Меншік саяси - экономикалық категория ретінде [ 25 бет ]

Ж о с п а р : бет

I Кіріспе .......................................................................... 2

1.1. Меншік туралы ұғым.......................................................... 3
1.2. Меншік саяси-экономикалық категория ретінде.............. 5
1.3. Меншікті мемлекет иелігінен алу мен
жекешелендірудің нарықтық экономикадағы орны.................7

II Негізгі бөлім
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің әдістері.......................................................... 9
2.2. Меншік формалары мен олардың даму диалектикасы.... 10
2.3. Қазақстан Республикасында меншіктің
әр түрлі формаларының қалыптасуы........................................ 12
2.4. Мемлекеттік иелігінен алу мен
жекешелендірудің Қазақстандық үлгісі.................................... 14

III Қорытындысы
3.1. Жекешелендірудің Қазақстанға тигізетін әсері................ 18
3.2. Мемлекет иелігінен алу-меншік
қатынастарын қайта құрудың шешуші бөлігі......................... 23

Пайдаланылған әдебиеттер........................................ 31
Кіріспе

Бұл тақырып өте күрделі және көп қырлы.Ол әлеуметтік-экономикалық жүйенің терең және өте мәнді қатынастарын қамтиды.Бүгінгі таңда меншік қатынастарының проблемалары өзекті сұрақтардың бірі және пікірталас туындайтын тақырыпқа айналып отыр.
Нарықты экономикаға көшу меншік қатынастарына тікелей байланысты. Өйткені қай қоғам болсын,өндіріс қатынастарының негізінде белгілі бір меншік формасы жатыр.Сондықтан нарық қатынастарына көшу кезеңінде оның көптеген объективті мәселелері өз шешімін күтуде.Мәселен,ондаған жылдар бойы біз меншіктің мемлекеттік /жалпы-халықтық/ және кооперативтік екі түрін ғана мойындап келдік.
Қазіргі таңда айқындалып отырғанындай,бұрынғы көзқараспен социализм орнату жолында деп есептелінген елдердегі әлеуметтік-экономикалық жүйенің күйреуінің басты себептерінің бірі – мемлекеттік меншік қатынастарының үстемдікке ие болуы.Сол себепті де оларды өзгерту және түбегейлі құру туралы қорытынды жасалды.Сөйтіп,бұл проблемаларға қоғам тарапынан өзіндік көзқарас білдіру мәселесі алға тартылып отыр.[7]
Қазіргі қазақстандық заңнамаға сәйкес меншік иесі (өз қалауы бойынша) меншік объектісін иеленеді,пайдаланады және билік етеді. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде келесі категорияларға түсінік беріледі:
Иелену-мүлікті іс-жүзінде иелену мүмкіндігінің заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Пайдалану-мүліктен оның пайдалы қасиеттерін алудың,сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Билік ету-мүліктің тағдырын айқындаудың заңмен қамтамасыз етілуі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі меншіктің жеке, мемлекеттік және аралас нысандарының құқықтық ауқымын анықтайды.Әлемдік тәжірибеде және батыс ғылымында мемлекеттік болып табылмайтын барлық меншік «жеке» деп танылады. «Жеке» жеке-дара және топтық (аралас меншік) бола алады. Қазақстан Республикасында меншік нысанына қарай тіркелген заңды тұлғалардың саны 2002 жылғы 1 қаңтарда келесідей болды: барлығы 156,4 мың,соның ішінде мемлекеттік меншік – 24,1 мың; жеке меншік –127,1мың; оның ішінде мемлекеттің қатысуымен – 1,3мың;біріккен кәсіпорындар (шетелдіктердің қатысуымен) – 4,1мың;шет елдік меншік – 5,1мың.
Нарықтық экономиканың қалыптасуы меншік қатынастарын өзгертудің заңды қажеттілігін туындатты. Бұл мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру арқылы жүзеге асырылады.
Сондықтан,мен бұл тақырыпты таңдап, оны толығымен зерттеп,алдыма қойған мақсатымды жүзеге асыру болды.[4]
Пайдаланылған әдебиет:

1. Экономикалық теория негіздері Я.Әубәкіров
Алматы 1998ж. «Санат» 310-314, 318-323 бет
2. Экономикалық теория
С.С.Мәуленов, С.Қ.Бекмолдин, Е.Қ.Құдайбергенов
Алматы 2004ж. «Экономика» 45-47бет
3. Экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
252бет
4. Экономикалық теория
В.Крымова
«Кестелі оқу құралы»
Алматы 2003ж. 19-20бет
5. 21 ғасырға қандай экономикамен кіреміз
Оразәлі Сәбден
Алматы 1997ж. «Қазақстан» 104-106бет
6. Жалпы экономикалық теория
О.Қ. Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университет 2004ж. 21бет
7. Нарықтық экономика теориясына кіріспе
Б.Мәдешев
Алматы «Экономика»1995ж. 47-51, 54-64бет
8. Қазақстан Республикасының Конституциясы
Алматы «Жеті Жарғы» 2000ж. 7-8бет
        
        Ж о с п а р :
бет
I ... ... ... ... Меншік саяси-экономикалық категория ретінде.............. 5
1.3. Меншікті мемлекет иелігінен алу мен
жекешелендірудің нарықтық экономикадағы орны.................7
II Негізгі бөлім
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу ... ... ... ... мен ... даму ... ... Қазақстан Республикасында меншіктің
әр түрлі формаларының қалыптасуы........................................ 12
2.4. Мемлекеттік ... алу ... ... ... ... ... Жекешелендірудің Қазақстанға тигізетін әсері................ 18
3.2. Мемлекет иелігінен алу-меншік
қатынастарын қайта құрудың ... ... ... ... ... тақырып өте күрделі және көп қырлы.Ол әлеуметтік-экономикалық
жүйенің терең және өте ... ... ... ... ... ... ... сұрақтардың бірі және пікірталас
туындайтын тақырыпқа айналып отыр.
Нарықты экономикаға көшу меншік ... ... ... қай ... ... қатынастарының негізінде белгілі бір
меншік формасы ... ... ... көшу ... оның
көптеген объективті мәселелері өз шешімін ... ... біз ... ... ... және кооперативтік екі
түрін ғана мойындап келдік.
Қазіргі таңда айқындалып отырғанындай,бұрынғы көзқараспен ... ... деп ... ... ... ... басты себептерінің бірі – ... ... ... ие болуы.Сол себепті де оларды ... және ... ... ... жасалды.Сөйтіп,бұл проблемаларға қоғам тарапынан өзіндік
көзқарас білдіру мәселесі алға тартылып отыр.[7]
Қазіргі ... ... ... ... иесі (өз ... ... ... иеленеді,пайдаланады және билік етеді. Қазақстан
Республикасы Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің заң жүзінде қамтамасыз
етілуі.
Пайдалану-мүліктен оның ... ... ... одан ... заң ... ... ... ету-мүліктің тағдырын айқындаудың заңмен қамтамасыз етілуі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі меншіктің жеке, мемлекеттік ... ... ... ... ... тәжірибеде және
батыс ғылымында мемлекеттік болып табылмайтын ... ... ... ... ... ... және ... (аралас меншік) бола алады.
Қазақстан Республикасында меншік нысанына қарай тіркелген заңды ... 2002 ... 1 ... ... болды: барлығы 156,4 мың,соның ішінде
мемлекеттік ... – 24,1 мың; жеке ... ... оның ... қатысуымен – 1,3мың;біріккен кәсіпорындар (шетелдіктердің
қатысуымен) – 4,1мың;шет елдік меншік – ... ... ... ... ... ... ... туындатты. Бұл мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру ... ... бұл ... таңдап, оны толығымен ... ... ... асыру болды.[4]
1.1. Меншік туралы ұғым
Қай ел болсын, оның шаруашылық өмірімен жете танысу ... ... тап ... экономикалық билік кімнің қолында? Немесе
адамдардың өмір сүру ...... ... иемденетін кім? Бұл
биліктің мәні - ... ... және оның ... ... ... ... табылады.
Меншік – қоғамдық құрылыстың экономикалық негізі – ... ... ... ... ... ... меншік туралы заңдар
қабылдап, оны қорғайды. Меншік, заң жағынан алып қарағанда, ... ... ... ... мен ... ... ... әр
түрлі субъектілер/жеке ... ... ... ... ... ... және бөлінетіні анықталады. ... ... ... ... ие ... Және ол ... ... пайдалану және оған иелік жасау өкілеттілігін алады.[7]
Меншіктің пайда болу ... ... ... ... ... және Адам Смит ... ... рет қоғамның тапқа,
яғни жалдамалы жұмысшы,капиталист және жер ... ... ... ... ...... атасы,жер – оның анасы» деген
қанатты сөздері өзінің мәнін осы күнге дейін ... ... ... ... ілімдер дамуының басты кемшілігі –
объективтік процестердің нақты күрделілігін жеңілдетуге саяды. Бұд ... ... ... ... де ... алды. Біріншіден, меншікті
жігерлі қатынастар ретінде, тек құқылық феномен деп түсіну. Егер ... ... ... процестерді қарастыратындығы және ол
меншіктің мазмұнын бір жақты түсіндіретіндігіне көңіл ... онда ... ... ... ... Ал ... ... жақтаушылар
меншікті құқықтық жағынан қарастыру – иемденудің экономикалық қатынастарын
бейнелейтінін, сол себепті де бұл олардың түрлері ... де ... де олар ... ... ... қатынастары ретінде
қарастырудың орнына, түрді мазмұнынан айырып алады.
Екіншіден, көп уақыттар бойы ... ... және ... ... ... оны ... қалқып түсіндіру орын алып келді.
Көптеген авторлар меншіктің ... ... ... ... ... ... арқылы анықтау/мен
оның құқықтық мазмұнының күрделілігін мойындаумен бірге, олардың арасындағы
өзара байланыс туралы нақты ... ... де ... ... ... бұл ... ... ой-пікірлер айтылып та жүрді.
Олар меншік туралы ұғымдарды толықтырып отырды. Мұның позитивті
маңыздылығы сонда, ... ... мен ... ... ... Демек, меншік қатынастарының ерекшелігі де дәл осында.
Меншік қатынастары ... және ... ... ... олар осы екі ... бірдей әрекет жасайды. Сонымен,
меншіктің категория ретінде қоғамдық процесті сыпаттайтын принциптерінің
ерекшелігі осында.
Ендігі ... ...... мәні және ... ... ... ... не? Міне, осы сұраққа жауап іздеу қажет.
Меншік ... - ... ... және ... ... ... адамдар арасында туындайтын қоғамдық
қатынастар. Ол адам және ... ... ... емес, адамдар
арасындағы қатынастар болып табылады.
Күнделікті тәжірибеде меншік қатынастарының экономикалық мазмұны мен
оның құқықтық арасындағы айырмашылықтарды ажырата білу ... ... ... ... ... өндірістің қоғамдық формасын анықтайтын, адамдар арасында құрал-
жабдықтарды пайдалану ... ... ... ... ... ... ... туралы жалпы түрде оны: тек «таза» абстракция
ретінде ғана айтуға болады. Ол экономикалық категория ... ... ... ... ... ... меншік экономикалық категироя ретінде – экономикалық
қатынастардың абстракциялық көрінісі. ... ...... ... ... ... ... қандай да бір экономикалық
немесе топтық (жиынтық жүйе) ... ... ... ... ... адамдардың өзінен тыс табиғатты иемденуі деп айтуға
да ... Бұл ... ... факторларының ұштастыру арқылы жүзеге
асырылады. Ал, ұштастыруда әр түрлі қоғамдық формалар қолданылады.
Сөйтіп, ... ... ... ... мазмұнына
жоғарыдағыдай анықтама беруге болады. Әйтсе де әртүрлі жағдайда меншіктің:
мемлекеттік, жеке меншік, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... – иемдену, билеу, пайдалану тәрізді күрделі қарым-қатынастар
ретінде осы қоғамның экономикалық ... ... ... ... ... Олай ... оның ... мазмұны мен заңдылық
қозғалысын тану үшін экономикалық қатынастарадың барлық жүйесін зерттеу
қажет.
Қоғам ... ... және ... ... ... бар элементтерден, яғни кәсіпкерлер және жұмыскерлерден ... ... ... ... бағдар-бағытын анықтайды. Мұны
мынадай екі вариантқа топтауға болады:1. Кәсіпкерлер мен жұмыскерлердің қай-
қайсысы болсын, ... ... ... ... ... ... болуын көздейді. 2. Өндірісті
ұйымдастырғанда өз мүдделерін теңестіруге және олрды ... ...... арасындағы экономикалық байланыстарды бейнелейді,
егер олар; «мына зат менікі» десе, онда бұл жайт ... ... ... ... және бұл ... кімнің иемденуге
құқығы бар, ал кімнің құқығы жоқ ... ... ... ұғым – иелігінен айрылу. Иемдену ұғымы –
қоғамның бір бөлігі – ... өз ... ... ... адамдардың
тіршілік ету көзінен айыру дегенді білдіреді. Осыған сәйкес бір ... ... ... ... ... құрал-жабдықтардың қожайындары
иемденеді.
Көптеген жағдайда құрал-жабдық иелері өздері өндіріс ... Ол ... бір ... ... өз заттарын басқа біреуге
пайдалануға/жалға/береді. Бұл жағдайда ... иесі және ... ... ... ... пайдалану қарым-қатынастары туындайды.
Сөйтіп кәсіпкер басқа біреудің меншігіне ... ... және оны ... заңдық құқық алады. Бұған жалға беру мысал бола алады. Оның ... ... бар. ... ...... жеке ... шетел
фирмаларына өндірістік кәсіпорындарды немесе оның белгілі бір бөлігін /цех/
шарт бойынша өндірістік әрекет ... ... ... ... ... алу мен ... ... орны
Өтпелі кезеңде нарықтық экономикаға өту ... үшін ... ... ... ... ... өзгерте,қайта құру,
жалпы жаппай мемлекеттік меншіктен өндіруші мен меншіккердің ... ... ... олардың толық бірігуін қамтамасыз ету.Демек,
мемлекеттік меншікті ... оны ... ... ... ... және жеке ... иелігіне ауыстыру мәселесі туындайды.
Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру ғана кәсіпорынның ... мен ... ... түрде ымыраластыра алады.
Бұрынғы ... ... ... ... ... басқа
меншік түрлерінің жалпы құрылымына қарағанда артықтау ... ... ел ... бәсекелестіктің болмауына алып ... ... ... ... ... ... ... және тапшылық экономикасының пайда болуына алып келді.
Осылардың барығы бәсекелестік ... ... құру ... ... ... ... анықтады. Осыны жүзеге асыру
өндірушінің тұтынушыға өктемділігін жоюға, өндіріс ... ... ... сапалы таур мен қызмет көрсетумен ... ... ... кезіндегі мемлекеттік қатынастарды басқаша құрудың
халықаралық тәжірибесі меншік түрлерін ... ... ... тәсілін кеңірек қолдануды дәріптейді.
Экономикалық әдебиеттерде мына екі ... ... алу» ... ... теңестіріп қарайды. ... ... ... ... ... ... ... түсіндіреді . Басқаша айтқанда, мемлекеттік кәсіпорынға өзінше
еркіндік беру меншік түрін ауыстырумен ... ... ... ... ... ... ... меншікті өзгертуге байланысты
мемлекеттің экономикадағы шектен тыс ролін жоюға бағытталған ... ... алу ... ... ... ... бағытталған.
Ол мына бағыттар бойынша жүреді:
1)иемдену процестін мемлекет қарамағынан алу;
2)шаруашылық жүргізудің сан түрлі нысандарын ... ... ... қалыптастыру.
Экономиканың мелекеттен алу-жай ... кең ... ... ... кәсіпорынның мемлекеттік емес меншік түрінің аясына ауысуын
қарастырып, акционерлік , ... және жеке ... ... Экономиканы мемлекеттен алудың мақсаты-әртүрлі меншік
түрінің қалыптасуына , бәсекелестік кәсіпкерліктің ... , ... ... экономика тиімділігіне ... ... ... ... алу мен ... мемлекет меншік
объектілері –кәсіпорын, ... ... және ... ... ... ... мәдени қызмет көрсету объектілері, мемлекеттік
тұрғын-үй қоры және басқада құндылықтар жатады. ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік тапсырысының ,
материладық ресурсқа лимиттер тұтынушыны әкелушіге және ... ... ... ұйымға бағыну институтын жоюды талап етеді. Әртүрлі
меншіктегі кәсіпорындар ... ... ... ... құрылады.[1]
Мемлекеттік меншікті жекешелендіру барысында шешіліп жатқан
экономикалық міндеттерге ... ... ... ... дәрежеде түсімі жоқ және тиімділігі төмен
мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... бюджет уақытының қысқаруы;
-жекешелендірілген кәсіпорындарда экономикалық өсуі арқасында ұлттық
экономика ... ... ... ... субъектілер ретінде жеке меншік иелері
тобының қалыптасуы;
-нарықтық ... ... ... ... ... тәуелсіз
тауар өндірушілер қалыптастыру;
-еңбек қызметкерлерінің материалдық ынталылығын арттыру және ... жаңа ... ... жеке ... ие адамдар санын көбейту мақсатымен өндіріс ... ... ... ... мен ... және ... монополиясыздандырылуын
қамтамасыз ету;
-капиталдың салалар арасындағы ауыс-түйісін арттыру және ... ... ... ... ... істейтін кәсіпорындарды жекешелендіруге жеке меншік
салымшылары мен заңды тұлғалардан капитал ... ... мен ... ... ... ... және орташа бизнесті дамыту;
- кәсіпорындардың шешімдер қабылдауына мемлекеттің араласуын шектеу.[5]
2.1. Мемлекеттік иелігінен алу мен ... ... ... мемлекеттік меншік объектілерін мемлекеттен
алу мен жекешелендірудің төмендегідей түрлері қолданылады:а) мемлекеттік
кәсіпорын ... ... ... б) мемлекеттік меншік объектілерін
концессияға ... в) ... ... акционерлік қоғам немесе
серіктестік ретінде құру; г) еңбек ұжымы мүшелерінің мемлекеттік кәсіпорын
мүлігін сатып алу; д) ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаға және азаматтарға конкурс немесе ... ... ... агроөнеркәсіп кешенінде былай жүзеге асады:
- совхоз бен басқа да ауылшаруашылық кәсіпорындары, фермерлік және ... ... ... мен ... ... және басқа
мемлекеттік емес шаруашылық түрлері ретінде қайта құрылды:
- ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды құру;
- құс ... мен ... ... комбинаты акционерлік, шаруашылық
қоғамы немесе серіктестігі етіп қайта ... ... емес ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға аукцион арқылы сату: 1997 жылы 1 қаңтарда 2400 кеңшар
(совхоз) мен ұжымшар (колхоз) қайта ... 47000 ... ... ішінде 3200 шаруа қожалығы құрылды.
Меншікті мемлекеттен алу мен меншікті жекешелендіру тғыз байланысты
болады.
Мемлекеттік меншікке ... ... ... ... ... ... ... жекешелендіру объектісі болып табылады.
Жекешелендірілген объект жеке тұлғаға жеке меншік ретінде сатылуы мүмкін,
ал топтасқан ...... ... ... бөлу ... ... ... қарамағынан алудың бағыттарының
бірі,оның мәні-меншікті жеке және ... ... жеке ... ... ... ... ... Ол жеке меншік секторы
мен акционерлік қоғамдардың және бірлескен ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастың пәрменділігіне байланысты болады.Жекешелендіру-меншіктің барлық
түріне-мемлекеттік,ұжымдық және жеке меншіктің теңдігі мен құқығына қалыпты
жағдай ... ... ... байланысты өндірушілерден
бәсекелесуге жарамды өнім түрлерін өндіруге деген ынтасының арта түсетініне
сенім ... ... ... формалары мен олардың даму диалектикасы
Меншік – қашанда белгілі бір тарихи қалыптасқан ... ... ... ... жасампаз әрекеттерінің негізі ... ... – бұл әр ... өндірістің дамуының өзекті көзі. Ал
экономиканың басты құрылымы /конструкциясы/ ... ... ... мен және оның ... өндірістің заттық факторларымен ұштасуы
қандай қоғамдық формада жүзеге асырылатынына тәуелді ... ... ... даму ... ... ... әр
түрлі формалары белгілі. Алдымен олардың біріне-бірі қарсы: жалпы және жеке
меншік деп аталатын екі формасы ... ... – ұжым ... ... ... ... ... яғни бұл – олардың барлығына ортақ меншік деген сөз. ... әр ... ... тән. Ол – ... ... даму кезеңінде:
алғашқы қауымдық меншік, отбасы меншігі деп бөлінгені белгілі.
Меншіктің басты ... бірі – ... ... ... ... ... ... барлық мүлкі еңбек ұжымының меншігіне
көшкен; жалға ... ... ... алған немесе заңда көзделген басқа да
тәсілдер арқылы ие болған мүлік жағдайында ... ... ... ... ... ... оның ... өндірілген өнім, алынған табыс –
олардың ортақ игілігі болып табылады.
Ұжымдық меншіктің: кооперативті меншік, ... ... ... ... қоғамның, шаруашылық ассоциацияларының
/бірлестіктерінің/ қоғамдық ұйымдар мен ... және діни ... деп ... ... түрі болады.
Жеке меншік – жеке адамдардың өндірістің заттық ... ... ... өз ... ... ... Оның өз ... және өзгенің
еңбегіне негізделген екі түрі бар.
Өз еңбегіне негізделген жеке меншіктің субъектілері – жеке ... және ... ... өз ... өмір ... ... меншігінің иесі,екінші жағынан,тікелей жұмыскер болып
табылады.
Өзге адамның еңбегіне негізделген жеке ... - ... ... ... ... ... ... аздаған
адамдардың қолына түседі де,қоғамның басқа мүшелері бұл ... ... тап осы ... ... ... ... қоғам топтарға
/қоғамдық топтарға/ бөлініп,олардың бір тобы ... ... ... ... айрылады.
Меншік түрлерін қайта қалыптастыру кезінде адам өзін іс жүзінде нағыз
қожайын сезінетіндей,еңбек ... ... ... ... пен ... ... ... дәрежеге қол жеткізе отырып,өндірісті ұйымдастырудың неғұрлым
тиімді формаларын ... әрі өз ... ... де сапалы болуына күш
салатындай жағдай жасауға тиіс.
Біз көп уақыттар бойы кеңестік экономикалық ... ... ... мен оның ... нақты және біржола шешілді-мыс деген қатаң
қағидаға жүгініп келдік.Оның ... ... ... /жалпы
халықтық/ және колхозды-кооперативтік формаларын ғана мойындап келгеніміз
рас. Мұның біріншісі – ... және ... рөл ... ал ... ... ... ... иландық.. Және олардың эволюциясы тек
екеуінің өзара үйлесіп, бірыңғай жалпыхалықтық /мемлекеттік/ ... ... ... ... ғана малдандаық. Мұндай көзқарас
сонау 30-жылдардан бастау алып, тек бүгінгі ... ғана ... ... ... бастады.
Қазіргі таңда біз меншіктің көптеген әр түрлі формаларын мойындап,
соларды қалыптастыруға тырысудамыз. Түптеп ... әр ... ... ... қажеттілігі неде?
Біздің нақты мойындайтын қағидамыз меншіктің қай-қайсысы ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан алып
қарастыруға болмайды. өйткені әрбір ... ... ... ... бар.
Мәселен, жеке меншіктің пайда болуы адамдардың даму ... ... ... жеке ... ... жою – олардың пайда
болу себептерін жою ... сөз ... ... әр ... ... ... өндіріс құрал – жабдықтарын ... ... ... ... ... етуге дейін сақтайды. Бұл ... ... жеке ... өз ... ... тағы ... ... меншіктің екі тарихи рөлін жоққа шығаруға болмайды. Біріншіден,
ол шын мәнінде, нақты меншік иесін, егемен ... ... ... Екіншіден, ол мемлекеттен, саяси үкіметтен тәуелсіз, дербес
меншік субъектісін қалыптастырады. ... ол ... ... ... ... ... меншіктің негізгі «ақауы» - өндіріс құрал-жабдықтары ... ... ... ... ... ... осыған байланысты
кеңестік экономикалық әдебиеттерде адамды – адам қанауды жою үшін жеке
меншікті ... ... ... алмастыру қажет деген ой-
пікір берік орныққаны әркімге аян. [7]
2.3. Қазақстан Республикасында меншіктің әр түрлі формаларының қалыптасуы
Республикамызда ... ... ... ... ... ... асырылуда. Оның сан алуан, тәуелсіз және ... ... ...... ... мен оның ... жұмыс
істеуінің қажетті шарты. Бұл мемлекет меншігіндегі кәсіпорындардың ... ... ... органдарына тікелей бағынудан құтқарып, оларды
акционерлік, кооперативтік және т.б. ... ... ... ... ... қоғамды түгел қамтитын сыпатынан айыру,
меншікті мемлекет иелігінен алу, ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру адамдардың
шаруашылық және еңбекке деген ынта – ... арта ... жол ... ... жеңілдетеді.
Қазақстан Республикасының «Меншік ... ... ... бар. Сөз ... ... заң – ... рет республиканың өз
меншігін айқындап берді. Сөйтіп, біздің республикамызда да меншіктің алуан
түрлілігіне тұңғыш рет заң жүзінде ... ... осы ... ... бір ... ... бір ... өзгерту
мүмкіндігі және оның аралас түрлерінің болатындығы да ... ... де бұл ... ... мен ... қожалығына, кооперативке, шаруашылық
қоғамдар мен серіктестіктерге, ... ... ... ... ... ұйымдар мен қорларға, діни ұйымдардың меншіктеріне
арналған арнайы баптар бар. Қабылданған құжатта: меншіктің ... және ... ... деп ... түрлері көрсетілген.
Сондай – ақ, жеке-дара меншіктің қатарына жеке ... де ... ... ... ... сөз болғанда, ол бір-бірімен өзара байланысты:
дәстүрлі, әрекеттік құқығы, экономикалық және заңды – құқықтық деп аталатын
үш ... ... ... ... ұғым ... ... ... қажет.
Екінші және үшінші мәселе туралы жоғарыда сөз болды. Ал біріншісін, ... ... ... жер дамуы, мүлік дауы, және т.б. мәселелерді ... ... ... сонымен қатар, әлі де болса, халық санасынан шыға
қоймаған байырғы әдет-салт құқықтарын назардан тыс қалдыруға ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы Егемен
Қазақстан Республикасының тұңғыш Ата Заңынан /конституция/ көрініс алып
отыр. Ата ... ... ... деп атап ... ... ... сан алуан меншік түрлеріне негізделеді.
Мемлекет барлық меншік субъектісінің заң ... ... ... объектілері мен субъектілері, олардың негізгі салаларының әр
түрлі, меншік иелерінің өз ... ... ... ... ... қорғау
кепілдіктері заңмен белгіленеді».[8]
Конституцияда тікелей меншіктің екі түрі – ... және ... ... Бұл ... ... ... енгізілген өзгерістерге сай келіп
отыр. Ол өзгерістер өте маңызды және бүгінгі таңда орнықты орын алып отыр.
Онда ... ... ... жөнінде ерекше жазылған. ... ... ... ... шаруашылық жүргізү» құқығы жойылып,
мүлікке иелік жасау мен пайдалану құқығын айғақтайтын, сондай-ақ ... ... ... оларды пайдаланудың белгілі бір өкілеттілігін
беретін «шаруашылық жүргізу» түсінігі енгізілді.
Мұндағы басты ерекшелік: Заңнан «ұжымдық меншік» ... ұғым ... Дәл ... сәтте Қазақстан Республикасында меншіктің жеке және
мемлекеттік меншік, сонымен қатар, осы екеуіне тән ... ... ... ... ... деп ... ... арендалық кәсіпорынның меншігі;
- кооперативтердің меншігі;
- шаруашылық қоғамы мен серіктестіктің меншігі;
- акционерлік қоғамының меншігі;
- ассоциациялардың және бірлестіктердің меншігі;
- қоғамдық ұйымдар мен ... ... діни ... меншігі.
Сонымен, нарықты экономикаға көшуге байланысты меншік қатынастарын қайта
құру өзекті проблемалардың біріне ... ... ... ... – бұл ... жүргізу жүйесінің, бүкіл қоғамдық организмнің
өзін-өзі ұйымдастыру, өзін-өзі ... ... ... Бұл ... әр түрлі формасы өз орнын табады, олардың қайсыбірін күштеп
ығыстыруға болмайды. Әр ... ... ... ... өмір ... әр ... ... – бұл олардың механикалық жиынтығы емес,
олардың динамикалық біртұтастығы, олардың бір-бірімен тығыз диалектикалық
өзара байланыстылығы.
Тағы да бір ... ... ... формасының плюрализмі – ... ... ... Қазақстан экономикасының дүниежүзілік
шаруашылыққа, дүниежүзілік өндірістік қарым-қатынастарға енуінің қажетті
шарты.[7]
2.4. Мемлекеттік иелігінен алу мен ... ... ... ... ... жүйесі кезінде мемлкеттік меншік түрі
өте қатты дамыды. Практикада көрсеткенде меншікті мемлекеттендірудің басты
екі оқылығы болды: а) ңебек ... сол ... ... ( ... ... жоғалтады және оны тиімді қолдануға жігерленбейді; ә) өндірісті
басқаруда бюрократтану ... ... ... ... Шетел
тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік меншік 30-40% болғанда, рынок өзінің
экономика тиімділігін ... ... жол ... ... ... рыноктық экономикалық қалыптасуы мен ... ... ... Мемлекеттік меншікті меншіктің басқа
түріне өзгерту мен реттеу жүзеге асты.
Меншік құқығы экономиканы мемлекеттен алу мен ... ... ... ... азаматтарға берілді.
Ұлттық бағдарламаға сай Қазақстан Республикасында ... ... ... ... екі ... ... ... 1991-1992 жыодар аралығын ... Бұл ... ... ... ... мемлекеттік орталықтанған-жоспарлы
экономикадан нарықтық экономикаға өту үшін ... ... ... ... ... ... Ол ... олардың еңбек ұжымдарының
ұжымдық немесе акционерлік меншігіне жеңілдетілген талаптармен беру және
сауда мен ... ... ... ... ... ішінде тұрғын үй
купондарына сату ... ... ... ... ... ... Бұл кезең Қазақстан
Республикасы Президентінің 1993 жылғы 5 ... ... ... ... ... жылдардағы мемлекет қарамағынан алу
мен жекешелендірудің Ұлттық Бағдарламасына» ... ... ... ... кезеңінің негізгі мақсаты- мемлекеттің
республика халқына ұлттық мүлікті ... ... мен ... ... ... ... және материалдық емес активтерді өтеусіз
және өтеуімен ... беру ... ... ... ... дербестенуі негізінде орталықтанған-жоспарлы экономикадан
нарықтық экономикаға өтуге қажетті жағдай жасап болу ... ... ... ... институционалдық
реформалардың негізгі бағыттарын анықтап берді:
- « шағын жекешелендіру », ол шағын сауда кәсіпорындарының, ... ... ... көрсететін байқаулары мен аукциондар
арқылы жүзеге асырылады;
- жұмысшылар саны 200-ден 5000-ға дейін жететін орташа кәсіпорындарды,
оның ішінде ... ... ... « ... ірі және бірегей мүлік кешендерін (жұмысшылар саны ... ... жеке ... ... ... «мемлекеттік ауыл шаруашылық кәсіпорындарын (совхоздар) жекешелендіру.
Жекешелендірудің ІІІ кезеңі 1996-1998 ... ... ... ... ... ... 1996 ... 2 ақпандағы №246 Қаулысымен
бекітілген «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... мен ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Үшінші кезеңі Бағдарламасының басты мақсаты жекешелендіру процесін
аяқтау жолымен Қазақстан Республикасының ... жеке ... ... қол жеткізу және оны бекіту болып еді.
Үшінші кезеңі ... ... тек ... ... ... және мыналарды өткізуді көздейді:
- мүліктік кешен ретінде мемлекеттік кәсіпорын;
- жекешелендірілуі тұйық технологиялық циклді ... ... ... ... ... және ... емес бөлімшелері мен
құрылымдық бірліктерін;
- кәсіпорын мүмкін, мемлекеттік кәсіпорынды жойған ... ... ... ... ... ... қорларындағы мемлекеттің
акциялары мен үлестерін.
Сондай-ақ мемлекеттің акциялар пакеті мен үлестерін ... ... ... ... мұнай-газ және мұнай-химия кешеніндегі;
- металлургиялық және тау-кен кешеніндегі;
- көлік -коммуникация кешеніндегі;
- агроөнеркәсіп кешеніндегі;
- әлеуметтік саладағы секторлық бағдармаларды.
ІV ... ... ... ... ... және ... Үкіметінің 1999 жылғы 1 маусымдағы №683 ... ... ... ... ... және мемлекеттік
мүлікті басқарудың тиімділігін арттыру ... ... ... кезең Бағдарламасының басты мақсаты – жекелендіру мен мемлекеттік
мүлікті басқарудың құқықтық негіздерін ... ... ... жақсарту,
басқарудың тиімділігін жоғарылату жіне мемлекеттік мүлікті конкурстық және
транспаранттық негізде жекешелендіруді ... ету ... ... мемлекеттік акцияларды иемдену және пайдалану құқықтары ... мен ... ... ... ... ... ... анықталып, мемлекет оларда үлес қосушы ретінде
қалдырылды;
- мемлекеттік мүлікті республикалық және коммуналдық деп бөлу жүргізілді;
бұл жергілікті бюджеттер табыстарын ... және ... шыға ... жергілікті жерлерде инвестициялық ... ... ... Мемлекеттік мүлік комитеті мен оның облыстық бөлімшелері
34,5 мыңнан астам мемлекеттік меншік объектілерін, ... ... ... 6,2 мың ... купондарға және ... ... 28 ... ... 1993- 2000 ... ұлттық валюта
енгізілгеннен кейін жекешелендірілді.
Алғашқы кезеңде жекешелендіруден 4144 млн. ... ... ... ... ...  215,4 млрд.теңге, соның ішінде
акционерлік ... ... ... - ... ... түсті.
Жекешелендірудің төмендегідей тәсілін айтуға болады:
а) аукциондық, жекешелендірілетін меншікке кім ... баға ... ... ...... сатушының ойынша, дұрыс жағдай ... ... ... ... ... ... ... тұрғындарға беру;
в) купондық тәсіл.
Жекешелендіруді кейде дүниежүзілік жаулап алып бара жатқан бейбіт
революция деп те ... ... ... да бұл ... даму ... ... деңгейдегі 50-ден астам мемлекет қатысады.Бұл елдердегі мемлекеттік
кәсіпорындар жекешелендіріліп,ауылшаруашылығы ұйымдары мен өндіріс орындары
тікелей ... ... ... ... Бұл ... ауқымы мен
қарқыны, әсіресе 1991 жылдан бастап күшейді және ... ол, ... ... әр қилы деңгейіндегі мемлекеттерде жүріп жатыр. Жекешелендіру ТМД
елдерінде әр түрлі деңгейде ... ... бұл ... шет ... де ... ... де жол берілуде, бірақ уақыт басқа
таңдаудың ... ... ... ... ... ... ... қорландырумен үнемді, тиімді жұмыс істей алмай, ... ... етіп ... ... ... ... ... меншік сектордың рөлін нығайту ... ... ... ... алып өндіріс орындарының сақталып қалуы
монополияға жол ... ... ... ... бір ... ... да ... ұзақ жылдар бойы ... ... ... , жеке ... ... ... тән деп ... келеді.Ол
системада қоғамдық меншік пен жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... жеке меншіктің даму болашағы жоқ ... ой ... ... меншікке деген табиғи ұмтылысын ... ... ... ... ... Әйткенмен қоғамдық ойдың дамуы ел өміріне
елеулі ... ... ... жүйе көрер көзге меншік иесі бола
отырып, ... ... ... ... ... ... Осындай
оралымпаздық , іштен іру ... ... ... ... жүйенің күйреуін тездетті.
Қазақстан Республикасы 1993 жылы ... ... ... ... ... Мақсаты- тезірек меншіккерлер тобын ... ... ... ... үшін ... ... берілді. Қазақстандық моделдің негізгі ерекшелігі мынада:
1. Жекешелендірілген инвестициялық купондарды қайтарымсыз үлестіру;
2. Жекешелендірілген ... ... тек қана ... қоры ... ... ... болды.
Инвестициялық жекешелендіру қоры азаматтардың жақсы ... ... ... жасайды. Бір ... ... ... ... ... ... Оларды
жекешелендіру чек-ваучерді тегін тарату қарастырылған. Алайда, Қазақстандық
инвест-куподы иеленушілер оны ... ... құқы жоқ. ... ... ... сол, ... ... болмауы. Осы
жағдайлар Қазақстан Республикасында бағалық қағаздар нарығын ... ... ... ... ... инвестициялық қор қызметін
қосымшалап шектеу. Ресей чектік инвестициялық ... ... сол, ... ... ... құқы ... Қазақстан Республикасы тұрғындары инвестиция купонын 5% артығын
аккумациялау алмауы;
- бір аукционда ... ... 10% ... ... бір ғана ... ... жиналған инвестициялық купонның
5%-тан артығын сала алмайды.[7]
|Кәсіпорындарды жекешелендіруден түскен қаражатты үлестіру | |
| | | | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |бағасы |
| | ... ... | | ... |392 |125 |92 |82,7 |31,9 ... |79 |11 |27 |0,8 |3,5 ... | | | | ... |210 |33 |74 |6,7 |5,3 ... | | | | | ... | | | | | ... |46 |7 |32 |4,1 |0,6 ... | | | | | ... жеке ... ... ... 1994 жылдың 1-
шілдесіне дейін 9,6 мың кәсіпорындар меншік формаларын өзгертті. Олардың ... ... ... 25 ... ... қоғамдар меншігіне
кірді.
Мемлекеттік меншікті мемлекет иелігінен алу ... ... ... ... таңдағы өтпелі кезеңде басты қарама-қайшылық ... ... пен ... ... ... қалыптаса бастаған меншік
формаларының ... ... ... ... ... ... ... басқа экономикалық қарама-қайшылықтарынан
көрініс алады – экономикалық ... ... ... және ... бөлу ... ... басқа да қарама-қайшылықтар
өрістеуі мүмкін.
Ең бастысы бір ... ... ... ... ... ... ынталанудың қажету шамалы...[7]
Пайдаланылған әдебиет:
1. Экономикалық теория негіздері Я.Әубәкіров
Алматы 1998ж. «Санат» 310-314, 318-323 бет
2. Экономикалық теория
С.С.Мәуленов, С.Қ.Бекмолдин, Е.Қ.Құдайбергенов
Алматы 2004ж. ... ... ... ... Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
252бет
4. Экономикалық теория
В.Крымова
«Кестелі оқу құралы»
Алматы 2003ж. 19-20бет
5. 21 ғасырға қандай экономикамен кіреміз
Оразәлі Сәбден
Алматы 1997ж. ... ... ... ... ... ... Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісов
Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университет 2004ж. 21бет
7. Нарықтық экономика теориясына кіріспе
Б.Мәдешев
Алматы ... 47-51, ... ... ... ... ... ... 2000ж. 7-8бет

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Саяси партиялар36 бет
Саяси партияларды құқықтық тұрғыдан зерттеу64 бет
Қазіргі таңда аймақтық саясатты жүргізу мәселелері32 бет
Етістік форманттарының қазақ тіліндегі құрылымдық жүйесі66 бет
СТИЛИСТИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР33 бет
Сөз және оның морфологиялық құрылымы25 бет
Қазақ тілі туынды түбір5 бет
Қазақ тілінде шырай категориясының қалыптасуы, зерттелуі33 бет
Қаржы мен қаржы саясатының мәні.7 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь