Сағи Жиенбаев лирикасының көркемдік ерекшеліктері [ 51 бет ]

Жоспар

І. Кіріспе

І тарау.
1.1.С. Жиенбаев лирикасының тақырыбы мен идеясы.

ІІ тарау.
1.2. Ақын поэзиясының көркемдік ерекшеліктері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Тақырыптың өзектілігі: Қазақтың бұлбұл үнді саршыл ақыны Сағи Жиенбаев өлеңдері бізде көп сөз бөле бермейді. Ол туралы сирек жазылады. Бірақ Сағи секілді ірі ақынның сый – сияпатқа бөлінуге әбден қақысы бар. Сағи туралы жарық көрген еңбектер бар болжаммен , поэзиясы толық зерттеліп болды деп айта алмаймыз. Сондықтан біз дипломдық жұмысымызда Сағи поэзиясы кең түрде ғылыми тұрғыда зерттеуді тақырыптың өзектілігі деп көрсетеміз.
Диплом жұмыстың мақсаты мен міндеті:
Талантты ақын С. Жиенбаевтың лирикалық шығармашылығына бұрын айтылған сын – пікірлерге шолу жасай отырып, оларға баға беріп лирикасының жетістіктері мен кемшіліктері тұжырым жасау.
Ғылыми болжамы: Келешек оқу үрдісінде ғылыми жобалармен зерттеу жұмыстарын жүргізгенде , бақылау, курстық жұмыстарды және қазіргі дәуір әдебиеті пәнін өйткенде көмекші ретінде пайдалануға болады.
Зерттеудің нысаны: Диплом жұмысы орындау барысында көрнекті ақын С. Жиенбаевтың поэзиясының көркемдік ерекшелігіне тоқтап,қазақ әдебиетіне қосқан үлесін, әдеби мұрасына қатысты материалдар арқылы ғылыми тұрғыдан талдап теориялық маңызына назар аудардық.
Диплом жұмысының құрылымы:
Дипломдық жұмыс кіріспе және екі үлкен тараудан, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.





Қазақтың бұлбұл үнді сыршыл ақыны Сағи Жиенбаев жайында ең алғаш ақын ұсынған жыр жинағы арқылы оқып білдім.
Сағи -ағам-балалар ақыны емес. Бірақ балалық шақтың әсерін бойында сақтап қалған ақын. Қалам иесі үшін бұл үлкен бақыт. Бала шақ-Болашат аталатын үлкен университеттің алтын бастауы.
Жыр - адам жаның тазартады. Қалғып бара жатқан рухыңды сілкіп оятады. Жақсылыққа өмірге құлшындырады.Сағи ақын жырлары бейне мөлдір бастау. Шөліркеп келіп бас қойсаң сусының қанады, мұңдатып жүрсең өзің менсырласып шеріңді тарқатады. Бейне бір сырыңды сыртқа шашпас жан досыңмен сырласып отырғандай боласың. С.Жиенбаев өлеңдері үстіне кір жұқтырмас кірпияз жандай мұнтаздай таза болып келеді артық жол, басы артық бір сөз болсайшы. Әсемдікті сезіндіріп, әдемілік дүниесіне шомылдырып тұрып та терең ойланып, дүние ғаламға көзіңді ашып, көңіліңді оятып жатады.
Аңғар жақтан тұрады салқын жел есіп Күнгей бетің тебіндепті-ау көгі өсіп. Тағы да бір қимас жанды құндықтап, Тау басына қосылар бір төбешік. Осында табиғат суреті, тірлік мұраты, өлім бәрі де бар емес пе?! Және қалай жақсы, қалай ойлы айтылған.
Өнегелі жанның өмірінен қысқаша мәлімет. Сағи Жиенбаев 1934 жылы 15 мамырда Ақтөбе облысының Байғанин ауданындағы Оймауыт деген ауылда дүниеге келген. 1955 жылы Қызылорда қаласындағы педагогикалық институтты бітіргеннен кейін, Жезқазған руднигінде мұғалім болып қызмет істеген. Сол кездегі өлеңдері ц республикалық баста сөзде жариялана бастады.
1956 жылдан бірыңғай әдеби жұмыспен айналысты «Қазақ әдебиеті» Қазақстан пионері газеттерінде, «Мәдениет және тұрмыс», «Жұлдыз» журналдарында білім меңгерушісі болып, көп жылдар жазушы баспасының поэзия редакциясын басқарды. Кейін шығармашылық жұмыста болды.
Ақын өлеңдері мен поэмалары жеке кітап болып шыға бастайды. Атап айтсақҚарлығаш, өлеңдер, А. Жахушы 1959сыйлық, өлеңдер А.Жаузшы 1960, далагүлі (1961), теңіз сыры өлеңдер (1963), Тау алдында, өлеңдер (1964), менің көршім. Поэмалар (1965), Қайырлы таң. Өлеңдер (1966), Ақ қайың өлеңдер (1967), Ор киік. Өлеңдер (1969), Алтын қалам. Өлеңдер (1971), Жадымдасың жас күнем. Таңдамалы (1972), Әлия лирика. Поэма. (1973). Оймауыт. Жыр дастандар (1975), Ақ самал. Өлеңдер (1976), Құралай салқыны. Өлеңдер (1979), Бозторғай.Өлеңдер (1980), Іңкәр дүние. Таңдамалы (1981), Жарық жұлдыздар. Поэмалар (1983), Нан мен тұз. Өлеңдер мен поэмалар(1984) т.б. кітаптар да жарияланған. Ақын өелеңдері туысқан халықтар тілдеріне аударылған шет тілдерде басылған.
Ақынның көптеген өлеңдеріне қазақ қызметкерлері ән шығарады. Сағи Жиенбаев белгілі компазиторлар.
Ғазиза Жұмабаеваның «Еңлік - Кебек», Базарбай Жұмадияровтың «Махаббат» операларының либиритосын жазды.
Көрнекті ақын сағи Жиенбаев көркем аудармамен де шұғылданды. А. Пушкин, М. Лермонтов, О. Туманян, В. Брюсов, Р. Ғамзатов т.б. ақындардың өлеңдерін қазақ тіліне аударып және кітап етіп бастырды.
Белгілі ақын, аудармашы Сағи Жиенбаев 1994 жылы қайтыс болды.
Сағи Жиенбаев жырлаған тақырып мейлінше кең. Қазақ аталатын ұлы халықтың ұлттық қасиеттері мен бүгінге дейін бастан кешкен қасіреттерін ол өзіндік өрнекпен, мөлтек сюжетке құрып, мөлдіретіп бере білді. Ол жырлар ішінде бейкүнә балалық - ақын шығармашылығының алтын өзегі секілді арна тартып жатады. Ақын адалдық азаматтық кісілік, тазалық ұғымдарының қай-қайсысын да балалық бейнесінде береді. Демеқ, ақын шығармашылығында балалық - қарапайым тура мағынасында қолданудан, Дүние-тіршіліктің тірегі саналатын адалдыққа дейін баламаланып жетіп жатыр. Сондықтан да ақын соғыс аязы қарыған балалық шағына қарығыздар шығар. Ал біз ақынның балалық шақты басқыш етіп айтқан оймауыт ойлары мен жампаз жырларына қарыздармыз. Өйткені өзіңмен сырласып, өзіңмен мұндасып сөйлер ол жырлар бізді пендешіліктен тазартып періштелікке жетелейді. Ондай сәттері ақын да сезім құбылыс-құйылыстарын ойнақыландыра, қызындыра, қыздыра "жырлай келіп ...жас сәби қаз тұрғанда, Бар дүние кетті ғой сәби болып - деп аяқтап жатады. Ақын үшін Жер-дүниеде әділдіқ болуы үшін - бәріміздің, әрбіріміздің сәбилік сезіміміз өліп қалмауы керек. Сәбилік сезім ақын үшін кісілік кредосы! Ақын жыры бізді баурайды. Міне, осылай ақын өз оқырманын адалдыққа баулиды.
Үлкен, кіші деп жатар не бар, шыншыл жыр, сыршыл жыр - балғын бөбектерден бастап өлең сүйер өрендердің қай-қайсысын да бейтарап қалдырмайды, елітеді, ерітеді, тербейді, тебірентеді. "Кәмилаға» арналған мына бір өленді орып көрейікші:
Алғаш рет...
Қаз тұрады бүгін бөбек,
Басталады балапан ғұмыр бөлек.
Бел байлады балапан ұлы жолға,
Нәртәуекел!
Ал, кәні! Жүру керек! -болып басталады өлең! Осы алғашқы шумақтың өзінен-ақ нақты, затты сурет, өленге жан берер қимыл-қозғалыс, динамика, өлеңді өнер туындысына айналдырар ақындық философия көмейміз бе?! Ақын кішкентай ғұмырдың (бөбек) қаз-қаз тұруын әрбір адам үшін бөлекше сабақтағылар ғұмыр философиясына сабақтастыра жырлап отыр.
Бір бұл ғана ма, ақын соғыс қасіретін "Хат", "Оң аяқ" секілді өдеңдерде оңтайымен жьфлаған еді. Бүддфішн бала қара таныған соң қарттардың майдандағы жаумен жағаласып жүрген жауынгер ұлдарына хат жазып беріп отырады. Талай хат жазып, ата-ананы қуантады. Машықтанып алған лирикалық қаһарман:
Содан соң,
"Сырын" біліп ап,
Ұшырдым талай хаттарды.
Хат жазып беріп ұлына
Қуанттым қанша қарттарды -дейді.
Расында Ұлы Отан соғысы жылдарыңдағы қараңғы қазақы өмір картинасы емес пе? Жаңадан қара танып, хат жазуды үйренген бала үшін хат жазып беру, қарт ата-ана қуанғанын көргеннен артық бақыт жоқ қой. Сағи ақын өзі үшін жаңа "Америка ашқан бала психологиясын соншалық нәзік жырлайды. Бірақ бұл қуаныш ұзаққа бармайды. Майданға жолдаған балақан хаттары "Сабылып майдан алабын" қайтып келіп тұр міне, ауыр тағдыр. Міне, өлендегі күтпеген бұрылыс. Бұл баласын күткен қарттардың үзілген үміті. Бұл - хат жазып беріп, үлкендер қажетін өтедім деген сәби көңілдегі қуаныштың күл-талқаны шыққаны. Соғыс картинасын, оның қан майданы мен тылдағы үміт-арманын жүрек бұлқынысымен, бұрылыс-бұрылысымен бұдан артық дэл елестету, бұдан артық дәл жырлау, эй мүмкін емес шығар-ау. Өз басым Сағи ағаның осы Хат", "Оң аяқ", Құлын" секілді бір шоғыр философиялық өлеңдерін қазақ поэзиясы классикасынан санаймын.
Мұндай жұтынып тұрған, үлкен тағдыр арқалаған өлендер ақында аз емес. Біз "жұпарым болса, жұртым ал" - дегендей, бар ғұмырын өлеңге арнап келе жатқан өнерпаз ағаға бар пейілімізбен қарыздар сезінеміз.
Бұл күнде Сағи ағаны ағаны таныстырған Әнуар аға Дүйсенбиев те жоқ мынау жарық жалғанда. "Жіпттің гүлі еді"деп атап, ақын досын есіне алып, естелік жазып, артындағы ұрпағына ақ адал пейілін беріп Сағи аға жүр. Досқа достық парызын деген. Ән-ағамды сағынғанда Сағи ағаға еркелегім келіп тұрады. Ақын Сағи Жиенбаев үлкен-кішіні бірдей жан бауыр тұтып, өзіңмен бірге мұндасып, өзіңмен бірге сырласып жақсылыққа жетелеп келе жатқан жорға ақын.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. С. Мәуленов «Тел толқын» Алматы Жалын 1989 ж.
2. А. Егеубаев «Сөз жүейсі» Алматы дазушы 1985 ж.
3. Т. Ергөбеков «Арыстар мен ағыстар» Астана таным 2003 ж.
4. Д. Ыбраймов «Ой мен сөз» Алматы Жазушы 1985 ж.
5. «Уақыт және қаламгер» 13 кітап Алматы Жазушы 1988 ж.
6. Б. Кәрібаева «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы» Алматы
Жазушы 1988 ж.
7. З. Қабылов «Сөз өнері» Алматы Жазушы 2007 ж.
8. «Совет Қазақстан жазушылары» Алматы Жазушы 1987 ж.
9. Ж. Әбдірашов «Парыз Парасат Пайым» Алматы Өнер 2001 ж.
10. Қазақ ССР 4 том қысқаша энциклопедия Алматы 19898 ж.
11. С. Жиенбаев «Іңкәр дүние» Алматы Жазушы 1985 ж.
12. С. Қирабаев « Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті» Алматы Білім 2003 ж.
13. С. Жиенбаев «Ор киік» Алматы Жазушы 1969 ж.
14. С. Жиенбаев «Құралайдың салтына өлеңдер»Алматы Жазушы 1979 ж.
15. С. Жиенбаев «Жарық жұлдыздар поэмалар» Алматы Жалын 1983 ж.
16. С. Жиенбаев «Нан мен күз өлеңдер мен поэмалар» Алматы Жазушы 1984 ж.
17. Қ. Жумалиев «Әдебиет теориясы» Алматы Жазушы 1960ж.
18. Стил сырыАлматы ғылым 1974 ж.
19. М. Базарбаев «Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы» Алматы Жазушы 1973 ж.
20. «Көркемдік кілті шеберлік» Алматы 1985 ж.
21. «Уақыт және қаламгер» Алматы жазушы 1989 ж.
22. Т. Шапаев «Ой түбінде жатқан сөз» Алматы Жазушы 1989 ж.
23. З. Сертқалиұлы «Жан дауа» Астана Ел Орда 2004 ж.
24. «Қазақ поэзиясындағы дәстүр ұласуы» Алматы ғылым 1981 ж.
25. К. Бекқошин «Дәстүр және жаңашылдық» Алматы Жазушы 1969 ж.
        
        Сағи  Жиенбаев  лирикасының    көркемдік   ... ...  ... Жиенбаев лирикасының    тақырыбы мен  идеясы.
ІІ тарау.
1.2.Ақын поэзиясының көркемдік ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланылған ... ... ... ... ... үнді ... ақыны Сағи
Жиенбаев өлеңдері бізде көп сөз бөле ... Ол ... ... ... Сағи секілді ірі ақынның сый – ... ... ... бар. Сағи туралы жарық көрген ... ... , ... ... ... ... деп айта ... біз дипломдық жұмысымызда Сағи ... кең ... ... зерттеуді тақырыптың өзектілігі деп көрсетеміз.
Диплом ... ... мен ... ақын С. ... лирикалық шығармашылығына бұрын
айтылған сын – ... шолу ... ... оларға баға
беріп ... ... мен ... тұжырым жасау.
Ғылыми болжамы: Келешек оқу ... ... ... ... ... , ... курстық жұмыстарды
және қазіргі дәуір ... ... ... ... ... болады.
Зерттеудің нысаны: Диплом жұмысы ... ... ... С. ... ... ... ... әдебиетіне қосқан ... ... ... ... ... ... тұрғыдан талдап теориялық маңызына
назар аудардық.
Диплом ... ... ... ... және екі ... ... ... ... тізімінен тұрады.
Қазақтың бұлбұл үнді сыршыл ақыны Сағи ... ... ең ... ... жыр жинағы арқылы оқып білдім.
Сағи -ағам-балалар ақыны емес. Бірақ балалық шақтың әсерін бойында
сақтап ... ... ... иесі үшін бұл ... ... Бала шақ-Болашат
аталатын үлкен университеттің алтын бастауы.
Жыр - адам жаның тазартады. Қалғып бара жатқан рухыңды сілкіп ... ... ... ақын ... ... мөлдір бастау.
Шөліркеп келіп бас қойсаң ... ... ... ... өзің ... ... Бейне бір сырыңды сыртқа шашпас жан досыңмен сырласып
отырғандай боласың. С.Жиенбаев өлеңдері ... кір ... ... жандай
мұнтаздай таза болып келеді артық жол, басы ... бір сөз ... ... ... дүниесіне шомылдырып тұрып та терең ойланып,
дүние ғаламға көзіңді ашып, ... ... ... жақтан тұрады салқын жел есіп Күнгей бетің тебіндепті-ау көгі
өсіп. Тағы да бір ... ... ... Тау ... ... бір ... табиғат суреті, тірлік мұраты, өлім бәрі де бар емес пе?! ... ... ... ойлы ... ... ... ... мәлімет. Сағи ... ... 15 ... ... облысының Байғанин ауданындағы Оймауыт
деген ауылда ... ... 1955 жылы ... ... институтты бітіргеннен ... ... ... ... қызмет ... Сол ... ... ц
республикалық баста сөзде жариялана бастады.
1956 ... ... ... жұмыспен айналысты «Қазақ әдебиеті»
Қазақстан пионері ... ... және ... ... ... ... болып, көп жылдар жазушы баспасының
поэзия редакциясын ... ... ... ... ... ... мен поэмалары жеке кітап болып шыға ... ... ... А. Жахушы 1959сыйлық, өлеңдер А.Жаузшы
1960, далагүлі (1961), теңіз сыры өлеңдер (1963), Тау ... ... ... ... ... (1965), Қайырлы таң. Өлеңдер (1966), ... ... (1967), Ор ... ... (1969), Алтын қалам. Өлеңдер
(1971), ... жас ... ... (1972), Әлия ... ... ... Жыр дастандар (1975), Ақ самал. Өлеңдер (1976), Құралай
салқыны. Өлеңдер (1979), Бозторғай.Өлеңдер (1980), Іңкәр ... ... ... ... ... (1983), Нан мен тұз. ... мен
поэмалар(1984) т.б. ... да ... Ақын ... халықтар тілдеріне аударылған шет тілдерде ... ... ... қазақ қызметкерлері ән шығарады.
Сағи Жиенбаев белгілі компазиторлар.
Ғазиза ... ... - ... ... Жұмадияровтың
«Махаббат» операларының либиритосын жазды.
Көрнекті ақын сағи ... ... ... де ... Пушкин, М. Лермонтов, О. ... В. ... Р. ... ... өлеңдерін қазақ ... ... және ... етіп
бастырды.
Белгілі ақын, аудармашы Сағи ... 1994 жылы ... ... ... ... тақырып мейлінше кең. Қазақ аталатын ұлы
халықтың ұлттық қасиеттері мен бүгінге дейін ... ... ... ол
өзіндік өрнекпен, мөлтек сюжетке құрып, мөлдіретіп бере білді. Ол ... ... ... - ақын ... ... ... секілді арна
тартып жатады. Ақын адалдық азаматтық ... ... ... қай-
қайсысын да балалық бейнесінде береді. Демеқ, ақын ... ... ... тура ... ... Дүние-тіршіліктің тірегі
саналатын ... ... ... ... жатыр. Сондықтан да ақын соғыс
аязы қарыған ... ... ... шығар. Ал біз ақынның балалық шақты
басқыш етіп айтқан ... ... мен ... ... ... ... ... өзіңмен мұндасып сөйлер ол жырлар бізді пендешіліктен
тазартып ... ... ... ... ақын да сезім құбылыс-
құйылыстарын ойнақыландыра, ... ... ... ... ... сәби
қаз тұрғанда, Бар дүние кетті ғой сәби болып - деп аяқтап жатады. Ақын үшін
Жер-дүниеде ... ... үшін - ... ... ... сезіміміз
өліп қалмауы керек. Сәбилік сезім ақын үшін ... ... Ақын ... ... Міне, осылай ақын өз оқырманын адалдыққа баулиды.
Үлкен, кіші деп жатар не бар, шыншыл жыр, ... жыр - ... ... өлең сүйер өрендердің қай-қайсысын да ... ... ... ... ... ... арналған
мына бір өленді орып көрейікші:
Алғаш рет...
Қаз ... ... ... ... ... ... байлады балапан ұлы жолға,
Нәртәуекел!
Ал, кәні! Жүру керек! -болып басталады өлең! Осы алғашқы ... ... ... ... ... жан ... ... динамика,
өлеңді өнер туындысына айналдырар ақындық философия көмейміз бе?! ... ... ... ... ... әрбір адам үшін бөлекше
сабақтағылар ғұмыр философиясына сабақтастыра жырлап отыр.
Бір бұл ғана ма, ақын ... ... ... "Оң аяқ" ... ... ... еді. Бүддфішн бала қара таныған соң ... ... ... ... ... ... хат жазып беріп
отырады. Талай хат ... ... ... ... алған лирикалық
қаһарман:
Содан соң,
"Сырын" біліп ап,
Ұшырдым талай хаттарды.
Хат жазып беріп ұлына
Қуанттым қанша қарттарды -дейді.
Расында Ұлы Отан ... ... ... ... өмір ... ... ... қара танып, хат жазуды үйренген бала үшін хат жазып беру, қарт
ата-ана ... ... ... ... жоқ қой. Сағи ақын өзі үшін ... ашқан бала психологиясын соншалық нәзік жырлайды. Бірақ бұл қуаныш
ұзаққа бармайды. Майданға жолдаған балақан хаттары "Сабылып майдан ... ... тұр ... ауыр ... Міне, өлендегі күтпеген бұрылыс. Бұл
баласын күткен қарттардың үзілген үміті. Бұл - хат жазып ... ... ... ... сәби ... ... ... шыққаны. Соғыс
картинасын, оның қан майданы мен тылдағы үміт-арманын жүрек бұлқынысымен,
бұрылыс-бұрылысымен бұдан артық дэл ... ... ... дәл ... ... емес ... Өз ... Сағи ағаның осы Хат", "Оң аяқ", Құлын"
секілді бір ... ... ... ... ... классикасынан
санаймын.
Мұндай жұтынып тұрған, үлкен тағдыр арқалаған өлендер ақында аз емес.
Біз "жұпарым болса, жұртым ал" - дегендей, бар ... ... ... ... өнерпаз ағаға бар пейілімізбен қарыздар сезінеміз.
Бұл күнде Сағи ағаны ағаны ... ... аға ... те жоқ
мынау жарық жалғанда. "Жіпттің гүлі еді"деп атап, ақын досын есіне алып,
естелік ... ... ... ақ адал ... беріп Сағи аға жүр. Досқа
достық парызын деген. Ән-ағамды сағынғанда Сағи ағаға ... ... Ақын Сағи ... үлкен-кішіні бірдей жан бауыр тұтып, өзіңмен
бірге мұндасып, өзіңмен бірге сырласып жақсылыққа жетелеп келе жатқан ... ... ... ... ... ... сөз ... өленге
динамика дарытып тұрган бүгінгі үрдстің осыңдай жан-жақтылығын елестетуді
мақсат тұта ... Дей ... ... ... өлшемі, критери осы
деп тастабандай тұрып қалуы мүмкін емес неге десеніз, бүгінгі рухани
қажетімізді тек ... ғана ... деу ... Талам мен
рухани қажеттілікті мүмкіндігі де, ... ... өсе ... ... Бірақ түп қазақ-өнер
қазығының мықтылығында гәп. Мәселен, Ю. Боңдаревтің, ... ... ... ... ... ... туыңдыпарынан жоғары қою мүмкін бе? Фольклор көне,
бүпнгі рухани қажетімізді өтей алмайды деуге болама. Сол секілді ... ақын ... деп ... де ... ... өнер ... жат. Алайда көркемдеу құралы ... ... ... сөзі – ... ... ... екенін байқатып
отыр. Екшеу үшін шартты түрде басымдау белгілеріне ... ... ... ... ... беруді творчество
көбінде көтере бермеуіде заңды.
Мәселен, Қ.Мырзалиевтің уақыт тездігін танытатын, зама ... ... ... ... ... ... Қадырдан стилі мүлде
бөлек ... де жоқ дей ... ... ... өлендерінде бүгінгі
өмір сауалы, оқырман тілегі ескерілмеді деуге ... ... ... ... ескі сөз ... ... талғаммен бағалау ләзім. Өнердің ... мен жүре ... ... бір ... деп ... Олай болса,
әдебиеттаңу ілімінің бүгінгі таңдағы өскелең талабы- ... ... ... талдау өнер мәселесіңде дұрыс нәриже бере алар ма
екен? Мәселен С. Жиенбаевтің:
Еркелеп ойнап көктеммен Жас ... ... ... ... ... ... от боп ... Солардан албырт кеудеңе
Есегін жулар қыр лебі.. Шыдайтн аттап желге де Кырмызы қырдың гүлдері
Тұратын ылғи үлбіреп,- деген ... ... тұр ... сөз ... ... ... ... сезілмейді. Алайда, ол өлең ... ... тұр ... ... ... Тілі, ойы қарапайым. Сөз жоқ, қарапайым қара
сөз емес, поэзия қуаты ... ... ... тынысы кең, құны ... ... ... ... Өмірдің өзімен ... ... қай ... ... ... сирек түсер сый. Ия, бұл бір әдісті
екіншісіне қарсы қою емес. Әрбір көркемдік тәсілдің, стилдің өз сыры ... ... ... ... шешімі бар. Мәннің бәрі көркемдік шешімге
тіреледі.
Я, Сағи өлендерін оқу үстінде біз жаңа ... тың ... ... ... бір ... күй ... ... боламыз. Ақын өзінің сол жайсаң
да сезімтал, шымыр да шынайы болмасынөлеңнің қалыпты ... ... түр ... ... алады. Жеткізе алудың да көркем өнерде
түрлері көп. Саги ... ... ... ... ... биігінен
табылады.
Қарапайым тілде ұғысу-қазіргі көркемөнердің өзгеше бір белесіне
айналғандай. Ол деген сөз ... өнер жүгі ... ... сөз ... ... ... ... түсті деген сөз. Қылдай тайса ,
қарабайырлыққа ұрынары анық. Жоғарыдағы Сағи ... зер ... ... ... ... қиысқан ішкі шеберлік «сөзде» екенін ақын
тереңнен ұғады. Құлаш-құлаш ой ... ... ... ... ... гөрі сол мол қазынаны сөзге сыйдыруға асып-таспай, ақын мінезбен
бұрқ-сарқ етіп таусылмай, даурықпай сөзімді ... ... ... ... ... да Сағидан артық-кем мінез, басы артық сөз,
бөтен қышықты іздесең таппайсың.
Сонша табиғи ... ... ... ... ... ... реті бізді шландырады. Шеберлік сыларына тартады. Көптеген
ғалымдарымыздың поэзиялық талдауды оның өнерімен ... ... ... ... керек.
Сағи өлеңдерін біз тек өнерлік тұрғыда қарастыру арқылы ғана маңызына
жетеміз.Сағи өлеңдерінің эстетикалық ... мол. ... ... сегіз
буыннан шашау шықпай отырып-ақ өлеңнің зерін, көңілдің хошын ... Өлең ... ... ... сонша тұжырымды.
Иә, ол ежелгі поэзияның тепе-теңдік симметриясын сақтайды . Буын саны
ғана ... ... ... бір- ... дәлме-дәл үйлеседі. Көбіне алғашқы
бунақ үш буын , ... ... бес ... тұрақты сегіз буын өлшемі.
Әр ақынның өз орны , өз өрнегі болумен бірге өзге ақындармен үндестік ,
творчестволық ортаға болатыны ... Осы ... ... ... ... ... Өте жандарды бір қатарда қарастыру керек сияқты. Бұларды
тұтастыратын көбіне таза лирикалық ... ... ... ... ... ... болулары керек.
Сағи жырларына аға буын лириктеріміз Әбу ... ... ... ықпал
әсерін сезінуге болады. Мәселен, Сағи өлеңдерінен Әбудің «Ақша бұлты» мен
Ғалидың лирикалық өлеңдерінің сарыны мен ырғағын ... ... ... тон, ... ... ... деген бір шырақ
Жалтылдап кетті ішімде,-деп ең алғаш Ғали жырлаған еді. Бұл кезінде
лирикадағы жаңа сөз ... ... жаңа сөз ... ... ертеді. Осы
сөйлеу әдісі, ырғақ Сағи өлеңдеріе етене жақын. Немесе, Ғали ... ... зер ... тас бұлақ,
Көрдім таудан қайнаған.
Жағасында жас құрақ,
Суын сипап ойнаған.
Көрінді ыстық ол ... ... бір ... ... ... сұлудың көзіндей.
деген жолдарын Сағидың:
Көктемнің балғын кезі еді, Әнші құс көкте ағылған. Жемнін; де жасыл
өзегі ... ... ... ... бір ... ... Жағаға келіп
жаттым да, Саусағым басы дірілдеп, ... ... ақ ... жолдарымен жалғастырсақ ұйқас та, ырғақ та егіз өлең ... пен ... қана ... ... ... ... дүниені қабылдаудағы
эстетикалық талғам, сезімнің нэзік сэттері сөз саптаудағы ұқсастыққа алып
келеді. ... ... ... ... ... бір ... шығуында да
элгіндегі орталықтың ықпалы болған ... ... ... осы өлеңін
еліктеуден туған өлең дей аламыз ба? Жоқ, ... ... жыр ... кезде Сағиды қатты іңкәр етуі мүмкін. Талант күшіне еркін сенгендіктен
де ол ақын ... өлең ... ... ... Ақын ... жоқ. Осы ... -ақ ақын не бір ... суреттер салды, сезімнің не бір нәзік
қырларын ұштады. Осы жерде ол осы бір ... ... де, ... ... ... ... ... үшін де мэселе даралана алуында дедік жоғарыда. Сағи ... ... ... ... ... орны бар ақын. Кірлі ... ... « ... ... Әр бір ақынға айтатын сөзді Сағиға тілей
аламыз. Өйткені, ол сырын тереңге жасыра білетін тым ... ... Сағи ... ... Әр ақын ... ... Бірақ шынайы суреткерлікке
көтерілетіндер сирек. Табиғаттың әсем көрінісін ... ... ... бәрін суреткер дей алмаймыз.Белгілі деңгейде сезімге әсер өткенмен,
болмыстан сұлу сыр ... өмір ... ... ақыл мен ... бірдей
талап етеді.
Ұлы істің барлығы да сүйюден басталады. Сағи ... ... тән ... бір ... бар. Ол қашанда абстрактылы ой, сезімнен
аулақ. Оның сүйіспеншілігі қанша ... ... ... ... Ақынды
эстетикалық биікке көтерійетін осы тұс. Ол өлшеусіз сезіміне өлшеусіз теңеу
іздемейді. Сезімнің өз ... ... ... Жүректің өз үнш
тыңдатуға күш жұмсайды. Бұл ... ... өз ... жол ... ... ... күйлер кернейді,
Қара бір жердің өзін де
Қаттырақ басқың келмейді,-деп ақын өз болмысын өзі жақсы ашады. Мұндай
болмыс ... ... ғана ... ... Қейде сөз құдіреті, өнер теңізі
дүниені жаулағанмен, болмыстағы өшпейтін адалдық шынайы сыр барлығынан ... ... ... да гөрі осындай өміршең «пірлерге» ... ... ... гүл ... ... ... желге сүйгізіп
Келемін туған үйіме. Жып-жылы сезім силаған осы жыр қаншама
гуманистік арналарға бастау болары ... Осы ... ғана ... ... ... ... тынысы қаншама кең десеңші. Тіпті,
әрбір сөздің ... ... өмір ... Сөз ... ... ... поэзия белгісі. Яғни, ақын бір сәттік сезімін беру де ... ... ... ... ... суреткерлігін танытатын таңдаулы
жолдары емес, алайдаф поэзия талабына толық ... бола ... ... ... өлең ... ... ... емес. Аз жазады, сақ жазады, саф жазады.
Сондықтан өмірдің де, өнердің де нэрі ірілікке, ... ол ... ... деп ... Сөйтіп бабындағы байсалдьшық сезімнің ең
жоғарғы нүктёсІнде де шығандатпайды, жалған пафос, ... ... орын ... ... өзі ... . Жарқыл жоқ, өңкей маңыз. Ал, үңіліп қарар
болсаңыз, сөз маңыздан ... емес ... ... ... ... тұрған муза бір эрпіне исеңіз, қатары ... ... ... оны ... ... жағынан Сағиды Фетцен ... ... уыс ... бал дене ... ... ақ ... Көзімнен ұшқан
сәуледей Зу ете түсті -ау алдымнан Еркелеп қырдың таңына ... ... ... тағы да, ... ... ... бір ... сұлу тағысын кезінде арқаның сирек ... ... ... ... еді, жеткізе айтқан еді.Сағи одан да гөрі ... ... ... түсті. Ақиқат пен әсемдікті қатар өріп, ... ... ... ... ... сұлулық бояуын қанықтырды. Хас өнердің өз
тілімен ... ... ... көтереді. Ендеше ақын жұртшылық
талғамын тәрбиелеуге ондай шығармалардың әсері аз болмаса керек.
Біз жоғарыда ... ... ақын деп ... ... жоқ. ... өлеңдері болмыстың обьективті сырларын ашуға бейім.Сол обьективтік
кұпиядан ләззат кешуіміздің өзі ақынның жанр ... ... ... ... ... көбіне эстетикалық-философиялық та сипат алады көбіне.
Сөйтіп , ұлттық поэзиямыздың әлеуметтік-эстетикалық ... ... бұл ... өлеңдеріне интеллект жетістігі деп қана емес, ендеше
өңірді ... ... ... ... ... ... деп те ... нұрға бөлеп күн,
Әлдилеп қана тұрғандай.
Бойлары балқып теректің
Бұтағын ауырсынған ... ... ... ... ... ... талдың басынан
Көздерін ашты мың бүршік.
Әрине бұл өлендердің ... ... ... ... күн ... ... ... ғой. Бірақ жоғарыдағы Сағи жолдарын біз
пейзаждық көрініс, деп қана ... ... ба? Таза ... ... ... мол ... қоса сездіріп тұр. Көктемнің ғажайып құбылысы
бәріміздің көзімізге көріне бермейтін, ... сезе ... ... ... ... жоқ па?Жалаң , жалпы ынтығу емес, нақтылық бар,
шын шабытпен,өнер биігінен таразылау, байыптау ... ... ... ... Сағи тым ... тіл, ... сөз қолданысқа бармайды. Барынша
реализмге жүгінеді. Міне осы ... ол ... ... ... ... ... соқпағына түседі.Ақын шеберлігі де осы тұста айқын бой
көрсетеді. «Бойлары балқып теректің, бұтағы ... ... ... ... ... тең ... Теректің бойы балқуы көктем мен ... ... ... табады. Сөйтіп ... ... ... ... сурет болып қабьшданады. Ақын осы
реалистігінен танған емес. Қай өлеңін ... да ... ... салады,
құбылыстың ақиқаттығына жүгінтеді. «Көгілдір талдың басынан, көздерін ашты
мың буршік». ... ... ... сыр естуге болатынына көз жеткіземіз.
Бұл ақынның талантымен өте қайнасқан хас шеберлігі де ... тура ... ... ... ... қазақ тілін жетік білуі демеуге тағы болмайды.
Мұның бэрі ... ... ... ... ... нәр ... түгел жасарған, бейне бір көк те, жер де гүл, тапжылмай жатқан
қашаннан таулар да қазір жеп ... Бұл- ... , ақын ... ... ... кұстай ұшқан ақын шабыты. Алайда, өз өрнегінен , өз
ырғағынан ... , ... ... ... ... ... ... оны бөтен сөз, бөгде қылыққа жібермейді.
Сағидың енді бір қатар өлеңдері өз махаббатың -туған жерге , ... ... ... ... ... паш ететін сыршыл өлеңдер. Мұнда да ... ... ... , ... түседі. ЬІрғақ, буын өлшемін
әдеттегісінше сақтай отыра енді ол ... гөрі ... ... мәнеріне көшеді.
Ала қанат құстар өтті ағынын, Жата бердім ... ... ... ... бір сәтте Бойымдағы бар жүгімнен арылып. Белгілі Сағи
стилі. Шешендік те, көсемдік те тәрк етіліп, парасат ... ... ... ... анығы Сағи стилінің басты өзгешілігі дедік. Асқақ сезім ,
ақылды сөзді қарапайым ұғыммен ... ақын ... ... ... көрінеді. Мәселен, көп теоретиктердің көңілі ... ... ... «ағылып», «жамылып», «арылып»
біріңғай ... ... Сағи ... ... ... ... ... көріп отырмыз. Бұдан Сағи түрлік ізденіске түскен
жоқ ... ұғым ... ... ... бері біз ... - ... ... болдық. Мэселен Сағи қазақ поэзиясына Сәкен , кейін Төлеген
Аибергенов ... ... мына бір ... де өлең ... рет ... рет келдің үйіме, Өсірдің қанша...
Қосылдым қанша күйіңе?!
Мен әлі ... ... жаңа күн Мен әлі ... ... ... ... ... да құнарлы мазмұнды жеткізуде өз миссиясын толығынан ақтайды.
Жақсы дәстүрді неге байытпасқа , неге ... ... ... ... түр ... поэтикалық тілге жаңа рең беруге жаттық жасамайды.
Ендеше поэтикалық тіл үлгісі көнеріп, ... ... ... ... ... ... ... ақылмен тұзақтап игеруден гөрі талант ерекшелінің өзінде еріп,
интуициялық жолмен жаңаланып отыратын секілді. Мәселен, Сағидың мына ... ... ... ізі ... ... сұлумен Қоштасып, ақ таң атқанда, Өн бойыңды өртеп
жалындай Асу бір ... ... ... мен ... ... Ақ боз ... ... белді шарт буып, Айсыз бір тұнық түндерде, Найзаны көкке
лақтырып Найзамен шаншып жүргенде
«Қайратым қажап дәл ... ... ... жоқ ем мен» деп бірақ
тыныстайды. Көне поэзия үлгісі көзге ... ... ... одан ... ... леп ескендей сезінеміз. Бұл әрине, талант күші деп ... ... ... ... ... ғана ... ... поэзиямыздың көптеген
қасиетінің басын біріктіретін нәзік арқауды байқау қиын ... ... ... үдемелеп өрістететін шапшаңдық ауыз әдебиетінен келе жатқан
үлгі емес пе? Бірақ ... ... ақын тек ... үшін алып отыр ... ... Егер олай ... ... шықпас та еді. Махамбетке басқа да
халық ақындарының жыр қайнарына айналған осы тәсіл бүгінгі ақындарымыздың
да шабыт көзіне ... ... сыр бар ... ... ... поэзиясына өлең деген сөздің өзіндей әдемі естілген
айырықша үнімен елеулі үлес қосып келе жатқан, ... ... ... ... ... келе жатқан, санаулы лириктеріміздің енді
бірі - Сағи ... ... ... сыры да ... ... ... ... ұғымда - "оның қалай жазатыны белгілі ғой" деп қолды
бір-ақ сілтейтін қисынсыз қиястыгымызда жатса ... Ал, ... ... ақын ... бар ынтамызбен бажайлай үңілсек, бүгінгі күн
тынысын көңіл ... ... ... жаңылмай үстау ... ... ... ... өз ... қай-
қайсысынан кем түспейтінін көреміз; керісінше қалыптасқан қол таңбасын
өзгертпей, ауытқып-толқымай ... ... ... ... айқындауда,
шеберлігің жетілдіру жолында көбінен нәтижелі екенін көреміз.
Бірде неміс ақыны И.Бехер: "Егер мен стол ... ... ... ... оны бір ... ... көтеріп, көз алдыңа
елестетер едім" депті. Бұл — ... ... ... ... ... ... ... туралы айтылған әрі бейнелі, әрі өте дәл толғам.
С.Жиенбаев, міне, осындай ... пір ... ... ... ... ... орын ... Оның поэзиясы — көңіл сусындатар
күміс сыңғырлы, нағыз төгілме поэзия. Және де оны әмәда сол ... ... ... — түп ... сонау термелер мен толғауларда жатқан майда
қоңыр ұлттық әуез, ... ... ... ... ... ... отырып жазған сәтті ... ... де ... ... ... баурап қана
қоймай, бір сәт ауада қалқыған ақжібек ... ... Бұл ... тек ... ... ... әсерлі шағын ән іспетті
десек — нақтырақ болар. Сөз бен сөздің ішкі үйлесімі мен дыбыс пен
дыбыстың ... ... ... сырлы сазға ақынның көбірек ыңғай
беруі — келе-келе даралық сипатын айқындауға септігін тигізер ... ... ... Біз ... ... бері ғұмыр кешіп
келе жатқан көркемдік құрал — ... ... ... тапқан
күнде өлең қүдіретін өлшеусіз арттырар құпиясы мол ... ... ... ғана қанжығасына байламақ емеспіз. Әңгіме — оның осы тәсілді
ізденпаздықпен жете игеріп, ақындық ... ... ... ... ... ... ... шарттылықтардың шығармаға әр сыйлар, қуат қосар
мүмкіндігін асыра бағалап, шектен тыс ... ... ... жағы бар екенін ескермей, әріп қуалаумен ... ... ... ... да атап өткен жөн. Бірақ, бұл - ақын ... ... ... "көп айтса - көнді, жұрт айтса — болдымен"
жүргендердің "қашанғы қүрғақ сылдыры ғой" деуіне негіз бермеуге ... бай ... бола ... ... ... ешқандай да мазмұнсыз
сияқты көрінеді. Бүкіл болмысымызды тәтті әсерімен тебірендіретін, мазмұны
ешнәрсені ашып ... ... ... ... ... ол ... аударылмайтьш мазмұнға ие" деген пікірін мақұлдата түсер туындыларын
жиі оқып жүрген сияқтымыз.
Басқа бір түсынан ... ... ... мен ... аясын шамалар болсақ, кез-келген ақылға келсін-келмесін төліне
салынуы көп аңғарылатын, ... ... ... үлгіде түлеп-
жаңғыруын айқын көріп, анығырақ танимыз. ... ... ... ... ... ... ... сай мақам тауып түрленуін, көңілді де,
көзді де сусындатар соны сипат алуын айтамыз. Бұқардың ... ... ... толғаулары мен Нұрпейістің термелері -арасындағы туыстық
қазақ өлеңінің қадым ... бері ... ... бір ... баянды
ғүмырын паш етсе, саздылығымен соларға іштартуы бары ... ... ... С.Жиенбаев өлендерінің табиғаты жағынан түбірлес
жатуы -дәстүр сабақтастығына ... ... ... ... қара басының емес, қайғысы мен қуанышы ортақ болған өз
буынының — бүкіл ұрпақтың ... ... биік ... ... ... ... ... тербеген мэңгілік тақырыптар оған да тән.
Балалық шақ, жігіттік дәурен, махаббат мехнаты, туған жер ... ... адам ... және тағы ... бұлар — бір қарағанда, ешкімді де өлең ... ... ... көне ... Ал, енді Сарьяның сары ... әр ... ... әуезге түсірілгенде мың сан мазмұнмен көрініс ... ... ... көрелік. О - о, онда осынау фэнидің өзіндей
әрқайсысы құпиясы шексіз өз алдына бір ... ... да ... ... әңгіме, оның сол бір әлем аясынан көргені мен тапқаны, сезгені ... не ... ... болса керек.
Біз С.Жиенбаевтың — соңғы оншақты жыл ... ... өз ... ... ... ... да осы ... келіп, ой
қозғамақ ниеттеміз. Өйткені, ол бірнеше поэмалар жазып, ... ... ... бар ... ақындық болмысын лирикада жан-жақты
танытып, мойындатты. ... ... ... көздерінен, өлең
қайнарларынан өз бұлағына жол ... ... ... ... құрақ
көмкерген үлкен арнаға шығып, үмітін алдамас алыс көкжиегіне бет түзеді.
Ақын адымы туған жерден басталады. Ол орынды да. ... ... ... ... ... Отан да ... өзініц туған жерінен
басталып, алысқа арна тартады. Сағи өлендері туған жер деп айқайлап тұрмаса
да, сол өзі ... ... ... ... табиғат даралығын, самал желінің
ерекше бір ескен лебін сездіреді.
Шарладым қыр мен ой ішін,
Жұпарын жұттым жал-кұздың.
Жалғызсын, далам,
мен ... Сен ... де ... ол ... ... ... деген өлеңінде. Ақынның туған ... ... ... ... ... ... «Суретші» деген өлеңі
оқшау, озық тұр. Суретші суретін ... ... ... ... ... ... бағажға бер дейді. Сонда суретші дірілдеп ... ... ... дейді:
Суретші ем...
Туған ауылымның
Бейнесін ала шығып ем,
Өлең былай қарағанда осымен аяқталса да болатындай. Бірақ ақын оны ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... мен жердін арасын Келеді шарлап кус аппақ. Өзінік туған даласын
Жас жігіт отыр қушақтап.
Суреті — туған ... ... ... ... ол ... ... ... деуі жарасымды, шымыр түйін. Туған жер ... ... ... ... ... ... кездескенде көбірек окып
жүрген өлендерінің бірі—«Ауыл қарттары». Бұл өлеңде ауылға ... ... ... ... ... кішілік ізетімен сезім серпінімен
жеткізеді. Ақын:
Алдында жүрші көзімнің
Асылым,
Алтын қазынам,
Ауыра қалсам,
Өзімнің
Пейіліңмен-ақ жазылам...
Сағынтып талай жыр ... ... сан ... пісі ... жүрші
деп аяқтайды. Қарттардың образы арқылы бүкіл даланың образы беріледі.
Сағи ауылының ... ... ... биік ... ... ... жаңа қалаларға ақынның құмарлық-құштарлығы, ынта ықыласы арта
түседі. Шабыттана қалам ... ерге ... ерке ... ... ... ... жырласын деп,
Келдім де кұйып алдым мың бұлағын.
Ақын бұлбұл әнін кеудесіне құйып алып, ... кең ... ... ... ... ... ... басады. Сол жолда оны жебеп,
қолтығынан ... ... ... ... бастайтын
ақын ағынан жарыла жыр етеді.
Таудық да тасын қашадық,
Талай күн тыным таппастан.
Бейнеңді ... ... ... ақ ... ... оны біз,
Бәрінен биік болсын деп.
Азаматтық мазмұны асқақ ойлар әрі қарапайым, әрі нұрлы сөздер ... бір ... ... ... өтеді.
Сағидың ағайын-туыс елдерге сапар шеккенде жазған өлеңдер топтамалары
да көз тоқтатып, ... ... ... ... «Қарақалпақ
жерінде», «Қавказ дәптері», «Ыстықкөл самалы», «Ақ Еділ ... ... ... ... ту етіп, халықтар ... ... ... ... ... ... ... аяулы акындардың жанды
бейнесі, олардың рухани батылдығы, жан ... ақын ... ... ... сан ... сан ... Табиғат, махаббат
лирикалары сөз болғанда, оны ауызға алмай аттап өту ... ... ... ... ... ... ... толқындары құйылған. Ол
жалпылама жазбай, белгілі бір объектіні алып, ... өзек ... ... ... ... бір кісі ... жинап, өртеп жатады. Соны
көрген ақынның көңіл күйі қиын ... ... ... ... жапыраққа жаны
ашып, құлазиды.
Қабағында калыц мұң Тұнжырайды ... ... Сені ... ... дір етті-ау.
Бұл — аяулы мөлдір сезімнің, дірілдеген сағымның ... жарқ ... ... ... ... ... тоғындай шарпып өтетін ... ... ... да, ой да, ... де бар. ... ... образы да бар. Мұндай
өлеңдер Сағидан молынан табылады. Оның табиғатты, ... ... ... ... де ... мен, ... ... жүрекке
сінеді. «Еліктің лағы» деген өленінде орманшы ну ... ... ... ... еліктің лағын тауып алады. Бөлек үйге ... ... ... ... күш ... ... кейін, өзі тауыл алғам жерге
апарып қоя береді. Артынан бір күндері лак енесін ертіп, ... ... Осы ... Сағи ... ... ... кайырымдылықты
дәріптейтін әсерлі шумақпек бітіреді:
Кауіпке байлап өмірін,
Тұр екен қалай үйге кеп.
Адамнан керген мейірім
Әкелді ме әлде сүйрелеп?
Ақынның махаббат жырлары жаңа ... ... ... ... майда
қоңыр сазындай. Сағи бала күнінде кішкентай құрбы қыздың сумкасына гүл
салып ... ... күні ... оған ... ... бояуы кыздың бетіне
қалқып шыкқандай болып әсер етеді. Ол ... боп өзім ... ... беті талай көктеді-ау,
Сыйлаған гулім ешкімге
Сол гулдей әсер ... деп, ... ... ... ойымен
ортақтастырады. Сағидың бұл салада «Көктемнің балғын көзі ... ... ... ... өзен ... тұр» секілді өлеңдері — жастар ... ... ... ... өлеңдер.
Кешегі сұрапыл соғыс, тарихы жеңіс—поэзиямыздың Темірқазық тұрпаттас
тұрақты тақырып-тарының бірі. Әсіресе дүниеге ... ... ... ... ... әскери-патриоттық тақырыптың бейбітшілік жауларына берер сабағы,
жастарды тәрбиелеудегі атқарар ролі зор екені белгілі. Бұл ... ... шағы ... ... ... Сағи ... келісті етіп жырға
қосады. Оның «Сүт туралы ... ... ... ... ... ... секілді өлеңдері өз шындығымен, тақырыпты табандылықпен
игеруімен оқушыны әдемі әсерге бөлейді.
Сағи шынайы лирик ... ... ... эпик те. Оған ... ... ... ... мен балладалар жинағы көзді айқын жеткізеді.
Олардық ... ... «Ат ... тай ... ... «Әлия» атты
дастандары айрықша атауды ... ... Оның ... да ... бар, ... бар. Қақтығыс бар. Характер бар. Ісімен, мінезімен
сүйкімді ұста шал, жетім қалып жетілген бала, егінге ... ... ... ертеніп әлген жігіт, майданда ерлік көрсетіп, қаһармандықпен қаза
тапқан Совет Одағының Батыры Әлия — ... өз ... ... Өз ... ... тұнады. Сағи бұлардың әрқайсысының
бейнесін жасауға бедерлі сөздер іздейді. Әлия поэмасында ол ... ... ... ... ... ... оқиғаны тікелей көзбен көрген
адамдардың әқгімесі арқылы өрбітіп, экспозициялық бөлімдер арқылы ... ... ... ... ... Осы бір тәсіл образдың ішкі
психологиясын ашуға мүмкіндік береді.
Ертегі-аңыздарды жырлағанда да ... ... ... айқын
көрінеді. Оған автор бүгінгі күн ... ... ... ... ... ... һайям, Руми, Сағди, Хафиз, Жәми
секілді жыр жұлдыздарының бірі—Фирдаусидің ... ... ... ... Сағи оның ... көрген зорлық, қорлығын,
қиындық құрсауында өткен қу тіршілігін тітіркене, кек шақыра жырлайды.
Бейне творчество туралы айтқан бір ... ... өзің ... ... бірінші парызы сол»,— деген екен. Сағи сол қағидаға берік. Ол
әрбір сөзге ... ... ... үні, ... бар. Оның ... ... ... сазымен, майда қоңыр ағысымен шым-шымдап денені
шымырлатып, тәтті бір ... ... ... ... Оның ... ... жарасымды, табиғи. Хас шебердің сиқырлық қасиеттерінің өзі
осында жатса керек.
Сағи өлеңдері бізде көп сөз бола ... Ол ... өте ... ... кіші ... ... Сағи оны дәмете де бермейді. Бірақ Сағи
секілді ірі ақынның сый-сыяпатқа бөленуге ... ... ... екі ... ... ... ретінде көрінген оның "Дала гүлі"
атты үлкеңдерге арналған ... ... ... ... бір ... творчестволық ізденістің жемісі еді.
Кейіпкері әлі де ... ... ... ... өмір ... өзін
бақыт деп біліп, көзауласына енген құбылыс атаулыға қызыға қарайтын,
олардың сырына үңілуінен ... ... көп жас ... ... Әйтсе де
ара-кідік ашық сұхбаттасып, арман-мақсаты туралы толғағанда, кіндік қаны
тамған туған жерге деген ... ... ... сырып жария еткенде
жанының нәзіктігімен ... ... ... қалдыратын. Ондай әсер бір-
бірінен жасырары жоқ адал ... ... ... еді, ... ... ... ... үстінде оянар еді...
Міне, сол бір сырласыңа айнала бастаған жаңа танысың саған тағы бір ... ... одан ... ұнап ... одан ... ... ... иеленіп отыр. Ол — ел өкілі бола алатын ... ... ... ... тап ... ... жеткізер нағыз санаткер екен...
Әрине, мұнда бұдан басқада байсалды өлең, салмақты цикл баршылық.
Бірақ, ... ... төрт ... тең ... деп айта алмас
едік. Себебі, жас ... ... жиі ... ... ... сыртқы
сұлулыққа көбірек мән берушілік, сезім шындығын ... ... ... ... ... ... сөз ойынымен әуестенушілік ... ... ... ... жер ... ... келсем бәйгеден,
Орамалым сенікі.
Қақ алдыңа жайдым мен
Қалағаның сенікі, —
немесе:
Мен туып-өскен далада
Боранның жырлайтыны бар.
Ақ түтек болып айнала,
Аптығып тулайтыны бар, ... ... ... ... мен ... ... оқырмандық
ілтипатыңды суытпағанымен, рахат кештіріп, риза да қылмайды. Тек осыларға
ұқсас ... көп ... ... ... шолып өтесің...
Олай етуің — ренішсіз қабылдап, кешіріммен қарауың заңды да. Сен оның
жекелеген өлеңдерінен ... ... ... ... қана қоймай, танып-
білдің, сезіп-түйсіндің! "Теңіз жырлайды" циклындағы ... ... ... үшін аз ... ... ұғып, болашағына
қалтқысыз сендің, сеніп-үміттендің! ... әлі ... ... ... деп өзі ... ... сүйрер тұнық сырларға толы өлендерімен
талай мәрте табысатыныңа күдігің болған жоқ!..
Сені интуицияң алдамайды. Өйткені, ол — ... ақын ... ... ... ... ... атты ... жинағындағы "Ұста" деп аталатын
ұзақ лирикалық толғауды оқып шыққанда күшін ... ... ... ... санаңа орын тебеді.
Осы арада С.Жиенбаев творчествосындағы басты ерекшеліктің ... ... ... ... ... ... жолға түскен тұсын, киелі
баспалдаққа қадам жасаған кезеңін анық аңғарамыз.
Ең ... бұл ... ... түрі ... бас ... ... ... дүниелер қатарына қосуға болмайтындығын айтар едік. Поэма деуге ... ... ... кейіпкер басындағы жайлардың нақтылықпен
суреттелмей, символикалық сипат беріліп, лирикалық-философиялық ... ... ... ... ... ... осы
шығармасымен үндес, ыңғайлас басқа да ... ... ... ... ... ... тым ... жатқан жанр түрі —
толғауға төлу ... ... тек оның ... мәдениетті поэзия
табиғатына сай түлеп жаңғырғандығын, жаңа мазмұн, жаңа ... ... ... бір ... аударар нәрсе - сөз болып отырған толғау арқылы ақын
өзінің жүрек түпкірінде жиналған ой-әсерлерін кібіртіксіз ... ... ... ашқан. Ол — сонау бір сұрапыл соғыс кезінде
бақыты
ұрланған балалық шақты, ел басына күн туғанда ... ... ауыр сын ... ... ... естелік түрінде баяндауы. Жалпы, соғыс тақырыбы
қазақ
поэзиясында, әсіресе орта буын ... ... ... ... орын ... ... ... десек, бұған оның да
қосқан үлесі молдығын, бұл шығарма соның бірі екендігін айту ... ... ... ... бақтағы
Бүршігін жаңа жайғанда,
Ауылдың азаматтары
Аттанып кетті майданға.
Қайғыдан белі бүгілді,
Қалтырап қолы қалды қарт.
Батысқа қарай жүгірді
Балапан көздер ... Иә, ақын ... ... негізгі фоны —
уақыт суретін осылай салады. Тіпті, оған — соғыс ... ... ... ... ретінде қарап, ашық жария ете салмай, екі ұшты ... ... ... ... ... да, ол көз — ... ... бақтағы бүршігін жаңа жайған",
бүкіл еліміз ... ... ... ... ... ... бөленіп,
ертеңіне алаңсыз адымдап бара жатқан кез емес пе еді?
Соны меңзеп сезіндіргендіктен де, көз алдыңа ... де ... ... ... ... ... сөз тұла ... мұздай қылып,
төбеңнен жай түскендей әсерде қалдырады. "Қайғыдан белі ... ... ... ... балапан көздер" — бұлардың қай-қайсысы да ... ... ... қоймайтын, лирик қана айтып жеткізе алар ... қана дәл ... ... мұңды перне. Бұл — бұл ма, әр шумақ ... ... ... — "бір ... ... әке ... естімей қалса", "енді
бір жалғыз сорлының есігі мэңгі ... ... ... ... жүзі ... толса, "ананың қолы тілініп, баланың қолы жарылғандығын",
мұның бэрі де ... ... ... хабар бар ма" деп ұйқыдан қорқып
тұрғандығын егіле сыр етіп, алдыңа ... ... ... ... ... ... ... лирикалық кейіпкер әңгімесіне құлақ
түрген күйі деміңді ішіне тартасың. Ол "талай жыл көрші болып тұрған" ... ... ... шертеді.
Қарт ұста кім? Ол дараланып көрсетерліктей әлде бір ерлік ... ... бір ... ... өжет ... ... ... іс тындырған жан ба?
Біз одан бейхабармыз. Бар білеріміз: "бауырыңа ... ... ... зар, қам ... пенде. Бәлкім, бейбіт уақытта өз ... ... ... ... ... көп ... бірі ... Ал, ендігі харакет,
ендігі мінезі сырт көзді тандандырғандай біртүрлі тосын, еркінен тыс ... ... да өзі ... ... ... "бір ... балғаны
құлаштап" соғудан басқаны білмейді. Көлеңке сіңіп құмдарға", күн "кешкіріп
мүлде кеткен" уақытга да оның көрікүйінен "балғаның ... ... ... ... бұл ... қолы ... да соқса, лезде
Талқандап тастар сияқты. Бақсақ, қарт ыза мен кек ... ... ... ... қолынан келгенше халқына септігін тигізуді ойлап,
өрге қайта қонған ел ақсақалы екен. Осынау ... да ... ... ... сияқты" кейпінен біз бір ғана адамның бұлыққан намыс,
ширыққан ашуын емес, сол ... тыл ... ... ... ... ... ... кейіпкерді жеке образ ретінде айқындайтын мінез,
жанды портрет табиғи қалыпта сипатталып, ... ... ... жанның бір қарағанда байқала қоймайтын рухани сапа тұлғасынан
жүрек елжіретер поэзия ... ... ... ... ... ... бітіп, жеңіс күні де келді. Әркім тағдыр еншілген қайғы-қуанышын
дауасыз ... ... ... ... ... ... қайта басты, тірлік
сабасына түсті. Бұл ... қарт ұста ... - ... ... ... бастаған"
кемтар. Сөйтсе де міндет қылар біраз еңбегім болып еді ғой деп ... ол жоқ, ... де ... ... ... ... қаламайды. Сол
баяғы бұйығы болмыс, үйреншікті әдетімен ... ... ... үшін ... ... ... ... табады.
Лирикалық кейіпкер:
Келеді аспан алабы
Алтын бір нұрға боялып.
Көршім де кетіп барады
Күнменен бірге оянып, ... ... ... сәтте қарт ұста қимас бір адамыңа айналғанын
сезесің, оның дабырадаңғазасыз, көп жұртқа қарабайыр болып шалынатын
өмірінің шын мәнінде қаншалықты мағыналы, қаншалықты сұлу ... ... ... ... ... өз еңбегіңнен қанағат тауып, бойда бар
қабілетіңді өкінішсіз қажетке жаратудан басқа ештеңе ... ... Бұл ... ... ... өзге де ... жиі ... отырады. Бір жақсысы — соның бәрі қайталанған ой, қызықтала түскен
тұжырым болмай, жарасымды жол, ретті орнымен ... ... ... ... санаға сіңіп жатады.
Ақынның бүкіл творчествосымен танысып шықпай байқай қоюың қиын,
айқұлақтана көрінер ... ... ... ... бола ... бір қасиеті - кейбір қаламдастары құсап үнемі өз көрегін үңги
бермей, қоршаған орта, санқилы құбылысқа, айналасында ... ... ... ... ... ... ... поэтикалық
байсалды пайымдаулар жасайтындығы. Біз оның бұл ... ... ... ... ... анғарып, кейінгі бір туындыларын оқу үстінде
толық түйсінгендей болдық. Және де олар - әр жинақтың ... ... ... ... ... ... жинағындағы осы аттас лирикалық толғау - солардың бірі.
Мұнда да біз ең алдымен жан-жағына ойлы көз ... сэл ... ... одан алған әсер, түйген толғамын өзгемен бөлісуге ... ... ескі ... ... ... Ол ... ... бір қалыпты
арнасымен ағып жатқан тірлік тынысын, бейбіт ... ... мен ... ... ... да, "көршімнің жаны жай тауып, ... ... ... екі ауыз ... ... ... ... әлдебір оқиғаның
есігіне бас сұрққызады. Бірақ, оның айтушыға да, тындаушыға да ... ... ... ... ... сыры бар ... ... жайпап даламнан
Жиырма жыл соғыс өткелі, —
деп, шегініс жасағаннан-ақ, сен:
Жатыр ғой бірақ, бүгін ... ... ... жыл ... ... ... күткен ана бар. Жігіттер қанша жаны
асыл, Жиырма жыл құшақ ашпаған! Құшақтап туған баласын, Құшып бір ... Деп ... ... ... көршісі де сондай жандардың бірі болар ма?
Жоқ, "көбінен оның жайы ... ... Мұны да ... сөз етіп ... өз ... ... өте сенімді жеткізген.
Сонау "сұрапыл өрттің кезінде" ол "Белорус жерінде... орманында"
болыпты. "Ұлындай ... ... ... ақ шашы ... ... "құлындай
шырқырап жатқан баланы" құтқарған. "Қаны тамшылап, қанша рет ... кім ... "көл ... аққан солардың көз жасы сақтап қалды ма",
әйтеуір, бәрінен аман ... Елге ... ... сырт ... тәніне
сығат түспегендей сау оралды. Тек кеудесіне кірген бір оқ алынбаған күйі
жиырма жыл бойы көз ... ... оны ... ... ... ... Бұл дертінен хабардар майдандас достары ғана хат ... ... ... ... ... жоқ па?" деп жиі ... Қалай
жауап қайтарарын білмей, қиналған сәттері көп, ... ... ... да ... ... міне, "жиырма жыл жатқан дертін кеудеден бүгін
алдырып", "көңіл бұлты серпілді"...
Иә, соғыс салған жаралар әлі күнге жазылып бітпепті, ел үшін ... ... ... деп біліп, бар қасіретін ішіне бүккен бұл секілді
нағыз адамдар қаншама десеңізші! Бейбіт ... ... ... ... ... ... ... мәңгі қарыздарлығынды ұғып, бүгінгі таңдағы бүкіл жас
ұрпақ атынан мың мәрте тағзым еткендейсің! Ал, ақын мұраты, жыр ... ... ... ... ... бірде, жоғарыда байқағанымыздай,
өмірге өзгеше бір елгезектікпен қарап, өрелі ойлар қорытса, бірде ... ... ... ... ерке сезімдерінді оятады. Өзінің "бастан
кешкендерін" баян еткенімен, сенің көріп-сезгендерінді ... ... Бұл - ... пен ... астасуы, яғни, шын ақынның ғана қолы ... ... ... ... балаң махаббатыңның бейкүнә дидарын көз алдыңа елестетіп
("Гүл") ... ... енді бір ... өте ... жас ... ... баурап ("Сапарға шыққаңда") жымиясың, сөйте тұра жүрегіңе артар жүгі
ауыр, шымырлатады. Бір өлеңінен сәбидей аңқау, сені ...... да ... аялап, өміренетін асыл әжеңді көріп ("Ауылға барғанда")
елжіресең, енді бір өлеңінен суық рең ... ... ... қайта
ұшырап, күрсінесін—
Ақын — табиғаттың белбаласы. Содан да ... оған ... ... ... ... алған күннен бастап жырға қосады. Көп адам көре -
бермейтін ... ... ... көзі бар ... ... ... құбылыстардан жанына үндестік іздеп, бір сәттік сезімдерін жария
етер нақтылы ... сол күйі ... ... ... ... ... кірінен тазартар, пәктікке, ізгілікке баулыр жарқын ойларға нэр
алады. Сондай-ақ, оның қатал ... ... ... ... ... тәубаға келтіреді. Осы айтылғандардай сапа-қасиетке
ие, авторын жаңа бір ақындық тұғырға көтеретін өлеңдер ... таң", ... атты ... ... назар аударады. Біз бір-екеуін ғана
арнайы кідіріп, ортақ белгі, жалпы сипатын ашар ... ... Бұл — ... ... Ауыз ... күні ... дейін
осынау дала еркесі туралы трагедияға толы қаншама сыр шертілді десеңізші!
Олардың бірін-бірі қайталағаны да бар ... ... ... ... ... ... ... білетінінді ұмытып, алғаш естіп отырғандай, егіле
тебіренесің. Өйткені әділет пен зұлымдық, ... пен ... ... ... секілді мәңгі бітіспес ұғымдардың майданына куә бола ... ... ... ... ашынбассың! Күнәсіз мақұлықтың көзінде
мөлдіреген жастың өз кірпігіңе де тұна қалғанын сан рет аңғарып ... үшін ... ... ... ... сан рет өз ... ... шалғандай болған!.. С.Жиенбаев сол бір таныс картинаны ... ... ... суреттеп ала жөнелгеннен-ақ алақұйын көңіл-күймен тағы
да алаңсыз қауышасың. Тағы да ... ... бір ... тап болар ма
екенмін деп қорқасың, тітіркенесің.
Аңшылар шықты сайланып,
Айнала жүйткіп көздері.
Мұрттары сүрге майланып,
Миықтан күліп өздері.
Керемет деген сақ ... тірі ... әккі ... ... ұстаған.
Біреу жоқ озар бұлардан,
Бұлардан жалғыз шың биік!
Көрінді сонау мұнардан
Жайылып жүрген бір киік. ... осы ... әрі ... ... ... қиын, оқиғаның немен тынары белгілі тәрізді болса да, ... ... ... асыға оқып, тағатсыздана түсесің.
Адасып қалды-ау үйірден,
Аядамай қалды-ау аңшыны... деп, ара ... ... ... ... ... ... Ал, аңшылар болса, аттарына қамшы
басып, ағызып келді.
Жапанда жүрген жас киік
Жарысып ... ... да бір сәт ... ... ... ... жеткізбей, Отырды киік жарысып. Бұдан кейінгі
шумақтардан бораған ажал астында киік ... ... ... ... ... келе жатқандай әсер әлеміне енесің. Жарық дүние... қас қағым сәт...
тас түнек... Мүмкін бе осы?
Жоқ, сен өмірге ... ... Одан ... қандай қүдірет күш
керек саған?! Одан ... ... ... сені ... ... ... ... көзсіз ерлікке бастар. Ендеше, қашпайсың, өз жүрегіңнің
алдында тізе ... ... ... ... ... ... ... реалдылықпен көрініс берген оқиға бірте-бірте символикалық астар
алып, философиялық ойларға жетелейді-Киік — өнер екен дейсің, шашасына ... ... ... ... соны ... Әне, ол - ... ... да, Жалтылдап жоны құндыздай. Қақ жарып бір кез өтті алдан, Құлдырап
аққан ... ... ... ... Жазылып бұл сәт кеткендей.
Аспанда да емес, жерде емес, Ауада қалқып ... ... ... ... Дәрмені болмай ұстауға Табиғат берген құдіретке Тосқауыл болар күш
кайда?! Өлең ақыры осы ... ... ... ... ... ... шығар деген жорамалымыздың күлі көкке ұшты! Жазыла-жазыла
тозығы жеткендей көрінетін жайлардан ақынның тың шешім жасауы деп ... ... ... ... ... "Құлын", "Бозторғай" секілді
өлендер де қарапайым суреттер, оқиғалар ... ... ... ... ... ... ... туындылар. Бұлардан лирикалық кейіпкер
тұлғасының жан-жақты толысуын, оның рухани есеюі мен биік ... ... Бұл — ... ... ... ... ана ... қатар
естіліп, дала перзентінің асыл сезімін қозғар қимасына айналған құс. ... оған жыр ... да ... С.Жиенбаевтың осындай тұяқ
кешті объектілерге орала беруінде — ... ... ... ... ... ... туған халқымыздың санасына сіңген, жанына орныққан
дәстүрлі тақырыптарға деген үлкен махаббаты жатыр.
Әдейі мынау қыр үшін ... ... ... ... сансыз дыбысын
Кемеге құйып алдың ба? —
деп басталатын қысқа ғана өлеңді пейзаж деуге де, ... жер ... ... де, ... ... ... ... деуге де болар
еді.
Ақынның нені ... да ... кең ... ... ... талпынуы
дәйім сәтті шықпасы белгілі. Оқырманға айтар ой, берер әсер ... ... ... ... ... әкеліп соғады да, өлең салмағы жеңіл
тартатынын ескерген абзал.
С. ... ... ... ... бұл емес. Ақындық сөздігінің
(поэтический словарь) бап түсу ... ... ... ... ... ... ... мен сөздердің әдемілігін сүйсіне қызықтап қайталай беру
— олардың бастапқы әсерін бәсеңдетіп, кейде ... ... ... ... Мұны ... творчествосымен жақын таныспай, әр
шығармасын әр кезде оқыған адам сезбеуі ықтимал. Бірақ, шынайы өнердің ... көз ... ... өзі бұл секілді "көрінбейтін"
селкеулерге кеңпейілділік танытса, күндердің күнінде өкіндіруі ғажап емес.
Бір ... ... ... алып,
Ақ жұлдыздай ағып келе жаттым мен.
Алақанат құстар өтті ағылып.
Көктемнің балғын кезі еді,
Әнші құс көкте ағылған...
Жемнің де ... ... ... жамылған.
Көгілдір аспан бар мекен,
Көрінді тағы түсімде...
Күн батар кездің алды екен.
Жүрем бір бақтың ішінде.
Туған далам, сенің аппақ көп құсың,
Кең дүниенің шарлап ... ... ... бір ... ... ... кілкіген...
Қап-қара түннің ішінде
Сен ұшып келе жатасың.
Ішінде қалып дүлейдің.
Жатса да ... күм ... ... ... ... жолдарды әдейі теріп алғанымыз жоқ,
олай еткен күнде бұдан көбірек ... ... ... — әр өлеңнің өзінше
мүлтіксіздігімен ... ... ... ... ақаусыз шығуын
ойластырудың қажеттілігі де ұғынылуға керек.
Іргелі істер тындыруға талпыныс — ... ... ... ... көңіл мазасыздығынан туады. Егер ақын бара жатқан өмір,
қызғалдақ дәуреннің қысқалығы, кірпік қаққандай ... ... ... ... жайлы көбірек ...... ... ... ... бір ... ... ойлап, есі шығып жүргендердің ертеңін
есіне салуы, жасампаздықты, мағыналы ғұмырды әспеттеуі. Мұндай ... жас ... да, ... ... да бар. ... ... ... жинақтарында ол секілді өлеңдері ұшырасқанымен, ... ... алып ... соң, ... ... ... көрініс ретінде қабылдап, сөз
еткен жоқпыз. Дегенмен, "Оркиік" атты жинағындағы "Көктем зулап өтіп ... ... ... ... ойға ... бір ... ... қадірі туралы толғаныстар төңірегінен табылуы ... ... ... ... болмас еді. "Жанды ұмытып, таңды күтіп, бел буып,
бір сиқырлы жолға түсіп ... ... ... кейіпкер "өтті күнім, кетті
жылым қаншалық" деп, "жас ғұмырдың қысқалығын" қайғы етсе, ... ... ... үшін қам жеп, ... Бұл көңіл-күй - бүгінгі білімдар,
мезгілінен ерте ес ... ерте ... ... болашағы жайында бас ауырта
білетін замандастар көңіл-күйі!..
Ақынның кейінгі жинақтарында ... ... ... туған жырлар
баршылық. Мұның өзі соңғы жылдар поэзиясындағы соны леп ... ... үрке ...... ... саналуы керектігін мойындасақ, оларды
біз қаламгер өресін пайымдатар қиын да күрделі тақырыпқа жазылған ... ... ... "Ақ ... ... ... дәптерінен"
атты бөлім, "Оркиік" жинағындағы "Бабажолымен", "Ыстықкөл самалы" атты
циклдар — туысқан ... ... ... әсем ... қызығу мен сүйсінуден дүниеге келген дербес шығармалар. Бұлар әр
қилылығымен жинақтар тынысын ... ... ... түскендігімен де
құнды. Сондай-ақ, қаламгерді оқушысын жалықтыра ... ... ... ... тың өріске шығару осындай тосын, ... өзі ... ... бой ... ... ... оны да ... ой ... ... ... ... ... өлеңіне байланысты айтқанымыздай, түрліше
байламға келуге болатын дүниелері де, жастық шақ, махаббат, өмір, халықтар
достығы хақында ... да?— бәрі бір ... ... бір ... бір
идеяның айналасына тоғысатын секілді. Ол — ... күн ... ... ... ... адамзат бақытын аңсау, жақсылыққа, ... ... Бұл ... ... ... ... атты жинақта жан-жақты
ашылып, анық та бедерлі ... ... ... ... ... ... үлкен ақын Н.Хикмет туралы ... ... ... ... дәлел бола алады. Автор "поэма" деп ... ... ... ... құрылып, бір-ақ адамның атынан баяндалуымен, берілер
ойдың бір-ақ сәттік көңіл күйде жеткізілуімен лирикалық толғауға ... тұр. ... ... ... ... ... дәрежесіне қатыссыз
байыпталар жай...
Жинақта осы лирикалық толғауды әр қырынан толықтыра түсер, әсерін
арттырар ... күн", ... хат" ... ... ... ... ... Ақынның санаткерлік болмысының ... ... ... Ал, ... ... ... атқа мінгіз"
деп басталатын елеңі мен "Найзағай" атты, ... Әли ... ... өмір ... ... ... ... көп азматпен табыстырады.
Ақынның ақындығын айту - парыз.
Иә, ақын Сағи Жиенбаев. Тоқығаны том-том ... ... ... ақын ... адамның есінде кез келген өлеңімен, кез ... ... бір ... сақталуы мүмкін. Сағи Жиенбаев ... ... ... ... ... көзіме елестеп тұрып, екі жол
өлеңін ауызға аламын. Ақын оқырманына ұсынған екі ... ... қос ... әлі сені сәбидей күтем, Жаңа күн,
Мен әлі саған сәбидей сенем, Дүние!
Екі сабақ гүл. Гүлді қаншама ... ... ... гүл,
кәдімгі өсімдік! Бұл егіз жол да, біздіңше, ... өлең ... ... ... ... ... ... таңдамаларын ақтарып, келісті
де кестелі шумақтарды көгенге ... ... ... ... Әр ақын ... оқырманға әр басқа... Біздіңше, осыдан он бес жыл бұрынғы «Оркиіктен»
оқыған әр қилы, ... ... екі жол ... ... тіл ... тамсандырып үйіріліп жүруі ақындық шеберліктен гөрі ... ... ... де, басқа жанға да жатырқап, жабырқамай, сәбидей
ұшқыны. Әйтпесе, ... сиыр ... ... ... ... заманда
бұлдыратып жазу да, бұрқыратып жазу да ... ... дей ... ... ... парасат та тұнып тұрған жоқ, құлын мүшесін қуат пен сұлулық
буған сиқыры да жоқ. Кәдімгі ... ... ... ыңғайлы, жанға жыл-жылы
әсері бар қанатты ой. Бұған ... өлең ... ... ... Мұқағали
Мақатаевтың «Сәби болғым келедісі» ышқынған тұлпар-сезімнің тұяқ дүбірін
жеткізеді. Ақындық шешендіктен де, ... де, ... бір ... ... да ... ақындық сезім қуатынан танылмақ. Троптың тоқсан
түрлі тоты түсінің табынары ақындық сезім селі. Ақындықтың сүйекті ... ... ... де ... ... ... ... сезім,. бір көрмеге
қудай, бір көрмеге «құдай» сөзді ... те ... ... ... ... Ұлы Абай қалың қазақ жүрегін өлеңнің түрімен емес, ділімен жаулады.
Ақындық ақиық сезім — өлеңнің өзі, ал ... үні, ... ...... ... ... философиясымен Абай атанды. Уитменнің баңын ашқан да
ақ өлең, не қара өлең ... ... ... ... зор ... Қасымнан да,
Мұқағалидан да еске ... ... ... ... ... ... ... оқушымыз Сағиды теңер ақын таппай, Абайдан ... атап ... теп ... ... ... қағары анық. Алдын-
ала кешірім өтінеміз, Сағи Жиенбаев Абай, ... ... ... не ... терезесі тең ақын деген сөз әзірге айтылған жоқ.
Әңгіме ақындықтың табиғаты жайлы). Әңгіме ... ... ... ... ... сазы майсаны өпкендей нәзік ескен жаңағы
қарабайыр қос жолдың ағайын, ауылдасын ... ... ... 1969 ... ... ... ... да әлі, аспаным да әлі жап-жаңа,
Жаңа бір күннің Жас иісі бар қарда да.
Сипайды баяу ... ... ... ғана ... ... ... ауа.
Көктем де келер, Көкала бүлттар көшер кеп.
Оранып шыққа, Көздерін ашып әсер көк.
Далама менің — мен бұрын әсте көрмеген
Бір ақ ... ... анық ... ... ... ... қарапайымдылығы. Сағи Жиенбаевтың
талант табиғатының бір қыры, мәпелеп, аялап қарамаса көзге шалынбайтын
нәзік ... ... ... ... ... ... ... көңілінде жүргенімен, дағарадай бөркін милықтан
киген мақала, портрет, ... тер иесі бола ... де ... ... ... ... ... отырғандай, жазғанда мұрнынан тізе
беретін айкұлақ, оңды-солды ... ... ... ... ... тойдыратын білем-білем қазы, не түйдек-түйдек
термешіліктің жоқтығында. ... ... ... ... ... ... ... бір жөн, көбінесе, өкінішке орай, әдейіліктің
әуселесі. Сағи Жиенбаевта бәрі де ақындық сезімге бағынады, ақындық ... ... ... ... де, көлемі, ұйқасмәнері де бір сезім-
шабыттың құлы. Сондықтан да жырлары қырып алар артық май жұқпаған ... шыр ... ... жұтынған су төгілмес сұлу ... ... ... ... еске ... ... ондай жүйріктерге айшықты ер-
тұрман, өрнекті әбзелдес жараспай-тындай. ... біте ... ... да, ... табиғаттай қарапайым, табиғаттай сұлу.
Жүруші ем ылғи ... деп ... ... ... ғой ... ... ғой ... сонау кезіңдей,
Құйрығың желге суылдап,
Ұйқыға кеткен сезімдер
Оянар ма екен дуылдап...
«Атжарыс алаңында» атты шоғыр ... (1973, ... ... екінші
өлеңінен. Мақсат өлеңнің өркеш-өркеш өрнегінде ғана ма екен!? Осы ... ішкі ... ... ... ... кеткен сезімдер, Оянар ма екен
дуылдап...» Өлең эстетикалық биігіне, идеялық мұратына жеткен. Осы ... да, ... де, ... ... да.. ... ... ... қала қазағының психологиясын айнытпай танимыз.
Ойшылдық та, динамика, мінез-құлық та осында... «көйлектін, жеңін бір
бүктеп...» көзге ... адам ... ... ... ... ... өзін ұстамақ». Тағы да мағыналы, ойлы сурет. Үш сөз...
Оқпен жарысқан. Оқтай ұшқан, оқтан да тайсалмайтын жігіттің осал ... ... ... ... ... ... ... Этнографиялық
бояуы да нәрлі. «Қыз қууда» ұлттық киім киген қызды садақтың ... ... ... ... ... де ... ... бітімі бірегей,
жалпы Сағи Жиенбаев ... ... ... ... ... ... да болар, ... ... ... басқасынан бөлек тұр.
Қайсыбір сюжетті шағын ... өзі ... ... атты шағын өлен, бар. Анадан асыл да, анадай көп
жазылған ... та жоқ ... ... «Ана» жыры сюжет
өрбуімен де, көркемдік-идеялық шешімімен де ... ... ... Төрт
шумақтық баллада десек, дегендей.
Есінде... ұлын бесіктен Шығарған күні есінде. ... ... ... күн ... ... асау тай мініп, Құлаған күні есінде. Зәресі
қалмай, қайғырып, Жылаған күні есінде...
Балаға деген ... ... бар ... ... ... нүрын көзінің,
Сол үшін талай кешкен от.
Сол үшін бәрі... өзінің
Қиналған кезі есте жоқ...
Мұндай өлеңге тебіренбеу, ... ... ... ... бе?! Ет ... ... жер ... жүрген қасиетті ананың қасиетті сезімі. Өлең
де сол сезімнің өзіндей қарапайым, шуақты,. Автордың ... ... ... ... ... жолдарынан бастап қуалап ой ... ақын ... ... ... ... ... ... Соның өзінде реализм табы айқын. Он ойлап ... ... ... ... ... ... лебі еседі.
Мысалы:
«Тұрған шақта өзгелерден әр қашып, Жүдеу ... ... шаң ... жиде тұрады екен қүлпырып, Соққан дауыл, ескен желмен арбасып.»
(«Қызыл жиде») Немесе: «Қалыпты ... ... ... моншақ ілініп. Ақ
самал ескен аңғардан Келеді көктем жүгіріп,— ... ... ... ... да шарттылық шарпуы жеткілікті. Соның ... өз ... ... ... ... жиде ... өзі қай ... Талдарда түнған көгілдір моншақтар. ше?! ... ... ... қаһарманның мінез-құлық сипатын айнытпай
танығандаймыз. Әуелі жай ғана баяндаумен ... ... ... ойымен
тамсантып барып шұғыл үзіледі. Баллада, ... да, ... де, ... ... ... да ... ... Орындалу шеберлігі қандай!
Сазымен соның әнінің,
Қосылды бәрі біріндеп.
Шырқады сосын бәрінің Денесі түгел дірілдеп. Сайрады-ау байғұс жанымен,
Сол жерде барын төккендей. Өзі де бір сәт ... ... ... ... ... ... сурет, штрихтар қай оқырманды баурамасын! Түйіні
де ... ... ... ... ... ... ол ... Тірлікте
сатылмайтын дүниелер болады екен. Адамның сезімі сатылмайды ... ... ... ... екен. Құс екеш құсты да адам баласы сияқты алдап-
арбауға болғанмен, табиғат құдіретінің ... ... ... ... ... ... ... астарында осындай психологиялық-
әлеуметтік проблема түйінделген. «Бауырлар» балладасы ел ... ... ... ... ... екі ... ... махаббат, туысқандық
сезім әдемі жеткізілген. Жеңгесіне жақпаған жігіт, келіншегінің ... ... тары ... ... ... ... ... інісі өз тарысынан
бөліп ағасының үлесіне қосады, інісі қалғып кеткенде, керісінше ... ... ... ... Әрине, аңыз бойынша бұрыннан белгілі сюжет.
Сағидың жинақтарын оқығанда, стиліндегі бірегей бір ерекшелік сезіледі.
Мына жолдарға назар салайық: «Шырт ұйқыдан ... ... ... ... «Шалғымен қоса, шалғынды сәулелер қиып түскендей»,
«Қара жал қара ... ... ... ... ... ауыр ... ... сіңіріп», «Мақтадың жерге жеткізбей, мақтауы біткен сорлыны».
«Қыз жанынан мөлдіреп, Кетті моншақ төгіліп...», «Шырылдап, шыр ... ... ... найзағайдай қақ бөлініп», «Әп-сәтте жарқыраған ... ... қара ... ... тәрізді суретті поэтикалық
детальдар шығармаларға авторға тән өрнек дарытып тұр. Әр ... әр ... ... ... ... қалыптасқан мэнерінің бір үзігін
кергендейміз. Сағи көзге елестетуге, көңілге сәуледей ... ... ... ... ... ... Суреткерлік көркемдік кредоның өзі
осы принципке бағынған, содан да ... қай ... да ... бітіміне,
шумақ шырайына артық ой, артық-ауыс сөз ... ... Ой ... көне ... пен бүгінгі күннің, терендік пен өрнектіліктің
қалтқысыз қауышып, шеберлік пен ойшылдықтың қылаусыз қабысқан ... ... «Әже мен ... де ... ... ... ... де бір-ақ жолмен кетеді.
Әже мен немере... Қандай жарасым... Өмірдің, тірліктің, тағдырдың дана
заңдылығы... Тірліктің өзіндей көне ... ... ... ... тағдырдың нақ өзіндей ғажайып қарапайым сөзбен санаға сарқа қүю
— табиғи ақындық қүдірет. Сағи өмірге қүштар, ... ... ... ... дерлік өмірдің түйінді бір поэтикалық дерегінен желек
жайып отырады. Қалың жұртпен сол ... тіл ... ... ... ... ... ... күрделі қисындар мен қатпарлы сезімдер
болмыстың сол бір өмірлік түғыры арқылы алуан ... ... ... ... жол тауып жатады. Өмір дерегі болғанда, көшірме емес,
деректердің ... ... ... ой ... ... астарына
бойлайды. Кейде белгілі ұғым, деректерге өлмейтін философиялық мағына
сіңіреді, дшітік қасиет дарытады. Әже мен ... ... ... ... ... бұдан түсінікті не бар? Ең бір ... ақ ... ... ... үшін ... ... бұдан қасиетті не бар? Міне, өлеңнің
тарихи, әлеуметтік мағынасы осы тұста еселенеді, ... Әже, ... ... ... ... ... ... жүректі дір
еткізерлік ерекше мағыналық тұжырымға ие поэма.
Нақ осы ақындық кілт, лирико-философиялық сипат ... ... ... ... шығады. «Алтын қалам» поэмасы 1971 ... ... ... ... планета халқының махаббатына арналыпты.
Шағын. Жеті-сегіз буынмен жазылған поэма өзегінде Венгриядан Назым ... хат ... ... Онда ... Имре ... ... өздерінің күміс
тойына арнап, эзірлеген шырынды өмірдің небір қуанышты күндерінде бұдан да
бақытты күндер болар деп ... ... ... ... ... ... ... кәдімгі бір сәті. Поэма да кәдімгі баяндаумен басталады. ... ... ғана ... азаматтық мейірім шуағы тез ... ... ... ... ... ... көрінетін сюжет
ақындық сезім шырынымен шырайлана ... ... ... ... ... ... ... орнықты оралымдар болғанымен, жүрекке , жылы шумақтар
жеке-дара үзіп алғанда, «Талай жыл ... ... Дәп ... бұл ... сияқты сезілуі мүмкін. Бірақ соның бәрі поэтикалық контексте
құнарлы. Қай оқырманды да тез баурап, ... ... де тез ... асыл тастардан тізген ақықтан да айшықты моншақ.
Моншақтың, зергерлік, әсемдік қүдіреті де табиғи ... ... ... ... ... дейін ширыққан, динамикалы,
образға бай поэма екен. Басталуы да жігерлі, бейнелі:
Сонғы рет көкжиекті нұрға малып,
Қалжырап құлады күн ... ... ... біржолата,.
Ақырғы ақ сәулесін жинап алып,
Жатты үнсіз талы бұғып, тауы мүлгіп,
Жұтқандай бірақ қылғып ... ... ... ... ... ... лиро-эпикалық тынысы терең. Бейнелі де ұтымды. Азамат
соғысының бір кезеңіндегі оқиға, ... ... ... сыңайда
көрінгенімен, философиялық түйіндеу, ... ... бару ... күшті.
Дәл осындай пікірді Ұлы Отан соғысы тақырыбына жазылған «Ұста» ... да ... ... Мұнда тұрмыс детальдарын уақыт, ... ... ... ... ... ... Соғыс кезіндегі
ауылдағы ұстаның қыста балалардың пимасын ... ... ... киіп ... ... ... ... қаламыз
Детдомның балаларына,— деген шумақ бар. Екі жол — екі-үш ... ... ... ... кезіндегі ауылдағы ұстаған ақын жүрегінде:
«Сол бір үй ... ... ... ... ... деп ... Ер-
азамат қолы тимеген «ырғалып тұрған арбалар» арқылы елестейді. «Біреуге
бұрын тесіле көрмеген тура бір ... ... ... ... де Ақ ... ... осыл ... бәріне де ақыннын, суреткерлік кредосы, творчестволық
концепциясының ізі жатыр. Оны біз, бір сөзбен: уақыттың елестерін, ... ... да ... ... ... жеткізуге құштарлық дер
едік.
Бұл даланың сырын, мінезін қауызға бөленген бір түйір дәнмен жеткізумен
пара-пар.
Сағи жырлары ойдың поэзиясы. Ой болғанда да, өз ... ... ... ... суреттеріне еріген түздай, ... ... ... ... ... де, ... поэмаларынан да байқалатын ортақ көркемдік
заңдылық: қазақ өлеңінің әуендік сазы, ішкі ... ... мен ... ... ... ... туған нәзік кестелерінің
астасуы. Тұрмыстың түйінді құбылыстарын символдық ... ... ... әлемнің тынысын жеткізуі. Осының бәрі, түптеп келгенде,
ақынның бір ғана мұратына, адам тіршілігі мен жан дүниесінің көзге ... ... ... ... ғана ... ... қүдіретті
поэзиясын сөзбен нақтыландыруға, сөзбен суретке айналдыруына қызмет
ететіндей.
Әрине, С. Жиенбаев ... ... ... бәрі асыл, талантты
деуіміз де мүлде ұшқарылық. Бірақ ақын творчествосы қазіргі поэзияның тыныс-
тіршілігімен етжақын тұрғаны күмәнсіз. ... ... ... ... әр ... ... сипаттарының әсері де ап-айқын.
Алпысыншы жылдардағы ауыл туралы ... ... ... «ауылшылдық» Сағи Жиенбаевтың сол кезеңдегі жинақтарында күшті.
Мінсіз көрінгенімен, мінезсіз өлеңдері көп.
«Әлия» кітабының өзегі ... ... да ... ... ... ... танытарлық сәттер болғанымен, тұтастай поэма деңгейіне
көтерілмеген, жасандылық басым туынды. Поэмаға ... ... ... ұшқырлық
жетпейді.
Ал, кейбір ақындардың өлеңнің соңғы екі-үш жолына салмақ салуы, болмаса
сондай екі-үш ... ... бола өлең ... бір ... ... ... одан Сағи ақын да шет ... Қазір бүкіл
жинақтарын салғастыра қарағанда, сол «тәсілдің» ақын қаламының табиғатына
мүлде бөтен екенін, творчество ретінде кірікпегенін ... ... ... ... «Пейіліне қарай берген бе», «Аңызақ желмен арбасып», т.б.
бірқатар өлеңдеріне де ... ... ... ... тиген.
Сағи Жиенбаев творчествосын әдеттегідей тақырыпқа тармақтамай
отырмыз. Тақырыптан гөрі ... ... ... ... ... Тақырып дегенде, алғашқы кітаптан бастап үзілмей жалғасып,
арнасын ... ... ... ... ... ағыс — Ұлы ... Бұл ... ақын көп тебіренген, көп жазған. Ондаған поэма,
жырларынан сұрапыл соғыс тауқыметін жалаң аяқ ... ... ... ... ... ... да уақыттың бадырайған қол табы
жатыр. Ол:
Бесіктен шыға сала — қырға ентелеп, Еркіндік өз ... тиді ... де ... ... ... ... мен ... еркелеп, Күнге еркелеп.
Қатайтты солар мені ... ... ... жай ... де ... ... ғып бар денемді. Ешкімнің шуағына жылынбастай... Болсам да шар
болаттай өте ... Мен ... ... жете ... ... ... ... Бір тамшы таңғы шықтай кетем еріп десе, бұл тағы да жасы елуге
келіп, мүшелтойы тойланып отырған ... Сағи ... жеке сөзі ... бес — ... ... тастай жөргегінен еңбектеп ерген үлкен бір
буыннын тағдыры. Ақын Сағидың творчестволық өмірбаяны да ... ... ... сол ... жан-сезім бұлқынысы.
Сағи Жиенбаевтың ... атты жыр ... ... ... ... ... жан дүниесіндегі психологнялық
драмаларға ... ... ден ... ... аударады. Бнязы мінезді,
нәзік сезімді нәшіне ... ... ... аңын ... да ... ... өз ... айқындай
түскенін байқаймыз. «Сүт туралы ... оқып ... ... оғаш
оқиға. анау дерліктей айрықша әрекет, ірі қпмыл жоқ. ... ... ... сыр ... ... ... ... үшінші рет, соңғы рет,
Бұзауы тұр жіберсе екен енді деп, Ол да — бала, Мен де бала — ... бала ... ... деп есейген кейіпкердің еске алуы арқылы
суреттелген сонау қиын ... ... ... бұл ... ... ... ... етіп тасқындап төгілмей-ақ қоңыр ... ... ... ... деталь, сұрапыл сырын ситуация арқылы
бейнелеу — бұл арада ақынның өмір материалына ілесіп ... ... ... танып толысқап азаматтың толғанысынан — парасатынан туған.
Соңғы иінді. Ең қиыи осы ара. Осы ... ... кос ана. ... ... ... Екі ... қрсылмайды — не шара?!
Күшену-зорлану жоқ, қатал кезеңнің қаймағын бұзбай жеткізу бар. Қиындық
көрдік, сиыр ... өз ... де ... біз ... ... деп ... жатпай болған жайды нақты, бейнелі қалпында көрсету — әрі ... бір ... әрі ... тапқырлық. Әрине, тапқырлық бар да,
таланттылық бар ғой. ... ... аясы ... Тапқырлық — тосын
тұрғыдан толғау, ой-сезімнің бірге өріліп, жанартаудай атылған бір сәті
болса ... ... ... ... ... шеберлік деңгейі
дегенге саяды. Талант пен шебер ... ... ... ... ... ... ... бір сыры осында емес пе. Неге
десеңіз. шынайы талант — шынайы шебер. ... ... тұл. Мұны ... айтып отырған жоңпыз. Аталған туындыда таланттылық та, тапқырлық та.
шеберлік те бар. ... да ... күн мен ... күн ... ... ... ... кейіпкердің рухани әлеміндегі драма кәзге
елестеп, көңіл ұйырлықтай бейнеленген. Мұндай ... ... ... жыр ... ... алғанда етті шыққанын атап айту ләзім.
Бұған дәлел ... тағы бір ... ... ... ... ... Үш ... ғана оқыдық:
Даламның алақанында
Жатамын бір сәт дамылдап.
Үйіріліп құстар манымда.
Үстінде бұлттар мамырлап.
Турады шалғын.
тал билеп.
Бозторғай шыркап өлеңін...
Жүргендей бәрі әлдилеп.
Әлемнің жалғыз ... ... ... еді ... ... де ... сол ... жүрмін кеудемде.
Осыны оқығанда сізді ең алдымен толқытатын ой: мұндай өлең — туған
жерін ... ... ... ғана ... шығатын ... сөз. ... ... жерін сүймейтін адам бар ма! Ендеше айырма
неде? Айтуда. қалай айшықтауда! Егер ... емес ... ... ... ... ... емес. мейманы мейірленгендей әсер етер еді.
Ал одан кейінгі шумақта лирикалық кейіпкер өзін туған ... ғана ... ... ... ... Әркімнің-ақ мұндай сәтті ... ... Тағы да ... ... өзін осылай бөбек сезінсе адамдар
бірін-бірі дос, туыс деп түйсінер ме еді, ... еді. ... ... ниет қой. ... десек те. бұл арада гәп — азаматтық ... ... ... тұтас өлеңнің жанды өзегіне, лирикалық ... ... ... ... айналуында. Осы өлеңнен ақын творчествосына
тән бір мінез — ... ... пен ... ... сезімге емес,
сезімнің ойға жетелеуі аңғарылады.
Кейде ойға жетелемей, ... ... ... калпында ғана қалатын
кездері де бар. Мұндай ... ... деу ... ақын ... ізі ... ... ... жатады. Бірақ әлгіндей өлеңдердің қасында ортақол.
«кезекті» өлеңдер екенін де монындауға тура ... ... тұр ... ... ... ... ... ерте жас көктемнің лебімен,
Орбнтасы.
Мнкроаудан.
Тастағы.
Тас көшелер танғы нұрмен жуылып,
Жалкын сәуле тайғапақтап жүтіріп.
Араласып бара жатыр адамдар
Ағып өткен автоларға ілініп...—
деп ... кете ... Рас. ... да ... ... Дегенмен
төселгендік әлі шеберлік емес.
Өзге талап өлендерден де автор қаламының қайратын шамалайсыз. Соған бір
мысал ретінде бір өлеңді түгелдей оқиықшы:
Бала да ... ... ... да ... өріп ... бірі ... ... жүр.
Біреуі кіріп қойнына.
Біреуі міпіп мойнына.
Екеуі де ырза күшіне.
Екеуі де ырза ойнына.
Ойынға құмар баланы
Ортаға бәрі ... ... ... ... ... ... да ... келіп басына.
Білгесін оның батылын Қайтады кері асыға.
Біресе шашын ... ... ... ... Келеді толкын ақыры Жағаға
депін қуалап...
Көк айдың жатыр мұнартып, ... ... ... Теңізден шыққан
тентектен Теңіздің иісі тұр анқып.
Бұл өлеңнен тәнті өтер тапқырлық, терең ой іздеп жатудың ... ... ... ... мақсат қоймаған. Оның есесіне сіз бұрын көрмеген, кейде
аңдап қалсаңыз да назар тоқтатып, көңіл толдыруға уақытыңыз бола ... ... ... жаңа ... ... ... толқынының өзі бала құсап
ойнап, балаша асыр салғанда көз алдыцыз риясыз ... ... ... ... ... ... ме?! Толып жүрген бала да, өріп жүрген толқын да
бенкүнолылығымен, алаңсыздығымен сүйсіпдірмен ме? ... ... ... ... тоге беру ... ... ... бір анығы — өлең қымыл-қозғалысқа
толы. Бірімен бірі жарыса ойнаған балалар мен ... ... ... ма?! Рас, шағаланың шүйіліп кетіп баланың батылдығын білген соң
асыға кері қайту — ... ... ... ... су ішіп ... күрмек.
«Асыға кері қайтуы»— қарабайыр тіркес те баланың батылдығын білуі ... Ал. ... үшін ... соң ... ... көз ... ... жүре береді. «Теңізден шыққан тентектен, теңіздің исі түр ... ... ... пісі де. ... исі де ... ... ... Сонымен өлеңде жанды сурет. ... ... ... ... теңіз псіне дейін бар. Әлгіндей шырайсыз
шумақ та бар. ... ... ... ... ... дннамикалы.
«Қорықшы» атты туындысына ешқандай жанрлық ... ... мен адам ... сипаттауы. көлемі жағынан баллада деуге
лайықты спяқты. Орманшы қарт ... ... ... бой ... баласын
өзі шарқ ұрып іздеп ақыры атып ... ... ... ... да
қаламгерлердің шығармаларында. мәселен. Шыңғыс Айтматовтың «Бетпе бет»,
Валентпн Распутнннің «Тірлігіңде ұмытпа» секілді повестерінде бар. ... ... ... да ситуацияның сабақталуы, өрбітуі, өзінше тартымды ... ... шал оны ... атып ... ... ... еді,
бірақ автор ондай «оңай» тәсілге бармаған. Атын атағанда бүктетіле қашқан
ұлына шалдың:
Тағдыр шығар...
Кінәламан,
даттаман!
Кешіреді ел!
Кешірем мен!
Қайт ... ... ... ... ... бар!
Күнәңді жу!
Қайт, балам,—
деуі характер логикасыпан шыққан, опың кәдімгі ет пен сүйектеп жаралған
тірі жан екенін, көңіл-күйін көрсетеді, әрі оқыс ... ... Сол ... ұшты ... ... ... жоқ — Не болғаны — не
айтқапы... Көздеді ме, ... ... ма, ... тек — ... ... жалғыз қалған қартты осы сәттегі жан ... ... ... да ... ... ... Өлең ... да
сол ғой. С. Жиенбаев туындыларына тән сипаттар — өлең ... күш ... ... ... ... ... ... драматизмін бірден бірге қоюлатуға ұмтылу аталған шығармадан да
байқалады.
Реті келген соң айту керек ақынның кей ... тек ... үшін ... ба деп ... ... «Шекарада», «Күзетте», «Қазақстаным»
секілді өлеңдері жалпыға белгілі жайларды толғаныссыз тізіп келеді де, кілт
әдемі түйінделеді. Жалығып ... сол ... солт ... ... ... олқы. Мысал.
Жиылған. жақын. алыстар
Жүзінен самал жел ессе,
Жөн сұрап.
Жаңа ... ... енді ... ... жан-жақтан —
Күнгейден...
Қиыр Шығыстан...
Қалың ну...
Қарлы аймақтан....—
деген тәрізді сарын тағы да бес ... ... ... ... да талай ақындар жырлаған белгілі жайлар ... ... ... ... сол шақ ... ... қала, қыстағым, Арқамды сүйеп
өзіңе, ... ... ... ... бір серпілтіп тастайды. Арқасын
туған республикаға сүйеп тұрған ... биік ... ірі ... шынайы сөзі. Әйтсе де, осыны айту үшін ғана жеті ... ... ... беру — ақын ... ... ... ... ақын. Қай суреткер үшін ... ... ... ... Сағи шын ... ... қазақ
лирикасындаөзгеше орны бар ақын, я Сағи ... ақын әр ақын ... ... ... ... ... ... жұмысымызда Сағидың ... ... ... ... мен идеясына сай ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы сан - ... ... ... ... ... деген махаббат сезімін паш ететін сыршы ... Мұнд ... ... ... жетілдіре түлете түседі. ... ... ... ... ... ... ақын реалистік ... ... ... Сағи ... ... ... ... көбірек барған, ырғақпенде өлең жазды. ... ... да ... кем ... ... ... сөз бөтен қылықты іздесең
таппайсың Сағи өлеңдерін біз тек ... ... ... ... ... жетіп әдебиет ... ... сай ... ... мысалдар келтіре отырып, пікірімізді тұжырымдадық
Сағи ... ... әлі де өз ... ... ... әдебиеттер
1. С. Мәуленов «Тел толқын» Алматы Жалын 1989 ж.
2. А. Егеубаев «Сөз жүейсі» Алматы ... 1985 ... Т. ... ... мен ... ... таным 2003 ж.
4. Д. Ыбраймов «Ой мен сөз» Алматы Жазушы 1985 ... ... және ... 13 ... ... Жазушы 1988 ж.
6. Б. Кәрібаева «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы» ... 1988 ... З. ... «Сөз ... Алматы Жазушы 2007 ж.
8. «Совет Қазақстан жазушылары» Алматы Жазушы 1987 ж.
9. Ж. Әбдірашов «Парыз ... ... ... Өнер 2001 ж.
10. Қазақ ССР 4 том қысқаша ... ... 19898 ... С. ... ... дүние» Алматы Жазушы 1985 ж.
12. С. Қирабаев « Кеңес дәуіріндегі қазақ ... ... ... ... С. ... «Ор киік» Алматы Жазушы 1969 ж.
14. С. Жиенбаев «Құралайдың салтына өлеңдер»Алматы ... 1979 ... С. ... ... жұлдыздар поэмалар» Алматы Жалын 1983 ж.
16. С. Жиенбаев «Нан мен күз ... мен ... ... ... ж.
17. Қ. Жумалиев «Әдебиет теориясы» Алматы Жазушы 1960ж.
18. Стил сырыАлматы ғылым 1974 ... М. ... ... ... ... сөз ... Алматы Жазушы
1973 ж.
20. «Көркемдік кілті шеберлік» Алматы 1985 ж.
21. «Уақыт және қаламгер» Алматы ... 1989 ... Т. ... «Ой түбінде жатқан сөз» Алматы Жазушы 1989 ... З. ... «Жан ... ... Ел Орда 2004 ... «Қазақ поэзиясындағы дәстүр ұласуы» Алматы ғылым 1981 ж.
25. К. ... ... және ... ... Жазушы 1969 ж.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мазмұн мен пішін8 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Ілияс Жансүгіровтың поэмаларының көркемдік ерекшеліктері65 бет
Абайдың поэзиясының көркемдік ерекшілігі18 бет
Айтыс, оның түрлері мен көркемдік ерекшеліктері5 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктер туралы21 бет
Аударма өнері және көркемдік – эстетикалық, шеберлік проблемалары102 бет
В. Скотт шығармаларының аудармасындағы тарихилық пен көркемдік42 бет
Д. Исабеков шығармаларының көркемдік ерекшеліктері42 бет
ЖҮСІП ҚЫДЫРОВ ЛИРИКАСЫНЫҢ КӨРКЕМДІГІ41 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь