Дәрілік өсімдіктерге тарихи және әдеби шолулар [ 35 бет ]

Мазмұны

Кіріспе

1 Аналитикалық шолу
1.1 Дәрілік өсімдіктерге тарихи және әдеби шолулар мен
зерттеу бағытын таңдау 6
1.2 Дәрілік өсімдіктерді өсіру және жинау әдістері 10
1.3 Дәрілік өсімдік түкті эрваның емдік қасиеті 12
1.4 Дәрілік өсімдік түкті эрваның сапасын
анықтаудың физико – химиялық тәсілдері 15
1.5 Дәрілік өсімдіктерден дайындалатын қоспаларды дайындау 18
1.6 Патенттік ізненіс анализдері 22

2 Ғылыми зерттеу бөлім
2.1 Зерттеу жұмысын жүргізу 25
2.2 Тәжірибе әдістемесі 28
2.3 Тәжірибе нәтижесі және оларды талқылау 30

Қорытынды 38

Әдебиеттер тізімі 39
Кіріспе

Қазақстанның өсімдік әлемі әр түрлі пайдалы өсімдіктерге бай, оның ішінде дәрілік өсімдіктердің алатын орны ерекше. Дәрілік препараттардың 40 пайызынан астамы дәрілік өсімдіктерден жасалған. Шөптерден жасалынған препараттардың химиялық құрамы адамға улы әсерінің аздығымен және көп мөлшерде пайдалануға болатын қасиетімен ерекшеленеді.
Дәрілік өсімдіктердің шипалы қасиеттері ерте заманнан (Египет, Үндістан, Қытай, Греция) белгілі. Дәрілік шөптер әлемі әлі де болса толық зерттелген жоқ. Бұл жағынан келгенде Қазақстан құпиясы мол “шипалы қойма” іспеттес. Оңтүстік қазақстанның бай және әртүрлі дәрілік шөптерге бай өсімдік әлемінде 3000 –дай түрлі шөптер өседі, солардың ішінде көп мөлшерде дәрілік өсімдіктер бар.
Бұл жерде бірқатар эндемикалық өсімдіктер бар, олар дәрі жасау саласында өте маңызды роль атқарады. Бұл шөптерге: дала жусаны, тау эфедрасы, псерелея костянковая және т.б.
Басқа да дәрілік шөптер: ит ошаған, мыңжапырақ, түйме шетен, ермен, дермене, қалақай, өгейшөп, левзея, бақ – бақ, шайшөп, рауғаш, қызылтаспа, жанаргүл, жұмыршақ, долана, есек мия, ақ мия, дәрілік жоңышқа, киіккот, тасшөп, т.б.
Медицина саласының жетістіктері көбінесе дәрілік өсімдіктерге байланысты. Дәрілік өсімдіктер бұрынғы кездерде де адамға өте пайдалы болған, болып қала да береді. Кейінгі кездерде дәрілік өсімдіктерге деген талап та біршама өсті. Дәрілік өсімдіктер адам ағзасына зиянын тигізбейді, олар үй жағдайында да адам өзі дайындап қабылдай беруіне болады. Дәрілік өсімдіктерге деген сұраныс Орта Азияда 1970-1980 жылдарда 250 пайызға өсті, оларды дайындау мүмкіншілігі – 75 пайыз, соған қарағанда дәрілік шөптердің жиналуы әлі де болса қалыпты мөлшерде емес. Қазіргі кезде медицина ғалымдары дәрілік шөптерге барынша ден қойып, әр шөптің организмге қаншалықты пайдалы екенін кеңінен дәлелдеуде. Бұл жөнінде айтарлықтай табысқа жетуде. Осындай пайдалы өсімдіктерді тексере келсе, дәрілік шөптерді мәдени түрде көбейтуге көңіл аударылуда.
Бұл жерлерде және де басқа жақтан әкелінетін жылылық сүйетін дәрілік өсімдіктерді біздің өңірге бейімдеп өсіріп жетілдіруге жағдай туғызылуда. Олардың қатарына: паслен дольчатый, өткір жапырақты кассия, дәрілік альтей, дәрілік календула, иісті рута, кәдімгі пижма, күмәнді иссоп, дәрілік валериана, мускатты жалбыз, кәдімгі фенхаль және түкті эрва, т.б. жатады.
Сондықтан да дәрілік препараттар өндірісінің дамуына актуальды түрде қарау, дәрілік шөптерге ғылыми – зерттеу жасау, интродукциялық жұмыс, өсімдік тұқымдарына биотехнологиялық және агротехникалық жағдайлар жасау керек.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Мамыкова Р.У., Ашурметов О.А. Морфогенез и анотомические признаки Aerva lanata (L).Juss /Вестик Каз НУ 2004. №1 (22). С. 12-14/
2. Бекбергенов Қ. Ауыл шаруашылық мелиорациясы Алматы “Қайнар” 1994 ж
3. Вавилов П.П., Гриценко В.В. Растениеводство. Москва. “Колос”, 1979г.
4. Дүйсенбеков Ә. Суармалы гектарлар. Алматы “Қайнар”, 1987ж.
5. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. Москва, “Агропромиздат”, 1985г.
6. Жаңабаев Қ., Саудабаев Т., Сейітов И. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы. Алматы, “Қайнар” 1994ж.
7. Прозина М.Н. Ботаническая микротехника. – М.: Высшая школа. 1960.-206с.
8. Крючев Б.Д. Практикум по растениводство. Москва “Агропромиздат” 1988г.
9. Доброхова К.Д., Чудинов В.В. Лекарственные растения Казахстана. – Алма – Ата. 1965-150с
10. Ушбаев К.У., Курамысов И.И., Аксенова В.Ф. Целбные травы. Қайнар. 1979. -239с
11. Цицина С.Н. Лекарственные растения. Алма –Ата: Наука. 1981.-143с.
12. Пузырева А.А., Климатическое районирование Южного Казахстана. Алма- Ата: Наука. 1975. С. 4-6
13. Отыншиев Б. дәрілік өсімдіктер негіздері. Алматы “Қайнар” 1994ж.
14. Оганезов А. Дәрілік өсімдіктер. Алматы “Қайнар” 1982ж.
15. Оспанов Ө.О., Жаламбеков Е. Құнарлы жер – құтты мекен. “Ғылым” баспасы Алматы 1983ж.
16. Методические указания по семеноведению интродуциентов. – М.: Наука. 1990-64с
17. Нұртаев Ж., Бапаев Б., Сманаов Н. Суармалы жерді тиімді пайдалану. Шымкент 1995ж
18. Сейтов И.С. Егіс тәжірибелерін жүргізудің методикасы. Алматы “Қайнар” 1990ж.
19. Сейітов І., Орыспаев Қ. Суармалы егіншілік өнімін арттыру Алматы “Қайнар” 1981ж.
20. Сейітов., Саудабаев Ш., Абдрашов. Агрономия негіздері. Алматы “Қайнар” 1989ж
21. Тұрғанбаев С.Қ. Дәрілік өсімдік. Алматы “Қайнар” 1989ж
22. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статической обработки результатов исследований).-М.: Агропромиздат. 1985.-351с.
23. Тілемісов Ауылшаруашылығы сөздігі. Алматы “Қайнар”
24. Хафизов А.Ш Дәрілік өсімдіктер. Алматы “Қайнар” 1989ж.
25. Автореферат Дисертации на соискание ученной степений кандидата сельскохозяйственных наук. Алматы, 1997ж.
26. Восточное отделение восхнил. Технологическая схема интенсивного воздемивания лекарственной растений. Алматы, 1986г
27. Адекенов С.М. Современное состояние и перспективы производство отечественных фитопрепаратов и биотехнологической продукции для медицины //Фармация Казахстана. 2003.С21-22
28. Абугалиева И.А. Руководство обробации селскохозяйственных культур.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Аналитикалық шолу
1. Дәрілік өсімдіктерге тарихи және әдеби шолулар ... ... ... ... ... ... және ... әдістері
10
3. ... ... ... эрваның емдік қасиеті
12
4. Дәрілік өсімдік түкті эрваның ... ...... ... ... ... ... қоспаларды дайындау 18
1.6 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... өсімдік әлемі әр түрлі пайдалы өсімдіктерге бай, оның
ішінде дәрілік өсімдіктердің алатын орны ... ... ... ... ... ... ... жасалған. Шөптерден жасалынған
препараттардың химиялық құрамы ... улы ... ... және ... ... ... қасиетімен ерекшеленеді.
Дәрілік өсімдіктердің шипалы қасиеттері ерте ... ... ... Греция) белгілі. Дәрілік шөптер әлемі әлі де болса толық
зерттелген жоқ. Бұл жағынан келгенде Қазақстан құпиясы мол ... ... ... ... бай және ... дәрілік шөптерге бай
өсімдік әлемінде 3000 –дай түрлі шөптер өседі, солардың ішінде көп мөлшерде
дәрілік өсімдіктер бар.
Бұл ... ... ... өсімдіктер бар, олар дәрі жасау
саласында өте маңызды роль атқарады. Бұл ... дала ... ... ... костянковая және т.б.
Басқа да дәрілік шөптер: ит ошаған, мыңжапырақ, түйме ... ... ... ... ... бақ – бақ, ... ... қызылтаспа,
жанаргүл, жұмыршақ, долана, есек мия, ақ мия, ... ... ... т.б.
Медицина саласының жетістіктері көбінесе дәрілік өсімдіктерге
байланысты. Дәрілік ... ... ... де ... өте пайдалы
болған, болып қала да ... ... ... ... өсімдіктерге деген
талап та біршама өсті. Дәрілік өсімдіктер адам ағзасына зиянын тигізбейді,
олар үй жағдайында да адам өзі ... ... ... ... Дәрілік
өсімдіктерге деген сұраныс Орта Азияда 1970-1980 жылдарда 250 пайызға өсті,
оларды дайындау мүмкіншілігі – 75 ... ... ... дәрілік шөптердің
жиналуы әлі де болса ... ... ... ... ... ... дәрілік шөптерге барынша ден қойып, әр шөптің организмге
қаншалықты ... ... ... ... Бұл ... ... жетуде. Осындай пайдалы ... ... ... ... ... ... ... көңіл аударылуда.
Бұл жерлерде және де басқа жақтан әкелінетін жылылық сүйетін дәрілік
өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... ... қатарына: паслен дольчатый, өткір жапырақты кассия, дәрілік альтей,
дәрілік календула, иісті рута, ... ... ... ... ... ... жалбыз, кәдімгі фенхаль және түкті эрва, т.б. жатады.
Сондықтан да дәрілік препараттар өндірісінің дамуына актуальды түрде
қарау, ... ... ...... ... ... жұмыс,
өсімдік тұқымдарына биотехнологиялық және агротехникалық жағдайлар ... ... ... ... өсімдіктерге тарихи және әдеби шолулар мен ... ... ... ... ... ие ... түрлі өсімдіктер өседі. Осынау
әрқилы географиялық аймақта қоныс тепкен емдік, шипалық қасиеттері ... ... адам ... ерте кезден – ақ кейбір шығыс елдерінде
қазіргі ... ... ... ... ... ... ... саласының жетістіктері көбінесе дәрілік өсімдіктерге байланысты.
Дәрілік өсімдіктер бұрынғы кездерде де адамға өте пайдалы ... ... да ... ... ... ... ... деген талап та
біршама өсті. Дәрілік өсімдіктер адам ағзасына зиянын тигізбейді, олар үй
жағдайында да адам өзі ... ... ... ... ... ... ... Орта Азияда 1970-1980 жылдарда 250 пайызға өсті,
оларды дайындау мүмкіншілігі – 75 пайыз, соған ... ... ... әлі де ... ... ... ... Қазіргі кезде медицина
ғалымдары дәрілік шөптерге ... ден ... әр ... ... ... екенін кеңінен дәлелдеуде. Бұл жөнінде айтарлықтай
табысқа жетуде. Осындай ... ... ... ... дәрілік
шөптерді мәдени түрде көбейтуге көңіл аударылуда.
Дәрілік өсімдіктер жайында тұңғыш рет ... ... ... грек ... ... (460-377) белгілі еңбек жазды. Ол
өсімдіктің қай бөлігі болса да пайдалы, ... ... ... ... қолдануға болады деп ... ... – ақ ол өз ... ... ... ... сипаттама жасады. Бірақ ғалым ... ... ... ... шипалық қасиет болатынын айтып
бере алған жоқ. Бұл мәселелерге арада алты ғасыр ... соң ... ... ... ... ғана Рим ... ... алғаш рет жауап берді.
Ол өсімдіктерге шипалық қасиеттердің ... ... ... ... ... ... ... екенін анықтады. ... ... ... ... ... ... Дәрілік өсімдіктер
бұрынғы кездерде де адамға өте пайдалы ... ... қала да ... кездерде дәрілік өсімдіктерге деген талап та біршама ... ... адам ... ... ... олар үй ... да адам ... қабылдай беруіне болады. дәрілік өсімдіктерге деген сұраныс Орта
Азияда 1970-1980 жылдарда 250 пайызға өсті, оларды дайындау ... ... ... ... қарағанда дәрілік шөптердің жиналуы әлі де болса қалыпты
мөлшерде емес. Қазіргі ... ... ... дәрілік шөптерге барынша
ден қойып, әр шөптің организмге қаншалықты пайдалы ... ... Бұл ... ... ... жетуде. Осындай пайдалы
өсімдіктерді тексере келсе, дәрілік шөптерді мәдени түрде көбейтуге көңіл
аударылуда.
Ол сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет науқастарды өсімдіктің қайнатындысымен, шырынымен,
тұнбасымен, ... және одан ... ... ... ... емдеуге пайдалану әр елде өздеріне керек
бағытта, әр түрде жүргізілген. Осыдан келіп жалпы ... ... ... ... ... елі ... роль ... Греция дәрігері
Гиппократ дәрілік өсімдіктердің екі жүзден астам ... ... ... ... қалай пайдалануға болатындығы туралы ... ... ... ... Ал, ... Диоскорид деген дәрігері өзінің
“Дәрілік ... ... ... ... ... алты жүз ... жолдарын жазған. Медицина саласының жетістіктері көбінесе дәрілік
өсімдіктерге байланысты. Дәрілік өсімдіктер бұрынғы ... де ... ... ... ... қала да ... Кейінгі кездерде дәрілік өсімдіктерге
деген талап та біршама өсті. Дәрілік ... адам ... ... олар үй ... да адам өзі ... қабылдай беруіне
болады. дәрілік өсімдіктерге деген ... Орта ... ... жылдарда
250 пайызға өсті, оларды дайындау мүмкіншілігі – 75 пайыз, соған қарағанда
дәрілік шөптердің жиналуы әлі де болса қалыпты ... ... ... ... ... ... ... барынша ден қойып, әр шөптің организмге
қаншалықты пайдалы ... ... ... Бұл ... айтарлықтай
табысқа жетуде. Осындай пайдалы өсімдіктерді тексере келсе, ... ... ... ... ... ... дәрігерлері бұл өсімдіктерді ауруларды емдеуге пайдалану жайындағы
деректерді осы Греция ғалымдарының ... ... ... ... ... қасиеті бар өсімдіктердің санын көбейтуге тигізетін
әсері де өте зор. ... ... ... ... ... ... ... астам түрлерін тапқан.
Дәрілік өсімдіктер туралы көптеген мәліметтерді ... ... ... да ... ... ... ... ішінде Индия
фармакологтары өз ... ... ... ... ... жуық түрін
тапқан. Тибет дәрігерлерінің емдеу әдістері білім негізінде құрылған.
ХҮІ ғасырда алғаш рет Парацельс атты ... ... ... қасиеті
бар өсімдіктерге химиялық анализ жасады. Ол да өсімдіктің емдік қасиеті
оның ... ... ... ... ... баса ... аудара
отырып, сол заттарды таза күйінде алуға күш салады.
Ал дәрілік өсімдіктерді зерттеу ісі ХҮІІІ – ХІХ ... ... 1878 жылы ... ... сөздік ” атты кітап құрастырды.
Белгілі орыс агрономы А.Т.Болатов “Экономикалық дүкен” атты ... ... ... туралы көптеген мақалалар жариялады.
Экологиялық және климаттық аудандары бар Қазақстан жерінде өсімдіктер
флорасы ... ... ... түрлері 5630-ға жетеді, соның ... ... ... ... 1200 ... ... ... флорасында 3 мың түрлі өсімдік өседі, оның ішінде
көптеген дәрілік өсімдіктер бар. ... ... ... 1932 – 1947 ... ... ... ... жылы ғалым П.С.Массагетов түкті эрва шөбінің ... ... ... эрва және ... ... ... ... адам
денсаулығына зор көмегін тигізді.
1938 жылы Қазақстанда дәрілік өсімдіктерді зерттеу ... ... ... Ол ... ... ... ... Н.В.Павловтың (1947) ғылыми зерттеулерінің ... ... ... ... атты ... ... көрді.
Бұл жылдары биология саласында жетілдіруде үлкен жұмыстар жүргізілді.
Өсімдік тамырларында химиялық ... ... атап ... ... ... ... көп өсімдіктердің анатомиялық құрамдарына талдау
жасалынды, атап ... ...... ... ... ... эрва шөптері. [14]
Алматы облысында болған экспедиция кезінде таулы және шөлейт далаларда
өсетін дәрілік өсімдіктердің 1300 түрі жиналып, олар 322 түрге ... ... ... – 177 түр, ... 132 түрі, сапониноностық – 500
және т.б. өсімдіктер ашылады.
Ғалым Г.С.Синицинаның зерттеу ... ... сол ... жаңа ... ... интродукциясы жасалынды. Олар: паслен
дольчатый, женьшень, марал тамыры, Бунге зизифоры, зверобой өсімдіктері.
Ғалым Л.Ф.Демидовская Оңтүстік ... эфир ... ... ... Түкті эрва өсімдігінің табиғи қоры 50 мың тонна құрғақ
тамыр жиналды. [8]
Әртүрлі саладағы фитохимиктер, фармокологтар мен дәрігерлер ... ... ... және ... ... ... ... жағдай иммунно димирлеуші әрекеттегі жаңа фитопрепараттарды құру
мәселесімен ... ... ТМД, ... ... және ... тән. ... бойы эхинацея препараттарын шығарып келе ... ... ...... ... терең зерттеу, жіңішке жапырағы
эхинацеядан ... ... ... ... ... ... пайдалану әр елде өздеріне керек бағытта, әр түрде жүргізілген.
Осыдан келіп жалпы дәрілік ... ... ... ... Греция
елі біраз роль атқарған. Греция дәрігері Гиппократ дәрілік өсімдіктердің
екі жүзден астам түрін жазып, оларды ... ... ... ... туралы толық ғылыми тұрғыдан түсінік берген. Экологиялық ... ... бар ... ... өсімдіктер флорасы алуан түрлі,
олардың түрлері 5630-ға жетеді, соның ... ... ... ... 1200 ... ... ... флорасында 3 мың түрлі өсімдік өседі, оның ішінде
көптеген дәрілік өсімдіктер бар. [1]
Дәрілік өсімдіктер Қазақстанда 1932 – 1947 ... ... ... ... – дәрі ... ... ... да, халық қажеттілігін, таяу
шетелдерден дәрілік препараттар әкелумен өтейді, оның үстіне республикада
өз жерінде дәрі шығаратын ... ... ... ... ... ... ... өсіп тұрған өсімдіктер пайдаланылады.
Далада жабайы өсіп тұрған дәрілік шөптерді өндіріске дайындау, ... ... ... ... аз, ... көп өсуі зор ... шөптердің кейбіреулері табиғатта өте аз мөлшерде кездеседі,
сондықтан олардан қор жинау ... ... ... Сол ... ... дәрілік шөп егетін “Дермене” және “Фрунзе” совхоз шаруашылықтары
құрылып, ол ... дәрі ... ... алаңшылар бөлініп, техника және
білімді мамандар жұмыс істей бастаған. Осының ... дәрі ... өнім ... ... жылы Шымкент қаласында Оңтүстік өңірі бойынша бірінші және жалғыз
дәрілік өсімдіктерді зертейтін ғылыми – ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылған.
Бұл станция дәрілік өсімдіктердің қорларын көбейтумен және жабайы дәрілік
шөптерді қайта өсірумен шұғылданады. Станция ... ... ... ... ... ... ... кассия, қызғыш катарантус, сары
мачек және басқа да өсімдіктер анылталды. Жусан және тау ... ... ... 1992 жылы Одақ ... кезде, тәжірибе станциясы да
таратылып іздестіру және зерттеу жұмыстары тоқтаған. Жаңа ... ... ... ... ... эхинацея, дәрілік мелисса тәрізді өсімдіктерді
зерттеу жұмыстары тоқтап қалған. Өсімдіктердің бұл биологиялық байланыс
белсенділігін ... ... ... ... та қойған еді.
Оңтүстік Қазақстан өзінің табиғи дәрілік өсімдіктерінің көптілігімен
ерекшеленеді. Бұл жердің табиғатының жайлы болып келуі, бұл жерде ... ... ... ... ... өсіруге жағдай жасайды. Шымкен
қаласында ... ірі ... ... ... ... ... дәрі – ... жасай отырып, кең көлемде отандық дәрі
өндірісіне пайда келтіруде.
1.2 Дәрілік өсімдіктерді өсіру және жинау әдістері
Дәрілік өсімдіктер қысы-жазы қол ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады. Үй ішінде өсірілетін өсімдіктер
қатарына ... ... ... ... ... ... т.б. осы
сияқтылар жатады. Осынадй қатар құнарлы топырақ, құм ... ... ... ... ... ... ... өсімдік егілген ыдыстарды қоятын
орын дайындап алған дұрыс. Қыста терезе алдын, ал жаз ... ... ... ... ... ... ... түсетін болуы
керек. жарық жеткіліксіз болса люминесцентті шамды тәулігіне 8-10 сағаттай
жағып, қосымша ... ... ... ... және дән ... ыдыс ... әзірленген уақ тастарды, ал оның ... ... ... құмды, қарашірікті салып толытырады.
Дәрілік өсімдіктердің елуден астам түрі өндірістік жолмен ... ... ... ... ... ... ... зерттеліп, олар арнайы айналысатын шаруашылықтарға тегіс, қолданылып
келеді. Сондай плантацияларда алоэ, левзия, жалбыз ... ... ... түймедақ, шырғанақ, лаванда, бақажапырақ, тағы ... әр ... ... өсірілуде. Өсімдікті үйде өсіргенде ең жауапты жұмыстың
бірі- ыдыстардағы топырақтан ылғал үзілмеуі ... ... ... ... тұндырып алып құйған дұрыс. өсімдіктер ыдыстарға ... соң 8-10 ... ... 2 ... ... ... суарады.
Шаруашылық заттарын сататын дүкендерде арнайы тыңвйтқыщ ерітіндісін алған
жөн. ... ... ... ... ... биологиялық
ерекшеліктеріне көңіл аударып отырған жөн. Бұл ... ... ... ... ал ... ... немесе тамыр түйнектерінен
өсіп өнеді. Сонымен ... ... ... табиғат жағдайының әртүрлі
өзгерістеріне орай құбылмалы ... ... ... ... ... ... көптілігімен ерекшеленеді. Бұл жердің ... ... ... бұл ... ... дәрілік шөптерді, басқа жерлерден
әкеліп өсіруге жағдай жасайды. ... ... ... ... ... дәрілік өсімдіктердің шикізатынан қажетті дәрі –
дәрмекті жасай отырып, кең ... ... дәрі ... ... ... алоэ ... бұтақ кесінділеріннен, яғни вегетативті жолмен
өсетін, жылылықты жақсы көретін өсімдік. Ал топырақтағы ... ... ... өсуіне кедергі жасайды. Ал жалбыз-тікен өсімдігі дәнінен,
дымқылы молырақ ... ... ... ... бар өсімдіктердің
кейбіреулерін үйде егіп өсіруге болады. егер осы істі дұрыс қолға алатын
болсақ, ... бұл ... ... ... яғни ... ... аз ... да қосымша қор болады. Өсімдікті үйде өсіргенде
ең жауапты жұмыстың бірі- ыдыстардағы ... ... ... ... ... суды ... тұндырып алып құйған дұрыс. ... ... ... соң 8-10 ... ... 2 ... тыңайтқыш
ерітіндісімен суарады. Шаруашылық заттарын сататын дүкендерде ... ... ... жөн. ... суарғанда ыдыстағы топыраққа
сіңіріп, өсімдікке тигізбеуге тырысу керек.
1.3 Дәрілік өсімдік түкті эрваның емдік қасиеті
Соңғы он ... ... ... ... ... мен синтетикалық
дәрі – дәрмектердің көпшілігіне қарамастан өсімдік тектес дәрілік заттарға
деген қызығушылық анағұрлым ... Шығу тегі ... ... ... келетін
дәрілік заттарға деген оң көзқарас барған ... арта ... ... белсенді заттардың әсері әдетте жан – ... ... ... ... ... ... ... синтездеу жолымен алынған
химиялық дәрі – дәрмектерге тән ... әсер ... ... дәрі ... ... ... кезде республикамыздағы дәрілік заттар шығаратын ... ... дәрі – ... ... қажеттілігінің 2-3 пайызын ғана
қанағаттандырады. Еліміздің дәрілік ... ... ... ... млн АҚШ ... ... және оның 55 пайызы ТМД ... ... ... алыс шет ... ... ... ... фармацевтикалық өндіріс құру өте көп қаржы және ұзақ қажет
етеді. Дәрілік өсімдіктерден дәрі-дәрмек ... ... және ... ... өзін және ... ... көбейту
жұмыстарын ұйымдастыру анағұрлым тез, әрі ыңғайлы болыр еді.
Соңғы жылдары ... ... кең ... егіс ... көп ... ... ... отандық шикізат қорын жетілдіруде бұл
бағыттың болашағы зор. Соған орай ... ... ... ... – зерттеу институттарында дәрігерлік ... және ... ... ... ... ... жетілдіру,
биологиялық белсенді заттарды анықтап, химиялық тұрғыдан зерттеу, сондай –
ақ ... ... ... ... ... алу жөнінде зерттеулер
жүргізілуде. Дәрілік валерьян өсімдігі жоғарыда ... ... ... жақсы өседі. Мұның дәні екі жылға дейін өнімділігін жоғалтпайды.
Валерья дәнін ерте көктемде, ... ... ... ... ... 1,5-20 см ... ... Бірінші жылында валерян тамыр
салып, кішкентай жапырақтары пайда болады. Жапырақ өнімін ... ... гүл шоғы ... ... ... ... ... шалфей өсімдігі дәннен өсіріледі. Ол үшін ... ... ала ... жерге көктемде қатар аралығын 30 сантиметрден, 3-4 ... ... ... ... өзінде-ақ көп жапырақты өскіндер пайда
болады. ал келесі жылы ... ... ... ... ... ... өніп шыққан шалфейдің ағаш жапырақтарымен жауып тастау керек. ал ... ерте ... ... бұтақтардан отырғызған жөн.
Осылар сияқты көптеген дәрілік өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... ... дәрігерлік мекемелерді
қамтамасыз етіп отырады.
Бүйрек және бауыр аурулары: нефрит пен циститті емдеу ... ... ... болу ... ... простатит, аденома буында тұз жиналған
кезде қолданылады.
Белгілі аурулардың ... ең ...... қан ... және ... бауыр аурулары. Міне осы қауіпті ... ... ... ... Бұл ... ... ... ерекше орын
алатынның бірі – түкті эрва.
Қолдану әдісі: шөптің 1 ас қасығына 1 стакан қайнаған ыстық су ... ... ... ... ... 1/3 ... ... алдында 30 минут
бұрын қабылдайды. Емдеу курсы 2-3 апта. Дәрігердің белгілеуімен ... ... ... (Aerva lanata) ... мен ... ... ... қоспалармен бірге дайындалған дәрі дәрмектердің ұзын саны ... ... ... ... – қан ... ... ... емдеуге
қолданылады. Жүрек – қан тамыр жүйесі ауруларын емдеуге қолданылатын ... ішкі және ... ... жоғары сұраныста болуын және осы дәріні
жасауға қажетті шөгін-шөп шикізатының тапшылығын ескере отырып, табиғи ... бай, әрі ... ... ... ... сондай – ақ оларды
өңдеуді жүргізетін формацевтикалық зауыты бар Оңтүстік Қазақстан ... осы ... ... ... ... ... ... оны өсірудің
әдістер жиынтығын жетілдіру, сақтау және алғашқы ... ... ... ... ... ... өте зор.
Жоғарыда айтылған мәселелерді ескере отырып, дәрілік шүйгіншөпті және
түкті эрваны Оңтүстік Қазақстан жағдайында дақылдың барлық ... ... ... агротехниканың құралдарын жүйелі
қолдануға, сонымен бірге егін ... оны ...... және ... ... ... ... етуге негізделген үдемелі әдістер
жиынтығы бойынша өсіру өзекті мәселе болып отыр.
Зерттеу “Оңтүстік Қазақстан ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жоспарына сәйкес жүргізілді.
Зерттеудің мақсаты.Формацевтика өндірісінде жүрек-қан тамыры ... ... ... емдеуге дәрі-дәрмектер дайындау үшін қолданылатын
аса құнды дәрілік түкті ... ... ... ... ... мен ... ... ғылыми негізделген жүйесін жасау зерттеудің
басты мақсаты болып алынды.
Зерттеудің міндеті.Өндірісте жоғары ... мол ... ... ... алу ... оны ... алғашқы өңдеудің және сақтаудың үдемелі
әдістер ... ... ... ... ... олар:
- аймақтық топырақ – климат жағдайларынескере отырып өсімдікті
көбейтудің тиімді жолын ... ... ... ... мен аймақтың ауа-райын басты
назарда ұстап, оның ... ... ... мен ... ... тамыр құрамында биологиялық әсерлі заттардың мол кезінде оны
ысырапсыз ... ... ... ... ... ... ... шикізат сапасын төмендетпеу
жолдарын қарастыру;
- шикізатты қолайлы жағдайларда сақтап, тамыр ... ... ... сақталуына байланысты сақтау ұзақтығын анықтау;
- өсімдікті өсірудің экономикалық тиімділігін анықтау;
Жұмыстың ғылыми жаңалығы. Алғаш рет ... ... эрва ... ... ... ... ... енгізіліп, жергілікті топырақ –
климат жағдайлары мен ... ... ... ... ... оны ... ... көшет дайындау жұмыстары, отырғызу
мерзімдері, қоректену алаңдары, өнім ... ... ... ... сапасы анықталды. Сонымен қатар тамыр сапасын тұрақтандыруға ... ... ... ... және ... ... ... айқындалды.
Жұмыстың практикалық құндылығы. Ауылшаруашылық өндірісінде дәрілік
түкті эрваны ... ... ... енгізіп, дәрілік шикізат, яғни
өсімдік тамырын ... ... ... ... және осы
өсімдіктен дайындалатын дәрі-дәрмектер өндіруді ұлғайтуға ... ... ... шет елдік шикізат өндірушілерге тәуелді болып келген
отандық фармацевтика өндірісінің мұқтаждары жергілікті жерде орындалып,
өзіндік ... ... қол ... 1 - ... ... морфологиялық сипаттамасы
|Өсу жолы |Өсу ... ... ені ... көлемі |
| | | ... ... |
| ... | | | ... |- ... ... ... |
|Орташа |- ... ... ... |
|Жоғарғы |- ... ... ... |
1.4 Дәрілік өсімдік түкті эрваның сапасын анықтаудағы ... ... ... ... ... ... заттардың
сапониндер, игілік заттары, витаминдер, органикалық қышқылдар да тағы басқа
да көптеген заттар ... ... ... ... ... ... ... болады. Осы өсімдіктерді емдік мақсатта
пайдаланған сол заттар адам ... ... әр ... ... ... ... дәрілік қасиеті осы биологиялық әсерлі
заттардың түрлері мен ... ... ... ... ... ) және қантсыз (агликон),
азотсыз ... ... ... ... ... ... ... және сыртқы әсерлерден бұзылысқа түседі. ... ... ... ... ал ... уытта дымқылданбағаны жөн. Өйткені
ферменттер құрғақ өсімдікте өз әсерін жүргізе алмайды. Гликозидтердің ... ... ... ... пайдаланылады. Олар өте улы. Дегенмен жүрек
ауруларын ... бұл ... аз ... ... ... өте
пайдалы. Гликозидтердің ащы түрлері асқазанның ас қорыту жұмысын жақсартуға
қолданылады. ... бір түрі ... Олар ... ... ... ... Көбінесе қалампыр және примула
тұқымдастарында сапониндер көп ... ... ... ... ... өт ... керекті препараттарды дайындауға пайдаланылады. Соңғы
жылдары флавоноидты гликозидтер бактерицидтік препараттар ... ... ... ... ... ... жүр. ... құрамы
жағынан эрваның өте жақын, өсімдіктерде кездесетін заттардың бірі
смолалар. Қою, ... ... ... ... әр ... күрделі қосылыстардан
тұратын зат. Смоланың ұзақ уақыт ... ... ... деп ... ұзақ уақыт қатпайтын түрін ... деп ... ... қасиеті өте күшті.
Алкалоидтар – табиғаттағы күрделі азотты заттар. Бұлар ... ... ... ... ... ... бұл ... аты араб сөзі
“алкали” – сілті және грек сөзі “ейдос” – сияқты деген екі сөзден ... рет ... ... ... ... ұйқы құдайы Морфейдің
құрметіне морфин деп аталған. Содан кейін әр түрлі өсімдіктерден стрехнин,
бруцин, никотин, ... ... ... өте ... ... алына
бастаған. Алколоидтардың фармакологиялық ... ... ... ... Сондықтан болу керек, алколоидты препараттармен емдеу ... ... ... өсетін көптеген өсімдіктерден алынатын
алколоид ... ... ... жердің табиғат жағдайына, оларды жинау
мен кептіру мерзіміне байланысты. Өсімдіктердегі алколоидтар мөлшері 2-3
проценттен болады. ... ... ... нерв ... ... ... өте ... Оларды жоғары мөлшерде ... ... ... да, ал за мөлшерде әсерлі емдік қасиеті болады.
Витаминдер – организм тіршілігіне өте қажетті органикалық зат. Оның аз
ғана ... өзі ... ... ... ... ... ... зат алмасуда белок, углевод, май секілді
тағамдақы ... ... ... ... өте ... ... атқарады.
Витамин жетіспеген уақытта организмдегі зат алмасу процесі бұзылып, жалпы
мүшелер функцияларының жұмыс ... ... ... ... ... ... астам витаминдер бар. Олардың көбң осы дәрілік
өсімдіктерде ... ... ... ... құрамында қызғылт сары түсті
каротин, фитонцидтер, кверцетин сияқты заттар бар. ... ... ... ... негізгі эликсирі –ферменттер туралы айта кеткен
де жөн. Өйткені, ферменттер организмдегі биологиялық катализатор, ... ... ... ... ... ... өзгерістерді реттеу,
бағыттау және шапшаңдату тек солардың ... ... ... ... заттардың адам организміне тез ... ... ... ... ... белгілі болған. Мексиканың ежелгі
тұрғындары етті пісірудің немесе қуырар алдында, оны ... ... ... ... ... сол ... орайтын болған. Себебі,
осы әдіспен пісірілген ет өте ... және ... ... ... ... ... қараса, жаңағы қауын ағашында папаин протеазасы мен
химопапаин ферменттерінің сіңімділігі ... ... ... ... ... ... ел арасында аңыз бар. Қауын ағашын тағамға
пайдаланғаннан тез өседі әрі керемет күшті ... деп ... бір жас ... ... ... ... жапырағын қосып, сол ағаш түбінде отырып жей
береді. Келесі күні сол ... ... ... ... ... екен ... ағаш түбінде қалған бір топ сүйектерді көреді. Яғни ... ... етті ... ...... жігітті түгелдей ерітіп
жіберіп, тек сүйектерін қалдырған екен дейді.
Өсімдік организміндегі керекті заттар негізінен осы ферменттердің күші
арқылы ... ... Ал ... ... тек қана белоктан тұрады.
олардың организм ішіндегі химиялық процестерді жүргізу жұмысы температураға
байланысты. Ферменттердің ... ... 470С ... ал 540С ... ... Бұдан біз қорек етіп жүрген
заттарымыз шикі ... ... ... ... ... ... шығады.
Осыған байланысты жалпы өсімдіктерден әзірленген тағамдарды (салат,
шырын т.б.) сол ... ... ... ... ... ... адам организміне бұзылмай көбірек мөлшерде сіңілетіні анық.
Дәрілік өсімдіктердің құрамындағы әсерлі заттардың тағы бір тобы ... ... ... ...... натрий, кальций,
магний, темір, хлор, иод тағы ... Тек ... ... ... ... ... ... бар. Бұл микроэлементтер адам организміне
өсімдіктен жасалған тағамдар ... ... ... әр түрлі ... ... ... кәдімгі қияр шырынындағы калий қан қысымын реттеуге, ал бақбақ
шырынындағы магний ... ... ... ... түкті эрваның құрамындағы әсерлі заттардың тағы бір
тобы – микроэлементтер. Бұлардың ... ...... ... ... темір, хлор, иод тағы басқалары. Тек теңіз капустасының
өзінде ғана 59-данастам осындай ... бар. Бұл ... ... ... ... тағамдар арқылы енген уақытта әр түрлі
ауу\ру процестерін тоқтатуға көмектеседі. Сонымен қатар ... ... ... эфир майлары да үлкен қызмет атқарады. Эфир майлары -
өсімдіктердің гүлінде, жапырағы мен жемісінде ... ... хош ... ... зат. ... ... аталған мүшелеріне ыссы су,
болмаса бу арқылы ... ... Эфир майы ... 2000 ... кездеседі. Бұл өсімдіктердегі эфир ... ... ... биологиялық өсіп-өну кезеңіне және ауа ... ... ... отырады. Эфир майы, әсіресе әр түрлі ... ... өте ... ... ... жүрек-қан тамыры жүйесінің
қызметін, асқазағ – ішек ... ... және ... ... ... 2 - ... эрваның даму мен өсу динамикасы
|Мерзім ... см ... см |
| | |Р1 |Р2 ... ... ... |6,6±1,5 ... ... ... ... |
|20.07 ... ... ... ... ... ... ... |
|5.09 ... ... ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктен дайындалатын қоспаларды дайындау
Әр түрлі өсімдіктердің емдік мақсатта жиналған бөліктерін уақтап,
турап, әр түрлі қоспа жасап, ... ... ... қолдану ел арасында
ертеден таралған. ... ... ... ... дәрілік
өсімдіктерден жасалған қосындылар дәріханаларда сатылады. Дегенмен қолда
бар ... ... ... ... ... ... бар ... үй жағдайында керекті қоспаларды жасап, пайдалануға
болады. Олар төмендегідей топтарға бөлінеді:
Тыныс органдары ауырғанда ... ... ... ... екі ... ... ... екі бөлігі,
жұпаргүл шөбінің бір бөлігінің қосындысы. Осы қосындының бір ас қасығына
екі такан қайнатып ... су ... шай ... ... ... соң 20
минут тұндырып араға үш сағат салып стаканның ¼ бөлігін ішуге ... ... ... екі ... ... жапырағының екі
бөлігінің, жұпаргүл шөбінің бір бөлігінің қосындысы. Осы қосындының бір ас
қасығына екі стакан қайнаған ыссы су ... шай ... ... ... ... ... ... алады. Осы тұнбаны жылы күйінде екі мезгіл
жарты стаканнан немесе оның ¼ бөлігін ... Ол ... ... ... және ... түсіруге көмектеседі;
3) жалбызтікеннен тамырының бір бөлігін, құлқайыр ... бір ... ... бір ... ... гүлінің бір бөлігінен қосынды
жасайды. Осы қосындының екі шай қасығына бір стакан (200 мл) ... ... ... шай демдегенде қайнатады. Суытылғаннан кейін дәкемен сүзіп алады.
Осы тұнбаны күніне үш рет жарты стаканнан ішуге болады.
Асқазан ауырғанда пайдаланылатын қоспалар:
1) ... ... екі ... анис ... екі ... бір бөлігін мия тамырының үш бөлігін алады. Осы қосындының
екі шай ... бір ... ... ... су ... он ... баяу ... қайнатады. Содан кейін дәкемен сүзіп, таңертен және ... ... ... ... ... алты бөлігін, мыңжапырақ ... ... ... ... екі ... қосады. Осы қосындыны бір ас
қасығына екі стакан ыссы су құйып, он минут қайнатады. Сондан кейін ... ... ... ... 0,5 және 1 ... ... ... қабығының үш бөлігі, қалақай жапырағының үш бөлігі, жусан
бөлігінің үш бөлігі, ... шөп ... ... Осы ... екі ... екі ... ... тұрған су құйып, он минут қайнатады. Қайнап
болғаннан кейін дәкемен ... ... ... және ... ... ... ... қабығының үш бөлігі қалақай ... екі ... ... екі ... жасалған қосындының екі ас қасығына бір
стакан ыссы су құйып, шай ... ... ... ... ... да ... сүзіп алады. Осылай дайындалған тұнбаның жарты стаканын
және ¾ бөлігін ... ... ... ... қалақай жапырағының үш бөлігі, итшомырт қабығының үш бөлігі, жалбыз
жапырағының екі бөлігі, иір тамырының бір бөлігі, шүйгін шөп тамырының ... ... Осы ... екі ас ... бір ... ... су құйып, он минут қайнатады. Қайнап болғаннан кейін дәкемен сүзеді.
Осылай әзірленген тұнбаны түнде ... ... ... ... бір ... жанаргүл шөбінің төрт бөлігі мен ... ... бір ... Осы ... бір ас қасығына бір стакан ыссы ... шай ... ... ... ... ... сүзіледі. Осылай
дайындалған тұнбаны тамақтанудан 15-20 ... ... бір- екі ас ... ... қабығының үш бөлігі, қалақай жапырағының үш бөлігі, жусан
бөлігінің үш бөлігі, шүйгін шөп тамырының ... Осы ... екі ... екі ... қайнап тұрған су құйып, он ... ... ... ... ... ... Суытылып таңертен және кешке жарты
стаканнан ішеді.
8) ... ... екі ... анис ... екі ... бір ... мия тамырының үш бөлігін алады. Осы ... шай ... бір ... ... ... су ... он минут баяу отқа
қойып қайнатады. Содан ... ... ... ... және ... ... ішеді.
Тамаққа тәбет арт ыратын қоспалар: 1) жусан шөбінің бір бөлігі мен
субеде жапырағының бір бөлігінің ... ... екі шай ... ... қайнап тұрған су құйып, шай ... ... ... ... ... ... ... екі мезгіл тамақ алдында жарты
стаканнан ішеді.
2) ... ... екі ... мыңжапырақ жапырағының екі бөлігі бақ-бақ
тамырының бір бөлігінің қосындысы. Осы қосындыны бір ас ... бір ... ... су ... шай ... қайнатады. Дәкемен сүзіп алынған
тұнбаны тамақтанудан 15-20 минут бұрын бір екі ас қасықтан ішеді.
3) жусан шөбінің төрт ... мен ... ... ... ... Осы ... бір ас ... бір стакан ыссы су құйып, шай
демдегендей ... ... ... ... ... ... ... тамақтанудан 15-20 минут бұрын бір- екі ас қасықтан ішеді.
4) жусан шөбінің үш бөлігі мен мыңжапырақ жапырағының қосындысының бір
бөлігі. Осы қосындыны бір ас ... бір ... ыссы су ... ... ... ... ... дәкемен сүзіледі. Осылай дайындалған
тұнбаны тамақтанудан 15-20 минут ... бір- екі ас ... ... ... ... бес ... мен ... жапырағының қосындысының
бір бөлігі. Осы қосындыны бір ас қасығына бір стакан ыссы су ... ... ... ... ... ... ... Осылай дайындалған
тұнбаны тамақтанудан 15-20 минут ... бір- екі ас ... ... ... ... ... қоспалар:
а) емен қабығының алты бөлігі, жұпаргүл шөбінің төрт бөлігі, жалбыз
тікен жапырағы немесе ... екі ... ... Осы ... ... қасығына бір стакан қайнап тұрған су құйып, қайнатады. ... ... ... ... дәкемен сүзеді. Осылай дайындалған тұнбамен жылы күйінде
күніне бірнеше рет шаю керек;
б) ... ... бір ... ... гүлінің бір бөлігі мен
бузина гүлінің бір гүлінің қосындысы. Осы қосындының жарты шай қасығын ... ыссы су ... ... Тұнбаны жылы күйінде тамақ шаюға
пайдаланады.
Зәр ... ... ... ... жапырағының үш бөлігі, гүл кекіре гүлінің бір бөлігі
қоспасының бір ас ... ... бір ... ... ыссы су ... ... тұндырып, дәкемен сүзіп, бүйрек ауырғанда тамақ алдынан 20 минут
бұрын күніне 3-5 рет бір ас ... ішу ... ... ... төрт бөлігі, құлқайыр гүлінің екі бөлігі мен
қара мия тамырының бір ... ... Осы ... ... ... бір ... ыссы су құйып қайнатады.
в) күлгін эхинацея жапырағының екі бөлігі, қырық буын шөбінің екі
бөлігі, бидайық тамырының бір бөлігі. Осы ... екі ас ... ... ... ыссы су ... 15 ... ... сүзеді. Дәрігердің
белгілеуімен ішеді.
г) түкті эрва гүлінің төрт бөлігі, аюбалдырған тамырының үш ... ... ... үш ... дайындалған қоспаның бір ас қасығына екі
стакан қайнаған ыссы су ... 15 ... ... ... ... ... ... бойынша ішеді.
1.6 Патенттік ізденіс анализдері
(21) 96101126/14
(22) 30.01.96
(46) 27.03.99. Бюл. ... ... ... (73) ... Юрий Владимирович.
56) SU 1794454 А1, 1997. SU 1659054 А1, 1988.
(98) 121165, Москва а/я 115,000 ... ... ... қолданылатын фитотерапевтикалық дәрілер.
57) Бұл жаңалық, медицина саласында дененің сыртқы ... ... Бұл ... ... бұл ... ... 10
бөлігі суда еритін фракциялардан, мәселен сулы спирттен, сулы
аммиак экстрактынан және аралас өсімдік компоненттерінен тұрады.
Маралий және ... ... ... тамырынан т.б. көптеген
дәрілік шөптерден жасалынады. Суда еритін фракциялардың барлығын
Байкал суында ерітеді. ... ... ... ... ... жараларға күйікке өте ... әсер ... дәрі ... маздардың, лосьон, кремдердің
құрамына кіреді;
Ресей федерациясындағы ашылған жаңалықтардың ... ... (22) ... : ... ... Патенттің қолданыла бастаған мерзімі: 13.06.2002.
(46) Жарияланған мерзімі: 20.11.2003.
(54) Гипотензиялық әсері бар ингредиенттердің құрылымы.
(57) ... Бұл ... ... ... ... үшін дәрілік
өсімдіктерден жасалынған препараттың ашылуы, медициналық жаңалық. Бұл үшін
мынадай құрамдағы дәрілік шөптер ... ... ... ... ... ... ... және айра тамырлары, ит бүлдірген жапырағы,
шәйқурай шөбі, калина жемісі, ... ... ... ... ... ... ... дәріханалық ромашка гүлі, қызыл рауғаш жемісі,
спопыш шөбі, укроп жемісі, ... ... ... тамыры, прополис,
глицерин, этил спирті мен суды белгілі бір ... ... Бұл ... суық ... қарсы, несеп айдайтын, өт айдайтын қасиеті бар
препарат болып саналады да, медицинада жиі қолданылады.
(71) Тапсырыс беруші ... және ... ... ... ... ... О.А. Скворцов т.б.
(73) Патент иесі: Олег Альбертович Скворцов.
Жаңалық ашуға деген тапсырыс
(21) (22) Тапсырыс: 2002111420/14,29.04.2002.
(43) Тапсырыстық ... ... ... Қояншық пен құлап қалатын ұстамалы ауруларға қолданылатын
“Хитоэпифит” дәрісі.
(57) Бұл ... ... суда ... еритін хитозонның құрғақ
экстаркты және басқа ... ... 1:15:4 ... ... ... ... ... шөбі, дәрілік мелисса, сұлының жас
өскіні, 2:2:1:1:2:2:1:4;
Дәрінің түрі ... – 0,5 г ... ... ... ... 15 ... ... 3 реттен 4-26 апта бойы қабылдау қажет.
(71) Тапсырыс беруші: Корсун Влад Федоровия.
(21) (22) Тапсырыс: 2001110284/14. 16.04.2001.
(24) Патенттің іске ... ... ... ... ... ... ... беруші Башқұрт мемлекеттік медицина Университеті.
(72) Жаңалық ашушы – Никитина Т.И.
(73) Патент иесі – Никитина Татьяна Ивановна.
Патенттік құжаттар
|Іздену пәндері ... ... ... ... ... |
|(зерттеу |құжаттың түрі мен|аймақ 7-2 ... ... ... және |нөмірі және |(патент иесі) ... ... жағы ... ... ... ... |Тапсырыс нөмірі |көрсетілген |немесе оның |
|бөліктері) ... ... |– 21; ... ... |жарамсыздығы |
| | ... | ... |
| | ... | ... (Бұл |
| | ... 4 | ... ... | | | ... ғана |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |РҮ 2142295 ... ... календула| ... ... ... ... ... | ... және ... |35/78 ... ... ... | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... | | | | ... іздену; | | | | |
| |JP токи кахо ... ... ... | |
| |(11) ... ... | |
| |35/78 | ... | |
| ... | ... | |
| ... | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... препарат.| |
| |ДЕ ... | ... | |
| ... | ... дәрі | |
| | | ... пайдалану| |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| |РҮ 2142295 ... |Суық тиюдің алдын| |
| ... ... |алу ... | |
| |35/78 ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... |
| | | ... | |
2 ... ... ... ... ... ... ... және басқада дәрілік өсімдіктерді жерсіндіру мен оларды
питомниктерде өсіру ... ... ... ... жерсіндіру,
олардың тұқымдарын жинау және егу, көшеттен отырғызу әдісі арқылы жасалады.
Жылдың әр мезгіліндегі мақсатты түрде ... ... ... әр түрлі
дәрілік өсімдіктердің тұқымын жинап, өсіруге ... ... ... ... ... мен жазда бір жылдық дәрілік өсімдіктердің тұқымдары жиналады.
Күз айларында вегетация уақыты ұзаққа созылатын бір ... ... ... ... ... ... ... картада көрсетіледі. Дәрілік
өсімдік түкті эрваның тұқымын, сол өсімдіктің негізгі ... ... ... ... сол жер ... қарай өсуін бақылай келе жинауға
болады. Барлық жиналған ... ... дала ... ... ... ... ... толық піскен кезінде жиналады. Тұқым жинау
кезінде экотипалық, жалпылама және шекеше жинау әдістері ... ... ... ... ... жиналған тұқымның популяциясы мен
биотиптері сол жердің топырақ климатының ... ... ... ... ... ... ең жақсы дәрілік өсімдік жиналып алынып,
арнаулы пакетке салынады.
3. Жекеше жинау кезінде дәрілік өсімдіктердің жалқы ... ... ... ...... ... ... молдары жақсы жапырақ
жайғандары, әртүрлі ... ... ... ... ... жиналады, бөлек егіледі. Әрбір тұқымға
арнаулы этикетка ... ... ... ... ... егіліп,
топырақтың климат жағдайы тексеріліп, олардың қалай өсіп ... ... ... ... ... ... алынған
өсімдіктерге химиялық анализ жүргізіледі. Көктем мен жазда бір жылдық
дәрілік ... ... ... Күз ... ... уақыты
ұзаққа созылатын бір жылдық дәрілік шөптер ... ... ... арнаулы картада көрсетіледі. Дәрілік өсімдік түкті эрваның тұқымын,
сол өсімдіктің негізгі өсетін ... әр ... ... сол ... ... өсуін бақылай келе жинауға болады. Барлық жиналған ... дала ... ... ... ... ... эрваның тұқымын, сол өсімдіктің негізгі өсетін
жерлерінен, әр түрлі түрлерінен, сол жер жағдайына қарай өсуін ... ... ... ... ... ... ... дала журналына тіркеліп
отырады.
Дәрілік өсімдік тұқымдары толық піскен кезінде жиналады. Тұқым жинау
кезінде ... ... және ... ... әдістері қолданылады.
Экологиялық сынақтың мақсаты – пайдалы дәрілік өсімдіктердің топырақ –
климаттық ... ... ... бұл ... де дәл
интродукциялық питомниктегі жерде де дәл сол ... ... ... ... және солтүстік шығыс бағытындағы ... ... ... ... ... 3,1 м/ сек. ... ... 0,66 тең.
Климаттық жағдайы тәлімі немесе суармалы егіншілікке ... ... ... орай бау – ... және ... дамытуға болады.
Түкті эрваның өнімділігі
|Бір өскіннің орташа ... ... ... ... ц/г ... | | ... ... ... ... |Көкті |Құрғақ ... ... ... ... |кездегі |салмағы |
|салмағы | ... | ... | ... |185,0 |268,8 |118,9 |37,6 |16,5 ... ... жасайтын алаққойды дайындау
Питомникті жасауға топырақ қабаты жақсы, жер рельесі ыңғайлы алаққой
таңдап алынады.
Өсімдікті ... ... ... ... ... жырту қажет. Бұл
жұмыс, әсіресе арам шөптер өсіп кеткен ... үшін ... ... ... ... ... ... жаутын мезгілдерде жүргізіледі. Жырту
тереңдігі ... ... ... ... ... ... Зябь айдауы күзде жүргізіледі, тереңдігі 20-22см, одан соң
тырмаланады. ... ... ... ... ... бөліктерге бөліп
егудің алдында оның жобасы сызылады. Сол жоба бойынша ... ... ... ... ... ... ... егу техникасы
Алаққойдағы өсімдіктердің қалай ... ... ... түрде бір алаққойдың шамасы алынады.
Жерсіндіру кезінде біз әр түрлі өсімдіктің тіршілігін ... ... ... тек ... ... (вегетациялық өсу мерзімі,
түсімі т.б).
Көпжылдық дәрілік өсімдіктердің ... үш ... ... ... ... 10м ... қатар аралығы 30-45см.
Бір жылдық дәрілік өсімдіктердің ... де ... ... ... ... ... 10м, ... 15-30-45см. Үлгі ретінде бір
рет, бір қатарға ... ... ... ... ... дәл ... егіледі. Көпжылдық өсімдіктердің питомниктегі сынақ мерзімі 3-15
жыл, бір жылдық өсімдіктердікі 2-3 жыл ... ... ... ... ... табылған дәрілік өсімдік түрлері өндіріске беріледі, экологиялық
сынақтарға, селекциялық тексеруге беріледі.
Экологиялық сынақтың мақсаты – пайдалы ... ... ... ... жағдайларына төзімділігін бақылау, бұл ... де ... ... ... де дәл сол ... ... ... мақсаты – пайдалы дәрілік шөптердің ... ... ... ... ... өсімдіктерде 3-5 га көлемінде
жүргізіледі, өсімдік түріне қарай жер ... әр ... ... ... 0,5 ... ... ... орта қатарда өсіп тұрған 10-15 ... ... көп ... ... ... 5-10 ... ... өсімдіктерге әр күні немесе күнара жасалынады.
Өсімдіктің өніп ... ... (25 ... өсіп шыққан жерде). Бәрі жаппай
өскенде (50-60 пайыз) ... өсіп ... (75-80 ... бастамасы, немесе көктемгі бүршік жару кезеңі түкті ... ... өсе ... ... салу фазасы жоғарғы жақтарында жас
сабақтарөсіп шығып, ... жара ... ... 15 ... жалпылай
кезеңі 60-70 пайыз, өсіп аяқталуы – 80-98 пайыз).
Гүлдеу фазасы – тозаңдықтар ашылып, ... ... ... ... 60-70 ... гүлдеудің аяқтау фазасы, сабақ басында бір ғана гүл
қалады.
Жерсіндіру питомниктердегі дәрілік ... баға беру ... ... ... Вегетация мерзімінің ұзақтығы, өсімдік
түсімі, құнарлығы, шөлге төзімділігі, ыстық – суыққа төзімділігі, өсімдік
суауруларына, ... ... ... ... ... осы ... қарап, өндіріске ендіреді.

18
15
12
9
3
1
мм
І ІІ ІІІ ІҮ Ү ... 1 - ... ... ... Тәжірибе әдістемесі
Түкті эрваны биологиялық ерекшеліктеріне байланысты жерсіндіру
Түкті эрва (Aerva lanata) тұқымдасына жататын, бойының биіктігі 100см-
ге дейін ... ... ... мол сабақты шөптесін өсімдік. Жалпы
шыққан жері Үндістан, халық арасында пол-пола деп атайды.
Біздің ... ... ... ... ... батысына
орналасқан Оңтүстік – Батыс ғылыми - өндірістік ауылшаруашылық орталығына
қарасты физиологиялық комплекс ... ... ... ... ... ... ашық сары ... батпақтылау жерде, әр түрлі
шөптесін өсімдіктер эфемерлер, эфемройдтар және ... да ... ... ... ... Жерді жырту күз айында ... ... ... 11 12 13 14 15 ... 2 – ... эрваның гүлдену фазасы
Тәжірибе жасауға жерді 10м3 бөліп 3 рет қайталап егіледі. Тәжірибе
алаңының жалпы көлемі – 200 м2. ... егу ... ... ... 60 ... ... тұқымды 0,5-3см тереңдікте егіледі. Дәрілік
шөптерді тұқымнан егілуі, ал ... ... ... ... де отырғызуға
болады, бір – бірінен 20см қашықтықта, қатар аралығы 45см болуы ... ... арам ... ... ... ... ... үнемі
суғарылып тұруы керек. Фенологиялық байқаулар фенофаза ... ... ... ... ... өсуі, бүршік атуы, т.б.
Дәрілік өсімдікті егуден бұрын, оның зертханалық өсімін, ... және ... өсу ... ... алу ... ... – кестеден ең жоғарғы зертханалық өсу күмәнді иссоп, дәрілік ал ... ... мен ... ... екендігі анық көрінеді.
2.3 Тәжірибе нәтижесі және оларды талқылау
Дәрілік өсімдік түкті эрваға ауа райының әсері. Оңтүстік ... ... ...... ... территориясы климат
жағдайларынан ... ... ... ... ... ... станциясының мәліметі бойынша ауаның орташа жылдық
жылулығы +120 С. ... ... ... жылулығы 00М жоғары уақыты 195-
205 күнге созылады. Ауаның ... ... ... ... айынды
36,8 0С дейін болады. Абсолютті максимальды суықтық қаңтар айында –20,50С
дейін болады. Алғашқы күзгі үсік қазан айының ... ... ал ... үсік ... ... 2-ші ... ... кезеңнің
ұзақтығы 195 күнге созылады.Орташа жылдық атмосфера ылғал мөлшері 526 мм.
Жыл бойына ылғал біріңғай түспейді, олар ... ерте ... ... ... ... Қар жамылғысы ортасында түседі де, наурыз айының басында
бітеді. Қар жамылғысының биіктігі жыл ... ... ... және 21 см
арасында ауысып тұрады. Топырақ максимальды қату тереңдігі 20-27 см – ... ... ... ... ... және оңтүстік шығыс
бағытындағы желдер жатады.
Вегетативті кезіндегі желге және ... ... ... ... Желдің орташа жылдық жылдамдығы 3,1 м/ сек. ... 0,66 тең. ... ... ... ... ... егіншілікке
тиімді болып келеді. Осыған орай бау – бақшаны және ... ... ... ... территориясындағы топырақ жамылғысы
көбінесе сұр топырақты, орташа құрғақ, І агроөндірістік топ ... ... ... ... ... территориясының барлық жерінде тараған. Бұл
топқа сапасы жақсы жыртылатын және жыртылуға ... ... ... ... ... ... ... етеді. Қара шіріндінің горизонт күші 60-
70 см. Қара шіріндінің құрамы жоғары бетінде 1,5-2,03% дейін болады. Жалпы
азот 0,091%, ... ... 0,158% ... қажетті азот және фосфор
топырақта төмен қамтамассыз етілген. Ауыспалы калий жақсы ... Оның 537 кг 1 кг ... ... ІІ агроөнеркәсіптік тобы
орташа сапалы жыртылған және жыртылуға жарамды жерлер ... ... су ... жәй ... ... ... қатарланған.
Топырақтағы фосфорлардың қозғалмалы түрі нашар қамтамассыз етілген.
Жер бедері
Ғылыми ... ... ... ... жер ... ... ... жазықтықтарының ауданын көрсетеді. Ойлы шұңқырдың шығыстан
батысқа қарай ... баяу ... ... ... жоғарғы
шұңқырдың тереңдігі симметриялы бетімен орналасқан, сондықтан көп бөлігі
тұрақталған. Шұңқыр ... ... ... ... ... оңтүстік шығыстағы иілген бөлігі көбіне оңтүстік және оңтүстік
батыстың жағдайына жер ... және ... ... ... үшін
жарамды. Оңтүстік иілген бөлігі көбінесе жеткілікті суғару үшін жарамсыз.
Ойлы шұңқырдың шығыстан батысқа ... ... ... ... және ... тегіс болып қалыптасады. Батыстың жер ... ... ... көп ... ... ... есем балкалармен кесілген. Жер бедерінің
көптеген аймағы жыртылған. Жер ... ... ... және де
егіншілікпен айналысуға рұқсат етілген.
Кесте 3 - ... ... ... ... ... ... ... ... | ... | |
| ... |Өсу ... жылдамдығы |
| ... | |(күн ... |
| |% |% | ... актей |87 |79 |2,9 ... ... |81 |75 |3,1 ... Рута |70 |62 |3,4 ... ... |46 |33 |6,4 ... Иссоп |89 |81 |3,6 ... ... |51 |46 |4,9 ... ... |72 |58 |6,2 ... ... |78 |3,1 ... фенхель |86 |79 |3,8 ... Эрва |85 |78 |2,9 |
| Үш ... ... |49 |41 |5,6 ... 3-ші – ... өсу ... ... ... ... ... зертхана жағдайында жақсы өсетінін көруге болады.
Мысалы, кестеден көрініп тұрғандай, ... 85-89 ... ... тұр, өсу ... 78-81 ... ... жылдамдығына қарай, дәрілік өсімдіктердің жағдайын
жасап өсірсе, шығымы жақсы ... көз ... ... ... ... берілгендей әртүрлі күн аралығында өсу жылдамдығы 2,9-6,4
күн болды.
Түкті эрваның 1000 дана ... – 0,08г ... ... колендуланың
тұқымының салмағы – 6,05г, яғни эрваның тұқымының өте майда болуы тікелей
жерге еккенде қніп ... ... ... да оны ... ...... ... жабық жерде жәшіктерде ... ... ... ...... ... - өндірістік ауыл шаруашылық орталығына
қарасты дәрілік ... ... ... ... ... эрваның және дәрілік шүйгін шөптің ... ... ... ... ... 1.2-ші ... дәрілік
алтейдің, дәрілік календуланың, мята переяныйдың, иісті рута, ... ... және ... ... ... ... кестеде көрсетілгендей, ең биік дәрілік өсімдік дәрілік ... тұр (2 ... 115-127 см, эрва ... ең кіші бойлы наперстянка
пурпурлы –19-22см және дәрілік шүйгіншөп 16-25см.
Түкті Эрва өсімдігі ... ... ... ... ... 36 – дан 180 жапыраққа дейін болады екен, дәрілік алтейде 74-90
жапырақ.
Кесте ... ... және ... өсімдіктердің жерсіндіру
питомнигіндегі салыстырмалы морфологиялық көрсеткіштері
1.2 ... түрі ... ... ... ... ... |Бір ... |Бір сабақтағы |
| |см |см ... ... ... ... ... |
| | | | ... ... |
| | |n1 |n2 | | | ... эрва |58-97 |64,2 |66,3 |12-28 |36-180 |39-310 ... |16-25 |33,9 |28,2 |6-14 |- |- ... | | | | | | ... |29-42 |18,5 |20,4 |7-12 |5-111 |1-3 ... | | | | | | ... ... |44-60 |47,0 |35,7 |3-7 |45-98 |3-17 ... |19-22 |24,0 |22,0 |1 |12-93 |- ... | | | | | | ... жалбыз |34-50 |28,0 |24,5 |5-16 |13-70 |- ... ... |127-115 |115,0 |90,0 |7-15 |74-90 |80-100 ... өсімдіктер өзінің сабақтарының көптігімен де көзге түседі, дәрілік
алтеймен салыстырғанда 12-25 дана, дәрілік жалбызмен ... ... ... бар. Гүлдері мен гүл санына қарағанда көп гүлділер қатарына
түкті эрва жатады, оның әр ... ... 310-ға ... гүл болады,
дәрілік алтейде –80-100 дана. Басқа өсімдіктердің гүл ... ... ... бір бұтағының орта салмағы 40г, дәрілік ... ... ... 17г және ... ... 10-ақ г болады.
Жалпы құрғақ шөп күйіндегі мөлшері 40 ц/га – ға ... ... ... ... өсімдіктердің вегетациялық мерзімдері
көрсетілген.
Дала ... ... ... ... өсіп шығуы көктемде, еккеннен 6-
8 күннен кейін шыға бастайды. ... ... ... ... 6 күннен
кейін кәдімгі фенхельдің тұқымы көріне бастайды, ол жаппай шығуы 13 күннен
кейін болады.
Күмәнді ... ...... ... 8 күннен кейін жер бетіне
көріне бастап, шаппай 14 ... ... ... ... ... өнуі 14 ... ... ал жаппай шығуы 20
күнде шықты.
Түкті эрваның тұқымын жәшікке 28 сәуірде ексек, тек 20 күннен кейін 17
мамырдан ... ... ... 5-6 ... ... шығуы басталып 30 масырда
шығатыны шығып аяқталады.
Жалпы жоғарыда зерттеліп жатқан жерсіндіру ... ... ... ... ... 5 - Дәрілік өсімдіктердің егілу уақыты мен өсіп шығу мезгілдері
|Өсімдік аттары ... ... ... |
| ... ... | |
| |% | | |
| | | ... ... |Аяқталуы |
| ... ... |86 |16.04 |22.04 |27.04 |30.04 |
| ... иссоп |89 |16.04 |24.04 |29.04 |3.05 |
| ... ... |87 |18.03 |24.03 |27.03 |3.04 |
| ... ... |81 |22.05 |29.05 |2.06 |6.06 |
| ... ... |86 |22.05 |27.05 |1.06 |6.06 ... шүйгіншөп |51 |29.04 |12.05 |17.05 |29.05 ... эрва |85 |28.04 |17.05 |23.05 |30.05 ... ... |72 |29.04 |30.04 |05.05 |09.05 ... ... адам денмсаулығын қорғау, ауруларға медециналық көмек
көрсету денсаулықты қорғаудың басты мәселесі болып ... Өз ... ... ... ... ету ... осы мәселенің басты құрамды
бөлігі. Медикаментозды көмек жұмысында дәрілік ... ... ... бар, ... ... қатынас жағдайында біріншілік мәнді
иеленетін ... ... ... алу үшін ... ... 40 ... ... дәрілік өсімдіктерден
жасалған. Шөптерден жасалынған препараттардың ... ... ... ... ... және көп ... ... болатын қасиетімен
ерекшеленеді. Медицина саласының жетістіктері көбінесе дәрілік өсімдіктерге
байланысты. Дәрілік өсімдіктер бұрынғы ... де ... өте ... болып қала да береді. Кейінгі кездерде дәрілік өсімдіктерге деген
талап та біршама өсті. Дәрілік өсімдіктер адам ағзасына ... ... үй ... да адам өзі дайындап қабылдай беруіне болады.
Барлық елдер мен ... ... ... ... көп ... халықтың медицинаның дәрілік заттарының негізінде жатыр. Бірақ
та өсімдіктерді дәрі ретінде қолдану көптеген ... ... ... ... Тек адам ... ... ... әрекет көрсететін табиғи
қосылыстарды синтездеу және жинау қабілетін анықтағанда ... ... ... өзгертуге мүмкіндік берді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Мамыкова Р.У., Ашурметов О.А. Морфогенез и ... Aerva lanata (L).Juss ... Каз НУ 2004. №1 ... ... ... Қ. Ауыл шаруашылық мелиорациясы Алматы “Қайнар”
1994 ж
3. Вавилов П.П., Гриценко В.В. Растениеводство. Москва. “Колос”,
1979г.
4. ... Ә. ... ... Алматы “Қайнар”, 1987ж.
5. Доспехов Б.А. Методика полевого ... ... ... ... Қ., Саудабаев Т., Сейітов И. Өсімдік шаруашылығы
өнімдерін өндіру технологиясы. ... ... ... ... М.Н. ... ... – М.: ... школа.
1960.-206с.
8. Крючев Б.Д. ... по ... ... 1988г.
9. Доброхова К.Д., ... В.В. ... ... – Алма – Ата. 1965-150с
10. Ушбаев К.У., Курамысов И.И., Аксенова В.Ф. ... ... 1979. ... Цицина С.Н. Лекарственные растения. Алма –Ата: Наука. 1981.-
143с.
12. Пузырева А.А., Климатическое районирование Южного Казахстана.
Алма- Ата: ... 1975. С. ... ... Б. ... ... негіздері. Алматы “Қайнар”
1994ж.
14. Оганезов А. Дәрілік өсімдіктер. ... ... ... ... Ө.О., ... Е. Құнарлы жер – ... ... ... ... ... Методические указания по семеноведению интродуциентов. – М.:
Наука. 1990-64с
17. Нұртаев Ж., Бапаев Б., ... Н. ... ... ... ... ... Сейтов И.С. Егіс тәжірибелерін жүргізудің методикасы. ... ... ... І., ... Қ. ... ... өнімін арттыру
Алматы “Қайнар” 1981ж.
20. Сейітов., ... Ш., ... ... негіздері. Алматы
“Қайнар” 1989ж
21. Тұрғанбаев С.Қ. Дәрілік өсімдік. Алматы “Қайнар” 1989ж
22. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (с основами статической
обработки результатов ... ... ... ... ... ... Алматы “Қайнар”
24. Хафизов А.Ш Дәрілік өсімдіктер. ... ... ... ... ... на ... ученной степений
кандидата сельскохозяйственных наук. Алматы, 1997ж.
26. ... ... ... ... схема
интенсивного воздемивания лекарственной ... ... ... С.М. ... ... и ... ... фитопрепаратов и
биотехнологической продукции для ... ... ... ... И.А. ... обробации селскохозяйственных
культур.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ–ұйғыр мақал-мәтелдерінің паремиологиялық жүйесі26 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
XV ғасырдағы тарихи жағдай11 бет
XV ғасырдағы Қазақстанның тарихи жағдайы11 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Ілияс Есенберлиннің тарихи трилогиясы - «Көшпенділер»3 бет
Адамның тарихи дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлар 16 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь