Кескіндеме өнерін сабақтан тыс үйірме жұмыстарында қолдану

МАЗМҰНЫ

Кіріспе..................................................................................................................3

I Кескіндеме туралы ұғым және оның тарихы
1.1 .Бейнелеу өнері саласындағы кескіндеме өнерінің
даму тарихы...................................................................................................6
1.2 Бейнелеу өнерінің саласы көрініс (пейзаж)
жанрының ерекшеліктері.................................................................................10
1.3 Бейнелеу өнеріндегі Қазақстан суретшілерінің
кескіндеме жанры.............................................................................................13
1.4 Шығармашылық жұмыс «Бәйдібек батыр»...........................................21

2 Кескіндеме өнерін сабақтан тыс үйірме жұмыстарында қолдану
2.1 Кескіндеме өнерін бейнелеу өнері сабақтарында қолдану.....................23
2.2 Сабақтан тыс кескіндемеден үйірме жұмыстарын ұйымдастыру және сабақ жоспарын құру........................................................................................ 26

Қорытынды....................................................................................................33

Әдебиеттер......................................................................................................35

Қосымшалар...................................................................................................37
Кіріспе

Көркемдік қайсыбір эстетика мамандары айтқандай, дүниетану талпынысының долбарлы бастапқы сатысы емес. Немесе оны - жай бір жалпылама ұғымды бейнелі суретке қарамай көшіре салу әрекеті деп бағалауға болмайды. Көркем өнер ойшылдық өрісінің баянды бір көрінісі. Қазіргі кезде халықтың өнерге деген ынта-ықыласы анағұрлым артты. Халық шығармашылығын жаңғыртып одан әрі дамыту бүгінгі күннің көкей тесті мәселесі болып табылады. Осыған орай қазіргі таңда мектептерде бейнелеу өнері пәніне аса көп көңіл бөлінуде. Тәрбие берудің жалпы мақсаттарына сәйкес мектепте бейнелеу өнерін оқыту бірнеше мақсаттарды көздейді. Мәселен, қоғамның жан-жақты дамыған белсенді мүшесін дайындау,оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру негізінде эстетикалық және көркемдік тәрбие беру. Эстетикалық тәрбие дегеніміз оқушылардың қоғамдағы, ғылымдағы,өнердегі,табиғаттағы әсемдік қабілетін қабылдау, тәрбиелеу болып табылады. Орта мектепте бейнелеу өнерін оқыту жалпы білім беру мақсатын көздейді. Эстетикалық тәрбие беру процесінде мемлекеттің даму жолындағы замандастардың еңбегінің әсемдігін көрсету маңызды орын алады. Осыған орай елбасымыздың халыққа жолдаған жолдауында білім, мәдениет, өнер саласына баса назар аударылған.
Менің жұмысымның негізгі мақсаты, өсіп келе жатқан жас ұрпақтың бойына өнер шығармалары арқылы өз туған жеріне деген сүйіспеншілігін, өнерге деген қызығушылығын арттыру, патриоттық сезімін ояту, оқушылардың ой-өрісін дамыту, эстетикалық тәрбие беру болып табылады.
Әлем көркін бейнелеу жемісінде әр кезеңнің қайталанбас келбеті қашанда өз дәуірінің өзекті ағындарымен, негізгі даму бағдарларымен мейлінше тығыз байланыста ашылған. Ағарту дәуірі табиғатқа құштарлық қатынасын жаңа қырынан дамытып, қайтадан жасандырып дүние заңдылықтарына сай өмір сүретін «Жаратылыс адамы» теориясын қалыптастырды.
Қоғам өмірінің келесі, кезек оқиғаларымен сабақтас пейзаж өнерінің даму белсенділерін қарастырғанда, оларды қашанда жалпы азаматтық ортақ мәдениет өрісінде алатын орны тұрғысынан ғана саралап бағалай білген жөн. Бұл арада тек табиғатты рухани игерудің өзіндік ерекшелік үлгілерін ескере отыру керек - ақ.
Көркемдік және ғылыми таным көрінісінің шынайы бауырластығын теориялық, логикалық түр-тұрпаттардың өзі мейлінше бейнелі жарастық тауып, сезім әсерімен байыған, шабыттанған ғылыми ізденістер тәжірибесінен аңғаруға болады. Ал мұндай бірлестікте әдетте «сезім» теориялық сипат алады. Суреткер көз қарасын аңдау, аңғару әрекеті, ұғым ойы жанданып, рухтанып, көркем ойға айналып кетеді.
Көркем өнер жеке құбылыстардың жалпы табиғатын ашуға тырысады, ал жалпы табиғат, жалпы қасиеттің өзін көрікті бейнелер арқылы аралайды. Сұлулықты тану үрдісі жаратылыстану құбылысының тек бірегей, нақты көрінісін бейнелеп қана қоймайды, ол сол құбылыстың тыныстану, «өмір сүру» заңдылығын айқындайтын негізгі қасиеттерін де тап баса алады.
Көркемөнер табиғат мәнімен шұғылданғанда ол өз тұрғысынан емес «адамзат мәні» тұрғысынан қарастырады, яғни нақты «шынайы мәнін» сипатын айқындайды. Бұл жаратылыс құбылыстың өз болмысынан бүлінбей, жіктелмей, мейлінше тұтас мүсінделетін сапалық мағыналы бейнесі. Суреткер табиғи тіршілік пішінінің нақтылығы, мазмұны, сыртқы әлпетінің сезіне білу құдіретіне еркінірек бойлап тұңғиық сырларына бірте бірте жақындай береді. Әр құбылыс өзінің мәнісімен табыса бастаған тұста ғана ол көркемдік таным тақырыбына айналады.
Аңдау, аңғару түріндегі ойлау машығына жақындау көркемдік таным әрекетінің өзіндік бір ерекшелігін өрісі ашылмай-ақ көрінетін ой қисынымен кәдімгі сыршылдық сезім бірлігін іздеу керек. Логикалық тыныс, сезімдік сипат қашанда жаратылыс құбылысын суреткер санасы байыта қорытып, келісті мүсіндеген бейне бойында біте қайнасып жатады. Әрине логикалық жүйеде өз алдына жеке бөлініп ап-айқын, бадырайып тұрмайды, ол тек сезім арқылы өріліп жетеді. Өйткені, сұлулық игілігін сомдау жолында өнер адамы қашанда ойлана отырып, тіршілік жарасымын бұрмаламай, өз әл қадірінше дүние құбылысын бар болмысымен мейлінше қаз қалпында, дәлелді бейнелеуге тырысады.
Нанымдылық – сурет сенімділігі дейтініміз осындай жауапкершіліктен туған. Көріністік үлгіден аңғарылатын нақтылық қасиет әдетте сыртқы сұлулық бедері сияқты көрінгенімен, шын суреткер талантты ішкі әлем «жан-сарайы» жалынында жарқыратып жеткізе білмек.
Адам игілікті дүние құбылыстарын өзара сабақтастырып жатқан ең басты тұлға ретінде көрінеді. Рухани өмір ағымында ол табиғаттың ең биік сатысынан қарайды.
Өнер туындысында бейнелер жаратылыс негізі сезім арқылы қабылданатын төңірегін қоршаған байырғы кеңістік болмысы. Көрнекілік, сезінерлік нақтылық көркемдік игіліктің басты белгілері болып табылады. Суретші ұлан ғайыр дүние шындығынан ойлантып, көңіл-күйіне қуат берген, рухани тірек болған толғандырған жеке бір тіршілік көзін саралап алады да, азаматтық ортақ мән мағына дарытады. Сезім байлығымен суарылған өнер туындысы дейтініміз осы.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Тарақты Аселеу «Көшпенділер тарихы» Алматы «Атамұра Қазақстан» 1995ж.
2. «Бүгінгі Қазақстан» Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы Өнер 1983ж.
3. Ә.Қастеев. Альбом. Алматы. 1978ж.
4. Ө. Жәнібеков. Қазақ қолөнерінің мәдениеті. Алматы. 1977ж.
5. Е. Жиенбаев зергерлік өнерінің әліппесі. Шымкент. 1994ж.
6. Б. Зауырбекова. Альбом. 1990ж.
7. Қазақ ССР Қысқаша Энциклопедиясы 4-том Алматы. 1993ж.
8. Ә. Мағұлан. Қазақтың сәндік қолданбалы өнері 1-2 том Алматы, Өнер 1987ж.
9. С. Төленбаев. Ою салуға үйрене біл Алматы. 1993ж.
10.Е. Зарисовик. Казахский народный орнамент М. 1969ж.
11.Казахская национальная одежда. А. Жалын. 1976ж.
12.Н. Қастеев. Альбом. 1976ж.
13.С. Қасиманов Қазақтың сәндік қолданбалы өнері. А. Өнер 1966ж.
14. А.Х. Маргулан Древняя культура Центрального Казахстана. Алматы. 1966ж.
15. А. Маргулан., Т.Басенов Архитектура Казахстана. Алматы. 1959ж.
16. «Советтік Қазақстанның бейнелеу өнері» Алматы. Өнер. 1990ж.
17. Ералин Қ., Халмуратов Ж. «Қазақстанның бейнелеу өнері шеберлері» Алматы «М-Талант фирмасы» 1997ж.
18.Шипанов А.С. «Әуесқой жас суретшілермен мүсіншілерге» Алматы «Мектеп» 1989ж.
19. Е.Шорохов Композиция Москва. «Просвещение» 1986ж.
20. Е. Каменова «Кемпірқосақтың түсі қандай?» Алматы 1981ж.
21. Ералин Қ., Тастемиров К., «Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың кеңістік туралы түсінігін қалыптастыру».
22. Ростовцев Н.Н. Методика преподавания ИЗО в школе.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
I Кескіндеме туралы ұғым және оның тарихы
1.1 .Бейнелеу өнері саласындағы кескіндеме өнерінің
даму
тарихы......................................................................
.............................6
1.2 ... ... ... көрініс (пейзаж)
жанрының
ерекшеліктері...............................................................
..................10
1.3 Бейнелеу өнеріндегі Қазақстан суретшілерінің
кескіндеме
жанры.......................................................................
......................13
1.4 ... ... ... ... өнерін сабақтан тыс үйірме жұмыстарында қолдану
2.1 Кескіндеме ... ... ... ... ... тыс ... ... жұмыстарын ұйымдастыру және сабақ
жоспарын
құру........................................................................
................ ... ... ... ... ... ... ... бастапқы сатысы емес. Немесе оны - жай бір ... ... ... қарамай көшіре салу әрекеті деп бағалауға болмайды.
Көркем өнер ... ... ... бір ... ... кезде халықтың
өнерге деген ынта-ықыласы анағұрлым артты. Халық шығармашылығын жаңғыртып
одан әрі дамыту бүгінгі күннің көкей ... ... ... ... ... ... ... мектептерде бейнелеу өнері пәніне аса көп көңіл
бөлінуде. Тәрбие берудің жалпы мақсаттарына сәйкес ... ... ... бірнеше мақсаттарды көздейді. Мәселен, қоғамның жан-жақты дамыған
белсенді мүшесін дайындау,оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру негізінде
эстетикалық және ... ... ... ... ... дегеніміз
оқушылардың қоғамдағы, ғылымдағы,өнердегі,табиғаттағы ... ... ... ... ... Орта ... бейнелеу өнерін оқыту
жалпы білім беру мақсатын көздейді. Эстетикалық тәрбие беру процесінде
мемлекеттің даму ... ... ... ... ... орын ... Осыған орай елбасымыздың халыққа жолдаған ... ... өнер ... баса ... ... ... ... мақсаты, өсіп келе жатқан жас ұрпақтың
бойына өнер шығармалары арқылы өз ... ... ... ... ... қызығушылығын арттыру, патриоттық сезімін ояту, оқушылардың ой-
өрісін дамыту, эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... жемісінде әр кезеңнің қайталанбас келбеті қашанда
өз дәуірінің өзекті ағындарымен, негізгі даму бағдарларымен ... ... ... ... ... ... ... қатынасын жаңа
қырынан дамытып, қайтадан жасандырып дүние заңдылықтарына сай өмір сүретін
«Жаратылыс ... ... ... өмірінің келесі, кезек оқиғаларымен сабақтас пейзаж өнерінің даму
белсенділерін қарастырғанда, оларды қашанда жалпы азаматтық ортақ ... ... орны ... ғана ... ... ... жөн. Бұл арада
тек табиғатты рухани игерудің ... ... ... ескере отыру
керек - ақ.
Көркемдік және ғылыми таным көрінісінің шынайы бауырластығын теориялық,
логикалық түр-тұрпаттардың өзі ... ... ... ... ... ... шабыттанған ғылыми ізденістер тәжірибесінен аңғаруға
болады. Ал мұндай бірлестікте әдетте ... ... ... ... көз ... ... ... әрекеті, ұғым ойы жанданып, рухтанып,
көркем ойға айналып кетеді.
Көркем өнер жеке ... ... ... ... тырысады, ал жалпы
табиғат, жалпы қасиеттің өзін көрікті бейнелер арқылы аралайды. Сұлулықты
тану үрдісі ... ... тек ... ... көрінісін бейнелеп
қана қоймайды, ол сол құбылыстың тыныстану, «өмір ... ... ... ... де тап баса алады.
Көркемөнер табиғат мәнімен шұғылданғанда ол өз тұрғысынан ... ... ... ... яғни нақты «шынайы мәнін» сипатын
айқындайды. Бұл жаратылыс құбылыстың өз ... ... ... ... ... ... мағыналы бейнесі. Суреткер табиғи
тіршілік пішінінің ... ... ... ... сезіне білу
құдіретіне еркінірек бойлап тұңғиық сырларына бірте бірте жақындай ... ... ... ... табыса бастаған тұста ғана ол көркемдік таным
тақырыбына айналады.
Аңдау, аңғару түріндегі ойлау ... ... ... ... ... бір ... өрісі ашылмай-ақ көрінетін ой қисынымен
кәдімгі сыршылдық сезім бірлігін іздеу керек. Логикалық тыныс, сезімдік
сипат қашанда ... ... ... ... байыта қорытып, келісті
мүсіндеген бейне бойында біте қайнасып жатады. Әрине ... ... ... жеке ... ап-айқын, бадырайып тұрмайды, ол тек сезім арқылы
өріліп жетеді. Өйткені, сұлулық ... ... ... өнер ... ... отырып, тіршілік жарасымын бұрмаламай, өз әл қадірінше дүние
құбылысын бар ... ... қаз ... ... ... – сурет сенімділігі дейтініміз осындай жауапкершіліктен
туған. Көріністік үлгіден аңғарылатын ... ... ... ... ... ... көрінгенімен, шын суреткер талантты ішкі әлем «жан-сарайы»
жалынында жарқыратып жеткізе білмек.
Адам игілікті дүние құбылыстарын өзара сабақтастырып жатқан ең ... ... ... ... өмір ... ол ... ең ... қарайды.
Өнер туындысында бейнелер жаратылыс негізі сезім арқылы қабылданатын
төңірегін қоршаған ... ... ... ... ... ... ... басты белгілері болып табылады. Суретші ұлан
ғайыр дүние шындығынан ойлантып, көңіл-күйіне қуат ... ... ... ... жеке бір ... көзін саралап алады да, азаматтық
ортақ мән мағына дарытады. Сезім байлығымен ... өнер ... ... ... туралы ұғым және оның тарихы
1.1 Бейнелеу өнері саласындағы кескіндеме өнерінің
даму тарихы.
Кескіндеме өнер ... ... зор, ... ... ... ... Ол ... дамуының таң шапағында, біздің тарихтан бұрынғы
ата-бабаларымыздың үңгірлерінде дүниеге келді. Сан ... ... ... ... ... ... ұмтылыстары өзгеріп
отырады, бір стильдің орнын екінші стиль басты, ... ... ... дами ... ... арасында кескіндеме суретшінің қырағы көзі
шалғанның бәрін мейілінше толық бере алса ... Сан ... ... бойы
ол табиғаттан үйреніп, дүниені қызғылықты ететіннің бәрін бейнелеудің
таңдай қақтыратын жаңа ... ... ... Оның ... ... бай бола ... Сызықтардың өте батыл жүргізілуі, бояулардың бай
үндестігі, жарық пен көлеңкенің батыл, күтпеген контрастары, ... ... ... ойлы ... және айқын логика,
қиялдың қызықты құбылмалылығы, осының бәрі ... өз ... ... ... ... ... ... маталардың асқан
әдемілерін, көз жанарының дымқылдануын, жас қыз ... ... ... ... ... ... түсетіндей етіп беру тіс қаққан кескіншілер
қиындық келтіре қоймайды. Кең жайылған емендердің ... ... жан ... ... ... ... да ... аспанды,
мөлдір – сұр тұманды және айлы түндердің тылсым, жұмбақ ... ... ... ... ... сан ... ... өнері көрсетіп бере
алады.
Ал ең ғажабы бұл ... Бар ... ... ... шапшаң, батыл
да нәзік қимылмен, келіп керілген кенеп бетіне ... бояу ... ... одан ... тірі адам көз ... Суретші оның жүзіндегі көзге
шалына қоймайтын ой нышандары мен құштарлықтары
таң ... ... ... бетіне түсірген және бір
мезгілде сендерге оның жан - ... ашып ... ... ... ... - ол ... жүректерді бір мәнді
ойды, бір күшті сезімде бірге соғуға ... ... Ол ... ... әсер
етеді, оның тілі халықаралық тіл. Оған аудармашылар қажет емес. ... ... өзі ... ... ... ... ... бірі - А.Пластов кескіндеме туралы
осылай шабыттана айтады.
Кескіндеме - бұл майлы бояулармен жасалған және пакет рамаға салынған,
біз музейлерде қызықтайтын картиналар ғана ... ... ... кең әрі
мейілінше сан алуан техниканы қамтиды, ... ... сулы ... ... ... салынған кескіндеме болады. Тіпті аздап
боялған суретке (пастель) ауысатын кескіндеме бар.
Мұның бәрі ... яғни ... та ... ) ... ... ... де ... Оның үлгілерін біз ғимараттардың
қабырғаларынан көреміз. Мұлдай ... ... ... әк ... ... және жаңа ... бетіне жиі жасалады. Мүлдем бояусыз
- ақ жасалатын өзінше ерекшелігі бар монументтік кескіндеме де бар. Бейне
түрлі материалдардың алуан ... ... ... ... ... ... «жарықтанатын» кескіндеме - шыныдан жасалған картинадан өтіп түрлі -
түсті жарық түсіретін кескіндеме де ... ... ... ... ... түрлі техникаларын қарастыруға
көшпестен бұрын түс танудың кейбір меселелерімен танысайық.
Кескіндеменің түсі. Гравюраға ... ... ... біз түс, ... ... сөз ... ... онда түс әлі де тапшы, оның ролі шектеулі
де шартты болатын. Кескіндемеге түс бәрін
айқындайды, мұнда ол ... ... ие ... және барлық күш-қуатымен
өркен жаяды.
Түс - кескіндеменің жаны. Шынында да реалистік кескіндеменің көркемдік
қүралдарының негізінен ... және ... ... ... ... Бірақ кескіндемедегі «түс» деп нені түсеміз. Бәлкім, ... ... ... боялғандығы болар. Бақсақ, олай емес,
басқаша, ... ... ... екен. Кескіндеме - біздің қайсы бір заттар
туралы білімдеріміз жөніндегі протоколдық есеп емес, осы білімдерге сәйкес
суретті боямалау ... ... ... оны ... ... ... ... көркем бере білу.
Біз шөптің жасыл, гүлдің қызыл, ал қардың ақ екенін тәжірибеден білеміз.
Біз картинада ... ... ... бояй ... ба? Бұл ... ... те, «жоқ» деп те жауап беруге болар еді. Жасыл шөпті ... іс ... ... немесе көк дерлік, немесе тіпті қызыл
дерлік ( мысалы, батып бара жатқан күн сәулесінде) болып ... ... ... ... бір ғана ақ ... ... қар ... әсер қалдырмай, жай
ақ дақ болып шығады. Мұның болатын ... ақ ... ... - ... ... көгілдір және күлгін реңктер болады. Мысалы:
В. Суриковтың «Бояр әйел Морозова» атты картинасында ... ... ... ... ... ... қарап көріңдер.
Егер заттардың «дәл өзіндей» түстерді көшірмесек, табиғаттың түстік сан
құбылмалылығын ... ... ... ... ... де ... ... түстердің өзара қатынастары шешеді. Заттың түсімен сәйкес келетін
бояуды таңдап алуға ... ... де ... ... ... ... қылқалам
ұстап затқа жақын келіп, таңдап алынған түсті, ол дәлме – дәл сәйкес келуі
үшін затпен салыстырып ... ... жоқ. ... ... түстердің
қоршауында заттың өзіне сәйкес келетін, дұрыс та дәлме – дәл түс ретінде
нанымды қабылданатындай ... ... ... алу ... ... ... ... емес, олардың түстік өзара байланысын
зерттейді. Ол қайсыбір заттардың бізге ... ... ... онша ... біршама басқаша сияқты болып көрінетін бояуларды пайдалануы
мүмкін. Бірақ ол осы бояулардың картинаның ішіндегі барлық ... ... ... бір ... ара ... ... етіп ... осы түстік қатынастарды дұрыс алу реалистік кескіндеменің ... ... ... ... ... түстің пайда болуына
жарық, қашықтық (ауа қабаты) және түстік орта, яғни түрліше ... ... ... шешуші ықпал жасайды. Мәселен, өте күшті жарық
жағдайында, мысалыға, жазғы ашық тал ... ... ... ... ... ... жоғалтады, ағарып түссізденеді. Бұлтты күндері немесе
көлеңкеде, керісінше, түстер өзінің қанықтылығына ие ... да ... ... ... ... ... көбірек қабылдайды. Кейде
жаңа айналыса ... ... мұны ... де ... ... ... тұрғанда ең ашық бояулармен салады, ал
көлеңкелердегіні күңгірттеу үшін суық ... ... ... ... ... - дейді Б.Иогансон, көлеңкелер мен
жартылай көлеңкелерде.
Жарықтан ... ... ... ... ауа ... әсер етеді. Бұл
жөнінде ауа перспективасы туралы ... ... ... ... ... ... сәулелермен заттар бір - біріне жіберетін
рефлекстерімен де анықталады. Бәрін де тесіп өтіп, ... ... ... де ... ... де кіші ... ... айқұш - ұйқыш айқасқан
ағымдары ерекше түстік ... ... ... ... ... ... бояулық үйлестірімдері бірыңғай, тұтас, жарасымды реттілікке
және өмірлік шынайылыққа ... ... оның ... ... кейпі кескіндемеде колорит деп атайды. Профессионал кескіндеменің
басты ... бірі ... және суық ... ... ... бір заттың жарық түсіп тұрған және ... ... ғана ... ... бірге жылы немесе суық түстік реңктерімен
де міндетті түрде ерекшеленеді - егер ... жылы ... ... ... жылы ... болады. Бірақ осы жалпы түстік дақтарда оларға қарама -
қарсы реңктер кейде қылаң ... ... ... бояу ... бояуға
ұқсамайтын, оған контрасты болуы тиіс.
Жылы және суық ... ... ... ... әуен ... ... ... - картинаның
жақын және алыс нүктелеріндегі ... ... ... ... ... ... ... пейзаж жанры және оның
ерекшеліктері
Өнердегі басты саланың бірі - пейзаж. Пейзаж ... өзі ... ... ... ... ... ... ұғымды береді. Өнер
саласында да пейзаж жеке жанр ... ... тек ... ... ... сол ... графика, керамика,
мүсін, бетіндегі рельефтерде т.б. кездеседі.
Пейзажды негізінен табиғатты ғана ... адам ... ... ... ... ... ... береді. Мұнда ескеретін
жағдай хайуанаттар дүниесі мен адамдар басты рольді атқармайды, керісінше
композициялық шешімді дұрыс ... ... ... ... ... ... ... деталь ретінде таңдап алынады. Бұл заңдылықты сақтамаған
жағдайда суретшінің картинасы басқа ... ... ... ... ... ... деңгейге жете алмайды.
Енді пейзаж өнері немесе дәлірек ... ... ... тарихына тоқталайықшы.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде, яғни неолит дәуірінің өзінде адамдар
табиғатты жан-жануарлар дүниесін бейнелейді. Мәселен Алжир ... ... ... ... ... тас ... кездестіруге болады.
Сонымен қатар бұл бейнелер тек жартасқа бейнеленіп қана қоймаған,
өзіндік композициялық шешімі бар, белгілі бір ... ... ... ... ... жазбалары ежелгі шығыста Крит жерінде,
яғни Египет жерінде кездестіруге болады. Онда ... ... ... XX ғ. Аңшы ... өмірлерінен көріністер, сол сияқты жабайы
мысық түқымдасының аң ... сәті ... ... (роспись)
кездестіруге болады. Сол сияқты б.э. XX ғ. Киоск ... ... ... ... ... табиғат суреттерін кездестіруге
болады.
Бұл аталған табиғат суреттерінің барлығы тек нобай немесе жоба ... ... орта ... ... ... ежелгі Икон жазуы орыс өнерінде
табиғат схематизациялық түрінде жазылған жалпы бұл пейзаж жанрынан апаратын
басбалдақтар ... - XXII ғ.ғ. ... ... ... ... бір ... ... немесе портретте тек фон қызметін ғана атқарады, оған
мысал атақты итальян суретшісі Леонардо да ... ... ... ... - ... Париж) айтуға болады.
Алғашқы пейзаждардың қалыптасуы, яғни белгі бере бастауы XI ғасырда
Қытай өнерінде байқалады.
Қытай ... ... ... ... өте поэтикалық нәзіктікпен
жазылған. Оған мысал Х-ғасырдағы Дунь-юанның жібек матаға тушьпен ... ... » деп ... ... өте келе ... ... шеберлерінің ықпалды жапон пейзаждарымен
араласып, өзіндік стиль құрады.
Жалпы өнерде пейзаждың өз ... ... ... Европадағы «Қайта
өрлеу» дәстүрінің үлкен маңызы болды.
Енді суретшілер картина жазғанда бір нәрседен қарап жазуға, сол сияқты
сызықтың перспективаға, кеңістікті ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында-ақ швецар суретшісі К.Вицаның ... (1444 ... ... ... ... ... ... және
кеңістікті көрсете білді. Бұл сол ғасырда үлкен жетістік еді.
Одан кейінгі суретшілердің кіші ... ... ... ... А.Дюрерде және А. Альтдо бірінші план өз ... ... ... алғашқы план картинада нақты талданып жазыла бастады.
Дәл осы уақытта, яғни қайта өрлеу дәуірінде итальян ... ... ... бөле ... суретшілері Тициан, Франческо, А.Матеньи, ... ... ... ... ... әуен бере ... көп ... архитектуралық орта дами бастады.
XXI ғасырдың ортасында П.Бейгеля табиғат адамзатпен ... ... ... өз ... ... ... алды және қол
жеткізді.
Оған мысал, суретшінің «Жыл мезгілдері», «Қар бетіндегі аңшы» ... де Вена өнер ... ... ... ... бола алады.
XXI ғасырда табиғатты бейнелеу нақты орнығып болып, пейзажды идеалды
түрде ... етек ... ... яғни жаңа ағым ... ... ... енді ... жаңа көзқараспен қарап, басты мақсатты
табиғат деп танып, картинада басты орында табиғат образ ретінде ... сол ... ... ... ... ... ... И. Пуссенің картиналарында ... және ... ... ... ажырағысыз бейнеленеді.
(Геркулес және Канус, 1949 ГМНН). Ал кейін барокко стиліндегі суретшілерде,
олардың пейзаждарына табиғаттың стихиялық күш қуаттары ... ... күн ... ... ... ауа ... ... өзгеруінде болып қалыптасты.
1.3 Бейнелеу өнеріндегі Қазақстан суретшілерінің кескіндеме жанры.
Қазақстан көркем өнерінің дамуының екінші кезеңінде 50 – ... оның ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты
дамыды. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... өзіне көбірек зер салу, соны бейнелеу ... 60 – ... ... ... бой ұру. ... ... тұрғысынан игеру, жаңа кейіпкерді іздеу Ал 70 – ... ... - бұл ... жаңа дамыған әрі кемелденген,
анағұрлым өте күрделі ... Бұл ... ...... ... бейнелеу, мәнерлер мен стильдердің, заманымыздың
көкейтесті проблемаларын әр қилы ... ... ... ... ... ... бастауы осында 1879 жылы келген орыс
суретшісі Н.Г. ... ... ... ... Ол жаңа ... өте
ыждағаттылықпен, кенепке, қағазға түсірумен болды.
Бірінші ұлттық қылқалам шебері, өз творчествосында таңқаларлықтай
тиянақты, табиғат және ... ... ... ... ... аңғал
тазалығын творчестволық өмірінің өн бойында кірпік түсірмей сақтаған Ә.
Қастеев те Глудовтың шәкірті болған.
Ә.Қастеев «сұлулықты» дүниенің ... ... ... деп ... мүмкін қадірінше дәлме – дәл бейнелеуге тиістімін деп есептеген.
Ал, суретшінің бейнелегіштік түйсігі арқылы үйлесімді үңірек түзеген
айрықша түстер ... әлем ... сан ... ғана ... ... қатар халық тұрмысының оптимистік өмір шендігін бейнелейді.
Ә. ... ... ... тән ... ол ... ... ... контурларды беруге, әр түстің өзіндік ерекшелігі бар,
формалары мейлінше жинақталған, композициялық ... бір ... ... ... мен ... эпикалық лирикалық жағы басым шығып
жатады. ... жоқ бұл ... ... оның ... қолданбалы өнер
шығармаларының жақын таныстығының төлімі, форманың мінсіздігін қапысыз
сезінушілік арқылы ... ... ... ... ... Н.Крутильников, Ф.Болкоев, В.Каптеров, М.
Гайдукевич келді.
Республикада ... ... ... ... әр ... мөлшерде үлес қосты.
В. Каптеровтың заттар мен қоршаған ортаны ... ... ... этюдтері күнделікті тіршіліктің көріністерін суреттеуде ... ... ... ... тартымды.
М. Гайдуковичтің акварельмен, тушьпен салған ... ... жоқ. ... дейінгі Алматы» деген шағын
суреттерінде ол қағаздың бояу түспеген, таза ... ақ ... ... сәуле
төгілген кеңістік ретінде пайдаланды. Қылқаламның ұшымен ептеп қана бояу
тек затты ғана емес, ... ... оған ... ... ... Оның ... - жәй бояудың ғана емес, байқағыш ... ... ... ... ... анағұрлым қызу творчестволық қарқын 30- жылдарда басталған
еді. Сан жағынан әлі өте аз болса да, таланттар өсіп жетілді. ... ... оқу ... ... білім алды. Осы кезде
Алматыға суретшілер Л.Гербановский, А. Заковрянин, А.Риттих, О. ... ... С. ... ... ... ... ... қалыптасқан
өз машығы, өз бет - бейнесі барды. Жаңадан келгендердің кәсіпқойлығы мәдени
ортаның қалыптасуына зор роль ... ... ... ... нобайларда және сезімшіл этюдтерде бейнеленеді.
Л. Гербановский ... ... қала ... өте әсерлі
суреттерін салады. Мюнхенде білім алған А.Риттих ... ... ... ... ... ... тән ... дәл
келтіреді.
Адамдардың құлашты кең сермеген қызметіне таң ... Ф. ... ... ... ... ... хрониктерше қызу беріліп
құштарлана салады. Н. Крутильниковтың назарын Алматы ... ... ... ... ... суретшілер әлі бір тұтас мектеп құра алған жоқ еді. Ондай
мектептің қалыптасып бет ... ... әлі көп ... ... Олардың
әр қайсысы көркемдік тәрбиенің шеңберінде талантының шама -шарқынша еңбек
етті.
Алайда, оларды біріктірген ... де бар- ды : ол ... жаңа ... өмір ... тартқан құбылысты зерттеу болатын.
Табиғатқа зейінмен үңіле қарап, оның ерекшеліктер анықтау, халықтың
тұрмыс - салтының, адамдардың мінезі мен бет- ... ... ... ... ... әсер ... неғұрлым дәл бейнелеуге
тырысу, ол кездегі көптеген еңбектерге тән басты қасиеттер еді.
Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ... Олардың ішінде кейбіреулері өз тағдырын Қазақстанмен өмір бойында
байланыстырды. Бұл жылдарда суретшілердің ... күш - ... ... бұқаралық түрлеріне жұмылдырылды.
Алайда, форма мен мазмұндық міндет атқарған күрделі шығармалар да
назардан тыс қалған жоқ. Бұл ... ... ... ... ... рухын түсірмей, сұлулықты сезгіш қабілетін сақтай
алатындығының айқын дәлелі.
А. Черкасский Алматыға келгенде қалыптасқан ... бар, ... ... ... енжар натура қуалаушылық атымен жоқ. Ол ... ... ... ... ала келді. Ол талай жылдар Алматы көркемсурет
училищесінде мұғалім болғандықтан, көптеген ... ... ... ... ... А. ... ... бояу стихиясының
мазмұндылығына имперсионалистерден басталатын ашық техникалық әдістің
эстетикалық мәнділігіне зор ... ... Оның ... ... ... ... ... өзінің эмоциялық - көркемдік «
даусының» бар үні мен ... ... ... ... ұқтырды.
Р. Вешкановтың акварельмен және пистельмен салынған ... жаңа ... ... ... ... Ол пейзаждар өмірдің
«кішкентай» қуаныштары мен әсемдігін бейнелеуге ықпалды әсер еткен ... ... ... жылы ... П. ... келді. Ол Ленинградтағы П.Филоновтың
мектебінен өткен болатын. Ол республиканың көркемдік өміріне мүлде жаңа леп
ала келді: кең тыныстылық, кәсіби ... пен ... ... жоғарғы
дәрежесін енгізді.
Пейзаждарда соғысқа дейінгі эпикалық ... ... ... ... қарапайым болмысын жырлаудың орнына оның бір
қалыптан екінші қалыпқа түсу сәтіне сүйсіну белең алды. ... ... ... ... беретін этюдпен әуестенушілік басталды.
50 жылдарда Қазақстан өнеріне Е. ... ... ... ... Оның
тушьпен және қаламмен салған әрбір суреті - ... әр ... ... ... ... ... даладағы шөптердің, сарқыраған
өзендері мен аласа бұталардың тілін, орман мен таудың тілін жақсы ... оны ұға ... Оны ... ... ... өсірілген бақтың гүлдері
қызықтырған жоқ. Ол тіпті ошағының әдемілігіне де таңдана алатын, қалың
шөптің арасынан ... ... да ... сезімін ақылмен шектей
отырып, кәдімгі қайыңның жайқалған бұтағына да сүйсінетін.
Еліміздің ... ... оқу ... көркемдік білім алған
жастардың келуімен байланысты 50-жылдардың ортасында ... жаңа ... ... мен ... ... ой ... жеке дара
мәнерінің әр алуандығына, сонымен бірге, Қазақстан ... ... ... іздестіруге септігін тигізді. Рас, бұл кезде
бейнелеу тілі жүйесін жасаудан гөрі, ұлттық ... ... күш ... қалай болған күнде де қазақ суретшісінің оның орыс, украин, өзбектен
өзгешелейтін тән әдіс - ... ... ... ... ... жылы ... С. Мәмбеев, Қ. Телжанов, Н.Нұрмағанбетов ... Қ. ... ... ... ... жас кескіндемешілер Қазақстанның
жетекші суретшілерінің қатарына қосылды.
Туған жерге көп жылдардан соң оралған, оларға оның ... ... ... ... ата ... арналған картиналар ыстық ілтипатпен
жазылған.
Н. ... ... таза ... ... ... ол ... көптігімен адам сезімінің қалтарыс- қатпарларын әсте ұмытпайды.
Әлемдік мәдениет аясында ... адам ... ... ... ... дәстүрлі тұрмыстың патриархалдық тазалығы өзінше
бір романтикалық, арман, табиғат тіршіліктің даналығымен және ізгілігімен
қызықтыратын қиял ... ... ... жанасу, өмірдің адамгершілік негіздері ... ... ... ... ... игілікті ықпалын
тигізді.
Ал, М. Кенбаевтың сіңірген ... ... ол ... дәстүрлі
нәрсенің сұлулығын көріп, соны жырлады.
Республика суретшілерінің жаңа кейіпкері мен жаңа форманы іздеген
әрекеті 60- ... ... ... одақ ... ... стиль» деп
аталған арнаға табиғи келіп қосылған болатын. Олар кез - ... ... ... ... деп түсіндіреді. Заттар мен құбылыстарда ең негізгісі
ғана алынады және оған оңай оқылатын бейнелеу ... ... ... проблема басқа. Оның кейіпкерлері нағыз
шеңберге сыймайды, өйткені суретшіні «адам мен дәстүр» проблемасынан ... мен ... ... көбірек тартады.
Адам мен табиғат арасындағы үйлесімділік – дәстүрлі халықтық ... Адам ... ... ол да ... ... ... ... болып көрінеді. Солай бола тұрса да, адам ... ... өз ... ... ... ... асқақ тұрады.
Суретшілердің шығармашылығының толғақты мәселелері, олардың өнер мен
өмір алдындағы жауапкершілік проблемалары толғантпай қоя алмайды. Көптеген
кескіндемешілер мен ... ... ... мән береді. И.Квачконың,
Ж.Шарденовтың, А.Дячкиннің, Э.Иристаевтың және басқалардың ... нақ ... ... ... ... ... ... көптеген суретшілер кәміл
жетілген форманы іздеу жолына түсті.
А. Дячкин ... ... ... И. Квачко гуаштың У.Әкішев,
С. Козлов, Б. Пак - акварельдердің, Е.Бисенбинов карандаштың бейнелегіштік
құдіретімен анықтап, бақылап ... ... ... жетістік
суретшінің практикалық ойын білдіреді.
Өнерге 70-жылдардың ... ... жас ... де дәл осы бағытта
қуаттанды. Оларды күрделі әлеуметтік проблемалардан қашқақтайды деп талай
рет кінәлады. Бірақ тау мен ... бала ... ... ... ... нақ осы ... өнердің алдында неғұрлым адал болып шықты.
Алайда, осыдан он жыл бұрынғы тақырыбы жеке адам ... ... ... ... пен адам ... өмір ... ... рухани
- эмоциялық дүниесі болды. Жас суретшілер барынша алдыңғы ... одан әрі ... ... олар бұл ... ... ... кейінгі жылдардың кескіндеме мен графикалық шығармаларындағы ескі
мен жаңаның белгілерін документальды - ... ... ... К.
Муллашевтың «Ақ шөл даласында» / Жер және замана, «Қазақстан» триптихынан
1977 ж./ полотносында шабытты - салтанатты әуенге ие ... ... ... ... бұл суретшілер
табиғаттың мәні мен міндетін басқаша түсінді.
Егер бұрын табиғат көрінісі картинасының ... ... ... ... енгізілсе, енді суретшілер табиғаттың алуан
түрлі формаларының сұлулығы мен пластикалық сезінуін көретін болды.
А. Ақанаевтің пейзаждарында ең ... ... өзі ... ... ... көрсетеді. М. Әбілқасымовтың лирикалық
пейзаждарында толқыған нәзік ... оның ... ... ... мен К.Дүйсенбаевтың жанрлық пейзаждарын адам мен табиғаттың
үйлесімді байланысын көреміз.
А. ... ... ... көріністерінің динамикалық
қақтығысы табиғатты өзгертуші адам ерлік істерін аңғартады. Көп ретте, жас
суретшілерге әлемнің ... мен ... ... жолы ... сөз ету үшін
«төл сөз» жеткіліксіз болады. ... олар ... - ... ... ... ... ... байланыстығын ояту үшін
символикалық және аллегориялық ... ... ... өзінің бастау байлығында, ежелгі халықтың түп негіздеріне ықылас
білдіруінде оның этнографиялық, одан кейін поэтикалық ... ... жаңа ... ... оны ... философиялық дәрежесіне көтерілді
деуге болады. Сахнаға шыға бастаған суретшілердің ... ... ... ... осы ... ... одан әрі ... халықтың
мінез - құлқы мен тарихы туралы ұғымды, терең түсінуге ... ... ... ... да ... пайымдайтын болар.
Қазақстан өнері үшін 70 жыл онша ұзақ мерзім емес, бірақ суретшілердің
небәрі ... ... ... ... ... ... ... өнерінің
өіне тән ерекше бейнесі бар деп айтуға мүмкіндік береді.
Міне бұдан біз Қазақстан кескіндеме өнері, сол ... осы ... өнер ... ... ... бет ... бар,
өзіндік стилі, көрерменге өз жұмысын жария етуге өзіндік ... ... ... ... Бұл ... басты салыстыратын нәрсе, Қазақстан
суретшілерінің басқа республика суретшілеріне қарағанда, өзіндік ұлттық
коллориттік ... бар деп ... ... ... ... Шығармашылық жұмыс «Бәйдібек батыр»
Ұлы бабамыз Бәйдібек ... ... өмір ... Оның ... ... қаласы. Ел халқына жайлау таңдау мақсатымен Қаратаудың ... ... ... ... тауы ... ... Жаз, қысы ел
малы осы өңірде бағылады. Бәйдібек жаз бойында ... ... ... елге ... ... Кейін хан болып жарияланады. Қожа Ахмет
Иасауидың Түркістандағы зиаратына жиі ... ... ... ... ... ... мешітінің имамы Мақтым Ағзам қожамен танысып, үйінде
болады. Оны ... пір ... ... ... Мақтым Ағзамның
басшылығымен әулие басында сойғызылып, халыққа ас-тамақ ... ... ...... ... ... қайыр-садақа
үлестіріп, бітір бергізеді. Бәйдібек әсіресе, Қожа Ахмет Иасауидың
ескерткіш – ... ... ... атсалысады. Ақсақ Темірмен
бірнеше мәрте кездесіп, оның ... ... ... ... ... ... жент және ... малдарын күмбез
құрылысшыларына, оған қолқабыс жасаған ... ... ... ... да, Ақсақ Темір оған өте өзгеше сыйлы көзқараста болды.
Түркістанға келген сайын Бәйдібектің ... жері – ... ... кең әулі- сарайы болды. ... ... ... ... ... ... ... білдірген адамның бірі. Жалғыз баласының жуық
арада әскерден қайтпауы, оның ... ... ... екі ... ... еді. Оларға Бәйдібек Қаратау төскейіне ... ... ... ... ... ... ... келісіп, кемпірі Зухраны,
немересі Нүриланы өзімен ... алып ... ... ... жақын
ағайыны Әли Мүтәліп қожаны қалдырады. Ұлы Әли Сыман ... ... ... беруді тапсырады. Таудың көкжасыл өңірі ... ... оның ... ... ... ... ... ұнап, көңілдері серпіліп қалады.
Мақтым Ағзам қаратау ... ... ... ... ... тұрғызылып,
мектеп ашады. Елдің балаларын жинап, сабақ ... ... ... арба ... ... Жас ... ... алдырып, оларды дәріс оқуға
ұмтылдырады. өзі сол аймақтағы қалың ... ... ... ... ... Бәйдібектің пірі, әрі ұстазы болды. Онымен бір ... ... Әр істі ... ... ... ... оның үй-ішімен тығыз
араласты. Бәйдібек те жасында көп оқыған, терең ... адам еді. ... ... ... көп ... ... ... құбылмалы көркі адам
санасындағы уақытша ойнақы көлеңке екенін түсінді. Ол ел балаларының оқып,
білім алуына ... ... ... ... ... ... ... даулы істерге төрелігі, ерекше қатты ұнады.
2 Кескіндеме өнерін сабақтан тыс үйірме ... ... ... ... бейнелеу өнері сабақтарында қолдану әдістері.
Бейнелеу өнері шығармаларында басты нәрсе олардың бейнеленгені ... нені ... ... біз енді ... Оның өзінде де егер әңгіме
кескіндеме, мүсін өнері және графика жөнінде, яғни әлденені ... ... ... ... отырса ғана. Ал декорациялық - қолданбалы
өнер туралы не ... ... ... көне ... ... әсем ... нені ... Сәулет өнерін қайтпекпіз? Ол мүлдем ... ... көп ... ... ... осы ... ... үшін « пластикалық өнер», «сымбатты өнер» терминдері қолданылды,
бірақ бұл да онша айқын, дәл ... ... ... ... ... ... ... біз де осы терминді пайдаланамыз.
Бейнелеу өнері алуан қырлы да алуан түрлі. Онда жүмыс істеудің методтары
мен техникасы ... ... ... ... бұрын оның
түрлерімен және жанрларымен танысқан жөн. XIX ... ... ... ... ... және ... ... басты бір түрі - графика (сурет,
гравюра, литография) қызметтік және қосалқы түрден ... жеке және ... ... ... ... ... жылдықта өнердің «дизайын» сияқты түрі
де өте айқын бейнесін тапты.
Кескіндеме - бейнелеу өнерінің неғұрлым бай әрі ... ... ... сан ... мол ... қолданылады. Суретшілер өнердің ұшы
қиырсыз осы саласынан көбіне өздері сүйген әуендер мен ... ... ... ... жазғанды ұнатады, екіншілері пейзаждарды,
үшіншілері ... ... ... ... ... ... ... өнерінің бұлай сақталуы
жанрларға бөліну деп аталады. Жанр сөзі француздың «түр» немесе «тек»
деген ... ... ... ... ... ... ... портрет және тақырыптық картина. Айта кету ... ... ... жанр ... ал ... жанрлық картиналар деп аталады.
Натюрморт өнердің дербес жанры ретінде XVII ғасырда Голландияда және
көрші ... ... ... ... ... ... онда ... пайдаланған адамдардың өмірін де, суретшіні ... ... алып ... бояулармен тығыз, қою салынған голланд натюрморттарында көбіне сан
алуан түрлі ... нан, ... ... аң - құстар, хрусталь
бокалдардағы немесе күңгірт сәуле ... ... ... ... ... ... ... рухани нәзік талап, талғам дейтіннің
иісін де білмейтін саудагер немесе қала ... ... ... ... ғана ... ... оның өмірінің басты қызығы да тамақ ... М. ... « ... гүлі» натюрмортының акварелі мүлдем
басқаша. ... тал әсем гүл ... ... ... тұр. Оның ... ... ... - суретші тек осы раушан гүлін ғана қызықтайды,
қалғанының бәрі оған маңызды емес. Бейне бір нәзік фарфордан ... ... ... бір ... ... ... гүлі ... сұлулық
жайындағы арманын кейіптейді. Осылайша натюрморттарда ... ... ... «өлі» табиғаттың мүлде алуан түрлі образдары ... ... жанр ... ... ... және ... ... елдерінде
(VII -X ғасырларда) ... ... ... ... ол XVII ... ... Италияда пайда болды, ал содан кейін
Голландияда ерекше жоғары дамыды. Орыс
өнерінде пейзаждың гүлденуі ХIХ ғасырдың соңына тұспа – тұс ... - ... ... және ... аса маңызды құралы, бүкіл
реалистік бейнелеу өнерінің түп қазығы. Барлық мамандықтағы суретшілерге:
графиктерге, кескіндемешілерге, ... ... ... өнер ... ... салуды игеру қажет. Кейде тіпті өзіне де
онша айқын емес алғашқы идеяларын суретші шапшаң да шамамен салынатын ... ... ... ... кейін ол қажетті бақылауларын этюд
суреттерге жинақтайды. Шығарманың болашақ композициясын ... ... ... ... ... аса ұлы суретшілерінің бірі бір мезгілде
әрі кескіндемеші, әрі ... әрі ... ... ... «сурет
сұңғаттың да , мүсіннің де, сәулет өнерінің де жоғарғы нүктесі, ... ... ... ... көзі мен ... ... болатын.
Сурет сала білу тек суретшіге қажет емес. Ол кез - келген кәсіптегі
маманға - ... ... ... ... ... Ал ... ... - оны көре білуге, яғни айналадағы дүниеге жеті көз ... ... ... ... ... ... білуге
үйрететін ең жақсы мектеп. Бейнелеу шеберлерінің ... ... ... көре білуді дамыту және көргендерін өз шығармаларында бере білу нақ
осы суреттен басталады.
Өзінің сипаты ... ... ... сан ... ... ... Бүл ... шимай- шатпақ болып көрінуі мүмкін, шиыршық атқан, тіпті қас -қағым
сәтте дерлік жасала ... ... ... ... тыс ... ... ... және сабақ жоспарын құру
Оқушылармен сабақтан тыс жүргізілетін тәрбие жұмыстары сабақтан тыс
немесе ... тыс ... деп ... Бұл ... ... сабақ үстінде
жүзеге асыратын тәрбие жұмысын толықтыра және ... ... ең ... ... мен ... ... ашудың қызығушылығы мен ынтасын
оятудың құрамы ретінде қызмет атқарады. Сабақтан тыс жұмыс кезінде ... және ... ... ... ... ... жасау барысында
оқушылардың эстетикалық тәрбиесі артады.
Тәбие жұмысы бірнеше бағыттар бойынша жүргізіледі. Оқушылардың оқудан
бос уақыттан барлық сынптан тыс жұмыстарды ... ... ... атамекен ұйымының басшылығымен өткізіледі. ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларменг оқудан тыс
жүргізілетін тәрбие жұмыстарының барыншаикөпшілігіне ... ... ... ... ... ... ... кештер, мерекелер
және үйірме жұмыстарына сәйкес еліміздіңс атақты адамдарымен ... тыс ... ... ... жаңа ... ... ... және қабілеттерін дамыта отырып, оқушылардың ой-өһрісін
кеңейтуге өз үлестерін қосатыны анық.
Оқушылардың бос ... ... ... ... керек.Үйірме
жұмыстары оқушылармен мектепте өткізілетін жұмыстар айырмасы - бұл ... ... тыс ... деп ... Ол ... тыс ... өткізіледі.
Оны мектепте оқушылардың бос уақытын ұйымдастыруға , ... ... және ... әр ... ... көп ... ... құштарлығын
оятуға көмектеседі.
Оқушылардың бос уақытын тиімді пайдалану үшін үйірме жұмыстары
оқушыларға әр ... ... кең ... ... ... ... арттыпрып қана қоймай, қимылдарын жаттықтырады, ... ... ... ... ... ... ... үйретеді.
Үйірме жұмысының міндеті жалпы және арнайы білімді ... ... ... ... ... ... дамуына ықпал жасау,
оқушыларды өздігінен жұмыс істеуге тәрбиелеу.
Оқушылардың сыныптан тыс ... ... оқу мен ... ... ... ... жеке қызығушылығын ескере отырып, мазмұнын және
формасын таңдап ... ... ... тыс ... жан-жақты қамтуы.
3. Әр түрлі сыныптан тыс жұмыстардағы қызықты істерді өткізугде
оқушылардың өз ... ... ... қадағалау және инициативасын
көтеру.
4. Сыныптан тыс жұмыстардың қоғамға пайдалы жақтарын қарастыру.
5. Барлық сыныптан тыс ... ... оқу ... ... тыс ... ... жетекшілер тақырып таңдауда шешім
қабылдауға көп ... ... ... ала ... ... бірге жетекші
олардың шығармашылық іс-әрекетін бағыттап отыруы керек, оларға бұйымның
жасалу жолдары үйрету қажет. Үйірме ... ... 72 -144 ... ... ... ... жағыдайында аптасына 1- рет ... тыс ... ... 2-рет жүргізіледі. Ал жоғарғы сынып
оқушыларымен 2-ші немесе 3-ші жылғы үйірмеде аптасына ... ... ... ... жұмыстарын жүргізуде әр топта 10 – 12 оқушы, ал
одан артық тілек ... ... ... ... топ ... ... тыс ... жұмыстарында оқушыларды қоғамға пайдалы еңбегіне
ерекше көңіл бөлу қажет. Оқушылар ... ... ... ... қатар жоғары сынып оқушыларын ғылыми ... ... ... ... Ол үшін олар ... өнері саласында әр
түрлі жанрларға баяндамалар жасап, ... ... ... орындаулары қажет.
Кескіндемеден үйірме жұмысының тақырыптық жоспары
Барлығы – 68 сағат.
Теориялық – 10 сағат
Практикалық – 58 сағат.
|№ | ... ... ... ... ... ... |тика|
| | | | |л. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ұғым. | | | ... ... ... ... |4 |1 |3 ... ... - әдісінде гипстен жасалған геометрия |8 |1 |7 |
| |лық ... ... ... | | | ... |Түс. ... ... қолдана отырып жай |10 |2 |8 |
| ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... |«Күз» тақырыбына композициялық жұмыс. |12 |2 |10 ... ... ... композициялық жұмыс. |22 |2 |20 ... ... ... ... ... |12 |2 |10 ... жұмысының күнтізбе жоспары
|№ | ... | | |
| ... ...... |Көрнекі |Пән ... |
| | ... ... |байланыс |
| |«Кескіндеме» туралы | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... |иллюстрация| |
| ... | ... |лар | |
| | | ... | | |
| | | ... | | ... ... - әдісінде |2 | | | |
| ... ... | |Бір ... | | |
| ... лық | ... | |
| ... ... | |ан оның ... ... |
| |натюрморт. | |пен ... |лар | |
| | | ... | | |
| | | ... | | ... |Түс. ... ... |2 | | | |
| ... отырып жай | |Суық түспен | | |
| ... ... | ... түстердің|Таблицалар | |
| ... | ... ... |
| | | | |лар | ... ... ... |2 | | | |
| ... зициялық жұмыс.| |Қолданатын |Кітаптар | |
| | | ... ... |
| | | ... |лар | ... |«Түркістан» тақырыбына| | | | |
| ... ... |2 ... ... |
| | | ... |лар | |
| | | ... үшін| | |
| | | ... беру | | ... ... | | | | |
| ... |2 ... | | |
| |лық ... | ... ... | |
| | | ... ... ... |
| | | ... |лар | ... ... сабақ ... ... ... : ... Ахмет Яссауи» кесенесі
Сабақтың мақсаты : Оқушыларды көне ... ... және ... ... ... рухани мұрасын қастерлеуге үйрету.
Кесенені кескіндеме арқылы ... ... ... арттыру.
Сабақ түрі : аралас (теориялық, практикалық)
Сабақтың көрнекілігі : Түркістан суреттері бар ... ... ... : Бояу ... ... ... ... қалам,
өшіргіш.
Сабақтың құрылымы :
1) Ұйымдастыру кезеңі.
2) Жаңа тақырыпты түсіндіру.
3) Практикалық жұмыс.
4) Жаңа ... ... ... ... ... ... ... тыныштық орнату;
б) Кезекшінің мәліметі бойынша оқушыларды түгелдеу;
в) Сабаққа дайындығын тексеру;
г) Үйірме сабағының тақырыбы мен мақсатын айту;
2. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
Оқушылардың ... ... мен ... ... ... денелермен тұрмыста қолданылатын заттарды бейнелеудегі
тәжірибелерін пайдалана отырып, кеңістіктегі заттарды ... ... ... және ауа перспективасын түсіндіру үшін түрлі ... ... ... ... кеңістікті қабылдау, байқау
қабілетін дамыту осы жағдаймен тығыз байланысты. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... қатыстыра
отырып, талдау жасаймыз. Мұнда картиналардағы көріністің гаризонт сызығына
байланысты орналасуына өлшемдер мен ... ... баса ... ... ... жаңа ... ... шығамын. Сондай-ақ тақта
бетіне бормен кесененің салыну жолдарын, кезеңдерін салып көрсетемін.
3. Практикалық ... осы ... ... өз ... ... ... Жұмысты
бастамас бұрын нобай жұмыстарын жасау ескертіледі. Сурет салғанда оқушылар
бір – бірінен ... ... ... ... ... бейнелеу
тапсырылады. Оқушылардың сызықтық, ауа перспективаларын ... ... ... ... ... Оқушылардың көрнекілікке қарап өзінің
шығармашылығын бейнелеуіне көмектесіп отырамын.
4. Жаңа ... ... ... ... үшін жұмыстарды жиып алып салыстырмалы түрде
бағалаймын. Жұмыстардың артықшылық, кемшіліктерін оқушыларға айтып өтемін.
Кемшіліктерді жою, болдырмау ... ... ... ... ... ... төмендетпеу үшін екілік
баға ... ... үйде осы ... ... ... ... бітіріп келуді тапсырамын.
Сабақтың нәтижесі жақсы болуы үшін тақырыптық сурет салу сабағының
тақырыбын күні ... ... ... ... ... ... болады.
Қорытынды.
Халық бұрынғы ғылым мен білімге қолы жетпесе де ... ... ... да білген.
Өздерінің тұрмысы мен мәдениетінде олар қолөнерді ... ... ... небір қыр - сырын, сан - ... ... ... ... ... ... біздің дәуірімізге жеткізе білген.
Халқымыздың сонау арғы кезеңдегі мәдени өміріне көз ... ... ... он ... өнер ... ... зергерлердің, сәулет
өнерлердің, қолөнер шеберлерінің, мыс, алтын, күміс сияқты металлдардан
қорытып, әсем бұйымдар мен елін ... ... үшін қару - ... сауыт
- сайман, ер - тұрман соққаны таңғажайып шежіре болып шертіледі. Олардың
көбінің ажары ... ... ... түскен өшпес мәдени
мұралары, кейінгі ұрпақтар өміріне өнегелі үлгі, ... ... ... ... өнер әр уақытта өз қоғамының мұң - мұқтажын өтеуші ғана емес, сол
қоғамның тәрбиелеуші және қозғаушы күші болып табылады.
Өнер ... салт - ... ... ... ... мәдени
қарым - қатынастарын қалыптастырушы ағын.
Көркемдік, әдемілік ұғымының өн бойына осы екі ... ... ... ... бас тартсаңыз екіншісі бәрібір жеке дара сұлулық сырын
жеткізе алмайды.
Өнер үлгілері эстетикалық ғажайып мұралар ... ... ... де
сұлулық түзуге, дүниені еркін, әдемілік заңдары ... ... ... заттың, жаратылыс құбылысының түр - түсі тұтас, кесек
көрінгенде ғана, оны жете тануға бел ... ... ... ... сезімталдық, сыршылдық кәнігі қасиетімен ... ... ... - ... ... ... Әр нәрсенің байыбын барлау, қабылдау
шамасы қашан да ... ... ... жан - ... ... бір сапалық қадір - қасиетіне қарай айқындалады.
Қарап отырсаңыз, табиғатқа қатынас ... өте ұзақ ... даму ... Дап - дайын күйінде көктен ешнәрсе түспейді. Болашақ ... де біз ... ... ... ... ... қорытқан барша
байлық, рухани үздік мұралар ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі мейлінше кеңейген, келер күндер құндағынан күлім қағып,
жан иесі мен ... ... ... ... ... ... қарай
жаңғыра берер өнер салтанаты болады деп қана ұғамыз.
Табиғатқа мәңгілік бақыт дамыту, ... ... ... ... өзін ... жер - ... билейтін адам құдіретін
әйгілеу,- міне, адамзат ұрпағының жалпы жарық дүниемен қатынасы арқылы
ашылатын, о, ... желі ... ... ... әдебиеттер
1. Тарақты Аселеу «Көшпенділер тарихы» Алматы ... ... ... ... Қазақстан» Республика суретшілерінің шығармаларында Алматы Өнер
1983ж.
3. Ә.Қастеев. ... ... ... Ө. ... ... ... мәдениеті. Алматы. 1977ж.
5. Е. Жиенбаев зергерлік өнерінің әліппесі. Шымкент. 1994ж.
6. Б. Зауырбекова. Альбом. 1990ж.
7. Қазақ ССР Қысқаша Энциклопедиясы 4-том Алматы. ... Ә. ... ... ... ... ... 1-2 том ... Өнер 1987ж.
9. С. Төленбаев. Ою салуға үйрене біл Алматы. ... ... ... ... ... М. ... ... одежда. А. Жалын. 1976ж.
12.Н. Қастеев. Альбом. 1976ж.
13.С. ... ... ... ... ... А. Өнер ... А.Х. ... Древняя культура Центрального Казахстана. Алматы. 1966ж.
15. А. Маргулан., Т.Басенов Архитектура ... ... ... ... ... бейнелеу өнері» Алматы. Өнер. 1990ж.
17. Ералин Қ., ... Ж. ... ... ... шеберлері» Алматы
«М-Талант фирмасы» 1997ж.
18.Шипанов А.С. «Әуесқой жас суретшілермен мүсіншілерге» Алматы «Мектеп»
1989ж.
19. Е.Шорохов ... ... ... ... Е. ... ... түсі ... Алматы 1981ж.
21. Ералин Қ., Тастемиров К., «Бейнелеу өнері сабақтарында оқушылардың
кеңістік туралы түсінігін ... ... Н.Н. ... ... ИЗО в ... ... ... кесенесі
Қазақстан – көне мәдениет өлкесі болғандықтан, ерте замандардан –
ақ оны мекен етушілер мал ... егін ... ... ... ... мол ... ... қалыптастырды. Біздің заманымызға дейін
сақталған обалар мен қала орындары, қорғаныстық бекіністер, ... ... ... ... ... көне ... ... ескерткіштері болып
табылады. Бұлардың арасынан орта ғасырлық ... ... ... жоқ
туындысы – Қожа Ахмет Яссауи кесенесі айрықша көзге түседі. Ол ХIV ... ... ... ... ... Шаһар... Қазақ жерін
Шыңғысхан жаулап алған ХII ғасырда Отырар қырғыны кезінде Яссы ... ... ... аты ... ... ол ... бұл қала ірге
көтермеген, тым шағын ... ... ... қаланың өсіп, келе – келе даңқының жайылуына себепкер
болған тарихи ... ... ... (Сайрам) дүниеге келіп, сол қалада
балалық, жастық шағын өткізген.
Түркі әлемінде ... ... із ... түркі халықтарының әулиесі
данышпан ақын Қожа Ахмет Яссауидың тарихтан алар орны ... Оның ... ... ... ретінде ислам дінінің жайылуындағы түркі тілінің
өркендеуіндегі ерен ... ... ... ... пен қайрымдылық
сияқты бүгінгі таңда да маңызын жоғалтпаған ... ... ... ... ... ... мен хикметтері кеңінен танылған.
Ол өз ілімін уағыздау үшін ... Яссы ... ... ... Ол ... ... болып, осы жерге жерленген. Оның бейіті ХII
ғасырдың ... жұрт ... ... ... айналған. ХIY ғысырдың
соңында Әмір Темір ескерткіш кесене салдырғаннан соң, ол ... ... ... ... ... ... Яссауи кесенесі
ортағасырлықҚазақстанның ең алып, тарихи – ... ... ең ... құрылыстың бойынан бүкіл өткен ғасырлардың сәулет ... ... ... ... және ол ... ... ... қол жеткен табыстардың көпшілігін өз ... ... бірі ... ... Ахмет Яссауи Сайрам шаһарында біздің дәуіріміздің 1103 жылында
дүниеге келді. Әкесі – Ифтихар баласы Махмұдтың ұлы ... сол ... ... ... ...... ... да бейіті осы қалада.
Ахметтің тұңғыш рухани ұстазы, әрі тәрбиешісі ... ... ... ... Өз ... Қожа ... ... адамдарды ізгілікті болуға,
ақылгөй ұстаздың ... аяқ асты ... ... Аңызға қарағанда Қожа
Ахмет Яссауи Мұхамедті аза тұту белгісі ретінде қалған ... өзі ... ... ... ... жер асты ... өткізіпті. Мұнда тек
оның үй іші ғана емес, ... ... ілім алып ... ... шәкірттері
де болады.
Ол 1166 – (67) жылдардың бірінде дүние салған оны халықтың аса
көп ... ... ... ... ... кесенеге жерлейді. Кейін бұл
кесене ... ... ету ... ... Қожа ... Яссауи
кесенесінің “қасиетті орын” ретінде атағы ... ... ХIV ... ... жылдарында – ақ моңғол шапқыншылығы қатты күйретіп
кеткен, байтақ Сыр өңірінің ... ... ... Сыр ... ... Түркістан қаласының гүлдене бастауы ықпал етті.
Бүгінде Түркістандағы Қожа ... ... ұлы ... ... ... ... әлемінің сиынатын ең маңызды жеріне айналып, шығыстың
орта ғасырлық сәулет өнерінің үздік үлгілерінің бірі ... ... ... ... ... және ... саласындағы жетістіктерді жинаған ерекше
ғимарат болып табылады.
Түркиядан 1993 жылы мемлекет аралық келісім бойынша ... ... ... ... кесенені қалпына келтіру жұмыстарына ... ... ... ... ... жоғарыда аталған фирманың
президенті Жамал Каракуш мырза: Түркістанда туғанға ғана ... ... да ... ... Осында үш жыл тұрған өмірімді мақтан ... Қожа ... ... ... өз ... қалдыруым мен үшін
өлшеусіз бақыт деп білемін – дейді.
Сондықтан болар ... ... ... ... осы ... Түркістан
шаһарындағы «Қожа Ахмет Яссауи» кесенесін ... ... ... алып оның көз ... ... ... ... тұрмыс –
тіршілігін, қазақ халқының мәдениетін ... ... Мен ... ... деген асқан ыстық сезіміммен, махаббатымды көрсеткім келді.
Біз енді жұмыстың жазылу барысы ондағы таңдап ... ... және ... ... ... ... яғни басты мәселе кесенені
оны қоршаған ортаны жазу кезеңдеріне келетін болсақ ... ... ... ... кезеңдегі жаттығу жұмыстарын
жүргізуіміз керек, бұл шартты заңдылық. Біз ... ... ... айналысқанымыз жөн мұның бізге берері көп, қол жаттықтыруымен
қатар пейзаждық композициялық ... ... ... Ол үшін ... сурет салуға арналған альбом, қаламсап, қылқалам т.б. қажетті құрал
... ... ... айналасынан түрлі көріністе ізденіс жұмыстарын
жасауға шығамыз.
Одан кейінгі біздің өтетін кезеңіміз нобайларды ... бір ... ... ... Содан соң 30мм х 40мм өлшемдегі қағаздың
ортасын қиып тастап (А.Дюрер методы) рамка ретінде даярлаймыз. Бұл ... ұшан – ... ... ... ... енді ... ... суретшілерге
өте тиімді әдіс. Сол ... ... ... өзімізге ұнайтын,
сюжеттік көрінісін көз алдымызға қойып ... ... ... ... ... ... бұл рамка жасалатын жұмыстың ... ... ... және ... сюжетіне тепе – теңдікте болуына
септігін тигізеді. Келесі кезеңде бізге ... ... ... кесене
көрінісін қағаз бетіне қарындашпен «контур» ретінде түсіреміз. Содан кейін
қағаз бетін қылқаламның көмегімен сулап, ... ... Бұл суды ... жүргізудегі мақсат «акварель» бояуымыздың қағаз бетіне дұрыс ... ... ... ... ең ... ... ... бояуды
жүргіземіз. Мұнда ескеретін жағыдай, салып жатқан кесененің қараңғы жерінен
бірте – ... ... ... ауысамыз.
Жұмыстың бастапқы кезінде біз ірі көлемдерінен ... ... ... ... ... біз ... ... көңіл бөле
бастаймыз. Сол сияқты жұмыстың бірінші, екінші, үшінші пландардың өзіндік
заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... ... әр
уақытта нақты, шартты, кішкене бөлшектеріне дейін көңіл бөлген абзалырақ.
Картинаның екінші, ... ... рет – ... ... етіп ... ... ... Мұнда көп кездесетін қателік «көкжиек»
сызығының дұрыс орындалмауынан ... Мұны ... ... әр уақыт бақылап
отыруымыз керек.
Жалпы алғанда, жазып жатқан картинамыздың композициялық шешімімен
қатар оның көкжиек сызығы 1- ші, 2-ші, 3-ші ... өз ... ... бір – бірімен ажырағысыз байланысты және бір – бірімен ықпал
етуі керек.
Менің орындаған ... ... ... ... Яссауи» кесенесі
өлшем бірлігі 120см х 90см «кенеп» (холст) бетіне майлы бояумен орындалған.
Жалпы жұмыстың барысы жайлы айтар болсам, ... ... ... жанрына
жатады, жоғарыда аталып өткендей бірнеше ... ... ... ... ... егемендігімізді алғалы бері, жаңа буын
суретшілеріміздің қатарынан «Қожа Ахмет Яссауи» ... ... ... ... ... Ұлы ... кесенесі жазылған әрбір
картиналарынан түрлі ерекшеліктерді байқауға болады. Сол себептен менің де
осы ... ... ... ... ... көрсете білдім деп
ойлаймын сонымен қатар келешек өскелең ұрпаққа тигізер әсері молынан
болады деген ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту46 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Кіші мектеп жасындағы оқыушыларға берілетін сабақтан тыс тәрбие процесі40 бет
Сабақтан тыс жұмыс түрлері19 бет
Сынып жетекшінің жалпы қызметі30 бет
Сынып жетекшісінің оқу – тәрбие процесіндегі басты қызметі27 бет
Химиядан сыныптан тыс жұмыстар45 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Арифметика және алгебраға тиісті үйірме жұмыстары58 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь