылымын қарастыруды қоғамдық өндіріс құрылымы
түсінігін анықтаудан бастаған жөн. ... ... ... ... аз мерзімде экономикада әр қилы факторлар ықпалымен, қоғамдық
еңбек бөлінісі мен қоғамдық ... ... ... ... ... ұдайы өндірістің пропорциялары өндірістің әр ... мен ... ... арақатынасы және ұдайы өндірістік
процестің жеке фазаларының, факторларының, салаларының т. б. арасындағы
езара байланыс пен ... ... ... ... ... пропорцияларының құрылуы объективті экономикалық
заңдар ықпалымен қалыптасатын күрделі әрі қайшылықты экономикалык процесс.
Оны орнату, ұстау, ... ... ... ... ... ... әсерлі
ықпал етеді және өз кезегінде сол ... ... ... ... ... даму ... ... прогресс
қарқыны мен ауқымына тәуелді.
Экономикалық процестердің арасындағы байланыс белгілі бір ... ... ... ... былайша бөлінеді:
1.Жалпы экономикалық қоғамдық ұдайы ... ... ... ... сандық арақатынас (мысалы, тұтыну мен қор жинау,
жалпы ... өнім мен ... ... өндіріс құрал-жабдықтары өндіріс пен
түтыну заттары, өндірісі т. ...... ... әр қилы салаларының сандық арақатынасы
(мысалы, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы материалдық пен ... ... және ... ... т. б. ... салааралыққа — сала мен өндіріс ішіндегі ... ... ... мен ... мақта-мата өндірісі т. б.);
4.Мемлекетаралыққа ұлттық шаруашылықтар мен әр қилы ... ... ... ... ... ... ... жалпы өнімнің ұлттық салалық құрылымы
арқылы ... ... АҚШ ... ... ... мысалға
келтірейік. Бірінші. Соғыстан кейінгі жылдардағы маңызды өзгеріс, өнеркәсіп
пен ауыл ... ... ... ... ... ... өнімдегі үлес салмағы 3 еседей азайды. Бұл ауыл шаруашылығында
енбек өнімділігінің өнеркәсіппен салыстырғанда қарқынды дамуымен ... ... ... ... ... 10—12 жыл ауыл
шаруашылығында ... ... ... өсу ... ... мен ... ауыл шаруашылығына кеңінен енгізу, осының
кегізінде еңбектің ... өсуі ауыл ... мен ... ... ... ұлғайтты, сайып келгенде, ... ... (А. Ө. К.) ... тездетті. Соңғысы экономиканың үш
саласының өңдірістік техникалық және ұйымдық шаруашылық бірлігін көрсетеді:
ауыл ... үшіи ... ... ... ... ... ... өзі, ауыл шаруашылығы өнімлерін өңдеу мен оны түпкі
тұтынушыларға сату саласы. Аграрлы өнеркәсіп ... құру ауыл ... ... ... ... бір ... айналдыру
деген сөз.
Екінші. Салалық өзгерістерді сипаттайтын бір ... ... ... үлесінің азаюы. Оны былайшз түсіңдіруге болады. Біріншіден,
өндіру жағдайының нашарлауы, екіншіден ... ... ... ... ... жаңа материалдарды игеру, төртіншіден, табиғат
шикізаттарыиың баламасын өндіретін салалардың ... ... ... ... ... материалдарды тұтынудын төмендеуі.
Үшінші, 60-жылдардан бері өнеркәсіптің үлес ... ... ... бір жағынан, өнеркәсіп салаларының экономикалық өсуімен, әлсіресе,
ғылыми сыйымды, ал екінші жағмнан, ... ... ... ... ... ... төмендеуімен байланысты.
Төртінші. Материалдық өндірістің тиімділігінің өсуі ... ... ... рөлі ... ... соғыстан кейінті жылдарда АҚШ-тың ... оның ... 1,3 есе ... ... емес ... ... ... процесі активті сипат алуда. Өндірістік емес сала ... жеке дара ... ... ... ... ... ... салалар арасында еңбекті
белудің сандық ... ... ... ... өнімнің салалық
құрылымындағы сияқты, жұмыспен қамту саласында да осы ... ауыл ... ... ететіндер үлесі күрт қысқарады ... ... ... ... ... ... (бұл үсітіміздегі 100
жылдықтың 60-жылддрына ... орын ... ... төмендеді). Еңбекті
бөлудегі сандық пропорциялардың ... ... ... ... ... үлесінің артуымен байланысты 80-жылдардың орта ... ... ... бұл ... дәрежесі 60 процентке жетті
және одан да асып ... ... ... ... өзгерістерді қарастырудан
мынадай заңдылықтар туындайды: екінші дүниежүзілік соғысқа дейін еңбек
өнімділігі өңдеуші өнеркәсіп саласында ... ... ... Бұл ... ... ... өнімділігінің басқа материалдық салалармен
салыстырғанда ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда,
материалдық өндіріс салаларының интенсивті даму жолына кешуімен байланысты,
ендірістік емес ... ... ... қарқындырақ өсуіне жол ашылды,
яғни өндірістік емес саланың ұлғаюы, тек ... ... ... өсуі ... ... сол саланың жанды және затқа ... ... ... де ... ... ... бәрі ... экономиканың
тиімділігін көтерудің қажетті шарты.
Қазіргі кезеңде ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... Ғылыми-техникалық революция (ҒТР) қоғамның
өндіргіш күштерін дамытуда жаңа ... ... ... ашып ... Еңбек
заттары мен еңбек құрал-жабдықтары, технология мен өндірісті ұйымдастыру
революциялық өзгерістерге ұшырады. ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қоғамның басты өндіргіш күші —
адамның өндіріс процесіндегі релі мен орны ... ... ... әр қилы тарихи кезеңдерінің критерийі атқарушы қызметтің адамнан
техникаға кешуі, осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... Осы критерийге сай қоғамдық өндіріс
дамуының былайша айтқанда, технологиялық өндіріс әдісінің ... ... ... ... ... Қол ... негізделген ендіріс. Бұл кезеңнің ... ... ... ... ... ... күшеюінде, адам
еңбек процесінің материалдық негізіне, ал еңбек ... оның ... қуат ... ... ... ... ... машина өндірісі. Еңбек
процесінің материалдық негізін машина қалайды, адам оны толықтырады.
3.Автоматтандырылған өндіріс. Өндіріс процесінің ... ... ... ... Адам "өндіріс қатарында" творчестволық, жасампаздық
қызмет атқарады. Мұндай жағдайда өндіріс ... ... ... ... ... де шек ... Бір айта кететін жай,
автоматтандыру процесі өз дамуында бірнеше сатыдан ... ең ... ... ... және ... ... ... автоматтандыру
процесіне. Үстіміздегі жүзжылдықтың 70-жылда-рының орта шенінде ... ... өз ... жаңа бір ... көшті, оның ерекшелігі мик-
роэлектрониканың кеңінен даму ... ... ... ... ... евдіріс нәтижесіңде қаншалықты ықпалы
болатындығын есептеу қиын, дегенмен ... ... ... ... ... ... ... жаңа дәуірді ашып отыр.
Микроэлектрониканы қолдану эконо-миканың барлық саласыңда орын ... ауыл ... ... ... өндірісінде, автомобиль
өндірісінде қызмет керсету саласында т. б. Қазіргі өнеркәсіп роботтарын,
принципиалды жаңа ... ... мен ... ... ... осы микроэлектрониканы игеру негізінде ғана мүмкін болып ... ... ... ... ... автоматтандыруға жол
ашты. 80-жылдарда жобалауды автоматтандыру (Ж. А. Ж.) ... ... ... ... ... т. б. кеңінен даму алды.
Микропроцессорлар энергия ... ... мен ... ... ... ету ... да ... АҚШ шығарған әрбір автомобиль
жанар майды жұмсау мен бөлінетін газдың зияндық дәрежесіне ... ... ... ... ... ... заттардың аз мөлшерлілігі
шикізат пен материагщарды едәуір үнемдеуге мүмкіндік ... ол ... ... ... ... өз ... және оны қолдау
негізінде өндірілетін өнімдер бойынша өндіріс шығындарын азайтады. Белгілі
деректерге сүйенетін ... аз ... ... бір ... ... ... ... кеміген. Осының барлығы микроэлектроника өнеркәсібі
өндірісі мен өнімдерінің тұтыну дәрежесінін тез әрі ... ... ... ... ... ... ... дамуы АҚШ-та
орын алып отыр. ... ... ... ... бәсеке
қабілеттілігін қамтамасыз ету мақсатымен мемлекет фирмаларға үлкен ... ... ... ... ... саласы бойынша
ғылыми зерттеулерді қаржылаңдыру көлемі 500 млн. долл. асқан (БИ-КИ — 1988
ж. 12 ... ... ... ... ... ... ... материалдық өндіріс пен материалдық емес ... ... ... ... ... ... көшіру мүмкіндігін
береді. Кең көлемде жай қол еңбегін ғана ... ... ... ... сатысынан мұның айырмашылығы күрделі интеллектуалды
еңбекті микроэлектроника арқылы жоғары ... ... ... ... ... Шын ... ... өндіріс әдісінің
қалыптасуы жүріп жатыр, оның ... ... ... ... жаңа ... ... ... процесіне үлкен
икемділік, тез өзгеріп тұратын өндірістік және жеке ... ... ... ... ... қолдану мен тарату
көптеген материалдық жэне еңбек шығындарын ... ... ... ... ... ... сыйымдылық дәрежесін күрт көтереді. Тұтас алғанда
экономика жағдайына үлкен ықпал ететін ... ... ... ... ... сипаттайтын жоғары технология салалар кешенін
пәрменділікпен ... ... ... ие ... ... рөлі мен ... өсуі әр қилы ... өндірісі мен оны бағдарламамен қамтамасыз ету, сол сияқты
ақпаратты жинақтап, ... де ... ... ... рөлі мен ... ... еңбектің
күрделілігінің кеп көлемде өсуі, жиынтық ... ... ... ... орын ... байланысты адам факторының маңыздылығы
артады.
Енді ... ... ... ... ... өзгерістердің
қазіргі тенденциясын қарастыруға көшелік, ол барынша жоғары дәрежеде ғылыми-
техникалық революцияның дамуымен сипатталады. Бұл мыналармен ... ... ... ... ... жаңа
технологиялар, осымен байланысты ұлттық экономикаиы қайта құруды талап
етеді. ... ... ... интенсивті қозғалыс пен өзгерістер
ғылыми-техникалық жетісгіктердің қолдану ... ... ... ... ... ... дәрежесінін көрсеткіші.
Қазіргі кезде ғылым мен техниканың дамуының негізгі ... ... ... ол ... ... коғамдық өңдірісті одан әрі
интенсивтенуді мына негізде қамтамасыз етеді: ... ... ... мен ... ... әрі ... тұрғыдан таза
технология негізінде қайта құру, өндірілетін ... мен ... ... ... жақсарту, өнеркәсіптің ғалымды
көп қажет ететін салаларын одан әрі ... және ... ... ... ... ... ғылым мен техниканың соңғы жетістіктерін екгізу
жолымен өндірістік емес ... ... Алға ... ... ... шешу жолы ... ... саясатын, ен
алдымен инвестициялық саясатының икемділігіке тәуелді. Кейнсиандық модель
жалпы ұлттық өнімнің өсу ... ... ... ... ... реттеуге белсенді араласуын ... ... ... инвестициялық саясаты күрделі қаржы көлемін сандық
тұрғыдан өсіру арқылы өндіріс ... ... ... Жаңа
классикалық теориянын кейнсиан концепциясынан айырмашылығы, мемлекеттің
экономикаға араласуы рынок қызметіне ... ... ... ... деп есептейді. Жаңа классикалық көзқарастардың ... ... ... ... басты мақсаты өндірістің сандық өсіміңде емес,
оның тиімділігін арттыру-да, ең ... ... ... табу жолында. Жаңа
классиктердің теориялық ... ... ... ... ... атнен мемлекеттік саясатында практикалық шешім тапты.
Бұл саясат рыноктық тетікке арқа ... ... ... мен жұмыс күшінің
салааралық ауысуы белсендірек болады, экоиомиканы құрылымдық қайта қүру
мүдделілігі, қоғамдық ... ... ... ... Бір
айта кететін жай, қазіргі эксномиканы қайта құрудың мәні сандық өлшемдерді
өзгертуде ... ... ... жаңа ... кетеруде.
ІІ Қорлану қоры - қоғамдық өндірісті ұлғайту ретінде
Қоғамдық өндірісті интенсивтендіру ... ... ... ... ... жаңа инвестициялық саясатты ұсынады. Мұнда
оптималды құрылымды қамтамасыз ету мақсатымен негізгі күш ... ... ... ... оның ... ... ... яғни
инвестицияның ұдайы өндірістік салалық және технологиялық ... ... ... ұдайы өндірістік құрылымы өндірісті қайта күру
және жаңартумен өндіріске қосымша материал және ... ... ... ... ... үлғайту инвестицияларының арасындағы қатынаспен
анықталады. Мұнда оптималдылыққа біріншісінің үлесін арттырып, екіншісін
кеміту арқылы ... ... ... ... ... ... оның ... шаруашылық салалары бойынша белінуі. Мұнда
оптималдық өндірістің ғылымды көп ... ... ... ... ... ... ... технолгиялық құрылымы негізгі капиталдың активті
бөлігіне маши-налар, жабдықтар т. б. ... ... ... ... бөлігіне — үйлер, ғимараттар т. б. күрделі қаржы арасындағы
арақатынасты керсетеді. ... ... ... ... ... жүмсалатын инвестиция үлесін арттыру арқылы жетуге болады. Дамыған
елдер үшін 70—80-жыл ішкі салалық құрылымдық өзгерістер тән ... ... ... ... ең ... ... өнеркәсіпте.
Өңдеуші өнеркәсіпте құрылымдық өзгерістерді ... ... ... ... даму алды.
Құрылымдық өзгерістерді талдау үшін басқада көрсеткіш ... ... екі ... арасыңдағы ұқсастық индексі (5), ол шын мәнінде
құрылымдық өзгерістің индексінің айнадай көрінісі 5 = 100 — С. ... (8) ... ... ... ... ол ... нөлге дейін
ешқандай құрылымдық ... ... ... осы ... ... құрылымдық өзгерістерді немесе құрылымнын толық инверсиясын
сипаттайды.
Әрбір кезеңдегі ... ... ... ... жағдай деп
қарауға болады, ол мынаған тәуелді:
а) өнім өндірудің жалпы өсу қарқынына және
б) салалық эстетикалық өсімге.
Соңғысы өнім ... ... ... ... ... өсу ... ... Осыған орай өнеркәсіптің салалық керсеткіш-терін үш
топқа белуге болады:
Өсудің жоғары эластикалық ... яши ... ... өсу ... тұтас
алғаңда өңдеуші өнеркәсіптің орташа жылдық өсу ... асып ... ... мүндай салаға ең алдымен ғылымды қажет ететін ... өсу ... ... жуық, яғни орташа жылдық өсу қарқыны шамамен
өңдеуші өнеркәсіптің орташа жылдық өсімімен бірдей. Эластикалық есу темен,
яғни орташа жылдық өсім ... ... ... ... жылдық өсімінен
төмен.
ІІІ Өндірістің ғылыми сыйымды салалары, олардың экономикадағы жетекші
рөлі
Өнеркәсібі дамыған елдерде ... ... ... ... ... революцияның негізгі бағыттары мен ауқымын анықтайтын өндірістің
ғылыми сыйымдылығы жоғары салаларга біртіңдеп ауысуда. ... ... ... ... ... түсінуге болады? Мысалы, американдық
статистика оған ... ... ... сгій ... ... Ғылыми-зерттеу және конструкторлық сынақ жұмыстары саласында атқарылған
құн оны таза сатудан түскен сомадан 3,1 ... ... ... шарт.
б)Жалдамалы қызметкерлер ішінде ғылыми-техникалық қызметкерлер үлесі 6,3
проценттен жоғары болуы керек (еңдеуші енеркәсіп бойынша ... ... ... ... ... ... ... болуы керек
(экспорттық бағалау әдісімен анықталады).
Көрсетілген критерийлерді ғылымга жұмсалған қоғамдық қажетті шығындар деп
қарастыру ... ... ... жұмыстарына жұмсалатын шығындары
қоғамдық қажетті дәрежеден асатын салалар ғылыми сыйымды болып табылады.
Осы критерийлерге ... ... ... кеп ... ... салаларга
мыналар жатады: жалпы машина өндірісі, ... ... ... ... Өз ... осы ... өз ішінде
ғылыми сыйымдылығы өте жоғары 24 сала бөлінеді.
Өнеркәсіптің ғылыми ... ... ... ... ... ... ол болса бүкіл өвдеуші өнеркәсіп бойынша осы ... ... ... ... ... Мысалы, АҚШ-тың өңдеуші өнеркәсібінде
ғылыми сыйымды салалардың ... таза ... үлес ... 25 жылда
(1960—1985 ж.ж.) 15 процентке өсіп — 47,1 ... ... ... ... ... 18 саласының жарты өнімі бес жетекші саланың ... ... ... ғылыми сыйымды саласының қарқынды дамуы жиынтық ... ... ... қайта бөлуді талап етеді. 1950 жылдан 1986 жыл
аралығында өнеркәсіптің барлық дәстүрлі салаларында ... ... ... да, ... де азайды. Егер 1950 жылы екі саланың
үлесіне ... және ... ... жұмыс істейтіндердің 20 проценті келсе,
ал 1986 жылы олардың үлесі екі есе қысқарып — 11,2 ... ... ... ... ... ... саны 1,5 есе азайды. Қара
металлургияда ... ... ... едәуір қысқарды — 1950 жылы ... 1986 жылы 3,8 ... ... ... ... ... ... біз
атаған 5 (бес) ішкі салада жұмыс істейтіндер үлесі осы мерзім ішінде 25,5
проценттен 37,9 процентке ... ... Ал ... есептеуде осы 35 жылда
жұмыс істейтіндер саны прибор өндірісінде — 2,4 есе электро-никалық және
машина өндірісінде — 2 ... ... ... және ... ... — 1,4 есе ... Тұтас алғанда осы салалардағы жұмыс істейтіндер
1950—1985 жылдар аралығывда — 1,7 есе өсті.
Өнеркәсіптің ғылыми сыйымды салаларына тек ... өсім ғана ... ... тән. Ен ... ... ... ... өсу қарқыны басқа
салалармен салыстырғанда — 2,5—3 есе жоғары. ... ... ... ... өсуі осы саланың қазіргі жоғары ... ... ... ... ... әр жыл ... бөлінетін
күрделі қаржының үштен бірі және өңдеуші өнеркәсіптегі ... ... ... 75—80 ... осы ... ... тиеді. Болжам
есептеулерге қарағанда АҚШ-тың ... ... ... ғылыми
сыйымды салалар үлесі — 33—34 процентке жетеді, ал 1980 жылы бұл көрсеткіш
— 29,8 процент құраған. ... 29 ... ... өнеркәсібінде машина жасау өндірісі кешендері маңызды
орын алады, оған мына салалар тобы жатады; ... ... ... ... ... ... ... электротехмикалық машнна жасау
өндірісі, приборлар жасау өндірісі, металл өңдеу өңдірісі. Машина ... ... мен ... жаңа ... ... ... ... кез келген саласының материалдық базасын жаңартудың,
өндіріс пен басқарудың және ... ... ... ... ... өңдеугаі өнеркәсіп орындарының 30 ... ... 44 ... жәни ҒЗСК-ке жұмсалатын жеке меншік капитаддың 70
процентке жуығы осы кешендердің үлесіне ... ... ... ... ... мол сала ретіндегі рөлі өсіп отыр. Мысалы, АҚШ-та
соңғы 30 жылда негізгі капиталды жаңарту жэне үлғайту ... 1,5 трлн ... ... баға ... ... жасау өндірісінің өшмдері жұмсалды.
Күрделі қаржының еңдеуші өнеркәсіптің негізгі ... ... ... ... көпшілігі өндіріс процесін автоматтандыру жабдықтары.
Тек, 1980—1987 жылдары жабдықтың ең бір жанд түріне — ... ... (ЭВМ, ... ... ... және ... приборлар)
жұмсалған күрделі қаржы жылына орта есеппен—13 процентке өсіп ... ... ... машиналар мен жабдықтарға
(негізгі) капиталдың ... ... ... ... ... ... аяғывда 44 процентке жетті, бұрынғы 25 процент орнына (1980 ... одан әрі ... ... ... энергияны және
еңбекті үнемдеуді қамтамасыз ... ... және ... ... машиналар мен жабдықтарды пайдалану негізінде шаруашылықты
қайта құруды тереңдету мен ... ... ... ... релі ... ... ... Бағдар бойынша 2000 жылы өңдеуші
өнеркәсіптің өнім көлеміндегі оның үлесі — 40—50 ... ... ... ... салаларына капитал мен жұмыс күшінің активті
ауысуының және дамуының тұрақты қарқыны нендей себептерге байланысты?
Біріншіден, дәстүрлі саладағы ... ... ... ... ... ... ... келтіреді және жинақталған капиталды
пайдаланатын жаңа салаларды іздеуге мәжбүр етті.
Екіншіден, ... ... өнім ... ... ... кеп жоғары
сұраныстың орын алуымен сипатталады. Мысалы, 80-жылдың орта шенінде ... ... ... ... жабдықтау мүмкіндігінен 1,5
есе кеп болды ... 1984, 29 ... ... бұл салалар жоғары енбек
өнімділігімен сипатталды, олай болса өндіріс шығындары төмен ... ... ... ... бірлесе отырып, бұл орта пайда мөлшерінен
анағұрлым көп қосымша ... ... ... ... ... өзі ... ... және бұған жаңа капитал ауысуын күшейтеді.
Төртіншіден, өнеркәсіптің ғылыми сыйымды ... тән ... ... ... ... баға ... өзгертпестен өндіріс көлемінің
өсімі мен кепілді өткізу рыногын қамтамасыз етеді. Бұдан ... ... ... ... ретінде осы, салаларға әр қилы ... ... ... ... ... ... жағдайда бұл салалардың ... ... ... ... ... мен ... ... алғанда төмендігі.
Алтыншыдан, ғылыми сыйымды өнімдердін әлемдік рыногында бәсеке күресінің
тұрақты шиеленісуімен ... ... ... бәсеке қабілетін үстау
үшін мемлекет жаңа салалардың дамуын жан-жақты қолдайды.
Ұзақ жылдар бойы ауыр экономикалық дағдарыс жағдайында болған ... ... да ... ең алдымен қара және түсті металлургия,
автомобиль өндірісі, су ... ... т. б. ... аса ... өзгерістер байқалады.
Экономиканың базалық салаларында казіргі инвестициялық саясат негізгі
күшті қолдағы ... ... мен ... құруға бағытталған, яғни тозған
өндірістік жабдықтарды жаппай жаңарту процесі жүруде. Қазіргі жағдайда
өнеркәсіптің "ескі" ... ... ... ... ... ... ... жетістіктерін кеңінен енгізу, сондықтан ағымдық ... ... пен ... ... ... ... ... етуге бағытталған принципті жаңа техника мен
технологияны ... ... ... ол ... ... капиталдың
элементтерін үнемдеуге, өндіріс шығындарын төмендетуге мүмкіндік береді.
Мысалы, болат қорыту ... ... ... ... құю, ... және ... ... сияқты жаңа технология мен өндіріс
тәсілдеріне толық көшті. Сөйтіп болат ... ... осы ... ... ... техішкалық базисіне үлкен төңкеріс жасады.
Дәстүрлі салаларда қайта құру мен модернизациялауды жүргізудің ... өте ... ... енгізе отырып, өндіріс шығыңдарын азайту
және осы ... ... ... ... ... ... жүргізудіқ жаңа жағдайына, экономиканың жаңа ... ... ... рөл ... ... сыйымды саласына ауысады.
Сонымен, құрылымдық қайта құру ең ... ... ... ... ... өзгерістер есебінен жүргізіледі (әсіресе саланың
бөлімдері мен нақтылы өндірісте). Бұл қайта құру жаңа ... ... мен ... ескі ... ... ... ... пен өзара байланыстылықты күшейтеді. Ал ертеректе ғылыми сыйымды
өнім ... ... ... жаңа ... ... болып,
дамуына салыстырмалы: оқшаулық тән ... ... ... емес ... ... ... ықпал етеді, ғылым мен техниканың
жетістіктері оның ішінде ... ... ... ... ол ... ең ауыр ... көп ... ететін процестерді автоматтандыру
мүмкіндігін берді. Мысалы, АҚШ-та орнатылған ЭВМ-нің 65 проценті өндірістік
емес ... ... ... Осы салаға жүмса-латын бүкіл күрделі қаржының
жартысынан астамы есеп-теу техникалары мен мекеме машиналарын сатып алуға
кетеді. ... емес ... ... революция
жетістіктерін енгізіп, оның техникалық құрылымын ... ... ... емес ... ... ету ... ... оның ұдайы өндірістің интенсивті даму ... ... ... ... ... ... ... он жылында өндірістік емес
саланың құрылымында түбірлі өзгерістер күтуге болады және ... ... ... ... одан әрі дамуы мен еңбек белінісінің
тереңдеуі орын ... емес ... ... ... ... ... жөн ... қазіргі кезеңдегі ғылыми жұмыстар мен ... ... ... өндірістің құрамында ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... жаңа бір ... орын алып отырғандығын
айту керек. Мысалы, 1989 жылы АҚШ-тың ... ... — 105 ... ... (1982 ... ... бағамен), ал оның жалпы ұлттық ... ... — 2,56 ... Бір байқалатыны, гылымға жеке капитал ... ... есіп ... Оның себебі де түсінікті, ейткені әлемдік
рыноктағы есіп отырған бәсеке ... ... ... жеңіп шығамын
деген фирмалар ғылыми-техникалық прогреспен ... ... нық ... ... бір жәй, ҒЗКС-ға белінетін каражаттың ... ... ... ... Өз ... ... белінуін өндеуші
өнеркәсіп салалары бойынша ... ... оның ... көпшілігі (70
процентке дейін) ғылыми-техникалық прогресті анықтаушы салаларға кетеді
екен.
Қорытынды
Қорыта ... ... ... ... ... ... экономикалық заңдар ықпалымен қалыптасатын күрделі ... ... ... Оны ... ... ... шаруашылық
тетігінің тиімді қызмет етуіне әсерлі ықпал етеді және өз ... ... ... хал-ахуалына, өндіргіш күштерінін даму
дәрежесіне, ғылыми-техникалық прогресс ... мен ... ... ... салаларында казіргі инвестициялық саясат негізгі күшті
қолдағы қуаттарды жетілдіру мен қайта құруға бағытталған, яғни ... ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда
өнеркәсіптің "ескі" салаларының сақталып қалуының шарты практикада ғылым
мен техниканың жетістіктерін кеңінен енгізу, ... ... ... ... пен ... ... өндіріс процестерін
автоматтавдыруды қамтамасыз етуге бағытталған принципті жаңа ... ... ... ... жүреді, ол болса айналмалы капиталдың
элементтерін үнемдеуге, өндіріс шығындарын ... ... ... ... ... өнеркәсібі практикада болатты үздіксіз құю, оттегі
конверторлары және ... ... ... жаңа ... мен ... ... ... Сөйтіп болат қорыту өндірісіне осы ... ... ... ... ... үлкен төңкеріс жасады.
Дәстүрлі салаларда қайта құру мен ... ... ... өте ... жабдықтарды енгізе отырып, өндіріс шығыңдарын азайту
және осы ... ... ... қабілетін көтеру. Екіншіден,
шаруашылық жүргізудіқ жаңа ... ... жаңа ... ... ... рөл ... ғылыми сыйымды саласына ауысады.
Сонымен, құрылымдық қайта құру ең ... ... ... ... ... өзгерістер есебінен жүргізіледі (әсіресе саланың
бөлімдері мен нақтылы өндірісте). Бұл ... құру жаңа ... ... мен ... ескі ... ... ... өзара
тәуелділік пен өзара байланыстылықты күшейтеді. Ал ертеректе ғылыми ... ... ... ... жаңа ... ... болып,
дамуына салыстырмалы: оқшаулық тән болатын. Ғылыми-техникадық революция
өндірістік емес салалардың дамуына ... ... ... ... мен техниканың
жетістіктері оның ішінде микроэлектроникаларды кеңінен пайдалану орын
алады, ол ... ең ауыр ... көп ... ететін процестерді автоматтандыру
мүмкіндігін берді. Мысалы, АҚШ-та орнатылған ЭВМ-нің 65 проценті өндірістік
емес саланың үлесіне ... ... ... ... өнім ... ... зерттеу бюджетіндегі қаражаттың құрылымы да маңызды. Өнеркәсіп
фирмаларының ... ... кеп ... ... ... ... ғылыми-
зерттеулер мен жұмыстар шығындарын азайтуға және өндіретін тауарлардың
бәсеке қабілетін кетеруге ... Бұл ... жаңа өнім ... ... технологиялық процестер мен өндірісті жетілдіру ... ... ... корпорацияның экономикалық және ғылыми-техникалық
стратегиясы алғашқы екі бағыт жағына қарай ойысады.
Пайдаланылған ... ... ... Б., ... Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу орындарына
арналған оқулық. Алматы ... ... Я.Ә., ... ... ... ... ... теория негіздері» Алматы, 1999
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., ... Ф.Н., Т.П. ... ... ... 1999
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева
6. «Заң» ... ... ... ... ... ... Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000
9. Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994
10. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын ... А, ... ... Н.Ә. ... ... мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» ... ... ... О., ... А. ... ... ... А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы
және кәсіпкерлік» Алматы, 2002
16. Ілиясов Қ.Қ., Құлпабаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Капиталдың мәні, айнымалы және ауыспалы айналымы10 бет
Кәсіпорын ресурстары және оларды пайдалану тиімділігі7 бет
Материалдық қажеттілік және экономикалық ресурстар23 бет
Менеджменттің қазіргі мектебі3 бет
Нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін жетілдіру жолдары31 бет
Несиелік талдау және несиелеу кезеңдері24 бет
Сақтандырудың даму тарихы7 бет
Сақтандырудың экономикалық мәні10 бет
Халық санының өсу тенденциясы29 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь