Қиын балалармен әлеуметтік жұмысты жаңарту мәселесі

Мазмұны

Кіріспе......................................................................................................................3-5

І тарау. Қиын жасөспірім мәселесінің әдіснамалық негіздері............................6-33
1.1 «Қиын бала» ұғымының шығуы және ғалым-педагогтардың
ой-пікірлері...............................................................................................................6-11
1.2 Жасөспірімдер арасындағы ауытқушылық мінез-құлықтың
шығу себептері мен факторлары............................................................................12-21
1.3 Қиын жасөспірімді тәрбиелеудегі мектеп ұжымы мен отбасының рөлі......22-33

ІІ тарау. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық
бұзушылықтардың профилактикасы мен агрессивті
балалармен жұмыс істеу ерекшелігі.......................................................................34-49
2.1 Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық
бұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың
қадағалауыныз және панасыз қалуының
алдын алу.................................................................................................................34-38
2.2 Әлеуметтік педагогтың агрессивті балалармен
жұмыс жасау ерекшелігі..........................................................................................39-42
2.3 «Қиын» баланы қайта тәрбиелеу жолдары......................................................43-49

ІІІ тарау. Әлеуметтік педагогтың қиын жасөспірімдермен жұмыс
жасауы және оларды қайта тәрбиелеу жолдары...................................................50-79
3.1 Жасөспірімнің дұрыс әлеуметтенуін әлеуметтік
педагогикалық тұрғыдан қарастыру......................................................................50-56
3.2 «Қиын» жасөспірімдермен әлеуметтік жұмыс ерекшелігі.............................57-76
3.3 «Қиын» жасөспірімдердің бос уақытын
дұрыс ұйымдастыру...............................................................................................77-79

Қорытынды...............................................................................................................80-82

Қолданылған әдебиеттер........................................................................................83-85

Қосымшалар............................................................................................................86-107
Кіріспе
Мәселенің өзектілігі – қазіргі таңда Қазақстан Республикасы мемлекетінде жас балалар және жасөспірімдер арасында (ұрлық, бұзықшылық, зорлық-зомбылық) саны артуда. Үлкендер жасөспірімдірдің арасындағы тәрбиесі «қиын» балалармен қалай жұмыс істеу керектігі жайлы жан-жақты ізденістер үстінде. Бұл тек біздің облысымыздаң ғана емес, бүкіл Республика бойынша өзекті мәселенің біріне айналып отыр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев Қазақстан халқына жолдаған жолдауында «Біз аға ұрпақты, ана мен баланы, жастарды қамқорлық пен ілтипатқа бөлейтін әлеуметтік бағдарланған қоғам, ел халқының барлық жолдары тұрмысының жоғары сапасы мен алдыңғы қатарлы әлеуметтік стандарттарын қамтамасыз ететін қоғам құрамыз» (34.) деген. Бұл, яғни бәсекеге қабілетті ел болу үшін жас ұрпақты тәрбиелей білуіміз керектігі. Тәрбие отбасынан басталады. Ал өмірге келген ұрпақты тәрбиелеу ол ең бірінші отбасының міндеті. Балаға тәрбие беріп, өмірге қосуы, ол – ата менен ананың жауапты ісі. Қазіргі кезде кейбір отбасында әке мен шеше ішімдікке салынып, болмаса неке тәртібін бұзып, немесе некесіз бала туып, ол баланы тастап «тастанды» қатарын көбейтіп жүрген қаракөз қыздарымыздың саны күн санап артып отыр. Сондықтан да, бұл қоғам дертін алдын алу қажет.
Тәрбие ұғымы мәнді де мағыналы ұғым, Әл-Фарабидің «Тәрбиесіз берілген білім, ол адамзаттың қас жауы»(50.) дегені дәл бүгінгі күнге айтылған секілді. Жалпы білім беретін мектептерге қарағанда кәсіптік мектептерде қиын балалар көбірек кездесетіні белгілі, «Қиын балалар дегеніміз кімдер?» - деген сұраққа, былай жауап беруге болады: «Олар мектеп тарапынан ерекше, қосымша бақылауды талап ететін, тәрбиелеуге қарсылық білдіретін балалар». Сонымен қоса, білім деңгейі төмен, тәртібі нашар, сабақтан көп қалатын, мұғалімдердің талабын орындамайтын, адамгершілік деңгейі төмен, топтастарымен үнемі тіл табыса аламайтын, ол кейде психикалық дамуы, ойлау қабілеті кейін қалған, ашуланшақ (әртүрлі жүйке ауруларына шалдыққан) балаларды қиын балалар және қиын жасөспірімдер қатарына жатқызуға болады. Қазіргі уақытта дәрігер, психологтар және инспекторлардың есебінде осындай балалардың пайызы жоғары болып отыр. Бұл қоғамның алға басуына өз кесірін тигізетін де белгілі. Осы жоғарыда айтылып өткен қиын балалармен әлеуметтік жұмыс жасау бүгінгі күннің қажетті және өзекті ісі болып табылады.
жұмыстың мақсаты:
Қиын жасөспірімдермен әлеуметтік жұмысты жаңарту мәселесі.
жұмыстың міндеттері:
- қиын жасөспірімдердің пайда болу себептері;
- қиын жасөспірімдердің ерекшеліктері;
- қиын жасөспірімдерге әлеуметтік педагогикалық көмек көрсету;
- қиын жасөспірімді тәрбиелеудегі әлеуметтік педагогикалық тұрғыда отбасы және мектептің өзара байланысын арттыру;
- қиын жасөспірімді әлеуметтік ортаның теріс ықпалынан әлеуметтік педагогикалық қорғау;
- құқық бұзушы балаларға профилактикалық және диогностикалық көмек;
- қиын жасөспірімді қоғамға қайта қосудағы әлеуметтік жұмысты іс-жүзіне асыру.
жұмыстың нысанасы:
Қиын жасөспірім және олардың әлеуметтік ортасы.
жұмыстың заты:
Қиын бала мәселесін ғылыми методологиялық тұрғыда зерттеу.
Метадологиялық негіздер; Мінез-құлықтағы қиындық және қиын балалар ұғымын зерттеу және бақылау 1920-30 жылдары пайда бола бастады. Бастапқы ғылым саласында емес, күнделікті өмірде қолданылып жүрді. Біраз уақыт қолданылған ғылым ұмтылып, 1950-60 жылдардың басында қайтадан қолданысқа енді. Қазірде бұл терминдер ғылыми сөздіктерде нақты орын алып отыр. Балалар мен жасөспірімдердің ассоциалды мінез-құлық мәселесімен бірқатар қазақстандық педагог зерттеушілер жұмыс жасады. (Мысалы, В.Г.Баженов, Р.А.Дебагян, А.Жұмабаев, К.А.Жүкенова, А.М.Қарабаева, Л.К.Кермиов, В.П.Кривошеев, Л.В.Лысенко, М.Ф.Назаров, В.А.Парфенов, В.А.Трифонов, В.П.Шевченко, Э.И.Шнибекова, Г.А.Уманов және А.Байсымақ). Бұл зерттеушілер қиын балалардың қиқарлық сияқты жағымсыз қасиеттерінің қалыптасуына әлеуметтік-педагогикалық факторлардың әсер ететіндігін зерттеді. Бастауыш мектеп оқушылары мен жасөспірімдердің ассоциалды мінез-құлықтарын, спорт, өзіндік және жеке жұмыстарды ұйымдастыру, мектепке деген ықпалды күшейту, отбасындағы белсенділікті арттыру, ұжымдағы әрекеттерге балаларды қатыстыру арқылы жеңудің әр түрлі жолдарын көрсетті. Қазiргi уақытта мiнез-құлықтың бұзылу себебi түбегейлi түрде зерттелiнiп жаңа сипатқа ие болуда. Әлеуметтiк-психологиялық және педагогикалық (М.А.Алемаскин, А.С.Бехкин, Л.М.Зюбин, М.Р.Мягков және тағы басқа); клиникалық (Г.А.Власова, В.Я.Гиндикин, О.В.Кербиков, В.В.Ковалев, М.З.Певзнер, Г.Е.Сухарев тағы басқа); криминологиялық (М.М.Бабаев, К.Е.Легошев, В.Н.Кудрявцев, Г.М.Миньковский және тағы басқа) аспектiде қарастыруда.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы:
- әлеуметтік педагогикалық тұрғыда қиын балаларды қайта тәрбиелеу жолдар арқылы қоғамға қайта қосуға болтынын және олар қоғамымыздың болашақ азаматтары екенін сендіру керек. Мысалы, ұрпақ жалғастырушы және балалар болашағымыз.
- зерттеу барысында қиын бала мәселесін, тарихын және теориясын анықтау. Соның ішінде қазақ халқының ежелден келе жатқан дәстүрінде әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешу барысында – қиын баланың ой-пікірлерін, анықтау және «қиын» атаудан арылту олардың қоғамдағы ролін биіктету.
- Қазақстан Республикасында балалар қоғамын құру олардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру.
Дипломдық жұмыстың ғылыми ұсыныстары : Қиын баланың әлеуметтенуі және олардың бос уақытын өткізуі туралы, әлеуметтік бағдарламаны іске асыру және бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жарыққа шығару, әлеуметтік педагог қызметінде әдістемелік нұсқау ретінде пайдалануға болады.
        
        Қиын балалармен әлеуметтік жұмысты жаңарту мәселесі
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3-5
І ... Қиын ... ... ... «Қиын бала» ұғымының шығуы және ғалым-педагогтардың
ой-
пікірлері...................................................................
............................................6-11
1.2 Жасөспірімдер арасындағы ауытқушылық мінез-құлықтың
шығу ... ... Қиын ... тәрбиелеудегі мектеп ұжымы мен отбасының рөлі......22-
33
ІІ тарау. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық
бұзушылықтардың профилактикасы мен агрессивті
балалармен ... ... ... ... ... ... профилактикасы мен балалардың
қадағалауыныз және панасыз қалуының
алдын
алу.........................................................................
........................................34-38
2.2 Әлеуметтік педагогтың агрессивті балалармен
жұмыс ... ... ... ... ... тарау. Әлеуметтік педагогтың қиын жасөспірімдермен жұмыс
жасауы және ... ... ... ... ... әлеуметтенуін әлеуметтік
педагогикалық ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің бос уақытын
дұрыс
ұйымдастыру.................................................................
..............................77-79
Қорытынды...................................................................
............................................80-82
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
......................83-85
Қосымшалар..................................................................
..........................................86-107
Кіріспе
Мәселенің өзектілігі – ... ... ... Республикасы
мемлекетінде жас балалар және жасөспірімдер арасында (ұрлық, ... саны ... ... ... арасындағы тәрбиесі
«қиын» балалармен қалай жұмыс істеу керектігі жайлы жан-жақты ізденістер
үстінде. Бұл тек ... ... ғана ... ... ... ... ... біріне айналып отыр. Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Назарбаев Қазақстан халқына ... ... «Біз аға ... ана ... ... ... пен ілтипатқа бөлейтін әлеуметтік бағдарланған
қоғам, ел халқының барлық ... ... ... ... мен ... ... стандарттарын қамтамасыз ететін қоғам құрамыз» (34.)
деген. Бұл, яғни бәсекеге қабілетті ел болу үшін жас ... ... ... Тәрбие отбасынан басталады. Ал өмірге келген ұрпақты
тәрбиелеу ол ең бірінші ... ... ... тәрбие беріп, өмірге
қосуы, ол – ата ... ... ... ісі. ... ... кейбір отбасында
әке мен шеше ішімдікке салынып, болмаса неке тәртібін бұзып, немесе некесіз
бала туып, ол ... ... ... ... көбейтіп жүрген қаракөз
қыздарымыздың саны күн санап ... ... ... да, бұл ... дертін
алдын алу қажет.
Тәрбие ұғымы мәнді де мағыналы ұғым, Әл-Фарабидің «Тәрбиесіз берілген
білім, ол адамзаттың қас ... ... дәл ... күнге айтылған
секілді. Жалпы білім беретін мектептерге ... ... ... балалар көбірек кездесетіні белгілі, «Қиын балалар дегеніміз кімдер?»
- деген сұраққа, былай жауап беруге болады: «Олар ... ... ... ... ... ететін, тәрбиелеуге қарсылық білдіретін балалар».
Сонымен қоса, білім ... ... ... ... сабақтан көп қалатын,
мұғалімдердің талабын орындамайтын, ... ... ... ... тіл ... ... ол ... психикалық дамуы, ойлау
қабілеті кейін қалған, ... ... ... ... ... қиын ... және қиын ... қатарына жатқызуға болады.
Қазіргі уақытта дәрігер, психологтар және инспекторлардың ... ... ... ... болып отыр. Бұл қоғамның алға басуына өз кесірін
тигізетін де белгілі. Осы жоғарыда айтылып өткен қиын ... ... ... ... ... ... және ... ісі болып табылады.
жұмыстың мақсаты:
Қиын жасөспірімдермен әлеуметтік жұмысты жаңарту мәселесі.
жұмыстың міндеттері:
- қиын жасөспірімдердің пайда болу себептері;
- қиын жасөспірімдердің ерекшеліктері;
- қиын жасөспірімдерге ... ... ... ... қиын ... ... ... педагогикалық тұрғыда
отбасы және мектептің өзара байланысын арттыру;
- қиын жасөспірімді әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... балаларға профилактикалық және диогностикалық көмек;
- қиын жасөспірімді қоғамға қайта қосудағы ... ... ... ... ... ... және олардың әлеуметтік ортасы.
жұмыстың заты:
Қиын бала мәселесін ғылыми методологиялық тұрғыда зерттеу.
Метадологиялық негіздер; Мінез-құлықтағы қиындық және қиын ... ... және ... 1920-30 ... ... бола ... ... ғылым
саласында емес, күнделікті өмірде қолданылып жүрді. ... ... ... ... 1950-60 ... ... ... қолданысқа
енді. Қазірде бұл терминдер ғылыми сөздіктерде нақты орын алып отыр.
Балалар мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасады. (Мысалы, ... ... ... ... ... Л.В.Лысенко, М.Ф.Назаров, ... ... ... ... және ... Бұл зерттеушілер
қиын балалардың қиқарлық сияқты жағымсыз ... ... ... әсер ... ... ... оқушылары мен жасөспірімдердің ассоциалды мінез-құлықтарын, спорт,
өзіндік және жеке жұмыстарды ... ... ... ... күшейту,
отбасындағы белсенділікті арттыру, ұжымдағы әрекеттерге балаларды ... ... әр ... жолдарын көрсетті. Қазiргi уақытта ... ... ... ... ... жаңа ... ие болуда.
Әлеуметтiк-психологиялық және педагогикалық (М.А.Алемаскин, А.С.Бехкин,
Л.М.Зюбин, М.Р.Мягков және тағы ... ... ... ... В.В.Ковалев, М.З.Певзнер, Г.Е.Сухарев тағы
басқа); ... ... ... ... және тағы басқа) аспектiде қарастыруда.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы:
- әлеуметтік ... ... қиын ... ... тәрбиелеу жолдар
арқылы қоғамға ... ... ... және олар ... болашақ
азаматтары екенін сендіру керек. Мысалы, ұрпақ жалғастырушы және ... ... ... қиын бала ... тарихын және теориясын анықтау.
Соның ішінде қазақ халқының ежелден келе жатқан дәстүрінде ... ... шешу ... – қиын баланың ... және ... ... ... ... ... ... биіктету.
- Қазақстан Республикасында балалар қоғамын құру олардың бос уақытын тиімді
ұйымдастыру.
Дипломдық жұмыстың ғылыми ұсыныстары : Қиын ... ... ... бос ... өткізуі туралы, әлеуметтік бағдарламаны іске асыру және
бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жарыққа шығару, ... ... ... ... ... ... болады.
І.тарау Қиын жасөспірім мәселесінің әдіснамалық негіздері
І. 1. «Қиын бала» ұғымының шығуы және ... ХХІ ... ... ... отырған кезеңде «қиын балалар»
мәселесі бізді әлі де ойландыруда.
Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, «балам дейтін жұрт болмаса, жұртым дейтін
бала ... ... ... ... 1920-1930 жылдарда тәрбие мәселесінде пайдаланып
жүрді. Бара-бара бұл 1950-1960 жылдары қайтадан қолданысқа енді. Қазір бұл
мәселе ғылымда нақты орын алып ... ... бұл ... ... ... қиын ... мінезін, өмірін жан-жақты зерттеген. Қазір де
мұндай жасөспірімдер көп.
Қиын балалар қайдан ... ... ... ... ... берсе де болады.
Ең басты себеп отбасы тәрбиесінде жатыр: ата-ананың ішімдікке салынуы
немесе екеуінің ... ... ... бәрі ... ... ішкі ... әсер етеді.
Кейбір тәрбиесі, мәдениеті өте төмен ата-ана ... ... ... ... ... ... ... сұратқызады. Мұнда
бала ертеңгі күні кекшіл, жасқаншақ, төбелескіш келеді. Сонда оның ... ... ... мына бір ... көңіл қою артық болмас еді. «Бала
тәрбиесі ... ... ... ... ... мемлекетіміз бен
әлемнің болашақ азаматтары. Олар ертеңгі әке мен шеше, олар да өз балаларын
тәрбиелейтін болады. Біздің балаларымыз ... ... ... әке, жақсы
шеше болып өсуі керек.Бірақ мұнымен де бітпейді. Біздің ... ... ... шағымыз. Дұрыс тәрбие - бұл ... ... ... көз ... бұл ... ... адамдармен бүкіл ел алдындағы
кінәміз»(48).
Қазіргі уақытта мінез-құлықтың бұзылу себебі түбегейлі ... ... ... ие ... және ... клиникалық,
криминалогиялық тұрғыда қарастырылуда.
Мінез-құлықтағы қиындық – бұл ... ... ... және ... ... ... ... қайталанбайтын психологиялық
ерекшелік. Мұндай жасөспірімдер өсе келе ауыр ... ... ... ... Егер талдау жасап, жасөспірімдер қылмысын тізе берсек, ... ... Ал ... сол ... бару себебін іздеп, қиын балалар қалай
шығатынын зерттесек, біріншіден, баланың ... ... ... ... ... ... ертесінде мектепке бару, бармау мәселелері тұрады. Осы
және тағы басқа мәселелерді реттеу, шешу жолдары тиісті ... ... Бала – ... ... елді ... де, ... де, ... ұрпақ.
Мінез-құлықтағы қиындық және қиын балалар ұғымын зерттеу және ... ... ... бола ... ... ... ... емес,
күнделікті өмірде қолданылып ... ... ... қолданысталған ғылым
ұмтылып, 1950-60 жылдардың басында қайтадан қолданысқа ... ... ... ... ... ... орын алып отыр.
Сөз етіп отырған бұл мәселе ... ... ... ... ... ... ... мамандарының зейінін өзіне ... ... ... ... мәселе екенін айтып өту керек.
Ең алғаш осы мәселе бойынша зерттеу жүргізген П.П.Бельский ... ... ол өз ... ... ... ... жасы
толмаған балаларды қарастырды. П.П.Бельский өзінің 30 жыл уақытын заң
бұзушы балалар мен ... ішкі ... ... ... ... оның теориялық позициясы жеткіліксіз ... Ол ... ... (1908), ... пен ... ... ... да бірталай мағлұматтар алды.
Осы қиын балалар мәселесі ... ... ... ... А.С.Макаренконың қиын балалар мен жасөспірімдерге арналған
еңбектері отандық ... ... ... ... ... ... ... жүйке жүйесіндегі
ерекшеліктері қозғаушылық, ... ... ... ... ... әрекет жасады, сонымен бірге ол
психологиялық себептерді физиологиямен ұшырастырды. Оның ... ... ... жекелік ерекшеліктерді талдауға, соның ішінде
оқушылардың өзін-өзі қалыптастыру әдетін анықтауға көп ... ... ... ... ерекшеліктерін өмір жағадайымен, тәрбиемен
өзара әрекеттестігін есепке алып, ... ... ... ... ... ... (1986ж) ... Оның зерттеуінің негізгі мақсаты –
қиын ... ... ... ... қиын ... ... ... мектеп, отбасы арқылы ашып көрсетеді. Ол қиын балаларға
әлеуметтік педагогтің қатынасы арқылы ... ... ... ... ... Бұл ... ... мінездеме ... ... ... қиын ...... ол ... педагогтің
жұмысының жемісті еместігіне ... ... ... қиын ... – мынадай, онымен әлеуметтік педагогқа жұмыс
істеу өте қиын, әлеуметтік ... көп ... ... ... ... ... ... оқушыларға толыққанды мінездеме бере ... өз ... ... сыныпты ұйымдастыруға баса
көңіл бөлінеді. Блонскийдің пікірі ... ... ... ... ... ... ... мәдениетсіз ортадан мәдениетті балалар
ұжымына біртіндеп әкелу болып табылады.
Көп ... оқу мен ... ... И.А.Невский қиындықпен
тәрбиелетентін баланың пайда ... ... ... мектепте
жүргізілетін оқу тәрбие жұмыстарының жеткіліксіздігінен, ... ... ... ... деп ... Ары қарай ол
өз ойын бойлай көрсетеді. Бұл қыңыр ... ... ... ... ... ... ... меңгеру қабілетін қарай
емес, сол әдістерді дұрыс қолданып, дұрыс ... ... Ал ... ең ... ... педагогтің жеке қасиетіне, қабілетіне,
оқушымен қарым-қатынасына, олардың әрекеттерін ... ... ... ... көп ... ... өмір жағдайына қоғам дамуына
тәуелді екенін қарастырды.
Ғалымдардың ... ... ... ... қоғамға
бейімделудің қиындылығына себепші болып отыратын қолайсыз әлеуметтік-
биологиялық факторларды анықтады.
Балалар мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасады. (Мысалы,
А.Байсымақ, В.Г.Баженов, ... ... ... ... ... ... ... В.А.Трифонов, В.П.Шевченко, Э.И.Шнибекова, Г.А.Уманов). Бұл
зерттеушілер қиын ... ... ... ... ... ... ... әсер ететіндігін
зерттеді. ... ... ... мен ... асоциалды мінез-
құлықтарын, спорт, өзіндік және жеке жұмыстарды ұйымдастыру, мектепке деген
ықпалды күшейту, отбасындағы ... ... ... ... қатыстыру арқылы жеңудің әр түрлі жолдарын көрсетті.
В.В.Трифонов зерттеулерінде ... ... ... – бұл ... ... көне бермейтін, өзіне үнемі қосымша ... ... ... ... ... ... қажырлы педагогикалық
еңбегін қажетсінетін оқушы. Бұл шексіз ... Ол жеке ... ... жинақтаушы. Осы категориядағы балалардың жалпы адамдық және
өзге ешкімде ... ... ... және ... ... қамтамасыз етіледі.
Біраз зерттеулер (М.А.Алемаскин, Л.М.Зюбин, Д.В.Колесов, В.Н.Кудрявцев,
Г.М.Минковскиий, И.Ф.Мягков және тағы ... ... ... ... – бұлар мектеп бағдарламасын дұрыс меңгере алмайтындар, сондықтан
да оқушылар ... ... ... ... ... - деп атап ... ... позициядан қалыс қалу оларды теріс мінез-құлыққа,
айналасындағы адамдармен, әсіресе ... ... ... ... жасауына кедергі келтіреді.
«Қиын балалар», «мінез-құлықтағы қиындық» ұғымынан басқа, «қиындықпен
тәриелену» ұғымы де кеңінен ... ... - ... ... ... дау-жанжал Кейде
бұл қайшылық табиғи түрде, тек ... ... ... ... ... болады. Ал мұндай да кейде онша қауіпті емес және ол
қиындықсыз жойылуы ... ... ... ... (1935 ж) еңбектерінде
зерттеген. Өзінің зерттеулерінде ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбие ықпалына ... ... ... ... ол психикалық бұзылудан жапа шеккендерді
жатқызады. Г.А.Фортунатов қиын ... тек ... ... қана ... балалардың пайда болуының себептеріне ... және ... екі ... табады. Бірінші топқа ол ескінің әсерін, ал ... ... ішкі ... жатқызады. Дау-жанжалдардың тууы
негізінде балаларда көбінесе мынадай мінез-бітістер: қозушылық, ұстамдылық,
кейде ... ... ... ... ... тағы ... болады.
«Қиын балалар» намысқой келеді, олар бір нәрсеге өзінің жарамсыз
екенін сезіп ... және сол ... ... ... физикалық күшін
жұмсап, «маған бәрі жоғарыдан төмен қарайды, мені адам екен деп санамайды,
мен оларға ... - деп ... ... ой ... өзін-өзі
сендіреді.
Ұзақ мерзімді дау-жанжал баланы қиын атандырып ғана қоймайды, сонымен
бірге оның ... ... ... болуы мүмкін (психоневроз).
Балаларда ішкі дау-жанжалдың ықпалынан ... ... ... ... ... ... жауластық сияқты қатынастар пайда болады.
Л.С.Выготский «қиындықпен тәрбиеленумен» күресудің нақты жолын анықтап
берді. Өзінің «Қиын балалық шақтың педагогикалық ... және ... ... ... ол ... ... : «Жеке адамның
күйзелісімен күресу, оның себептерін жою ... ... ... ... ... арқылы» (8.) да нәтижеге жетуге болады. Л.С.Выготский жеке
адам тәрбиесі психологиясының маңызды бір мәселесі – ... ... ... ... кейінгі жылдарда қиындықпен тәрбиеленушілердің әлеуметтік
мәселелеріне үлкен көңіл бөлінді, ал 1950-60 жылдар басында ... ... ... ... ауытқушылықтарды, жеке адам
дамуының динамикасымен байланысын терең ... ... ... зерттеушiлер негiзгi зейiндерiн ,,Қиындықпен
тәрбиеленетiн,, балалар мен ... ... ... әлеуметтiк-
психологиялық және психо-педагогикалық факторларға бөледi.
1970-80 жылдары ,,Қиындықпен тәрбиелену,, мәселесi отандық ғылымда жан-
жақты ... ... ... ... ең ... ... қараған жаңа автор Л.С.Славина болды. Мұндай ... ол ...... ... ... ерекшелегін алды және бұл
саладағы баларды екі топқа бөлді. Бірінші топ балаларының ... ... ... ... ... ... өте ... қайғыру және жан-күйзелісінен болады. Л.С.Славина екінші ... ... ... ... ... бұл ... білмеу, өзінің мінезін көп жағдай да ... ... ... ауытқушылық мінез-құлықтың шығу
себептері мен факторлары
Адам өмірге келген сәттен бастап үлкен әлеуметтік ортаға тап ... осы ... өзін нық, ... сезінуі мен үйлесімді дамуы ... ... ... ... ... қоғамда балаға сырттан
әсер етуші жағдайлар оның жаңа қалыптасып келе ... ... ... ... ... «бала толыққанды дамуы үшін өз ... мен ... ... ... ... деп ... да олқылығы бар баланың даму жағдайы, әдетте ... ... Ол ... ... кері ... ... шағын әлеуметтің
сипаттарынан тәрбиелеу-оқыту ... және ... ... ішкі ... ... ... олқылығының пайда болу тетігі
мен дамуы баланың тұлға болуға деген ... мен ... ... ... ... ... іске ... персонализациялануға ұмтылуы оған қатысты референттік
топтардың ( ... ... одан ... балалар бақшасындағы және
мектептегі құрбыларының ( оның әлеуметтік қалыптарға сай емес ... ... ... ... және ... ... ... мұндай ұстанымы педагогтердің және ата-
аналардың ... бар ... ... ... ...... олқылық ерте балалық шақтан, шамамен үш
жастан басталады, яғни баланың өзіндік ... ...... ... және ... ... дами ... қатар келеді. Жағымсыз даму жағдайында олқылықтардың ... мен ... ... ... зерттеу, алдын алу және түзету жұмыстары ... ... ... ... ... ... деп ... қалыптасқан
нысандарға сәйкес емес әлеуметтік мінез-құлықты айтамыз ( И.Невский).
Белгілі ... И. Кон ... ... психикалық
денсаулық, құқық, мәдениет немесе адами ... ... ... ... ... ... ... қарастырады. Бейімделуші
мінез-құлықтың тұжырымына сәйкес кез келген ... ... алып ... ... ... әлеуметтік-психологиялық,
қоғамдық).
Балалар мен жеткіншектердің мінез-құлқындағы ауытқушылық көріністері
олардың адамгершілік және ... ... ... дара ... тұлғалық көріністеріне, нақты жағдаяттар мен өмір жағдайларына
және іс-әрекеттеріне ... ... ... мүмкін.
Мінез-құлықтық реакция бір рет немесе жүйелі түрде әсер ететін
өмірдің ... ... және ... ... ... нақ осы ... ... ахуалға алып келетін мінез-құлықтағы
өзгерістер біртіндеп ... ... ... ... ... ұялуды,
агрессияны келтіре аламыз. Бұл реакциялардың көрінуі ... ... ... ... Олар ... жойылуымен қоса бұл да жоғалады. Бірақ,
ондай жағдайлар жиі ... ... ... бірі ... берсе,
онда реакциялар беки түседі және басқа типтегі мінез-құлықтың дамуына
алып келетін ... ... ... туындайды.
Жасөспірімдердің мінезіндегі ауытқушылықтың ... ... ... өтсек:
- дұрыс тәрбиеленбегендерінің себебінен қажетті білімдердің,
біліктердің, дағдылардың ... ... ... ... ... ... өзін
дұрыс ұстамайтындығынан туындайтын әлеуметтік-педагогикалық
олқылықтар;
- ... ... ... ... ... ... ... жүйелі сәтсіздіктер, ... ... ... ... ата-аналарының, мұғалімдердің ... ... емес ... ... ... ... терең психологиялық жайсыздықтар;
- психикалық және физикалық денсаулығы мен дамуы ... жас ... ... ... және басқа да физиологиялық, психоневрологиялық
ерекшеліктер себептері;
- ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... жасалмағандығынан, іс-әрекеттердің
пайдалы түрлерімен айналыспайтығынан, жағымды және ... ... жеке ... ... ... ... қараусыз қалумен, қоршаған ортаның кері ықпал етуімен және
осының ... ... ... ... және жеке құндылықтарының
жағымсыз түрде ауысуы және жағымсыз жайттар.
Жасөспірімдер мен ... ... ... ... ... ... дамитын әлеуметтік-педгогикалық бақылаусыздық
бұл тізбектегі ерекше рөл мен ... ие. ... ... ... қажетсіздік, қорғансыздық сезімдері,
жасөспірімдердің пікірінің, тағыдырының ... мен ... ... ... ... өзін-өзі ұйымдастыруға ұмтылуына алып
келеді.
Қазіргі кездегі жасөспірімдердің ... ... ... емес.
Өйткені, бала ауытқушылық мінез-құлықтың әр түрлі нысандарын ... ... да, аула мен ... ... да, ... үйде ... Дәстүрлі ұлттық құндылықтар ... ... ... ... әке беделінің төмендігі, мінез-құлықтың тұрақты
үлгілері мен ... ... ... ... ... ... ортасындағы ауытқушы және өзін-өзі жоюға мінез-
құлықтың өсуіне ықпал етеді.
Балалалар мен жасөспірімдердің дамуы мен ... кері ... ... ... ... ... ... Қоғамдағы өтіп жатқан үрдістер:
- қоғамдық құндылықтар иреархиясын өзгертуге бағытталған айқын ... ... ... заңдардың және құқық қорғаушы орындардың жетілмегендігі,
қылмыстардың жазаланбауы;
- жұмыссыздық (нақты және ... ... ... ... ... отбасыларға әлеуметтік
кепілдіктермен және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... институттарының
күйреуі мен дағдарысқа ұшырауы;
- ... ... ... ... зорлық-зомбылық және
қатігездікті насихаттау;
- балалардың денелік және ... ... ... ... ... соған сәйкес көмек ... ... ... ... темекіге, ішімдікке, нашақорлық заттарға жолдың ашықтығы.
2. Отбасының жағдайы және оның ахуалы:
- толық емес отбасы; ... ... ... ата-аналардың төмен әлеуметтік-мәдени деңгейі;
- отбасындағы тәрбие ... ... ... ... ... ... ... жазасыздығы және
баланың құқықсыздығы);
- ата-аналардың ішімдікті, нашқорлық заттарды теріс пайдалануы;
- ата-аналардың ... ... ... ... ... Мектепішілік өмірдің жеткілксіз ұйымдастырылуы:
- оқу және тәрбие үрдісін басқаруды ... ... ... материалдық қамтамасыз етілуінің
нашарлығы; қоғам арқылы балаларымен айналыспайтын ... ... ... және меткептің оқушылар отбасыларымен
жүйелі байланысының жоқтығы; ... ... ... жиі болмай қалуы; сабақтан тыс
жұмыстардың қанағаттандырғысыз ұйымдастырлуы; ... ... ... ... бала және жас ... ... ... кәсіптік деңгейінің төмендігі; «оқушы-
мұғалім» жүйесіндегі өзара қарым-қатынастарының ... ... ... ... ... жетілмеген жаңа оқу бағдарламасын енгізу, құндылықтар
бағдарламаларының өзгеруі және ... ... ... және ... мәселесінің туындауы;
- мектепке келген оқушылардың дамуының және оқу ... ... ... ... ... ... ... мектепке бармай қалуының айтарлықтай жиілеп кетуі оны
психиатрға ... ... ... Кездейсоқ себептерден кездесіп қала
беретін төтенше жағадайлар мүлде әр түрлі көріністе болып ... ... ... ... ... ... қарындасын қарап отыруға
баланың үйде қалдырылуы, ... ... өз ... лағып кетуге
бейімділігі, немесе мектпеке ... ... бас ... ... ... ... оның эмоциональды бұзылуына ... ... ... ... осы ... ... ... мүмкін.
Мектепке барудан бас тартуы – оның сабаққа ... ... ... әр ... ... ... себеп болуы да мүмкін. Бұл
жағдайлардың бір-бірінен қандай айырмашылықтары бар ... ... ... ... келтірілген.
Бала мектептегі сабақта жоқ
бала үйде жоқ
бала үйде отыр
(бетімен лағып кеткен)
бала мектепке
барудан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қатыспай лағып жүрген баланың немен ... ... Егер ... ... ... ... бала сабаққа қатыспаған
болып шықса, онда ол кино ... ... ... ... ... ойнап
кетуі, немесе басқа бір жерлерде тағы бірдеңелермен ... ... ... ... ... да ... туғызбайды. Егер бұл шындығында осылай
болған болса, онда ата-анасы баланың мектепке ... өз ... ... ... ... екені әбден мүмкін. Ол мектепке бармай өз
бетімен ... ... ... ... да ... теріс қылықтарға баруы
немесе әлеуметтік жағымсыз әрекеттерге ұрынуы ықтимал. Егер ... ... ... да бар ... онда оның ... ... ... болуы мүмкін (мектепке бармай, өз бетімен ... ... ... ... ... ... ... үйде қалғаны ата-анасына мәлім болса, онда
олардың өздері қалдырғаны немесе баланың өзі мектепке барудан бас тартқаны.
Бірінші ... ... ... ... ... мүмкіндік бермегені,
ал, екіншісінде баланың мектепке өзі барғысы келмегені туралы мағлұматтарды
ескерген дұрыс.
Егер баланың мектептен бас тартқаны ... сөз ... онда ... ... ... айырылып қаламын деп қорқуы, әлеуметтік
фобия, көліктік фобия немесе әлеуметтік ... ... ... ... ... ... пайда болған эмоциональды күйзелістермен
істес боламыз. Әрбір жағадайда бір-екі мәселенің жәрдемімен ... ... ... ... ... ... бала үйде ... жолдастарымен болғанда өзін қалай
ұстайтынын анқытау пайдалы. Егер оның ... ... ... және
көңіл-күйі шат-шадыман болып көрінсе, онда біз оның мектепке барудан
бас ... ... ... ... ... ... ұйғаруға толық құқымыз бар. Егер ол қайғыға батып тұнжырап жүретін
болса, өзін ... ... ... ... ... ... ... жолдастарымен қосылып ешқандай ... және ... ... ... ... ... болса, онда оның мектепке
барудан бас тартуы депрессия ... ... өте ... кездесетін
шизофрения түріндегі айтарлықтай жиі таралған эмоциональды ... деп ... ... ... ... ... ... келмеудің сабақ кестесіне байланысының
бар-жоғын білу қажеті. Егер баланың мектепке барудан бас тартуының себебі
кесте ... ... тілі ... ... ... өзінің жалығып
ұзақ отырып қалуына тура келетін қосымша сабақтың күндеріне ылғыи ... ... ... ... оның бас тартуы мен мектептегі белгілі бір
жағдайдың арасында берік байланыстың бар екенін көрсетеді.
Онан ... ... ... ... сабаққа бармай қалу үй ішінің
оқиғасына байланысты ма? Бұл ... ... ... немесе
әкесіне жұмыс істеткізбейтін оның бір ауруын асқындыра ма? Шешесінің
жұмысқа ... ... ... тап сол мезгілі бұл симптомды қоздырып
өршіткен жоқ па? ... үй ... ... ... ... үй ... немесе отбасындағы жағадайларға байланысты пайда болуына
баланың мазасызданып алаңдаушылық туғызуы маңызды рөл ... ... ... ... ұқсаған мінез-құлықтың өте кең
таралған ... ... ... айырылып қалу қорқынышынан
болады. Мұндай жағдайда баланың жақын ... ... ... ... ... ... тән бейнесін анықтау қажет.
Балалар мен жасөспірмдердің ... және ... ... алу ... ... ... қажет
етеді, яғни, әлеуметтік-құзырлы адам болып қалыптасуы үшін ... ... ... ... таңдай жасай алу біліктерін
үйрету. Бұл ... ... үшін ... ... ... ... және түзейтін әлеуметтік-педагогикалық жағдайларды құруға
бағытталған мектеп саясатын жүйелеу қажет. Оған мынадай бағыттарды енгізуге
болады:
- балалар мен жасөспірмідердің ауытқыған ... ... ... ... ... әсер ... ... сонымен қоса, оқушылардың және олардың ата-аналарының
білімге және тәрбиеге деген қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... және соның негізінде анықталған ерекшеліктерін ескере
отырып, оқушылардың тұлғасымен мінез-құлқындағы ауытқушылықтарды
алдын алу және түзету бағдарламаларын ... ... және ... ... ... ... ... психологиялық, педагогикалық ахуалды қалыптастырып, бірқатар
құзырлы шешімдермен шешілетін оқушылардың ата-анасымен тиімді
өзара қарым-қатынасты дамыту, қосымша ... ... және ... ... ... әлеуметтік мамандардың құзырында.
Жасөспірмдердің тұлғалық және әлеуметтік ... ... ... ... түзетуді олардың жағымды
«Мен» бейнесін ... ... ... ... сындарлы ойлау
қабілетін, әлеуметтік маңызды мақсаттарды қоя білу білігін және жауапты
шешімдер қабылдай алуды ... ... ... ... өмір салтын калыптастыра алуы үшін ... ... ... үйренуді, қақтығысты жеңе алуға үйрету қажет, сынды,
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... қабылдау әдіс-тәсілдеріне баулуды, зиянды ... ... ... ... ... баулуды, зиянды әдеттерге қарсы
тұруға үйретуді, салауатты өмір ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін құндылықтармен
қатар қалыптастыру қажет.
Балалар мен жасөспірімдер тұлғасы мен мінез-құлқындағы ауытқушылықтың
тың алдына алу ... тек ... ... ... асса ... ... оқу іс-әрекеті жемісті болғанда;
- оқушылардың қанағаттандыратын эмоционалдық жағымды өзара қарым-
қатынас жүйелері ... ... ... ата-аналарымен) және психологиялық ... ... ... ... ... ... байланысты. Оған
мыналар кіреді:
- оқушылардың өздерінің құқықтары мен міндеттерін білуі;
- оларды ... мен оқу және ... ... ... ... ... оқушылардың қандай да бір белгісіне қарай дискриминацияға
ұшырауына жол ... ... және ... ... ... жеке дара ... мен өзін-өзі анықтау құқығын
сақтау.
Бұл талаптарды орындау жасөспірімдердің ... ... ... ... ... жұмыстарын педагогикалық дифференциация
жолымен жүргізуге мүмкіндік береді.
Жоғары да көсретілген талаптарды орындаған жағайда жасөспірімдерге
көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... Қиын жасөспірімді тәрбиелеудегі мектеп ұжымы мен отбасының рөлі
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында девиантты мінезді
оқушыларға ... ... ... ... мен ... жазалау шараларын қолдануға әкеп ... ... ... жасауы, оқудан, жұмыстан үнемі жалтаруы, отбасынан ... ... ... ... кетіп қалуы, сондай-ақ
қоғамға ... ... ... әр ... ... аталғаны бізге ... ... ... ... ... тағы ... ... зерттегенде, дәл осы ... ... жоқ ... олар ... де ... үйге де ... мұғалімдердің берекесін кетіріп, түптің ... ... ... ... заң бұзушылар мен қылмыскерлер шығатыны бұрын да
дәлелденген.
Әрбір оқушының өзін ... ... ... ... ... әсерімен дамитынын ... ... ... мінезіне отбасы, мектеп және көшенің қалай әсер ететін
жағдайларына ... ... ... ... ... жағымсыз әсер ету жақтарын сөз
еткенде, оны үш ... ... ... болады.
1. Бірінші топ – ... ... ... ... және дәл ... Олар көп ... ... өздерінің саналы өмірімен ... ... тек өз ... ғана ... ... ... қоғамдық жұмыстарға қолғабыс етіп, басқа ... ... ... топ - өз ... ... тәрбие бергісі келеді, бірақ,
қалай тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... Олар ... балаларына кері әсер етуі мүмкін.
3. Үшінші топ – балаларды ... ... ... ... ... педагогтерге қарсы тұратын ... ... топ. ... көп ... ... ... беретін отбасылар.
Енді осы факторларды тарата айталық. ... ... ... не
көрсең, ұшқанда соны ілесің», «Әке ... оқ ... шеше ... ... «Не ... соны ... десе ұлы Абай ... адам баласы
адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселерімен ... ... ... ... ғой ... бәрі - ақымақшылық» деп түйіндейді.
Ал атақты физиолог ... ... ... ... ... ... үлгі алу ... қалыптасады» (43.) деп
тұжырымдайды.
Бала отбасы жағдайында өмірдегі ... ... өзін ... ... ... ... ... ізеттілік, сыйластық,
үлкендермен және кішілермен ... ... болу ... ... және оны ... ... ... сыйлау,
қамқоршы болу, бірлесіп еңбек ету секілді игі ... ... ол ... ... ... ... тәрбиесіз адам шығуы
теориялық жағынан ... ... ... Бұл ... әрине, бірінші
топтағы ата-аналарға қатысты.
Моралдік жағынан азғындаған отбасында, әдетте, балаға ... ... ... ... ... мен ... ... А.С.Макаренко «ертеңгі ... ... ... (49),- деген. Сондықтан олар отбасында өздеріне
алмаған жылылық пен ... ... ... ... ... ... ... қоғамға жат элементтер өз «қамқорлығына» ... ... тобы , ... ... және тағы басқа әлеуметтік
топтар болуы мүмкін.
Отбасы тәрбиесінде ең маңызды мәселенің бірі – ... ... ... ... ... кездегі аса
бай отбасылардың пайда ... ... бала ... ... ... ... сөз ... Міне, осындай отбасылардың
кейбір ... ... кез ... ... ... ... ... нәрсенің бәрін сөзге келмей сатып
әперу, үй ... ... ... өзімшіл, тек ... ... ... ... ... өмір сүргісі келетін,
арамтамақ болып қалыптасуына әкеліп соқтыратынын ескере де ... ... ... ... істейтін ата-аналардың да түсінгі
балаларын тура жолдан шығаруға ... ... өз ... аса ... ... ... ... мен тыйымдарды қолдану, сәл ... бола ... ... ... ... ... арқылы балаларын
өздеріне қарсы қояды. Мұндай жағдай да ... ... ... олардың баласына айтқан «ақылы» кері әсер етеді. Осындай
отбасында «тәрбие» алған баланың ... ... да ... ... ... ... өз балаларының не істеп, немен
айналысып жүргендерімен ісі жоқ, оны ... ... деп ... ... ... ... әсер ... Бұл – ең қауіпті әрі
сөз жоқ, девиантты ... ... ... ... ... ... ... кемшіліктердің де ... кері әсер ... ... ... ... ... атап ... төмендегідей:
1. Тәртіп бұзуға бейім тұратын ... дер ... ... ... ала ... ... ... ұжымының осы мәселеде алаусыз болуы немесе жүйелі
жұмыстың болмауы. ... ... ... ... ... тыс, ... тыс ... іс-
шаралардың сапасының төмен екендігі.Тәрбиесі қиын балалардың
отбасыларымен қарым-қатынастың нашар ұйымдастырылуы.
3. Девиантты мінезді ... ... ... ... ... мұғалімдер мен тәрбиешілердің кәсіби
деңгейінің ... ... ... ... беру ... ... ... оқушылардың сабаққа қызықпауы, ... сөз жоқ, ... ... әлсіреді және ол
мұғалімдердің де ... ... ... мұғалімдердің педагогикалық этиканы білмеуі немесе
сақтамауы оқушыларды өзіне қарсы қоюға ... ... ... ... ... ... ... кездейсоқ топтардың оқушының теріс мінезін
қалыптастырудағы ... ... де аз ... Өйткені, қазір
көшелерді, аймақтарды белгілі бір топтардың бөліп алып,
сол ... ... ... ... де ... өз ... ... өмір сүреді және өз
қатарын өзі сияқтылармен толықтырып отырады. Ал олар ... ... ... әрі ... сезінеді. Себебі
отбасында, мектептегі ... мен ... ... ... Сондықтан қоғамдық ... ... ... ... сай келмейді. Олардың
еліктейтіндері: түрмедегі беделділер, ... ... ... ... ... ... жат құмар ойыны,
ішкілік ішу, дөрекі сөйлеу, ... ... ... ... ... тірліктері іспетті.
Нәтижеде отбасындағы тәрбиенің ... мен ... беру ... ... ... ... кесірінен
девиантты мінезді балалар тәртіп бұзушылардан ... ... ... ... ... ... осы ... мінезді оқушылардың психологиялық ерекшеліктеріне
тоқтала кетелік.
Бұл қиын ... ... ... ... ... ... ... Алайда, олардың жоғары психологиялық қасиеттері:
зейін, ... ... есте ... тағы басқа әртүрлі жаттығулар
мен дағыдыларды дамытпағандықтан ... ... ... ... ... ... білмейді, өз ісінің ақырын болжай алмайды, ... ... ... ғылым және саяси-қоғамдық мәселелер
мүлдем қызықтырмайды, рухани мәдениеттің не ... ... ... олар ... ... ... күйбеңінен аспайды,
онда да тек даярға тап ... ... ... да ... ... ... ... өткізгенді тәуір көреді.
Дегенмен, олар өздерінің ... ... ... ... үшін
(темекі, ішімдік, есірткі зат, ұрлық ... ... ... көрсете
алады. Сабақ оқу, уәдеде тұру, ... ... ... тәртіпке бағыну
сияқты оқушыға тән міндеттер мен ... ... ... олардың
ерік-жігері тым төмен, табандылығы жетіспейді.
Зерттеулер көрсеткендей, ер балалар мен ... ... ... ... бар. Ер ... ... ... ... ... ұрыс-керіс бейім. Қыздар өз көңіл ... ... ... ... әрі ... ... жақын тұрады.
Сондықтан тәрбие беруде ер ... осы ... ... ... ... ... олар ... жігеттерге» ұқсағысы келеді.
Дегенмен олар дөрекі, тек күшіне сенетін, ... ... ... ... Сол ... де ... қолданған тәрбие құралдары
ер ... ... ... жарамды бола бермейді.
Девиантты бозбалаларды ... ... ... олардың
темпераментін ескермей кетуге ... ... ... өзіне
қойылған талаптарды тез қабылдайды, бірақ дәл ... тез ... ... қойылған талапты өзін күлкіге ... ... деп ... оны ... түрде қабылдамай тастайды. Меланхолик
өзін ұнамдысын, өз көзқарасына тура ... ... ғана ... ... де ... ... бәрін әбден терең әрі ... ... ... ... тәрбие жұмысында темперамантінің
ерекшеліктерін ескермейінше, ... ... іске ... ... ... бір ... ... жасөспірімдердің жыныстық даму кезеңінде
болатын дене құрлысындағы ... ... ... дамыған өзгерістер баланың санасына дұрыс әсер
етсе, онда ол психологиялық ... да ... ... ... оның дене құрылымында бойы қортық, ... ... ... не басқа да кемістіктері болса, онда оның дұрыс ... кері ... ... ... ... да ... балалармен ерекше ілтипатты болуы тиіс.
Көтеріңкі көңіл күй, құрмет ... ... ... ... ... ... педагогикалық әсер етудің әсерлігін
күшейтеді. Ал ашуланшақ, ... ... ... өкпелегіш сияқты
жағымсыз сәттер оқушының жақсы ... ... ... ... ... ... әсер етер ... оның қандай
психологиялық жағдайда екенін ескеру өте-мөте қажет-ақ.
Әлеуметтік педагогтың тағы бір ... ол ... өзін ... тең ... оған сенім ұялата білуі керек. Егер ... ... ... оқушылардан қалай да ... ... ... ... ... ... ... әрекет жасаса, олардың
сый-құрметіне бөленбек түгілі балалардың енжар ... ... ... оқушыға ата-анасының да, ... де ... етуі ... оны ... ... ... ... белгілі болса,
онда ол ... ... дәл ... жабық түрдегі ерекше
педагогикалық режимдегі ... ... ... жіберу керек. Әрине,
бұл соңғы шара, себебі қиын ... ... ... ... ауыр ... да, мінез-құлқын түзету шараларын төмендегіше
ұйымдастыру жөн деп ... ... пен ... ... бейім тұратын, сабақ үлгерімі нашар
оқушыларды сынып және ... ... ... Ол үшін ... ... ... бір ... екі пәннен үлгермейтін оқушыларды
анықтап ... ... ... ... ... ... болмас, алайда, қиын оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жүргізу арқылы
қиын оқушылар мен педагогтардың қарым-қатынасын анықтап, оны жолға
қою ... шешу ... ... ... девиантты
мінезді балалардың басым ... бір ... ... ... жағдайда болады,ондай қарым-қатынас
олардың түзелуіне кері әсер ... ... қиын ... ... ... ... ... анықтау және ... ... ... ... ... өз сыныбында –
басбұзар, іріткі салушылар және өзі ... ... ... келеді. Төртіншіден, ата-аналармен және достарымен
әңгімелесу арқылы тәрбиесі қиын ... бос ... ... ... ... ... ... Себебі дәл сол ... ... болу ... ... шегу, арақ ішу, құмар ойындарын ойнауды әдетке айналдырады.
Сонымен қатар, олар ... ... ... ... қаншалықты жәбірлейтінін анықтау да олардың мінез-құлқының
бұзылығын көрсетеді.
Жоғары да көрсетілген төрт ... ... бар ... ... ... ... қиын ... қатарына қосуға жеткілікті.
2. Аталған ... қиын ... ... мен ... ... ауытқушылықтардың себебін зерттеу және жеке
басының психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... неде ... білу үшін оның ... ... Біріншіден, оның жүйкесі мен психикасында ... ... ... білу ... ... пікірінше, олндай ауытқушылығы
бар оқушылардың 10-15 пайызы жүйке немесе психикалық ауру ... ... ... Мұндай оқушыларды тәрбиелеуден ... ... сау ... ... ... қандай факторлар
жағымды, ал қандай факторлар жағымсыз әсер ететінін анықтап алу ... ... Ол үшін ... ... ... жүргізу,
құжаттарды зерттеу әдістері қолданылады. Олардың бәріне дұрыс ... ... – қиын ... анықтауда қателікке бой ұрмау жағын
қарастыру болып ... ... ... ... ... кезеңінде төмендегі
факторларды ... ... ... ... ... ... ... досы кім, бос уақытында кіммен және ... ... ... ... ... ... ... және
педагогтармен қарым-қатынасы қалай, оның өзінің тұлғалық ерекшеліктері.
Осындый ерекшеліктерін ... алу оған ... ... ... ... ... ... аурудың дұрыс ем қабылдауына оң әсер ететіні
белігілі жайт.
1. ... ... ... әсер ету ... ... ... жұмыстары оқу-тәрбие жұмысында қиын
балаларды ... ... ... аса маңызды болып табылады.
Біріншіден, мектеп ... қиын ... ... ... ... ... ... Екіншіден, әрбір қиын оқушымен
жүргізілетін жеке ... ... ... ләзім.
Осындай жоспарларда қиын балалрға отбасы тәрбиесінің ... ... ... топтардың жағымсыз әсерінен оларды
қорғау, ... ... ... ... да бір ... ынталандыру
сияқты мақсаттар қойылуы ... ... қиын ... жағымды
жақтарын нақтылап, оны олардың өзін түзету ... ... ... - ... педагогтің нағыз ... ... ... әрине,
әлеуметтік педагог барлық уақытта сабырлы ... ... ... ... өз жемісін тез арада бере ... ... ... Қиын ... сыныптастары және пән мұғалімдерімен қарым-
қатынасын өзгерту жолдары.
Қиын балалардың басым ... ... өзі ... ... ... оларды сыныптың тіршілігі қызықтырмайды, ... ... ... ... ... ... оларды
себепті тәрбиеші барлық кезде сабырлы болуы тиіс. Өйткені, ... өз ... тез ... бере ... ... ... керек.
Девиантты мінезді оқушылар ... ... ... ... мектеп мұғалімдері олармен ... ... ... аса ... ... ... Қиын оқушыларды әртүрлі ... ... ... тарту
арқылы оларды табысқа жетелеу.
Қиын оқушыларды қайта ... ... оның ... ... ... ... ... Оқу жасындағы балалардың негізгі
айналыстаын істері – оқу, еңбек ету мен ... ... ... ... ... ... болып табылады, сондықтан қиын
оқуышларды мектепке қайтару, ... ... ... – аса ... ... ... беделін артытыратын іс. Себебі қиын ... ... ... ықыласы жоқ. Сондықтан оларды ... тыс ... ... ... ... ... өнерге қызықтыру арқылы
оқуға бірте-бірте тарту әлеуметтік педагогтердің және пән мұғалімдердің
қасиетті ісі ... ... ... аталған қызметтердің бірінде
жеңіске жету оларды басқа да ... ... ... ... үшін ... педагог адамның өзін-өзі дамытушылық қасиетімен
өзін-өзі тәрбиелеу ... ... алуы ... ... ... ... тырысатын кездері болады: оның сондай
белсенділігі мен ... ... ... ... ... сеніммен
қарау балаға қанат бітіріп, басқаларға деген сенімен ұлғайтады.
Қиын ... ... ... ... ... ... оның
беделін көтеруге мүмкіндік беру, ұжымдық ... ... ... оның қабілетін жақсы ... ... ... ... ... ұжымына қайта оралуына әсер ететін бақытты сәттер
болып ... ... ... қиын ... жұмыс
жүргізгенде осыларды іске асыруға міндетті.
4. Қиын оқушылардың отбасылық жағдайын ... қиын ... бала ... кері әсер ... ... ... рет ... ақиқат.
Біз жоғарыда айтқандай, қалыптағы отбасыдан «қиын» бала ... ... ... ... ... «барлық бақытты
отбасылар бір-біріне қандай ұқсас болса, әрбір ... ... ... ... ... ... жерде айтпай кетуге болмайтын біраз ... де бар. ... және ... ... ... қыздарға
қарағанда ұл балалардың ішінде девиантты мінезділер анағұрлым ... Оның ... ... жоқ ... ... ... тәрбие
жұмысында фемизиациялану үрдісі жүріп жатыр немесе бала ... ... ... ... ... ... отбасы, балабақша,
мектеп. Ана тәрбиесі мен әке тәрбиесі бірдей жүрмеген жағдайда ... ... ... анық ... ... ашып ... ... көтергеннен бастап оны тоғыз ай бойы өз ... ... ... Сол ... ... ана мен ... ... биологиялық байланыстар орнайды. Ананың ... ... ... ... келген соң да бала ана сүтімен
қоректеніп, жүргенге дейін тек ... ... ... ... ... ... туды делік, онда да оны қарсы алатын өзінің
анасы ... ... ... ... да әріп ... ... Осы ... ер балаларда ер адамға ... ... ... әкеп ... ... үлкендер олар үшін үлгі. Ал ер
балалардың алатын үлгісі тек «ақ ... ... ... ... солай қалыптасады. Біз бұл жерде әйелдерді
кемсітуден ... тек ... ... бар ... айтпақпыз.
Мінезі солай қылыптасқан ер бала жігіттің сөзі, ... ... ... ... тән ... бойына дарыта қоймайды да ұсақтыққа
көбірек ... ... ... олар тез ... ... ... айтуға бейім болып қалыптасады.
Біз бұл жерде ер балаға әкенің ... ... ... ... ... етіп ғана ... ... «Баланың ұяты
әкеге, қыздың ұяты шешеге», «Атадан бала туар, атасының жолын ...... ... «Ата баласының ат меңіндей белгісі болады»,
«Атадан - ... ... - ... ... ... ... әкенің балаға
қаншалықты тәлім-тәрбие берудегі рөлі мен ... ... ... ... мақалы «Ер балаға жүз мұғалімнен бір әке ... ... ... ... «ер бала үшін ... минстрден жаман
әке артық» деп түйіндейді.
Баланың ... ... ... ... отбасында қалыптасады.
Алайда, ешбір ата-ана өз баласының жаман болғанын қаламайтыны даусыз.
Егер ... ... ... тура ... ... ... өзінде
ол ата-аналарды кіналай бермей, ... ... ... үшін ... ... орнату керек, ал екіншіден, ол ... ... ... ... Бұл үшін ... ... «Мен не үшін ... ... ... ... «мен бос ... ... тақырыптарында шығарма жаздырған жөн. Үшінден, ... бәрі ... ала ... жан-жақты ойластырған болуы керек. Ата-
аналармен, олардың тәрбиесі қиын балалармен ... ... ... жеке ... ... ... жоспарланғаны дұрыс:
Төртіншіден, барлық жүргізілген жұмыстар өзінің оң нәтижесін ... ... ... ... ... ... ... басқа да
комиссия және сотқа жүгінген жөн.
ІІ ... ... ... арасындағы құқық бұзушылықтардың
профилактикасы мен агрессивті балалармен жұмыс істеу ерекшелігі
2.1 Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылардың профилактикасы
мен балалардың ... және ... ... алдын алу.
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылардың ... және ... ... басты себептерінің бірі
тәрбие ... ... ... деп ... ... – білімді ұрпақ. Мың ... мың ... ... ... – ақ, өз ... ... мен тәрбиесіне
үлкен жауапкершілікпен қарап, ерекше көңіл ... ... ... бойы ... ... ... тәжірибесі мен ізгі ... жас ... ... ... ... ... қарым-қатынасын, дүниетанымын,
өмірге ... көз ... және ... сай ...... ... табылады.
Тәрбиенің негізгі мақсаты : дені сау , ... сана ... ... ойлау дәрежесі биік, мәдениетті, парасатты, ... мол, ... , ... бойында басқада ... ... ... ... тәрбиелеу жүйесі ... ... ... ... ... ... өзгерістерге байланысты жаңарып
отыруы тиіс. Қазіргі қоғам жан – ... ... ... ... ... ... етіп ... – тәрбиенің мақсаты - баланың жасы мен жеке ... ... ... ескере отырып, ... ... ... ... халықтың педагогикадан
бастау алып, ... ... ... ... ... мен ... дұрыс таңдалып ... ... ... қаланбақ.
Бала тәрбиесін жалпы ... үш ... ... ... :
рухани тәрбие, ата-ана тәрбиесі, стихиялы тәрбие.
Жасөспірімдерге ... осы үш ... ... ... ?
1. Рухани тәрбие. Кеңес дәуіріндегі комунистік рухани ... жоқ ... ... аян. Оның орнына қазір ... ... ... ... ... ... ұрпақ – иіліп ... көк ... Оның түзу ... өсуі ... ... ... бағуына байланысты. Сол
сияқты ... ... да оның ... мен ... ... ... тікелей байланысты. Жас ұрпақтың ... ... ... ... мол.
Ұстазы білімді ... қана ... ... ... ... ... ... - ұрпағымыздың ... ... ана ... және ... салт – ... ... ... тәрбие жүйесіне ... ... ... ... ісі ... ... алдындағы
міндеттер өте ... әрі ... ... ... ... ісі жөніндегі орынбасарлары сынып жетекшілерімен ... ...... және ... ... ... ... Тәрбие ісінің меңгерушілері өздерінің күнделікті
қызметінде «сынып жетекшілер ... ... ... ... ... ... түсінікте. Бірақ ... ... ... анықтау қажет сияқты : ... ... ... ... ... ... ... ал оқушы
бұл жағдайдан – бейхабар. Ол оқушыға осы ... ... ... , немесе ол өзінің проблемаларын өзі шешетіндей ... ма ? Бұл жағы ... ... Сондықтан , көп жағдайда,
тәрбие ... ... ... ... ... сынып
жетекшісінің ... ... ... ең басты ... ... – ол ... мен ... ... ... Оқушының қалыптасуына ықпал жасайтын ... ... атап ... ... ... бос ... ... сүретін ортасы, ...... және ... ... ... ... тәлім – тәрбие.
Оқушының бос уақытын ата – ... ... ... тиімді
ұйымдастырылса, оқушының тұрмыс ... тек қана ... ... ... қалмайды. Мектепте ауық – ... бір ... ... ... ... ... Мысалы
«Бригада» фильміне ... ... ... ... , ересек)
сыныптарындағы, құрбыларындағы киім тағы басқа және сол ... ... ... ... ... Сондықтан, көп
жағдайларда ата – аналармен келіспеушілік туады.
Осымен ... ... ... ... келе ... назарында – оқушы – Адам, оқушы – тұлға, әр ... ... ... қорғау, дамыту міндеттері. Ал ... ... ... ... қолайлы ортаға айналуы керек.
2. Ата-ана ... ... ... ... деп ... ... жүрген ата-аналар балаларының ... ... ... ... ... аз. ... тыс бос уақыттарда ата-
ананың бақылауынсыз қалған ... ... ... ... сая
бақтарда уақытын өткізуде. Бұл ... кері ... ... ... ... Ата ... 27 баптың 2 тармағында «
балаларына ... ... және ... ...... ... әрі парызы» делінсе, Қазақстан 2030 ... мен ... өз ... ... ... есте ... ... делініп, ұрпақ тағдыры мен
мемлекет тағдыры қатар ... өсу ... ... ... көз ... ... тұрады:
Сәбилік кезең. Бұл кезеңде сәби ... ... ... ... ... ... тырысады.
Бозбалалық кезең. Бұл кезеңде бала ... ... ... ... ... ... шығып, оның ... ... ақыл ... кезең. Бұл ... ... ата ... ... ... құрметтей бастайды.
Атақты педагог А.С. Макаренко «бес ... ... ... ... қайта тәрбиелеуге тура келеді, бірақ ... деп ... бала ең ... өз ошақ ... ... ... бас ұстазы ... ... ... ... ... ... , іс-әрекеті балаға ... ... әсер ... ... ... « Қазақстан республикасындағы ... ... ... 24-ші ... ... баланы
тәрбиелеу, күтіп-бағу және ... ... ... ... ... аясында және Қазақстан республикасының ... 111, 112, 113, 114, 115, 117, 331, 337, 338, ... ші ... ... өз ... ... ... шара қолданып, айып ... ... ... ... ... Жасөспірімдер нені үйреніп ... ... ... мен ... ... таспалармен интернеттен
қатыгездік пен эротикалық фильмдер көріп, ... ... ... ... ... кері әсер ... Шекара асып
келе жатқан есірткінің де ... аз ... ... ... ... ... ... деп жүріп, жасөспірімнің
тәрбиесіне ... ... ... мойындауымыз керек.
Нарық ... да бір ... ... ... ... Қорыта келе, жоғарыда аталып өткен ... ... ... ... мен стихиялы тәрбиені ... ... ... және ... ... «Кәмелетке толмағандар
арасындағы құқық ... ... ... және ... ... алдын алу ... ... ... бап. Ішкі ... органдарының құзіреті, 12 – бап. ... ... ... және ... ... ... арасындағы
құқық бұзушылықтардың ... және ... ... саласындағы мемлекеттік саясат. Осы ... ... ішкі ... ... ұстаздар және әлеуметтік педагогтар
бірігіп, ... ... ... ... ... ... ... аламыз.
Кентау қаласындағы облыстық арнайы мектеп интернатыда тәрбиеленіп
жатқан қиын ... ... ... ... ... ... көруге болады.
Девиантты тәртіптің құрылымы
|Девиантты тәртіптің құрылымы ... ... |
| ... әр түрлілігін көрсету. |
| |1 - топ |2 - топ |
| ... |% ... ... |19 |44,1 |26 |35,1 ... |12 |27,9 |39 |52,7 |
| | | |р

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбекке жарайтын халықтың жұмыс бастылығы42 бет
Экономиканы әртараптандыру және жаңарту бағыттар20 бет
2-ші дүние жүзілік соғыстан кейінгі халықаралық жағдай. Герман мәселесі19 бет
Абай мен Акиф шығармаларындағы дін мәселесінің сипатталуы28 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет
Абай Құнанбаевтың дүниетанымындағы адам мәселесі49 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Адам құқығы мәселесінің халықаралық қатынастарға тигізер әсері6 бет
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
АЗИЯ-ТЫНЫҚ МҰХИТЫ АЙМАҒЫНДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК МӘСЕЛЕСІ46 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь