Қазақ халқының салт-дәстүрлері [ 21 бет ]

Әр ұлттың өзіне тән ерекшелігі бар. Оны музыка мәдениетінен, би өнерінен, қол өнерінен, тұрмысынан байқаймыз. Ән, күйлерді тыңдай отырып, билерін, ою-өрнектерін, зергерлік әшекей заттарын көре отырып, оның қай ұлтқа тән екенін ажырата білуге болады. Осылайша қазақ ұлттын да оңай ажыратуға болады. Қазақ халқының бұрыннан пайда болған салт-дәстүрлері басқа көршілес жатқан ұлттардың салт-дәстүрлеріне ұқсас болып келеді. «Қырғыз қазақ бір туған» деген мақал қазақ халқы мен қырғыз халықтарының бір-біріне өте ұқсас екенін көрсетеді. Сонымен қатар түркі тілдес халықтар да қазақ халқымен бір қандас болып келеді.
Қандай халықтың болмасын салт-дәстүрлері сол халықтың мінез-құлқын, қасиеттерін таныта алады. Мысалы. қазақтарға тән бауырмалдық, ақжарқындық, қонақжайлық. Әрине, бұл қасиеттер басқа халықтарда да кездеседі. Бірақ бұл қасиеттер әр халықта әр қырынан көрініс береді. Сонымен ұлттардың салт-дәстүрлеріндегі мінездері мен қасиеттері бір-біріне ұқсап, бірін – бірі толықтырады.
Қазақ халқының салт – дәстүрлері осы ұлттың мінез – құлқын, қасиеттерін көрсетеді. Кейбір салт – дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары сол халықтың тұрмысына, тәрбиесі мен мінезіне, сеніміне, ырымына қарай қалыптасып, келеді. Қазақта «Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа» деген мақал бар. Той – думандарда, жиындар мен мерекелерде орындалатын осы қазақ халқының салт-дәстүрлері оның ұмыт болмағанын паш етеді.
Қазақ халқының салт-дәстүрлері тіршілік кәсібіне, наным-сеніміне, өмірге деген көзқарастарына байланысты ұрпақтан – ұрпаққа берілгенде ауысып, өзгеріп, жаңарып отырады. Қазіргі уақыттың өмір ағымына байланысты кейбіреулері түрленіп қана қоймай жаңадан еніп те жатыр.
Салт-дәстүрдің ұрпак тәрбиесіндегі мәні зор: балатәрбиесіне, тұрмыс-салтқа, әлеуметгік мәдени салт-дәстүрлер болып үш түрге бөлінеді. Бала
        
        Қазақ халқының салт-дәстүрлері
Әр ұлттың өзіне тән ерекшелігі бар. Оны ... ... ... қол ... тұрмысынан байқаймыз. Ән, күйлерді тыңдай отырып,
билерін, ою-өрнектерін, ... ... ... көре ... оның ... тән ... ... білуге болады. Осылайша қазақ ... да ... ... ... халқының бұрыннан пайда болған салт-дәстүрлері
басқа көршілес жатқан ұлттардың салт-дәстүрлеріне ... ... ... қазақ бір туған» деген мақал қазақ халқы мен ... ... өте ... ... ... ... қатар түркі тілдес халықтар
да қазақ халқымен бір қандас болып келеді.
Қандай халықтың болмасын салт-дәстүрлері сол ... ... ... ... ... қазақтарға тән бауырмалдық, ақжарқындық,
қонақжайлық. Әрине, бұл қасиеттер басқа халықтарда да кездеседі. ... ... әр ... әр ... ... береді. Сонымен ұлттардың салт-
дәстүрлеріндегі мінездері мен қасиеттері бір-біріне ұқсап, бірін – ... ... салт – ... осы ... ...... көрсетеді. Кейбір салт – дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары сол
халықтың тұрмысына, ... мен ... ... ... ... ... ... «Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа»
деген мақал бар. Той – ... ... мен ... орындалатын осы
қазақ халқының салт-дәстүрлері оның ұмыт болмағанын паш етеді.
Қазақ халқының салт-дәстүрлері тіршілік ... ... ... ... ... ...... берілгенде
ауысып, өзгеріп, жаңарып отырады. Қазіргі уақыттың өмір ағымына байланысты
кейбіреулері түрленіп қана қоймай жаңадан еніп те ... ... ... мәні зор: ... ... мәдени салт-дәстүрлер болып үш түрге бөлінеді. Бала тәрбиесіне
байланысты ... ... ... ... ... бері ... ... есейіп азамат болып кеткенге ... ... ... ... ... ... ат кою, ... салу, қырқынан
шығару, тілін дамыту, тұсау кесу, атқа мінгізу, сүндет той, тіл ... ... мен қыз ... жанұя болуы мен шаруашылыққа, еңбекке, өмірге бейімдеу.
Тұрмыс-салт дәстүрлеріне қазақтың киіз үйі, киіз үйдің немесе тұрғын ... ... ... мен ... мал бағу, егіншілік, аңшылық,
балықшылық, бағбаншылыққа ... ... ... тәлімгерлік түрлері
енеді. Ал, әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... ... сөз өнері, қазақтың ұлттық әуен
аспаптары, үйлену — үй ... ... ... ... ... ... ... түрлері кіреді.
Бұл кітапта қазақ халқында қазіргі күні ұмыт болмаған және ... ... ... ... ... ... салты қазақ халықының ең үлкен дәстүрлерінің бірі. Үлкені мен
кішісі бір-бірімен кездескенде бірінші амандасады. Жасы ... ер ... ... амандасу салты «Ассалаумағалейкүм!» деген сөзден басталады)
Бұның мағынасы жақсы тілекті ... ... ... нұры жаусын» деген
сөз. Бұл сөзді жасы ... ер ... әр ... ... ... ... ... Тілегін қабыл алып, қарсы адам: «Уағалейкүм ассалам!» деп оң
қолын ұсынады. Ол: ... ... ... де ... ... ... біддіреді.
Осылай қол алысып, амандасып болғаннан кейін амандасушылар кезек-кезек
отбасыларының, туған-туыстарының, бала-шағаның, мал-жанның халін сұрайды.
Қонақжай қазақ ... үйге ... ... төрге шығарып, жайғастырып
отырғызады. ... ... ... жая ... ... ... адам ... келген
кісіден ең алдымен аман саулық сұрасып болғаннан кейін, дастарқан басында
қай елдің баласы ... ... кім ... ... нендей шаруамен
жүргенін әбден біліп алған соң шаруаларына кіріседі. Бірін-бірі ұзақ ... ... ... төс ... қол ... аркаларын қолдарымен
кағысып амандасады.
Қазақ халқының сәлемдесуінің ең бір ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп, келін ата-енесіне иіліп
сәлем салады. Келін сәлемді таңертеңгісін ата-анасына салады және олар ... ... ... ... салады. Сәлемін алған олар тілектерін
білдіріп, рақ-меттерін айтады. Жас ... ... ... ... ... ... кісілер «Өркенің өссін», «Бакытты бол!», «Ұл тап!», «Көп жаса!» деген
тілектерін ... ... ... Келін тағы сол ... ... ... салып ұсынады. Үйге қонақ кіріп келісімен үй ... ... екі ... ... ... амандасады. Балаларының
орындарынан тұрып амандасқаны ізеттілікке жатады. Егер үйде ақсақал болса
келген қонақтар ... ... ... ... ... ... ... көп жылдар бойы көрмеген туыстарына сәлем беріп,
амандықтарын білу үшін ... ... ... Бір-бірімен қауышып
жатқан ағайындар қуаныштарын дастарқан үстінде бөліседі.
Ұзақ ... ... ... ... мен ... онымен
арнайы сәлемдесуге келеді. Аман-есен барып ... ... ... ... адамның не көріп, не біліп келгенін, ... ... ... айта ... ... мен ас, ат ортақ» деп, өз ұрпағын бауырмалдыққа, береке-
бірлікке баулып келген ата дәстүрінде кісі өлсе ... ... ... ... деп ... айту, жас нәресте дүниеге келсе: «Нәрестенің
бауы берік болсын!» деп, немесе ауылға жас келін ... ... ... болсын!», деп тілек білдіру көрші-қолаң мен ... ... ... ... ... ... ... кіре бере осы сөздерді
айта кіреді. Бірін-бірі сыйлағандарын амандық сұрасқандарынан ... ... ... ... ... ... амандасса, үлкендерді
сыйлағаны, ол үшін олар риза болады.
Қазақ халқының бір ерекшелігі сыйластығында. ... ... ... ... ... қай жастың болмасын міндетіндей. Қарт туысарымен
амандасып кету үшін әдейілеп сол үйге ... ... ... олар ... білдіреді. Қарашаңыраққа соғып үлкен
үйдің қалжағдайын біліп амандасып кету тәрбиелікке жатады.
Қонақты қарсы алу мен күту ... ... ... қонақ күтумен байланысып жатыр. «Қонаққа
«кел» демек бар» дегендей, той-думандатып өмір кешетін ... ... ... ... ... шақырып, оны құдайындай сыйлаған. Ертеден келе жатқан
әдеті ... ... ... құр ... ... қай ... ... жарқын жүздерімен қарсы алып, дастарқандарын жайып, оған ... ... ... ... кіре бере үй ... амандасып болған соң келіндері
мен қыздарына «төрге көрпеше ... деп, ... ... ... өтінеді.
«Қонағын сыйлаған төрге шық дейді» деген мақал да осыдан шықса керек.
Жолы үлкен сыйлы қонақтарына аса ізгі ... ... қой ... ... ... ... «Қонақ келсе есікке, жүгіріп шык кешікпе» дегендей, үйіне
келген қонақтың алдынан үй иесі ... ... ... сырт ... ... ... ... беттеуін өтінеді. Алдыменен қонақ келісімен қымыз немесе
басқа да ағарғаннан жасаған сусындарын, самаурынмен шайларын беріп ... ... іше ... ... туған-туыстарын сұрап, қал-
жағдайларын біліседі. Қатар адамдар ... ... ... ... сән ... ... қақ төрге жолы үлкен бас қонақ отырады.
Жолы мен жасына қарай қалған қонақтар төр ... оңы мен ... ... ... ... ... келсе жасы кіші қонақ жасы үлкенге ығысып орын
береді. «Бұрынғы қонақтың соңғы ... орын ... ... ... дәстүр.
Қонақтарды сыйлау қазақ халқында шай құйып беруінен көрінеді. Шай құю
жас келіндерге жүктеледі. Олар кеселерін ауыстырмай, сапырмай, қою ғана
етіп ... Шай ... әр елде әр ... ... бар. ... Орталық
Қазақстанның көп жерінде шайді кесеге толтырыңқырап құйса, оңтүстікте ... ... ... етіп ғана ... ... сүт немесе қаймақ қатып
қызыл күрең етіп баптап беру, дастарканға ... ... ... май, қант ... ... — үлкен аспазшылық. Қонаққа шай екі
қолымен беріледі, немесе шыныны оң қолымен ұстап, сол қолдың алақанын
жайып, шыны ұстаған қолын білегіне ... ... ... ... үй ... ... әлсін-әлсін алдарындағы астан алып отыруын
өтініп отырады.
Қазақ елінде кез-келген уақытта қонақ келсе болды мал сойып бермеген,
бірақ қонакка деп ... ... ... ... ... мал ... ал
қысты күні соғым етінен тартылған мүшелі табақка риза болып, сыбағаларына
ие болады. Мал ... ... ... бар. ... ... ... ... келетін қонақтардың санына қарап мал сояды. Қонақ сыбағасына мал
сойылған жағдайда ол ... ... аса ... адам болса сойылатын.
Бұрынырақта мал ... ... ... ... ... ... бір тізерлеп
отырып, екі қолын қойдың мойнына орай ... ... ... қонақтан
«әумин» деп бата тілеген. Қонақ бата істеуге тиіс болған, бата әр түрлі
мазмүнда болады. Бата үй ... ... ... ... ... ... ... болып келген.
Мысалы, көп айтылатын батаның бір түрі мынандай болған:
Басқа амандық берсін,
Жанға саулык берсін.
Босағаң тең ... кең ... ас ... ... ... ырыс ... тасып жатсын,
Жасың жүзден асып жатсын!
Немесе:
Дәулетің зияда болсын,
Дүшпаның пияда болсын,
Ұлың ұяда болсын,
Қызың қияда болсын!
Адамның жаласынан,
Бұлттың аласынан,
Көрінер ... мың да ... ... ... ... ... берсін!
Еті дайын болған сон қонақ күтуші баласына қонақтардың ... су ... ... ... мен легенін алып, оң иығына қол сүртетін ... ... ... ... ... ... бала үлкендерден бастап
қолдарына су кұйып шығады. Су ... ... ... ықыласын білдіріп,
рақметін, тілегін айтады. Қазақта сыйлы қонаққа бас тарту ... ... Ол — адам ... баспен билейді деген үғымды білдіреді. Әр
қонақтың өзіңдік сый-сыпаты, мүше ұстау рәсімдері бар. ... ... ... ... ... үй иесі ... сыйлағанын табақ тартысымен
білдіреді. Мысалы, бас жасы үлкен ақсақалға, алыстан ... ең ... ... онан кейінгі отырған қонаққа асықты жілік ұстатады. ... бала мен ... төс ... Бас ... ... ... ... қонақ
өзі ауыз тиіп өзгелеріне ұсынбас бұрын құлағын кесіп немерелеріне немесе
балаларға ... ... ... ... жанында отырғандарға асатады.
Ет желініп, сорпа ішілгеннен кейін су құюшы бала тағы да ... ... су ... майлық орамалдарын ұсынады. Дастарқан жиылмай тұрып,
ықылас білдіріп, бата беріледі. Біраздан соң шай ... ... ... ... шай беру ... бар. Етке ... қонақтың асын шаймен
басады. Әңгіме-думан құрып, домбырашы, күйшілер өнерлерін көрсетеді. Үлкен
қарт адамдардың әңгімерелін тыңцайды. Қарттардың арасында ... ... ... әңгімешілері болады. Өнерлі адамдар термелер айтып, ... әрі ... ... үшін ... айта ... «Сонда былай деген
екен» деп өлең шумақтарымен жалғастырып ... ... ... біраз
көңіл көтергеннен кейін, арқа жазып қонақтар есік ... ... ... ... ... үлкеңдер ризашылықтарын білдіріп, ... үй ... ... ... «Қонағыңның алтынын алма, алғысын ал»
деген бар. Үй иесі де келгендеріне риза болып, «Тойда ... ... ... білдіріп шығарып салады.
Қазақ халқының қонақ күту дәстүрі ел-жүрт ... ізгі ... ... ... ... ... ... көрші-қолаңдардың алыс-берісіне, ... ... ... ұрпақтың жастайынан көпшіл, мейірімді, ... ... ... ... ... тәрбиелік мәні зор.
Бесік той
Туған-туыстары жиылып, нәрестені бесікке салу ... ... алып ... ... ... елінде көп тараған. Бір жерге келін болып
түскен қызы бірінші босанғанда алып барады. Бесіктің жасауын ... ... Оған қоса ... зергерлік бұйымдары мен дастарқанға қойылатын
тәттілерін салып алып барады. Алып барған киітінің ... ... ... ... Бағалы киімнен бастап ұсақ заттарға дейін кіреді. ... ... асқа ... ... әңгімелесіп, құдағиларымен танысады. Шай
ішіліп, не бір әңгімелер ... ... соң ... салу» басталады.
Құдағилары алып келген бесікті ашпас бұрын сол ... ... ... сұрайды. Бесікті ашатын әйел көрімдігін береді. Жаңа ... ... ... ... ... ... жабдықтарын орындарына
қойып, шашу ретінде алып келген шайлық тәттілері мен ұсақ сыйлықтарын,
ақшалай ... ... ... байлайтын тесігінен өткізіп қолын
тосқан әйелдерге «тыштыма» деп ... ... Жаңа ... ... ... ... бесікке көріп отырғандар баға беріп, бесік
әкелушілерге киіт беріледі. ' Құдағилар білезік пен ... ... ... жыры әндері айтылып, би биленіп көңіл көтереді.
Әлди-әлди, ақ бөпем ''
Бесік жыры
Әлди-әлди, ақ бөпем,
Ақ бесікте жат, бөпем!
Жылама, бөпем, жылама,
Жілік ... ... ... тағып берейін,
Әлди-әлди, аппағым,
Қойдың жүні қалпағым,
Жұртқа жаман болса да,
Өзім сүйген, аппағым!
Әлди-әлди, ... ... ... ... ... ... ... келсе, қой, бөпем!
Қой тоқтысын сой, бөпем,
Құйрығына той, бөпем!
Айналайын, айымыз,
Алты қарын майымыз,
Жеті ... ... ... ... ... ... бар,
Сом темірге балға бар,
Сом сынғанға — алда бар,
Қалқам менің, қайда екен?
Асқар — ... ... ... ... жүр ... ... жүр ... таудың алмасы,
Жаңа пісіп тұр екен.
Әлди, бөпем, ақ бөпем,
Ақ бесікте жат, бөпем,
Астыңа ... ... ... ... ... ... іздеп табайын?
Жылама, бөпем, жылама,
Атекеңді қинама!
Арша ма екен бесігі?
Ала ма екен әкесі?
Өрік пе екен бесігі?
Сүйе ме екен әкесі?
Жиде ме екен ... пе екен ... ... жылама,
Ата-ананды қинама.
Құлағыңды майырып,
Түнде жылқы қайырып,
Жаудан жылқы айырып,
Жігіт бола ма екенсін?
Айыр қалпақ киісіп,
Ақырып жауға тиісіп,
Батыр болар ма екенсің?
Бармақтарың ... ою ... ... ма ... тақылдап,
Сөйлегенде сөз бермей,
Шешен болар ма екенсің?
Кең балағын ... ... ... ... ма ... ... шай ішкен,
Қазы кертіп, жал жеген,
Асты болар ма екенсің?
Ұзақ жасап, көбірек,
Басты болар ма екенсің?
Қарағай найза қолға ... тиер ме ... ... ... қуар ма ... бөпем, жылама,
Атекеңді қинама!
Алтынмен шоқтап тақия,
Берсек пе екен осыған?
Біз садаға, біз зекет,
Кетсек пе екен осыдан?
Менің тәттім қайда екен,
Қыздарменен тойда екен,
Тойда ... ... ... алда ... ... ... ... болып көңілі шат,
Армандылар аһ ұрар!
Жездей-жездей қолыңнан,
Жезделерің айналсын!
Әлди, балам, батыр балам,
Шауып келе жатыр балам,
Отыз қызды олжалап,
Алып келе ... ......... бір ... келе ... балам,
Көзімнің ағы-қарасы,
Жүрегімнің парасы,
Уайым-қайғы ойлатпас,
Көңілімнің санасы,
Айналайын, шырағым!
Көлге біткен құрағым!
Маңдайдағы кұндызым!
Аспаңдағы жұлдызым!
Әлди балам, ақ балам!
Айналайын балам-ай!
Айналсын сенен анаң-ай!
Әлдилеп сені сүйгенде,
Атаңның көңілі болар ... ақ ... ... ... ... ... ... жүні көрпешім,
Жұрт сүймесе сүймесін,
Өзім сүйген бөпешім,
Айнекем балам, қайда екен?
Қыздарменен тойда екен,
Қызыл алма қолында,
Қыздар мұның ... ... ақ ... ... жат, ... ... нақ ... балам, әлди!
Әуедегі жұлдыздай,
Суда жүрген құндыздай,
Өзім қалап сүйгендей,
Жұмақтағы қор ... ... ... ... ... бөл, бөбе
Бөлейін бері кел, бөбек.
Бедерлі бесік, төрт есік,
Төгілте салдым тер төсек.
Бөпешім, бесік — отауың,
Отауыңа кір, бөбек.
Бөл-бөл, бөбек, бөл бөбек,
Бүлдіршін шүмек, ... ... бас ... ... бес бөлек.
Саусақайы салбырап,
Бөлене қойсын қос білек.
Бөл-бөл, бөпем, бөл, бөпем,
Бөлесем, жөнге көн, көкем,
Көк ала ... ... ... ала ... соңда екен.
Торсығынды тосайын,
Тұмсық төсей сор, көкем.
Бөл-бөл, бөпем, бөл, бөпем,
Бөлейін бері кел, ... жұм ... ерте тұр, ... атқа мін, ... қара біл, ... ... бөл ... қонған көк өзек,
Көк өзекте көбелек,
Көлге көк құс шүй, бөбек,
Көк өзекте көбелек,
Көбелектей күл, бөбек.
Бөл-бөл, бөбек, бөл, ... ... ... ... ... мүгедек.
Таңайын ұйықта, таң атсын,
Түңде оянба, түн түнек.
Бөл-бөл, бөбек, бөл, бөбек,
Бөріден ... ки, ... ... ... бол елгезек.
Елгезек болсаң, иісін,
Ендеше саған екі емшек.
Бөл-бөл, бөбек, бөл бөбек,
Бөгелмей бәрін біл, ... ... ... ... ... есті ер керек,
Ер жет! Есей ертерек!
Қасым Аманжолов
Әлди, әлди, әлпешім,
Ұйықта деймін — ... ... ... ... — ұйықтайсың,
Жоқсың бүгін көз ілген,
Көп ісімнен бөгедін,
Жаудыраған көзіңнен...
Ұйықтай қойшы, ... ... ... ... ... күлесің,
Айналайын күлкіңнен!
Ер жеткен соң білесің,
«Тұр-тұрлармын» бір күн мен.
«Кешіктің — деп, — сабактан»
Тынышынды алсам «тұр-тұрлапң
«Жоқ қой, әлі таң ... Деп ... ... Әлди-әлди әлди-ді,
Әлди біздің қалғиды.
Ұйықта, бөпем, ұйықтай ғой,
Ұйықтайтын шағында,
Қызық өмір, думан той,
Тұр ғой күтіп алдында.
Ұйықтап кеткен не ... ... ... ... ... ... ал,
Ер жеткен соң бол сергек.
Әлди, бөпем, бөпемсің,
Кім боп шығар екенсің?
Күлімдейсің — күнімсің,
Батар дағы күн шығар,
Уілдейсің, күйімсің,
Күй де бір кез тыншығар.
Сен де ... бір ... қана жат, ... жүзе ... ... ақ ... ... бөпешім.
Тұсау кесу
Қазақ халқының өмір салтына көрік беретін дәстүр — тұсау кесу. Бала
жүре ... ... ... той ... ... ... ... келгендер
тұсау кесер тойына сыйлықтарымен, шашуларымен келеді. Дастарқан ... ... ... ... ... кесетін баланың
аяғына байлайтын жіпті тұсау кесер әйел дайындап алып келеді. ... ... ... беріп, ортаға баланың аяғына байланған жібін
кесіп жібереді. Жіпті ақ, кара жіптен есіп, ... ... ... етіп
дайындайды. Ақ, қарадан есіп жасалған жіп, біреудің ала ... ... ... ... ... Түсау кесетін әйелді баланың әке-шешесі
таңдайды. ... іске ... жасы ... балалы-шағалы әйелге жүктейді.
Ол әйел шамасына қарай балаға сыйлық береді. Кей жерлерде баланың басынан
аяғына ... жаңа ... ... ... ... ел ... деп ... ортаға жібермей тұрып кигізіп қояды. Бұрынырақта ат пен ер тоқымын
сыйлаған. Өлендер айтьшып, ... ... ... тойына арналған
көпке мәлім әннің бірі мынау:
Қаз-қаз балам, қаз, балам,
Қадам бассаң мәз болам.
Күрмеуіңді шешейін,
Тұсауынды кесейін.
Қаз-қаз балам, қаз, ... жаз ... ... ... ... жүре ... түре ғой.
Тай құлын боп шаба ғой,
Озып бәйге ала ғой,
Қаз баса ғой қарағым,
Құтты болсын қадамың.
Өмірге аяқ баса ғой.
Асулардан аса ... ... ... тұлымың,
Елгезек бол, ерінбе.
Ілгері бас шегінбе.
Тұсауын кескен әйелге әке-шешесі риза шылығын ... ... ... береді. Кейбір жерлерде тұсауын кесетін ... ... әйел аяк киім ... бастан аяқ киімнен бір тоғыз етіп жасап алып
келеді. Шамасы келіп жатқандар сол жастағы балаларға ... ... ... той
Сүндеттеу бұрыннан келе жатқан дәстүр. Ең бірінші Ыбырайым пайғамбар
мен оның ұрпақтары сүндеттелген және сүндетке ... ... ... ... ... ... да осы салт-дәстүр берілген. Сүндетке
отырғызудың мақсаты мұсылмандықтың және бала ер жетіп, азамат болды ... ... күні ... халқы осы салтты «Сүндет той» деп, ... ... той ... атап ... Сүндетке отырғызылған балаға тай
мінгізіп, келген қонақтары сыйлықтар сыйлайды. Бұрынырақта атқа жабу жауып,
ашамай салып, сүндетке отырғызылатын ... ... ... ... ... ... шақыртуға шығарған. Қазіргі кезде арнайы шақыру
билеттерін жасап, оны сүндетке ... ... ... шығаралы
немесе ауызба-ауыз шақырылады. Той ... ... ... ... киім ... ... атқа ... жиналған қонақтардың алдына
шығарады. Отырғызатын атын өрнектелген ... ... ... ... ... береді. Тойды өткізетін асаба ... ... ... бастайды. Той бастар өлеңімен келген
қонақтарын қарсы алып, тілектерін айтқызады. ... ... ... ... ... ... сыйлықтарын сыйлайды. Би биленіп, ... ... ... салу
Немерелерін ата, әжесі немесе жақын туыстары уақытша ... ... ... деп ... ... ... ... Асырап та алмайды. Бұл дәстүрдің ... ... ... ... ... ... деп, ал тыстарына көмек ретінде балаларын уақытша
жібереді. ... ... ... ... ... Бала ... соң ... кетеді немесе сол шаңырақта қала
береді. Қазақ халқыңда әсіресе ... ... ... ... ... ... Бірінші немерелері үлкендердікі деп есептеледі. Бірақ
олармен қатар баланың ата-анасы да тәрбие береді. Есейген ... ... ... ... ыстық болады. Өз балаларынан кем ... ... ... ... ... бала табысының алдыңғысынан сый ... оның ... ... ... ... ... айта жүреді.
Үйленіп, теңін тауып тұрмысқа шыққанда үйлену тойларының қадірлі ... сөз ... ... ... береді. Келін түсіргенде сол ... ... ... ... бетін ашып көпшілікке таныстыру — халқымыздың
құрметтейтін, ежелден келе ... ... ... бетін ақын жігіт
өлеңменен ашады. «Беташар» айтар жігіттің ақындығына қоса әншілігі де бар,
әзіл-оспаққа жүйрік ... жөн. ... әр ... әр ... ... ... күндіз туған туыстарына той жасалып, барлық туыстары жиналған ... ... Ақын ... той ... мен той иелерімен ақылдаса отырып
келінге сәлем салғызатын адамдардың тізімі мен отбасындағы ... ... ... ... әр ... атын ... айту үшін дайындалып
алады. Басына бетін кәрсетпей орамал жапқан келінді екі абысыны екі жағынан
сүйеп ... ала ... ... ... алып ... Екі ... тұратын
келіндер жас келінге ең жақын ... ... ... ... ... ... кейінті келінге кәрсеткен өнегесі, әрі абысындар
арасындағы сыйластықты ... ... жолы ... ... ... ... кім ашса сол ... деген сөздер алғаш келген келін сәлем
салғанда демеген абысындарға да қатысты. Бұл ... ... ... ұстап
тұрған жас абысындары да келінмен бірге сәлем ... ... ... Бет ... дайын тұрған ақын, көпшілік алдында келінге және
көпшілікке арнап өлең айтады. Келіннің ... ... айта ... ... ... ... ... туыстарымен таныстырып сәлем бергізеді.
«Беташардың» мағынасы енді қыздың жаңа жанүяға келіп, қызметінің өзгергенін
білдіреді. Қыз ... ... ... ... әдепті келін болуы жайлы
осы жерде айтылады. Айтылатын өлеңнің мазмұны — жалпы үлкендер ... ... ... ... ақыл ... ... айтатын
адам жанүяға жаңа келген келінге осы екі ... ... ... ... кім ... қандай туыстық жақындығы бар екендігін
айту. Ата-енесімен қайын аға, қайын апа, қайын ... ... ... ... таныстырады да, тізе бүктіріп ... ... ... атын атап ... да таныстырады. Ата-енесінің
айтқандарын екі еткізбей, құрметтеуін айтады. Туған-туыстары ... ... ... ... ... қадірлеуін де айтып кетеді.
Сәлем алған адам жас келінге беретін сыйын атайды да ... ... ... құр қол ... Ақын ... ... сыйлықтарын қояды немесе
ақшалай тастайды.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге


Пәндер

2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.0475