Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын дамыту және сөз мәдениетін қалыптастырудың жолдары

Мазмұны

Кіріспе

1.Тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамытудың теориялық негізі.
1.1 Сөз,сөйлеу және сөздік қор ұғымдарына сипаттама.
1.2 Оқыту процесіндегі дұрыс сөйлеуді қалыптастырудың педагогикалық мәселелері.

2. Тарау. Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын дамыту және сөз мәдениетін қалыптастырудың жолдары.
2.1 Бастауыш сынып оқулықтарының балалардың сөздік қорын байытудағы орны.
2.2Сөз мәдениеті – мұғалім шығармашылық еңбегі (мұғалімнің дұрыс сөйлеуге үйретудегі оқыту қызметі ).

3. Қорытынды.
Кіріспе.

Зерттеудің көкейкестілігі: Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы мақсат – саналы ұрпақ тәрбиелеу. Болашақ ұрпақ қоғам иесі. Сол келешек қоғам иелерін
жан – жақты жетілген, ақыл парасаты мол мәдени – ғылыми өресі озық азамат етіп тәрбиелеу біздің де қоғам алдындағы борышымыз.
Оқушының ой - өрісінің, сана – сезімінің жан – жақты дамуы бастауыш сыныптан басталады. Бастауыш сыныпта оқушылардың тіл орамдылығын арттырып, өмірге көзқарасын қалыптастырса, ой өрісін кеңейтіп, сөздік қорын байытады. Балаларды жақсыға үйретіп, жаманнан жиренуге тәрбиелейді. Біздің жарқын болшағымыз - өскелең жас ұрпақтың біліктілігімен байланысты. Жас ұрпақ - өркениетті тәрбие шуағына шомылса ғана, білім нәрімен сусындаса ғана мемлекетіміздің көсегесі көгереді, егеменді ел баянды болады. Тәуелсіз ел тірегі – білімді ұрпақ екені ақиқат.
Қазақстан Республикасың президенті Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты жолдауының он жетінші бағытында: бүкіл еліміз бойынша әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметін көрсетуге қол жеткізуіміз үшін оқытудың әр оқушының білімі мен қабілет деңгейінің тиімділігін бағалаудың біртұтас жүйесін жасау керек», -деп көрсетті.
Қазақстан Республикасы Заңының 4 – тараудың 16 – бабын қарастырып өтсек.
Бастауыш білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдармалары баланың жеке қабілеттерін оқу ісіндегі оң талпынысы мен алғырлығын; негізгі мектептің білім беру бағдарламаларын кеңінен меңгерту үшін оқудың,
жазудың, есептеудің, тілдік қатынастың, шығармашылық тұрғыдан
өзін - өзі көрсетудің, мінез – құлық мәдениетінің берік дағдыларын дамытуға бағытталған.
Бастауыш білім берудің жалпы білім беретін оқу бағдарламасын игеру мерзімі – 4 – жыл.
Білім және ғылым минстрлігі « Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейін білім беруді дамыту тұжырымдамасы » жобасын әзірлеп, талқылауға ұсынылды.
Отандық бұқаралық ақпарат құралдары жетекшілерімен кездесуде, Н.Ә. Назарбаев « Шешімін күткен мәселелердің қордаланып қалғаны да осы жер... орта және жоғары білім берудегі реформаларды жеріне жеткізу керек » деп атап көрсеткен еді.
Білім беру жүйесіне енгізілетін түбегейлі жаңалық – ол 12 жылдық орта білім беру жүйесіне көшумен бірге, орта білім берудің III сатысында, яғни 11–12 сыныптарда бейіндік оқыту мен техникалық және кәсіптік білім беру.
Осы екі бағыттың қайсысында оқығанымен, оқушыларға 12 жылдық оқу бағдарламасы деңгейінде білім беріледі және жобада көрсетілгендей « орта білімнің білім беру бағдарламаларын меңгеру оқушыларды қорытынды мемлекеттік аттестаттаумен – Бірыңғай ұлттық тестілеумен аяқталады.
Орта білім алу міндеттілігі, яғни 12 жылдық білім беру бағдарламасына сәйкес білім алу міндеттілігі еліміздің Конституциясының 30 – бабына
сәйкес келеді.
Бүгінгі таңда Қазақстанға дамыған шет елдердің орта білім беру жүйесінің моделі неғұрлым тиімді болады деп ойлаймыз. Қазақстанда міндетті орта білім екі сатымен (бастауыш және орта – 10 сынып) шектелуі тиіс, ал 11 және 12 сыныптар жоғары оқу орындарында іргелі білім алуға
негіз болатын арнайы пәндерден дәріс беретін жоғары орта білім сатысына айналғаны жөн деп есептейміз.
Қоғам сұранысынан туындап отырған осындай талапқа сәйкес оқушының ой-өрісін дамытып, алған білімдерін өз тәжірибесінде жаңа жағдайларда қолдану біліктілігін, ізденімпаз, шығармашыл тұлға қалыптастырудың бірден-бір жолы 12 жылдық білім беруге көшу екенін әлемдік тәжірибе дәлелдеп отыр.
2004 жылы жоғарыда көрсетілген мақсаттарға негізделген 12 жылдық орта білім берудің мемлекеттік стандарты жарық көрді. 12 жылдық білім берудің ең негізі бастауыш буыннан басталады. 12 жылдық мектепке көшу білім беру процесін технологиялық деңгейге ауыстыруды көздейді. Бұл ретте жеке тұлғаға бағдарланған білім беру технологиялары, «ынтымақтастықта оқыту», жобалар әдісі, оқытудың әр деңгейлі топтың және қосарлы нысандары, шығармашылық «бойлау», сабақтарды эвристикалық жүргізу әдістері сияқты мектеп оқушыларының жас және жеке психологиялық ерекшеліктерін ескеретін оқытудың нәтижелі нысандары мен әдістері пайдаланылуы тиіс.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш мектепте ана тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың сөздік қорын, сөз мәдениетін қалыптастыруда оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін ашып көрсету;
Зерттеу обьектісі: Бастауыш сыныптағы оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні:
Зерттеу міндеттері: зерттеудің мәселесі, нысанасы, пәні және мақсатына сәйкес зерттеудің мынадай міндеттері таңдап алынды:
1. Бастауыш сынып оқушыларының сөзік қорын, сөз мәдениетін қалыптастырудағы теориялық білімдер мен педагогикалық еңбектерге тоқталып, шолу жасау.
2. 2-сыныптың ана тілі сабағында оқушылардың сөздік қорын, сөз мәдениетін дамытып, қалыптастырудың тиімді жолдарын құру.
3. Бастауыш сынып оқулықтарының балалардың сөздік қорын байытудағы маңызын ашып, ұсынылған бағыттарды практикалық қолдана білу.
Зерттеу базасы: Тәжірибелік-эксперимент жұмысы Ордабасы ауданы, «Көкбұлақ» орта мектебінде өткізілді.
Диплом жұмысының құрылымы: Диплом жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен тұрады.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1.Тарау. Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамытудың теориялық негізі.
1.1 ... және ... қор ... ... ... процесіндегі дұрыс сөйлеуді ... ... ... ... ... ... сөздік қорын дамыту және сөз
мәдениетін ... ... ... ... ... ... ... қорын байытудағы орны.
2.2Сөз мәдениеті – мұғалім шығармашылық еңбегі (мұғалімнің дұрыс сөйлеуге
үйретудегі ... ... ... ... ... Қай ... болмасын адамзат алдында
тұратын ұлы мақсат – ... ... ... ... ... ... иесі. Сол
келешек қоғам иелерін
жан – жақты жетілген, ақыл ... мол ...... ... озық ... ... біздің де қоғам алдындағы борышымыз.
Оқушының ой - ... сана – ... жан – ... ... ... ... Бастауыш сыныпта оқушылардың тіл орамдылығын ... ... ... ой өрісін кеңейтіп, сөздік қорын байытады.
Балаларды жақсыға үйретіп, жаманнан жиренуге тәрбиелейді. Біздің ... - ... жас ... ... ... Жас ... -
өркениетті тәрбие шуағына шомылса ғана, ... ... ... ... ... ... егеменді ел баянды болады. Тәуелсіз ел
тірегі – білімді ұрпақ екені ақиқат.
Қазақстан Республикасың президенті ... ... ... Жаңа
Қазақстан» атты жолдауының он жетінші бағытында: бүкіл ... ... ... ... ... білім беру қызметін көрсетуге қол
жеткізуіміз үшін оқытудың әр оқушының ... мен ... ... ... біртұтас жүйесін жасау керек», -деп көрсетті.
Қазақстан Республикасы Заңының 4 – ... 16 – ... ... ... ... ... ... беретін оқу бағдармалары баланың
жеке қабілеттерін оқу ісіндегі оң ... мен ... ... білім беру бағдарламаларын кеңінен меңгерту үшін оқудың,
жазудың, есептеудің, тілдік қатынастың, шығармашылық тұрғыдан
өзін - өзі көрсетудің, мінез – құлық ... ... ... ... ... ... жалпы білім беретін оқу бағдарламасын игеру
мерзімі – 4 – ... және ... ... « ... Республикасының 2015 жылға
дейін білім беруді дамыту тұжырымдамасы » ... ... ... ... ... құралдары жетекшілерімен кездесуде, Н.Ә.
Назарбаев « Шешімін күткен мәселелердің қордаланып ... да осы ... және ... ... берудегі реформаларды жеріне жеткізу керек » деп
атап көрсеткен еді.
Білім беру жүйесіне енгізілетін түбегейлі жаңалық – ол 12 ... ... беру ... ... бірге, орта білім берудің III сатысында, яғни
11–12 сыныптарда бейіндік оқыту мен техникалық және ... ... ... екі бағыттың қайсысында оқығанымен, оқушыларға 12 ... ... ... білім беріледі және жобада көрсетілгендей « орта
білімнің ... беру ... ... ... ... ...... ұлттық тестілеумен аяқталады.
Орта білім алу міндеттілігі, яғни 12 жылдық білім беру ... ... алу ... ... ... 30 – ... ... таңда Қазақстанға дамыған шет ... орта ... ... ... ... тиімді болады деп ойлаймыз. Қазақстанда міндетті
орта білім екі сатымен (бастауыш және орта – 10 сынып) шектелуі тиіс, ал ... 12 ... ... оқу ... ... ... алуға
негіз болатын арнайы пәндерден дәріс беретін жоғары орта ... ... жөн деп ... ... туындап отырған осындай талапқа сәйкес оқушының ой-
өрісін дамытып, алған білімдерін өз тәжірибесінде жаңа жағдайларда қолдану
біліктілігін, ізденімпаз, шығармашыл ... ... ... жолы
12 жылдық білім беруге көшу екенін әлемдік тәжірибе дәлелдеп отыр.
2004 жылы жоғарыда көрсетілген мақсаттарға негізделген 12 жылдық ... ... ... ... ... көрді. 12 жылдық білім берудің
ең негізі бастауыш буыннан басталады. 12 жылдық мектепке көшу ... ... ... ... ... ... Бұл ретте жеке тұлғаға
бағдарланған білім беру технологиялары, «ынтымақтастықта оқыту», жобалар
әдісі, оқытудың әр деңгейлі ... және ... ... ... ... эвристикалық жүргізу әдістері ... ... жас және жеке ... ... ... оқытудың
нәтижелі нысандары мен әдістері пайдаланылуы тиіс.
Зерттеу мақсаты: ... ... ана тілі ... ... барысында
оқушылардың сөздік қорын, сөз мәдениетін қалыптастыруда оқытудың тиімді
әдіс-тәсілдерін ашып ... ... ... сыныптағы оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні:
Зерттеу міндеттері: зерттеудің мәселесі, ... пәні және ... ... мынадай міндеттері таңдап алынды:
1. Бастауыш сынып ... ... ... сөз ... теориялық білімдер мен педагогикалық еңбектерге
тоқталып, шолу жасау.
2. 2-сыныптың ана тілі сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... тиімді жолдарын құру.
3. Бастауыш сынып оқулықтарының балалардың сөздік қорын байытудағы
маңызын ашып, ұсынылған бағыттарды практикалық қолдана білу.
Зерттеу базасы: Тәжірибелік-эксперимент ... ... ... орта ... өткізілді.
Диплом жұмысының құрылымы: Диплом жұмысы кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен тұрады.
1.Тарау. ... ... ... ... ... ... негізі.
Қазақ мектептеріндегі оқытылатын ғылым негіздері ана тілі арқылы
жүргізіліп, оқушының дүниетанымын, ой-өрісін, тіл ... ... ... ... дамыту қазақ тілінің қалыптасқан заңдылықтары арқылы
жүзеге асырылады.Сондықтан бастауыш сыныптарда ана тілінің ... ... ... тіл нормаларында еркін ... ... жаза ... ... ... ... – тіл ... сайып келгенде ой дамыту.
Тіл дамыту – ана тілі ... аса ... да ... ... Оның ... ... себебі бала тілін дамыту міндетін жүзеге
асырушы мектепте жүргізілетін ... ... тілі мен ана ... ғана
байланысты болмай, оның сөйлеу әрекетіне де тәуелді.
Бастауыш сыныптарда жүргізілетін тіл ... ...... ... меңгертуге, тілге деген икемділігі мен ... ... ... ... мен ... ... ... мазмұны жайындағы ілім. Жалпы әдістеме ғылымның бір саласы.
Басқа ғылымдар сияқты тіл ... ... де ... ... ... ... дамиды. Тіл ұстартудың ғылыми негіздері – тіл
білімі, әдебиет және психология. Өйткені тіл - ... ... ... ол ... ... үшін ... Қай тілдің болмасын ... және ... ... ... ... Мұны ... ... Ал сөйлеу – психикалық құбылыс. Ол - әр ... ... тән ... ... ... шындықты осы адамның субъективті
түрде бейнелеп, оған индивидтің көзқарасын білдіреді. Яғни адам ... ... ... ... сөйлеу – психо-логияның зерттеу
объектісі болып ... ... бола ... да, күні ... ... тіл ... жұмыстарын психологиялық ғылымнан оқшау ... ... ... ... ... әдістеме ғылымынсыз-ақ өркендеп,
өмір сүре береді, алайда әдістеме ғылымы психолгиясыз дамып, ... ... ... ... ... ғылыми пән болуы үшін, ол психологиялық негізге
сүйенуі қажет ... іс ... ... ... ... тіл дамыту енді ғана қалыптасып келеді. Оның
маңызы, ... ... ... ... ... ... ... байланыстырып сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын жұмыс
түрлері, ... т.б. ... ...... қоғамында қатынас, сөйлесіп пікір алысудың ... ... ... ... Тіл мен ... өзара тығыз байланысты,
біріншіден, тілсіз ешбір ... өмір сүре ... ... ұлт ... ... ... ... өмір сүруінің қажетті шарты. Екіншіден, тіл қоғам бар
жерде ғана өмір сүреді. Қоғам – тілдің өмір ... ... ... ... тіл ... ... ... тілдің дамып, өркендеуіне қоғам да
соншалықты қажет.
Тіл – тірі ... Онда ... ... бойы ... ... даналығы бар. Сананың аздығы мен көптігіне ... ... ... ... асыл ... мен әсем жан дүниесін, барша жақсылық атаулыға
құрметін , ... ... ... ... ... ... Тіл ... жасаушы халықтың тарихы, шежіресі, бүкіл өмірінің жаңғырығы мен ізгі
арманы мен ... ... ... мен ... ... ... ... үні
естіліп тұрады.
Ана тілі, бүкіл ... ... ... және ... ... ... ... ғылым негіздерінен жан жақты білім мен дағды
беретін, сауатты жазу мен мәдениетті сөйлеуге төселдіріп, тіл ... де осы ... тілі пәні ... ... ... ... ... меңгерту үшін ғана
жүргізілмейді, сонымен бірге, логикалық ойлауды дамыту үшін де қажетті
құрал. Өйткені сөз ... ... ... логикасымен байланысты. Өз
заманында «Логикалық ойлау – логикалық сөйлеудің негізі, ал мұны ... ... ... тіл ұстазы дамытуға тиіс», - деп көрсеткен ... К.Д. ... қолы ... қазақ халқының болашаққа артқан үміті, сенімі
осы қазіргі мектепте отырған, келешекте отыратын жаз жеткіншектерімізде.
Тіліміз ғана ... ... ... болып сақталып қалуымыздың өзі ... ана ... ... ... байланысты. Енді бұл мәселеде
жетпіс жылдай танытқан енжарлығымыздан таймасақ, белсенділік ... ... ... ... ... ... сондықтан саналы ересек ұрпаққа ұлы жауапкершілік жүктелмек, ...... әр ... сан ... бойы ... ... ұлы
қазына ана тілін көздің қарашығындай сақтап, кіршіксіз күйде келешек аманат
етіп тапсыру. Сол арқылы жеткіншегіне туған ... ... ... ... ... ... ісң жаңа ... келе жатыр...XX
ғасырға дейін түріктің тілін аздырмай асыл ... алып ... ... ... мен ... ... тиісті. Атаның аздырмай берген асыл
мүлкін қолына алып, быт-шытын шығарсақ, ол ұнамды іс ... деп ... осы ... ... ... аса ... ... – педагог
А.Байтұрсынов.
Тіл – рухани байлықтың ... ... ... ... ... ... ... Тілін меңгерген адам – сара жолын
сараптап, игерген адам.
Тілді ... ... ақ ... ... бесік жырымен тербетіліп,
өмір сатысымен нықталады. Өткен кезең мәдениетінің тұңғиығына бойлап, оның
ішкі мазмұнын түсінуге тырысу ... ... ... ... тілі – аса бай тіл. ... тілінің тазалығы жайында француз ғалымы
А.Жарри дн ... « ... тілі ... ... ... ... ... (Жарри де Манси « История древних и ... ... наук ... искуства Москва, 1832. 104-105 стр), - десе, В.В. Радлов « Зигро»
журналының ... ... 70 ... жарық көрген « ... ... ... « ... тілі ... да шешен, ойнақы
да, өткір, сұрақ-жауаптарға оңтайлы, кейде тіпті таңқаларлық түрде тапқыр
және бәрі де, ... ... ... өзі де тілін жетік меңгерген,
мұндай жағдайды біз тек Европадағы француздар мен орыстардың бойынан ғана
байқаймыз», - деп ... ... ... 1926 ... ... ... «Тіл, әдебиет, жазу
әрі олардың өсулері» кітабының 86 бетінде «Қазіргі ең таза, ең бай, ... және ... ... ... ... ... бір тіл болса, ол
қазақ тілі мен қазақ ... біз мұны ашық ... ... - дейді.
Көрнекті жазушымыз Ғабит Мүсірепов: «Ана тілі дегеніміз – ол ... ... келе ... халықтың баяғысын да, ... де, ... ... сол ... ... де, ... да қол ... - деген.
Бүгінгі таңдағы мемлекеттің маңызды мәселелерінің бірі – тілдерді
қолдану мен ... ... ... Ел басы Н.Ә. Назарбаев Қазақ тілін
өркендетудің нақты 11 жолын атап ... ... ... ... санын тиісінше көбейту;
2. Қазақ мектептерінің санын өсіру және осы ... ... ... ... Қазақстанның барлық мектептерінде оқушылар қазақ тілін еркін
меңгеріп шығуы үшін орыс ... ... тілі пәні ... екі - ... ... қазақ мектептеріндегі орыс тілі сияқты бес – алты сағаттық
мөлшерде оқытылуы қажет;
4. Барлық орта ... ... ... ... тестілеуде қазақ тілі
пәнінен міндетті түрде сынақ тапсыруы тиіс;
5. «Болашақ» бағдарламасы бойынша шетелдерге оқуға жіберілетін жастар
қазақ тілін білуі ... ... ... ... және ... әлеуметтік қызмет көрсету
саласы мамандарының қазақ тілін ... ... ... ... ... ... білетін мемлекеттік қызметкерлерге жан – жақты
қолдау көрсету, әсіресе, мемлекеттік қызметке қабылданған қазақ ... ... Өзге ұлт ... ... ... ... баспасөз, теледидардан
жиі насихаттап, салт – дәстүр, әдепке байланысты ... ... ... ... ... заңды қайта қарап, замана талабына сай ... ... ... ... ... ... ... 50 пайыздан
кемімеуі;
11. 2010 жылға дейін жасалған « тілдерді дамыту» бағдарламасына тиісті
толықтырулар енгізіп, әр облыстың мемлекеттік тілге көшу ... ... ... ... беттерінде шыққан мақалаларда да ... ... ... әжептеуір көңіл бөлгенін байқаймыз. Бұл жөнінде
Ә. Сыдықовтың «Оқу-жазуға үйретуде психология не айтады?» деген ... ... ... бұл ... ... ... жазғанда, көп салмақ
түсетінін (көру, есту, сөйлеу мүшелері, қолы, ... ... 4 ... қызмет істейтінін) айтып, оқуға, жазуға үйрету кезеңін 5-ке бөледі:
Көру, есту, сөйлеу, ... ... ... қолдың қимылымен
байланысты. Күштің көбі қол ... ... ... ... ... ... тез айыруға дағдыланады. Бұл кезде
мұғалімнің көмегі ... ... өз ... ... ... ... түсінеді, өз ойын шығарып,
сөз жасау басталады.
3. Оқыған нәрсені жазады.
4. Сауалнама, қолхат сияқтыны жазады.
Аманжолұлы Сәрсеннің «Мектепте ана тілді ... ... оның ... ... тіл ... ... әңгімеленеді. «Ана тілді оқу ... үшін ... ... ана ... ... ... ... алулары шарт емес, оны іс жүзінде, тәжірибеде пайдалана алса ғана,
толық білгенге саналады», - ... ... ... ... ... ... ... нақты әдістемелік
еңбектер берген белгілі әдіскер – Шамғали ... ... ... «Қазақ тілін» оқыту ... орта ... ... ... ... әдістеріне арналған еңбектерінде
балалардың тілін дамытуға қатысты айтылған құнды ... ... ... тіл ... жаңа ... ... оқушыларға
меңгерту, сөздік жұмысын жүргізу мәселелеріне ... ... ... Мысалы, зерттеуші өзінің «Қазақ тілі методикасының ... деп ... ... ... емле ережелерін үйрету
жолдарын талдау барысында жаңа ... ... ... да ... ... ... меңгерту үшін, - деп жазады автор, - төмендегідей
әдістерді қолданамыз:
1. Күнделікті оқыған ... ... ... ... оны күн ... тергізіп отырамыз.
2. Сол теріліп келген сөздерді алфавит тәртібіне келтіріп жазуды
тапсырамыз.
3. Кейін ... ... ... ... ... ретінде алуды
тапсырамыз.
4. Сөздік ретінде алынғандардың ... ... ... ... ... ... тапсырамыз.
5. Ішіне сол сөздер ... ... ... ... жатқан грамматикалық тақырыпқа байланыстырып, мысалды
оқушылардың сөздіктерінен ... Оқып ... ... ... ... ... жазылуын байқата оқытамыз, азырақ
байқата отырып, кейін кітапты жапқызып, жаңағы көрген терминдерін екінші
бір оқушыға ... ... ... ... ... бұл ... тек ... сөздерді меңгертуге ғана емес, жаңа
сөздердің мағыналарын оқушылардың сөздік қорына берік ... ... ... ... да ... ... мектеп оқушыларының сауаттылығын арттырып, ... ... ... құнды еңбек – профессор Қ.Жұбановтың редакциясымен
шыққан «Бастауыш мектептегі қазақ тілінің әдісі» ... ... ... ... ... ... көрсетіле келіп, «тіл ширату» жұмысына мына сияқты
талап ... ... ... ... шыққан бала ... оқығанын,
есіткенін қысқаша түсінікті етіп жаза алатын болсын». Онан әрі тіл ... ... ... жауап беру, оқығанды айту, тақырып қою,
суретті пайдалана отырып сөйлеу, т.б.) ... ... ... ... бір ... аударатын еңбек – С.Жиенбаевтың «Бастауыш мектепте
кітап оқыту методикасы» кітабы. 31 беттік бұл ... ... ... қабылдауы оқу әдісіне байланысты екенін, әсіресе, мәнерлеп
оқудың маңызын дұрыс көрсеткен. ... ... ... ... ... жұмыстарының түрлерін анықтай келіп, «Салалы ... ...... жұмысы» екенін айтады. Кітапта мазмұндама мен
шығарма жаздырудың орны былайша белгіленген: «... тіл дамыту жұмысы, ... ... ... ... жұмысы мектепте зор орын алады. Жазба сөзге
жетілу үшін істелетін жұмыстың ең маңыздысы – ... ... ... ... бар суреттерді пайдалану, шығарманы талдау үлгілері,
сөздік жүргізу сияқтылар да әңгімеленеді. Сондықтан бұл кітапты тіл ... ... ... ... бірі деп ... ... ... көлемі
шағын, әрі әңгімелеп отырған объектісі кітап оқыту әдістемесі болғандықтан,
тіл дамыту жұмысының оқуға байланысты түрлері ғана сөз етілген, оның өзі ... ...... рет ... ... тіл ... ... жазуша болып бөлінетін жігін ашып, оның әрқайсысына жататын ... юұл ... ой ... мен сөз ... ... көрсеткен
әдісекер.
Ғ.Бегалиев «Бастауыш класта қазақ тілі ... ... ... ... ... ... ... оларға сөз
мағыналары туралы түсінік беруге қатысты ойлар «Ана ... ... ... ... да айтылады. «Ана тілі» пәнін оқу барысында
кездесетін оқушыларға түсініксіз сөздерді 5 түрге ... ... я ... ... кейбір сөздерді мүлде білмейді.
Мысалы: маусым, сонар, бетегелі, маужырау.
2.Оқылатын текстіде кездесетін ... ... ... я ... ... ... ... бірақ, сол затты, сынды, амалды әдеби
тілімізде қолданатын, жалпыға ортақ атаумен ... ... ... ... ... немесе жергілікті атымен атайды. Мәселен,
текстіде шалбар, дуал, алжапқыш, ықтық деген сөздер бар, ... ... ... ... ... ғана ... ... оларды
төңірегінделер солай атайды.
3.Оқушы кездескен сөздің негізгі мағынасын біледі, бірақ сол сөзге
жұрнақ ... ... сөз ... ... ... ... ... айыра алмайды: құладым – құлап кете жаздадым, көл –
көлшік, жылы – ... ат – ... ...... ... – оқып ... ... арасындағы айырманы дәлдеп білмейді.
4.Кездескен сөздердің тура мағынасын (бірме-бір ... ... сол ... ... ... білмейді. Мысалы, құс ұшты – ... ... ... ...... кеш ... ... кейбір сөздердің екйбір мағыналарын білмеуі
мүмкін. Мысалы, көз тоймаушылық, ... ... ... ... ... ... ... әдістемесініңнегізін салып, оны өз алдына
ғылым ретінде қалыптастыру қажеттігін анықтап берген – ... ұлы ... ең ... бастауыш мектеп оқушыларының тілін дамытумен
байланысты жаттығу жұмыстарының ... ... ... сатылары
мынадай:
1. бақыланған заттарды атау;
2. іс мақалаларын мазмұндау;
3. заттарды салыстыру;
4. сипаттау;
5. ... ... ... ... ... Телжан Шонанұлының «Тіл дамыту» оқулықтарындағы оқушы ... ... ... ... мына жүйеде берді
1. Мәтін құрамымен таныстыру. Мәтінмен жұмыс жүргізу, жоспар түзіп,
сол бойынша мәтін ... ... ... ... ... ... ... оқуға арналған жаттығулар.
4. Суреттерге қарап ауызша, жазбаша әңгіме құрғызу.
5. Жазылған ... ... ... құрғызу.
6. Іс-қағаздармен таныстыру.
7. Кітап, оқулықтарды дұрыс пайдалануға дағдыландыру.
8. Газет-журналдармен ... ... ... орай ... Шонанұлының әдістемелік мұралары, құнды
пікірлері күні бүгінге дейін жарияланып, ... мен ... ... ... ... ана ... оқыту барысы жеке-жеке айқын мақсаттар
көздейтін үш кезеңнен тұрады:
1. Сауат ашу, тіл ... ... Оқу, тіл ... (Ана тілі).
3. Грамматика, емле тіл дамыту (Қазақ тілі).
Оқушылардың тілін дамыту, сөз дағдыларын қалыптастыру осы ... ... бір ... ... ... ... ... жүргізіледі. Мұнда біз мына ... ... ... ... ... ... отырып, баланың сөздік қорын дамыту;
сөздерді үйрете отырып, жаңа ... ... ... ... ... сөйлем құрауға, сөз тіркесіне; сондай-ақ ойларын
ауызша, жазбаша сауатты, ... ... ... сөйлей білуге үйретуді
мақсат еттік.Егер осы үшеуі (сөздік жұмысы, сөз тіркесі мен ... ... ... ... үйрету) күнделікті өтілетін сауат ... оқу ... ... ... жүргізіліп отырылса, тіл
дамыту жұмысы да біршама жүйелі өткізіледі деуге болады. Яғни тіл ... ... үш ... ... ... ... ... жұмысы сөйлем құрау
үшін де, байланыстырып сөйлеу үшін де негіз ... ал ... ... ... сөз бен сөйлемсіз іске асуы мүмкін емес. Сондықтан бұлайша
топтаудың өзі – ... ... ... яғни тіл ... ... ... көрсету.
Біз психология, педагогика ғылымдарының соңғы табыстарын басшылыққа
ала отырып, үлгілі мұғалімдердің озық тәжірибелеріне сүйеніп, жоғарыда атап
өткен үш ... ... тіл ... мына ... ... қамтуы қажет:
1. Оқушылардың сөздік қорын дамыту.
а) жаңа сөздер үйрету және осы ... ... ... ... ... ... бар ... мағыналарын үйрету;
ә) көркем мәтіндегі бейнелі құралдарды үйрету;
б) синонимдермен, омонимдермен жұмыс;
в) антонимдермен жұмыс;
г) көп мағыналы сөздермен жұмыс;
д) ... ... ... жұмыс;
е) мақал-мәтел, жаңылтпаштарды үйрету;
ж) оқушылардың үйренген сөздерін қолдану белсенділігін арттыру
мәселелері қамтылады.
2. Сөз ... ... ... ... ... ... үйрету. Мұнда балалар оқығандары ... ... ... ... ... ауызша айтып, жазбаша
баяндауға үйренеді,сондай-ақ ұсынылғантақырыптарбойынша материалдар жинап,
жүйелеп, өз жандарынан ауызша, жазбаша әңгіме құрастыруға үйренеді.
Бастауыш оқу ... ... ... ... барлығы енгізіле
бермейді, ғылымдардың ең негізгілері, оның өзінде бастауыш сынып ... үшін ... ... өмірді, қоғамның даму заңдылықтарынан білім
беретін ғылымдардың негізі ғана ену мақсат етіледі. Пәндердің ішінде ... орны ... зор. ... тіл – адам ... ең ... ... Тілді оқыту, оның ішінде ана ... ... ... ... ... әдет – ғұрпының қалыптасуы мен дамуын ... ... ... ... туралы» Заңында « Тіл – ұлттың аса
ұлы ... әрі оның ... тән ... ... ... ... мен адамдардың тарихи қалыптасқан тұрақты қауымдастығы ретінде
ұлттың өзінің болашағы – тілдің дамуына, оның қоғамдық ... ... ... делінген.
Бастауыш сынып оқушыларының сөйлеу тілін жетілдіру тіл ... ... ... ... тілінің бірнеше стилі блалады.Қазақ тілінде сөйлеу
тілінің мынадай ... бар. Ең ... ... ... Бұл – стиль жағынан өте
нақышталмаған, ... ... ... айтылуы. Сөйлеу тілімен
салыстырғанда анағұрлым жоғары саналатын ақындық, ... ... ... бар. ... ... сөздердің әдеби тілдегі айтылу
нормасынан ауытқулары осы ... ... ... ... Тілдің
грамматикасын білу арқылы оқушылар бір – ... ... ... ... сөйлеу тілін дамыту үшін өздерін қоршаған ... ... ... ... не ... ... олар не үшін қажет деген
сұрақтарға жауап беретіндей жағдай туғызу қажет. Әр сыныптың бағдарламасына
қарай ... ... ... ... ... ... жеке сөздерді
жаттаумен тынбай, сол сөздерді ... ... ... сөйлем
құрастыруға үйретеді. Яғни оқушы неге осылай айтамыз? Қалай айтуға болады?
Дұрысы қайсы деген ... ... ... ... ... ... ... отырып сөздік жұмысын іске
асырады. Өздеріне аты белгісіз зат не ... ... оның ... ... ... ... танысады. Сөз – тілдің құрылыс материалы. Ал
грамматика болса сөздердің өзгеру мен ... ... ... ... ... Бұл ... білу үшін ... сөз тіскестері меңгеріледі.
Оқушы ең алдымен тілдің дыбыстық құрылысын ... ... Ол ... ... айтуға (орфоэпиясын) жаттығады. Ол мұғалімнің айтқанына
еліктей отырып, ... ... ... ... ... ... ... дұрыс оқуды меңгереді, жаттығады. Мұғалім оқушыларды
бірімен сөйлеу мәдениетіне, ... ... ... ... өзін ... тыңдай білуге) үйретуі қажет.
Оқушылардың өздеріне айтылған сөзді тыңдай білуге, оны ... ... (бір – ... , ... жауап беруі, сұрақ қоя ... бәрі ... ... ... тілдің грамматикалық құрылысын дұрыс
меңгеруіне байланысты. Осының нәтижесінде оқушылар бір – бірімен кезектесіп
сөйлесуге жаттығатын ... ... ... де, ана ... де ... ... білуі үшін
оқығанын, түсінгенін, өз пікірін айту бала – ... ... ... ... ... тыңдау арқылы оның сөздік қорын,
сөйлем құрастыру дағдысын, ... ... ... анықтауға болады.
Әдетте балалар басқалардың айтқан әңгімесін тыңдай отырып, соларға ... ... (сөз, сөз ... сөйлем) айтуға жаттығады.
Тілді оның дамуы мен жеке адамның қалыптасуындағы ролін ...... ... қызметінің қалыптасуын қарастыруда ерекше маңызға ие ... ... ... ... ... Ал ... танымдық қызметі
баланың өзін қоршаған ортамен қарым – ... ... яғни ... ... ... ... мен ... іс – тәжірибесінің берілуі
процесінде ... ... ... есейіп, ересектер қатарына өту
барысында баланың психикалық дамуының негізгі бір ... - ... ... ... ... іс – ... бойына сіңіру болып табылады.
Балалар тілінің рөлін, олардың сөйлесу қызметін зерттеу ғылымның ... бірі ... ... тұрғыда негіздей отырып, бала тілін, сөздік ... ... ден ... ... ... 1940 жылдары О. Моурер фонологиялық
даму теориясының негізін қалаушылардың бірі болды.
Р. ... ... ... ... ... ... ... алғашқы он – онекі ... ... ... ... сөйлеу
қабілетінің дамуына немесе оның жан – жақты дамуының бір ... ... енді ... (Д.Ольмстел 1971; Д. Стэмп 1969;) бала тілінің
дамуын оның өзін қоршаған ортамен қарым – ... ... ... ... тырысады. Б. Московичтің пікірінше, ...... ... ... ... бірліктерді айтуды үйрене
бастайды, буындардан ол өз бетінше дыбыстық ... ... ... ... бала өзіндік сөйлеу әрекеті тән. Кейбір идеалистік бағыттағы
психологтардың ( Д. Элласберг, Э. ... К. ... ... ... ... ... бірден пайда болады. өз тіліндегі сөздік қорға
қанағаттанбаған екі ... ... ... тілдесуге қажет сөздер
ойлаптабады. Ол сөздер тек ... ... ... ортаға түсінікті
болады.
Баланың сөздік қоры 1 жыл 8 айдан асқан соң жедел ... Егер ... ... ... қоры 18-25 – тен ... 3 ... ... ол 1000-1200
сөзге жетеді. Мұның ішінде сөздік ... ... ... зат ... ... ... сын есімдер (10-12%) құрайды.
Әрбір жас кезеңдегі сөздік қордың қалыптасуындағы балалардың өзіндік
ерекшеліктері мен ... ... және ... ... де ... ... ... меңгеру баланың жалпы дамуымен де ...... ... өз ... ... сабақтас дамиды. Сондықтан да
түрліше әрекет жасау барысында баланың мазмұнды өмір ... ой - ... ... ... ... – қатынас жасауы оның тілінің дамуына
ықпал етеді. Олардың сөздік қоры ... ... ... ... ... ... ... білуге деген алғашқы талпынысы – оның дамуының бастапқы
кезіндегі басты нәрсе. Ол үлкендердің ... ... ... ... ... ... түсіне бастайды. Ғалымдардың зерттеуіне
сүйенсек, екі жастан бастап бала тілі күрт ... ... ... ... яғни 6-7 ... бала 3,5-4 ... жуық сөз ... екен. Демек, ол
тілдің бүкіл фонологиялық жүйесін түсінеді. Олай ... өз ... ... өз ойын ... түсіндіре, жеткізе алады.
Зерттеулер көрсеткендей түске, үлкендікке, заттың жай ... жас ... ... ... ... сол ... ... ұстап барып, ажырата қабылдауы 10-12 есе тезірек іске ... бала ... ұзақ ... ... балаға сол зат, белгі, құбылысты көрсету, оларды
ажырата отырып көрсету арнайы үйретусіз-ақ тез ... Сөз ... ... бала тез арада өзі қабылдаған сөздерді белгілі ... бөле ... ... ... Баланың өз бетінше ... ... ... ... ... зат пен ... байланысты білдіретін сөздер (кеңістік, сан т.б.) ... ... де, ... ... ... ол ... ... үлкендер түсіндіреді.Бұларды түсінуге талпыну және ... ... ... ... ... Сол секілді үлкендердің сезімдік,
эмоциялық күйін білдіретін сөздерде балаға түсінікті бола бастайды да, ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Балада алғашқы кезде өз шамасын байқап көру ... ... ... ... яғни сөз ... жүзеге асады. Алғашқыда ол ... ... ... ... ... ... есімдіктері арқылы, содан
соң өзін басқа балалармен ... ... ... және ... ... ... қорын дамыту арқылы бала ертегі, өлең тыңдауға, ән
салуға, мәнерлі де, мәнді сөйлесуге бейімделе ... ... ... ... оның ... және ... мен ... белсенділігі үлкенденрдің жүйелі тәрбиелік жұмыстарына
байланысты болады. Өмірдегі құбылыстарды көру, есту арқылы бұл жаста ... ... ... ... Ол өзін қоршаған құбылыстарды,
үлкендердің сөздері мен іс-әрекеттерін ойын ... ... сол ... ... ... ойындарда балаларда жақсы дағдылар қалыптаса
бастайды, яғни ойын – ойды дұрыс дамытады. Тек баланың ... ... және ... ... ғана білімді меңгертуге болады.
Н.А.Менчинскаяның пікірінше, «таным, танымның қалыптасуы өзара байланысты
екі процестен тұрады: ... ... және оны ... ... сигналдық жүйесі ретіндегі сөйлеуі бірінші сигналдарға
қарағанда жетекші орында болады, екінші ... оған ... ... ... қоры мен ойлау жүйесі нашар дамыған балалардың сөздік қоры, сөз
байланыстары тек белгілі бір ғана ... ... да, әр ... ... ... ... жауаптары бір жақты болады. Психиклалық
процестердің дамуындағы сөйлеудің рөлі жайындағы бұл ... ... ... көптеген өзекті мәселелерінің туындауына әкеледі.
Балалардың тілінің дамуы мен қалыптасуын зерттеу балалар технологиясы
мен психолингвистиканың проблемаларын шешуде ғана ... ... ... ... ... аса маңызды, әсіресе, балалар тілі онтогенезін,
оның осы ... ... ... грамматикалық категорияларын, оның
фонологиялық жүйесін және мәтін тудыру механизмдерін танып-білуді ... роль ... ... соңы мен ХХ ... ... ... ... тілін
зерттеу психологтар мен тілші ғалымдар ... ... ... ... ... ... білдіретін алғашқы жиілік сөздіктер пайда
болды.
Оқушылардың сөйлеу әрекеті, оның құрылымдық-типологиялық ерекшеліктері
жоғары лингвистикалық шамалар ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Элькониннің пікірінше, бала қызметінің барлық жағы мазмұны, формасы
бойынша қоғамға байланысты, сондықтан бала өз ... ... ... бастап, қоғамдық дене болып табылады. Оның адамзатқа ... ... ... ... ... болады. Баланың сөздік қоры
сыртқы жағдайлармен, динамикалық әрекетпен сипатталады. Баланың жеке іс -
әрекеттерінің ... және өзге ... ... араласуы оның өз
жолдастарынан көргендері мен ... ... айту үшін ... ... айту ... тудырады. Бұған қоса ... ... бір ... баға ... бұйыру т.б. формасында да сөйлеуі үнемі
даму үстінде болады. Мұның ... ... ... ... мен ... құрылысын интенсивті меңгеруіне әкеледі де, олардың сөзі бір-
бірімен байланысты, жүйелі бола түседі. Ауызша ... ... ... мектепте морфология мен лексиканы үйретудің жүйелі тәсілдеріне көшу
үшін мектеп оқулықтарындағы мәтіндердің ... ... ... және ... ... жаңа ... ие ... сұрыптап ала білудің
айрықша маңызы бар.
Тілдің синтаксисі мен семантикасына квантитативтік ... ... ... бар: біріншіден, өте үлкен мөлшердегі сөз, сөз
тіркестерінің ... ... ... мәтіндердегі сөз тіркестерін
қарастыруда жекелеген қиындықтар туындамай қоймайды.
Балалар ... ... ... ...... лексика –
грамматикалық ерекшеліктерін ашуда, сонымен ... ... ... беру
кезінде оларға берілуге ... ... ... және ... ... ... ... зерттеу нәтижелерін көркем әдебиет
пен ... ... ... ... ... ... ... тиімді әдіс-тәсілдерін қолдануда аса маңызды.
Құрастырылған стандарт негізінде бастауыш білімнің бағдарламлалары
жарық көрді. Сауат ашу әліппе мен оқу ... ... ... ... пәні
бойынша оқушылардың оқу мен жазу дағдыларын қалыптастыру, байланыстырып
сөйлеу, сөздік қорын байыту, грамматикалық ... ... ... үйрету,
сөйлеу мәденниетін қалыптастыру; ... ... ... ... ... ... дамыту; ана тіліне деген
сүйіспеншілік, ... ... ... ... ... Отан ... тәрбиелеу мақсаттарын көздейді.
Бастауыш сыныпта оқушылар сөйлеу, сөйлем, сөз ... және ... ... ... ... дауыссыз дыбысқа байланысты грамматикалық
материалдар талдау әдісімен беріледі. Тіл дамытудың төрт міндеті жүзеге
асырылады.
-сөздік ... ... ... үйрету;
-грамматикалық тұлғада жүйелі сөйлеуге үйрету;
-сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
1.1 ... және ... қор ... ... ... және сөздік қор ұғымдарына сипаттама.
Сөз ... ... ... ... ... мен ... ... таңба сөздің материалдық жағынан қаласа мағына (мазмұн)
оның идеялық жағын қарастырады. Бұлардың бірлігі т сөздің өмір ... ... ... белгісі.
Сөз – тіл білімінің барлық саласының негізгі зерттеу объектісінің бірі
болып табылады. Бірақ тіл ... әр ... ... бір ... ғана ... етіп алады да, өз заңдылықтары негізінде сөз ... Бұл ... ... ... ... ... ... бір-бірімен дыбыстық
ерекшелігі мен морфологиялық құрамы жағынан да қилы-қилы. Мәселен, Жомарт
кеше Алматыдан жүрдек поездбен ... ... ... ... ... алып ... дыбысталу жағынан да, морфологиялық тұлғасы жағынан да,
керек десеңіз, сөйлемдегі атқарылып ... ... мен орын ... ... ... ... сөздерсіз ешқандай ой пікір құруға болмас еді.Сол
сияқты тілдің грамматикалық заңдарынсыз айтылатын ой ... ... еді. ... бұлардың әрқайсысына тән ерекшелігімен қызметі бар
негізгі элементтер екендігін ... ... ... ... ... ... болғанымен,
сөздердің барлық қасиеттерін грамматикалық белгілері арқылы ашылу мүмкін
емес. Фонотиканың ең кіші элементі ... ... ... ...... сөз ... ... нәрселер. Сөз мағынасы, оның даму заңдылықтары,
синоним, онтоним сияқты құбылыстарда сөздерге тән заңдылықтар. Дегемен ... ... ... жеке – жеке өмір ... анық, бірақ олар бірігіп
қана сөз жасай алады. Екінші сөзбен айтқанда, дыбыссыз сөз ... ... ... ... сөздер болмайды. Сөз болуы үшін
дыбыстық,грамматикалық формалардың болуы жеткіліксіз. ... аты ... сөз ... деп ... үшін сол ... мен ... мағынасының да болуы ... ... ... мағынаның
грамматикалық мағынамен байланысын, астасып жататындығын, олардың өмір сүру
формасы тек ... тіл ... ... ... ... болсақ, онда
сөз мәселесінің қаншалықты қиын, күрделі екендігін дәлелдеп жатпай-ақ ... ... ... ... ... ... ... мойындаған ғылыми
анықтаманың да ... ... бұл ... қаншалықты қиын
екендігін көрсетеді.
Көптеген оқулықтарда «Сөз ... мен ... ... деген
анықтама берілген. Ой елегінен өткізе ... ... ... ... мен ... болатыны даусыз. Дыбысталусыз сөз болмайтын
сияқты, мағынасыз да сөз ... ... бұл ... ... барлық
қасиеттерін анықтап бере алмайды, өйткені бір сөздің мағынасы тіл-тілдерде
әртүрлі сөз ... ... ... бұл ... ... көп ... синоним, антоним сияқты тілдік құбылыстардың басын ашып ... І. ... «Сөз – ... мен ... ... ... ... жиынтық белгісі», - деп, сөз
дің мағынасын күрделендірген.
1979 жылы жарық ... ... ... «Сөз ... ... ... тұрады. Әрбір сөз – белгілі бір құбылыстың ... - ... ... ... мағына мен дыбыстың бірлігі, не мағына мен дыбыстың
және грамматикалық категориялардың бірлігі деп ... ... ... ... ... ...... сөздердің табиғаты мен түрлі қасиеттерінің өзара
сәйкес келе ... кей ... ... ... тиянақты
анықтама бежруге болмайды деген қорытындыға келуіне себепші болған. Мысалы,
М.Н. Петерсон: «Сөздерге қанағаттанарлық анықтама жоқ, оны біреудің өзі ... ... сөз ... анықтама беріп болмайтын түсінік, сондықтан ... ... не ... ... мен ғана ... дұрыс», - деген
болатын. Осы пікірге ... Л.В. ... да бар: ... сөз ... ... бұл түрлі тілдерде түрліше болады. Бұдан жалпы, сөз деген ... ... ... мен сөз туралы көптен бері ойлап жүрсемде, бұл проблеманы
шешуді өз алдыма ... ете ... - ... ... ... ... ... беруге болмайды деген түсінік тумаса керек.
Біз жоғарыдағы пікірлерді сөздің аса күрделі құбылыс екенін дәлелдеу үшін
келтіртік. Біздің ... ... ... «Сөз ... ... «Сөз дегеніміз мағыны мен дыбысталудың тарихи әлеуметтік ... - деп ... ... сөздің аса күрделі қасиеттеріне жан-
жақты талдау жасап берілген анықтама деп ... ... ... ... негізгі қызметі адамдардың қатынас ... ... ... ... да ... ... бір адамзат қоғамына
танылған сөздік құрамы мен грамматикалық құрылымы да ... ... ... да ... ... өмір ... сол ... дүниедегі тілдердің
барлығыда тіл дегенге ешкім дау айтпаса керек. ... ... ... ... ... ... ... атқара алмайды. Осы негізінде жүйелі
дыбысталудың барлығыда сөз бола бермейтіндігі анық. Қатынас құралы ... ... ...... ... ... Бұл процесс сөз адамдарға
тәуелді болмаған ... ... мен ... ... түрлі
жағдайлармен байланысты болады. Демек ғалымның (М.Оразов) сөзге берілген
анықтамасы көңілге қонымды.
Жоғарыда аталған ... өз ... ой ... ... ... тіл ... дайын сөздерді мағына мен дыбыстар бірлігін
үйретеміз де, оған біртіндеп ... ... ... ... тіл не жаңа сөз үйренгенде әр адам жаңа тіл не жаңа сөз ... келе ... ... мұра ... ... даяр ... біртіндеп оны үйренеді. Тіл үйренгенде үйренуші бала ... ... ... ғана ... тұлғасына, байланысу тәсіліне,
сөздердің сөйлемдегі орын тәртібіне, тағы басқаларына көңіл аударады.
«Сөз» деген ұғым мектеп жасына дейінгі ... ... ...... ... ... балаларға кез келген заттарды көрсету
арқылы ... ... ...... анау – ... бұл – кітап, ол –
қалам тағы бақа. Осындай мысалдар келтіріп, әрбір заттың, құбылыстың ... деп ... ... ... ... ... ... әрбір сөздің жеке-жеке ұғымды білдіру, түсіндіру, әрбір заттар мен
құбылыстардың атауы «сөз» деп ... ... ... мен ... ... ... ... бейнесін,
сәулесін түсіріп, ұғымпайда етеді. Ұғым арқылы танылған зат ... ... ... атау ... Ол атау жеке сөз, сөз ... ... Сөз ... арқылы ақиқатты бейнелейді. Мағына болмаған
жерде сөз де өмір сүре ... Сөз бір ... зат пен ... ... ... бірге, олардың жалпылауыш атын да танытады.
Сөйлеу дегеніміз – тілдің көмегімен қарым-қатынас ... ... ... тән ... ... ол ... қасиетке ие. Даралық
адамның қарым-қатынаста тілді ... ... ... ... мен ... т.б.). ... даралық қасиеті оның
құрылысы мен айтылуынан т.б. байқалады. Кейбір адам тіл ... ... ... ... ... ... ... сөйлейді,
үшіншілері тез абыржып баяндаса, төртіншілері асықпай, ойланып барып
пікірін білдіреді. ... ... ... сақауланып сөйлейді. ... ... ... және жеке ... ойлау әрекетін сыртқа шығару
құралы болып туады. Адам сөз арқылы өз ойы мен ... ... ... басқа кісілердің белгілі бір сезімі мен ... ... Сөз ... сигнал жүйесі, адамның қиял, ес, процестерін ерік қуаттары мен мінез
бітістерін реттеуші болып табылады. ... ... іс ... асу ... мен ... жақ қатысуы тиіс. Сөйлеуші өз ... ... ... түсіре отырып, тыңдаушыға жеткізеді.
Тыңдаушы сөйлеушінің айтқан ойын ... ... өз ... ... ... үшін ... түсушілер арасында ортақ
объект болуы тиіс. Екі жаққа бірдей қажеттерін өтейтін құрал – ... мен ... ... белгілі хабарды жеткізу мақсатында зат не құбылыс атауын, қимылды,
сапа-белгіні, қалыпты, санды т.б. ... ... ... бұл функциясын
сигнафикативтік деп атайды. Қарым-қатынас процесінде адамдардың бірін-бірі
түсінуі сигнафикацияның бірлігіне негізделген. Бұл ... іске ... ... алғашқы кезеңінде оңай аңғартуға болады. Тілі жаңа шығып
келе жатқан сәбиге заттың не құбылыстың өзін не ... ... ... сөз ... нені білдіретінін ұғады.
Жалпылау сөйлеудің екінші функциясы сөз және ... ғана ... ... ... ... тобын да білдіреді.Сөздің бұл функциясы
ойлау процесімен тығыз байланысты. Сөйлеу – ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... функциясы – коммуникация. Бұл ой-пікірді, ... т.б. ... ... егер ... ... екі функциясы ішкі
психикалық іс-әрекет болса, коммуникативтік ...... ... ... ... ... бағытталған әрекеті.
Сөйлеудің коммуникативтік қызметі үш түрге бөлінеді: информациялық,
баурағыштық және ырықты білдіру. ... ... ... ... ... ... деген ой-пікірін толық мәнін жеткізетін сөз, ... ... таба ... ... ... ... ғана ... мен оқырман
да, қабылдаушы адам да нақ осындай пікірде болады. Сөйлеудің информациялық
сипаты мектептегі ... ... ... ... рөл ... ... ... айтушының өз пікірі мен сезімнің
мәнділігі және тыңдаушыға деген қатынасын айқындайды. Мысалы, екі дос ... ... ... ... ... ал ресми әңгімеде дауыс сыпайы,
бір сарынды естіледі.Ішкі мақсатты оймен орайласа айтылған ... ... ... білдіретін сөздер тыңдаушыны баурап алады.
Ырықты білдіре сөйлесу де ... ... ... ... шығып, бұйрық
мәнде айтылып тыңдаушының өз мақсатына ... ... ... ... ... ... ... естіледі.
Тілдің қатынас құралы болып қызмет атқаруы сөйлеу формалары ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу түрлі
ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... түрлерге
бөлінеді. Олар іштей және сырттай ... ... ... ... ... және ... сөйлесу болып, ал ауызша сөйлесудің өзі ... ... ... ... ... екі ... бірнеше адамның тікелей қарым-қатынас
жасауы. Бұл – сөйлеудің қарапайым түрі. Біріншіден, ...... ... ... ... ... ... нәрсесін анықтау
мақсатында қолма-қол сұрақ қояды. Бұл жағдайда сөйлеушінің өз ойын ... ... сөз ... отырған затқа қатынасын білдіруіне және тыңдаушыға
сөзін толық түсіндіре алуына мүмкіншілік туады. ... ... ... ... ... бір-бірін еліктіріп әкету
жағдайында өтеді.
Әңгіме болып отырған ... ... ... ... ... ... ... сөйлеушінің көз нұры, қабақ ... ... ... интонациясы т.б. шаралар – оның айтқан ... ... ... ... ... шаралар сөздің
мағынасын тереңдетуге, кейде тіпті ол мағынаны өзгертіп ... де ... ... синтаксистік құрамы жағынан жай, толымсыз, сұраулы
және лепті сөйлемдер мол қамтылады. Сөз тптарынан ... ... ... анағұрлым күрделі түрі – монологтік сөйлеу. Монологті сөйлеу
дегеніміз – бір адамның өз ... ... ұзақ ... ... ... Ол баяндама, әңгіме ұзақ сөйлеу формасында көрінеді. Монологты
сөйлеу диалогты сөйлеу негізінде дамиды. ... ... бір ... отырған материалдың көмегімен ұлғаюы ... жаңа ... яғни ... ... ... сөзге тән кейбір психологиялық ерекшеліктер:
• монолог алдын-ала даярлықты тілейді.Белгілі жоспар құрып, сөйлеуші өз
сөзін ... ... ... жүйелі баяндауға тырысады. Монолог
ой жүйесінің бұзылғанын көтермейді;
• монологтың ... жағы мен оны ... ... ... ... ... талаптар қойылады;
• монолог сөз адамға әсер ететін ... ... ... ... ... ... қажет етеді;
• монлогты құрайтын сөйлемдер грамматикалық талаптардан ауытқымайды.
Монологты сөйлеу диалогты сөйлеуге ... ... ... жағын
сапалық жағынан елеулі ... ... ... ... ... тұжырымды болып, логикалық ойға қойылатын дәйектілік сияқты
талаптарға бағынады.
Монолог сөйлеудің ... мен ... ... ... ... ... ... сөйлеу, міңгірлеу, бірсарындылық монологта
аса айқын байқалып тұрады. Монологтың ... жағы оның ... ... тартымдылығымен ұштасу қажет. Тартымдылық дауыстың әсерлі
болуын қалайды.
Мектеп табалдырығын енді ... бала ... ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмыстарында үйренеді.Мектепте
түрлі бағдарламалар жасау, сыныпта газет шығару, мазмұндама, ... ... өнер ... ... ... ... ... алмасу, мектеп
жиынына дайындалу, мектеп радиосында сөйлеу т.б. жұмыстарды орындау
барысында ... ... ... беки ... өзінің даму деңгейі жоғарлаған сайын өз ... ... ... ... ... ... сөйлеудің ерекше
түрі – жазбаша сөйлеу. Ұлы ұстаз А.Байтұрсынов «Біздің заманымыз – ... жазу мен ... ... ... ... ... ... заман», -
деп бекер айтпаған. Жазбаша сөйлеу ауызша сөйлеуге ... ... Ол – ... ... мен ... ... ... ауызша
сөйлеуден құбылыс.
Жазбаша сөйлеудің қиындығы мынада:
1. ... ... екі ... бірнеше адамдар арасында болса,жазбаша
сөйлеу - әңгімелесуші, пікір алысушысы жоқ деп ақө қағаз арқылы өзмен-
өзі не ... ... ... ... ... Жазбаша сөйлеу ойлаудың мазмұнын тілдің бұрыннан қалыптасқан дыбыстық
жүйесімен емес, тілдің гафикалық таңбалары ... ... ... ... ... А.С. Выготский жазбаша сөйлеуді –
сөйлеудің алгебрасы деп бекер айтпаған.
1. Оқушының ... мол ... ... ... ішкі ... ... сынып оқушыларының ойлауы негізінде нақтылы келеді. Теориялық
ойлары әлі қалыптаса қоймағандықтан сөздің логикалық жағына, жазылатын
оқиғаның, ... ... ... ... жазып бере
алмайды.
Ауызша сөйлеу мен жазбаша сөйлеу түрлері ... ... ... ... ... бұл ... физиологиялық
негізі бар. Ол ми жарты шаралары қабығындағы екінші сигнал системасының
механизмдері. ... ... ... ... есту түйсігі ... ... «Жыл ... ... сөз ... ... деп ... айтпаған, ал
жазбаша сөйлеуде көру түйсігі мен кинестизиялық түсініктердің атқаратын
рөлі ерекше. Мұнан ... ... ... ауызша сөйлеудегі
түсініктердің қатынасы жоқ екен деген ой тумайды.
Адамдар бір-бірімен қарым-қатынасты жоғарыда ... ... ... ... Бірақ олардың өзіндік ерекшеліктеріде бар.
Мысалы, бірден белсенділік (диалог, ... ... т.б.) ... ... сөйлеуде қарым-қатынасқа түсу талап етілмейді. Ауызша сөйлеуде
айтушымен тыңдаушының ойды, пікірді айту үстінде түсінуді ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт берілмейді. Ал жазбаша
сөйлеуге жазушының айтпақ пікірін ойланып ұзақ ой ... ... бар. ... ... айтқанда екінші рет қайталауға
мүмкіншілік бар. Тыңдаушыға ... ... үшін ... ... ... ... ... қозғалыстары) т.б. әсерлі қимылдар
пайдаланылады. Ал жазбаша сөйлеуде мәтін мазмұнын оқушыларға ... ... ... ... жоқ. Міне ... адам ... түрде бергенде ауызша сөйлеуге қарағанда анық та дәл, кең де ... ... ... қиын соғады.
Ауызша және жазбаша сөйлеу тіл материалдарын пайдалану ... ... бар. ... ... ... кейде қалыптасқан тіл нормасынан
ауытқитын сөйлеу түрі. Жазбаша сөйлеу – ... ... ... ... түсірілген тұрақты сөйлесу түрі. Жазбаша, ауызша сөйлеуге қарағанда
грамматикалық талап – ... сай ... ... ... ... ... тағы бір ... ол
синтаксистік, сөздік, жеткізу құралдарының, ерекшелігі мен сөйлеу типі.
Ауызша сөулеу ... ... ... ... сөйлеуге қарағанда
анағұрлым қарапайым. Онда көбінесе жай сөйлемдер ... ... ... ... ... жағдайлармен түсіндіруге
болады. Әрбір аяқталған ойды демді алып ... ... ... ... ... кез ... ... кез келген көлемде
қолдана береді.
Бұл екі сөйлеу ... ... ... ... бар. ... ...... интонациясы арқылы айтушы өз ойын білдіру, мазмұнды
ой-пікірін ... қоя ... ... оқығанды оқи білу деген сөз. Ауызша
сөйлеудің мәнерлігі тыңдаушының айтылған ойды ... ... ... ең ... ... ... Бұл сөйлеу түрінде мәнерлеп сөйлеу
құралдары: дауыс ... ... не ... ... ... не ... ... түсіру, негізгі ойды білдіретін сөзді ерекше айту,
кідірістер ... ... т.б. ... ... ... оның ... білдіру құралы ғана болып
қоймай, сонымен бірге көз жеткізудің үлкен құралына айналдырады. Жазбаша
сөйлеудің ... ... аса ... ... ... ... ... дұрыс тарауларға, қайырымдарға бөліну ... ... ... ... ... ... ... сызу, сұрақ,
леп белгілерімен, көп нүктелер жатады. Бұл құралдардың негізгі мақсаты
мәтіндегі ... ойға ... ... ... ... ... көркемдегіш құралдарын кең тілде пайдаланады.
Көркем шығарманы ... ... ... ... ... мәнерлеп оқуға көп
көңіл бөлуі тиіс, тек оқу сабақтарында ғана ... ... ... ... тілі ... ... ... Бастауыш сыпып
кезеңінен бастап балаларды мәнерлеп оқуға ғана емес, мәнерлеп ... ... ... ... ... барысында мұғалім оқушы
тілінің мазмұнын ғана қадағалап қана ... ... ... сөз ... да ... ... алғашқы басқышында оқушылардың ауызша сөйлеуі ... ... ... ... ... ... сөйлеу негізгі рөл
атқарады. Балалар жаңа білімді көбіннше мұғалімнің ауызша сөйлеуі ... Оқу мен жазу ... ... үшін жаңа білім меңгеру, игеру
құралдарына айналады. Оқушы жаңа заттар мен ... ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың
қасиеттері жөнінде, яғни алған білімдерін баяндайды. Міне ... ... ... ... тіл ... бойынша жүргізілетін
жұмыстардың маңыздысы болып ... ... ... ... жазбаша
түрде баяндап беру дағдысы осының негізінде қалыптасады.
Оқушының ауызша және жазбаша тілінің даму ... ... ... жоғарғы баспалдақтарында ауызша және ... ... ... ... ие ... Бала ... ... кезеңінде жазуды
меңгермегендіктен, жазбаша сөйлеу түрінде игермейді. Сабақ барысында ... ... ғана ... Олар ... ... бұл түрін игере
бастайды. Оқушының ... ... ... ... ... ... ... сөйлеуді ертерек игереді. Керісінше, жазбаша сөйлеудің дамуына
ықпал етеді. Міне сондықтан мұғалім баладағы ... екі ... ... ... ету керек. Оқушының жазбаша сөйлеу түріне сүйенеді, алайда
екіншісінің дамуына ... ... ... ... керек. Кейде оқушы жақсы
сөйлегенмен нашар жазуы мүмкін ... ... ... ... өз
дәрежесінде сөйлей алмауы ықтимал. Бұл жерде оқытушының ... осы ... ... дамыту негізінде теңестіру. Өз ойын көрнекті етіп
жеткізу мақсатын ... ... ... ... көре ... оны ... ... жазбаша сөйлеу дағдысын игеруге толық мүмкіншілігі бар.
Жазбаша сөйлеу - баланың тіл ... ... ... ... ... Мұны меңгеруге бала мектеп табалдырығынан аттағаннан бастап
кіріседі. Оны жазуға үйрету ... ... ... ... ... ... алады. Өйткені жазу технникасын меңгеру психологиялық
тұрғыдан өте күрделі процесс. Бастауыш мектеп оқушылары ауыз екі сөзі ... ... ... ... зерттеудің бірінде екінші, үшінші сынып
оқушыларының жазба сөзі ... ... сан ... да, сапа ... ... ... ... отырғандығы, олардың сөздік қорына зат есім ... көп ... (50% ... ... қоры ... дамыған
балалардың жазу жұмыстары да (ойлап табу, мазмұндама жазу т.б.) ... ... ... ... ... де осы пікірдің дұрыстығын
анықтап отыр.
Бала мектепке келген күндерден бастап оқу дағдысы атар жазу ... ... ... ... жазу ... машықтану өте күрделі
процесс. Мұның үш кезеңі бар. ... ... ... бүкіл зейін
әріптердің жеке элементтеріне, сондай-ақ дәптер мен ... ... ... өзінің партадағы отырысына ауады. Бірінші ... ... ... ... деп ... ... кезеңде бала әріптің жеке
элементтерін жаза білу ... ие ... Енді ... ... ... ... ... ауа бастайды. Осы кезеңде бала жеке әріптерді
толық жаза білуге ... ... ... – бұл ... ... ... көрсететін негізгі кезең. Мұнда олар өз ... жеке ... ... ... ... Осы ... оқушының зейіні тұтас сөз ... ... ... ... ... бір түрі – іштей
сөйлеу. Егер сыртқы сөйлеу іштей сөйлеуден бұрын пайда болса, ол ... ... ... ... ... Психолог Д. Джексон мен Г. Хэдтің
пікірлері бойынша, жазбаша сөйлеу іштей ... ... ... іштей
сөйлеудің синтаксисі ауызша және жазбаша сөйлеудің синтаксисінен мүлдем
өзгеше. Онда ... ... ... құруда тіпті бөлек заңдылықтарға
сүйенеді. Іштей сөйлеудің синтаксисі жазбаша сөйлеудің ... ... деп ... ... ал осы екі ... арасында ауызша
сөйлеудің синтаксисі тұр.
Іштей сөйлеу бөтен адамдармен қарым-қатынас жасауға арналмайды. Ол
баланың өзімен-өзі сөйлесуі. ... ой ... ... ... шешім туып,
әрекет жоспарланады. Псхологтардың пікірінше, ой тұжырымдары бастау ... ... ... ... мен ... ... негізі болып табылады.
Жазылатын не айтылатын ... ой ... ... сана ... ... ... ... сыртқа шығуы тиіс. Сонда ғана сөйлеу ... ... ... Халық: «Аңдымай сөйлеген ауырмай өледі», «Айтылған сөз ... ... ... - деп ... ойын ... ... алмай қалай болса, солай
айта салатын кісіге бағыттап айтса керек.
Іштей сөйлеудің дамуы балалардыңмазмұндама, ... ... ... ... ... ... ... жазба жұмыстарын орындау барысында
оқушылар іштей ойланып, ... ... ... ... ... сөз, сөз ... мен ... таңдайды. Яғни жеті өлшеп, бір
кесуге ... ... ... және ... ... тығыз байланысты болып,
бір-біріне ықпал ететіні даусыз. Бастауыш сыныптарда да сөйлеу түрлерінің
қайсысы болмасын бірден ... ... ... ғана ... ... ... болмақ.
Жоғарыда айтылған сөйлеудің барлық түрлеріойлау процесімен тығыз
байланысты. «Ой сыртқы дүниені бейнелеудің ең ... ... Тіл – ... ... ... құралы. Ойдың тіл арқылы бейнелеуі ... ... ... ... ... мен білімді сақтап қала алады,
өмірді одан әрі жақсарту мақсаттарын ... Міне ... тіл ... ... ... ой ... ... табылады.
Сөйлеу кезінде адамдар ой пікірі, іс-әрекеті жайында хабарлап қоймай,
өзі айтып тұрған нәрсесіне қатынасын да білдіреді.
Осыған байланысты сөйлеудің ... ... ... аз ... ... беруінде. Келтірілген ой-пікірлер, ... мен ... ... өмір ... жанасымды келуі. Сөйлеу мазмұнды болуы үшін
сөйлеуші айтқан пікіріне қысқа , толық әрі ... етіп ... ... ... керек. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін жеткізу үшін
сөйлеушінің сөздік қоры мол ... ... ... мен ... сәтті қолдану сөйлеудің мазмұндылығын ... Ал ... – сөз ... өзі ... ... ... затқа, құбылысқа
қалыптасқан эмоциясын білдіру. Ауызша сөйлеу анық та ... ... ... ... ... сылбыр көмескі екпінсіз болуы мүмкін. Сөйлеудің
мәнерлілігі фонетикалық анық дыбыстау мен ... ... ... ... ... ... ... Сөзге түсетін логикалық екпін мен сөз
арасындағы кідіріс ауызша сөйлеуде күшті рөл ... ... ... мен ... ... орын ... қызметі ерекше болады.
1.2 Оқыту процесіндегі дұрыс сөйлеуді қалыптастырудың педагогикалық
мәселелері.
Оқыту процесі – екі ... ... ... сабақ барысында жоғарыда
аталған бағыттар бойынша жұмыстар жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... үйреткен, түсіндірілген нәрсені түгел оқушының
бойынан көре алмауыңыз ... ... сіз ... ... ... сөз мәдениетін қалыптастырдыңыз. Бұл тек бір сабақта ғана өтілмеуі
тиіс. Үздіксіз жүріп отырғанда ғана нәтиже ... ... ... талап еткендей оқушыны дарлап шығару үлкен еңбекті
қажет етеді. Жоғарыда оқушылардың сөздік қорын ... ... ... ... 1000-1200-ға дейін сөз білетін, осы сөздерді қолданғанда 30-40
қате жіберген оқушы – 4.
2. 700-900 дейін сөз білетін және сөйлеу барысында, ... ... қате ... ...... 400-600 ... ... білетін, бірақ сөйлеу кезінде 60-70
қате жіберген оқушы – 6.
4. 200-300 сөз айтқан, ... сол ... ... ... ... – 6.
5. Сөздік қоры өте аз, сөздерден сөйлем құрастыра алмаған оқушылар
– 2.
2. Тарау. Бастауыш ... ... ... ... ... жолдары.
«Мектеп курсында ана тіліне ... ... ... ... сөз құрамы, сөз, қосымша, сөз тіркестері және сөйлем
болып табылады. Сондықтан тіл ... осы ... ... байланысты
үйрету қажет», – дейді әдіскер-ғалым А.Жаппаров.
Жоғарыда атап ... ... ... ана ... ... ... жеке-
жеке айқын мақсаттар көздейтін үш кезеңнен тұрады:
1. Сауат ашу, тіл ... ... Оқу, тіл ... (Ана ... ... емле тіл ... (Қазақ тілі).
Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын, сөз ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.Бұл бағыттарға жоғарыда тоқталған болатынбыз.
а) Жаңа сөздер үйрету және осы үйренген сөздерінің, ... ... ... ... бар ... ... меңгерту.
Мектепке келген бала тілі бір жақты, тек ... ошақ ... ... ғана ... ... Атап ... оның ... қорында
ауыспалы мағыналы, жалпылық мәнді және түрлі білім саласында қолданылатын
термин сөздер аз кездеседі, ... ... ... де.
Баланың сөздік қоры ең алдымен, сол класта жүргізілзетін ... ... ... ... және кластан тыс оқуға арналған
көркем әдебиеттермен анықталады.
Балалар жаңа сөздермен тек класта өткізілетін сабақтарда ғана
танысып қоймайды, ... ... өз ... ... оқу, түрлі кластан тыс
жүргізілетін жұмыстарға қатысу, кино, театр, саяхатқа бару, радио тыңдау
және ... ... ... де жаңа ... ... тіл
сындырады.Оқушылардың ақпарат, білім көздерінен өз беттерінше игерген
сөздерді ... не ... ... да ... ... Бала ... ... жаңа сөз, сөз тіркестердің мән-мағынасын ашып, іс-тәжірибеде
пайдаланудың жолын да мұғалім ...... ... ... ... мен ... дерексіз
ұғымдар, адамның сезімі мен ниеті – сөз арқылы білдіреді.
Сөздік – қоғамның, ... даму ... ... ... ... бай ұлттың рухани байлығы да жоғары ... ... ... мен ... ... ... сөздікте дамиды. Ендеше
оқушыларды мектептен бастап сөздікті пайдалана білуге үйретудің зор маңызы
бар.
Сөздік жұмысы суретпен жүргізілетін жұмыспен ... ... ... ... ... ойлауына, кеңірек сөйлеуіне, өз
бетінше сөздер таба білуіне ... ... ... ... ... ... орындау барысында оқушылардың өз бетінше жұмыс істеу
дағдылары қалыптаса бастайды.
Мектептегі сөздік жұмыстарының ... ... әр ... оқу ... бойынша жүргізілетін барлық пән
сабақтары ... ... ... ... ... ... ... түсінігі артып, кеңеюінің нәтижесінде жаңа
сөздер мен сөз ... ... жаңа сөз ... ... ... ... ... оқытуға байланысты, заттар мен
құбылыстарды ... , ... ... ... ... ... ... тура және ауыспалы мағыналарын,
слинонимді, омонимді, антонимді ... ... ... ... әдеби шығармаларды талдау және мазмұндама, шығарма
жаздыру.
Мектеп балаларының ... ... ... ... 23 ... ... Оларға мынадай тапсырмалар берілді:
1. үш өлеңді жатқа айтып беру;
2. екі-үш ертегіні өз сөздерімен ... айту ... ... 4 ... ... да ... ... жүр);
3. берілген сөздерге сөйлем құрау.
Нәтижесінде, бірінші тапсырманы орындаған оқушылар саны - ... ... ... жалпы саны 75- 80 болды.Ал кейін қайталап
айтқызып саралағанымызда, бұл ... ... ... ... ... түсінбейтін болып шықты.Мысалы;
Шекарада – күзете,
Қас қақпайды ағалар.
Балбыраймыз ...... ... ... бір шумақ өлеңде үш сөздің мағынасын ажырата алмады.(қарамен
жазылған).
Ал екінші берілген тапсырма бойынша ... ... ... ... кезіндегі қолданған сөздердің саны өте аз 45 – 55
сөздің шамасында. Оның ... сөз ... ... ... көрсетті.
Осы тапсырма бойынша бір-екі өлең, ... ... ... ... ... айтып бере алмайтын ... саны – 12. ... ... негізгі кемшіліктер – сөздік қорларындағы ... ... ... ауызекі сөйлеу мен үй ішіндегі
жергілікті сөздещръдің кездесетіндігі.
Енді өлең-ертегілер білмейтін және айтуға ... ... ... оқушылар саны – 7. Бұл оқушылардың ауызша сөйлеу
дағдылары ... ... ... ... ... ... ... жеке әңгімелесу кезінде анықтадық.
Балаларға сөз беріп сөйлем құрату (қарағай, өмір, шағала,
дос, керемет, кітап).Балалардың ... ... ... ... алты ... де ... ... яғни 10-15 сөз қолдана
отырып, әр ... 3-4 ... ... ... саны – ... 8-10 сөз ... 4-5 ... сөйлем құрастырған оқушының
саны - 11.
3. 5-7 сөз қолданып, 3-4 сөзге сөйлем құраған оқушы саны – ... 3-6 сөз ... 2-3 ... ... құрастырған оқушы саны – 5.
Мұндағы басты себеп оқулықтардағы берілген материалдардың бірқатарын
бала ... құр ... ... өйткені ондағы көптеген сөздердің
мағынасын ... ... ... Бұл ... ... мен
әдіскерлещрді ойландыруға тиіс.
Оқушылар біршама жеткілікті сөздік қор жинау үшін, күніне барлық
сабақта 20-30 жаңа сөз ... ... ... байытудың негізгі көзі, әрине ... ... ... бір жағынан, бірнеше жаңа сөздер
үйрету; екінші ... сөз ... ... ... сол ... ... ... тереңірек ұғындыра түсу ... ... ... таңдалған. Осыған орай, авторлар, мүмкіндігінше, ұлы
А.Құнанбаев, ... ... ... ... ... ... І.Жансүгіров, Б.Майлин, С.Торайғыров
т.б. сынды сөз ... ... мен ... сөз қазынасы – ауыз
әдебиеті үлгілерінен қысқартып, ... ... да, ... ... ... ана тілін жоғары ... ... өзін оқу ... ... ... ... барысында жүргізіледі. Мәтінді, ондағы жаңа
сөздерді дұрыс қабылдау ... ... ... ... ... жету
мүмкін емес. Мысалы шаңырақ, ақ алтын, көкжиек сөздерін дұрыс түсінбесе,
дұрыс қабылдай алмайды,оларда елес тумайды.
Түсініксіз ... мен ... ... үш кезеңде жүргізіледі:
• Мәтінді оқуға дайындық кезеңі;
• Мәтінді оқу барысында;
• Оқып шыққаннан кейін.
Мәтінді оқуға дайындық кезеңінде шығарманың мазмұнын ... ... ... ... Мұнда тағы бір есте болатын жағдай –
шығарманы оқымас бұрын онда кездесетін, мағынасы ауырлық келтіреді-ау
деген ... ... ... ... ... түсіндіру керек деген ой
тумасқа тиіс. Кейбір сөздердің ... ... ... ... болатынын ескеру қажет және оқылмас бұрын көп сөздер мен
ұғымдарды түсіндіре бергенімен, ұмытылып қалады да, оған ... ... ... оқу ... екі-үш сөзбен ... ... ... ... ... ... ... сөздер
іріктеліп алынады ( мысалы, лашық – кішкентай үй ... ... ... ... Алайда оқу барысында сөз мағынасын түсіндіруді
өте байқампаздықпен жүргізу талабы қойылады. Өйткені оқып келе ... үзіп ... ... ... ...... зейінін
алаңдатып, мәтінге деген ынтасы мен қызығуын тежейді де, балалардың
бір қатары онан әрі оқылатын ... ... ... ... ... өзін ... «отаршылар – қанаушылар» дегенде,
балалардың бұрыннан дайындығы болмаса, қанаушының өзіне түсінбей қалуы
мүмкін. Ендеше оны ... ... ... ... ... ... кезеңінде түсіндіруге тура келеді.
Ал өлең оқу барысында қиын ... ... ... ... ... ... ... бұрын немесе оқып болған соң жүргізіледі).
Өйткені өлеңнің ырғағы, дауыс мәнері бұзылып, тыңдаушыға әсері азаяды.
Шығарманың мазмұнын оқушылар тереңірек ... үшін ... ... ... ... түсу мақсатындағы сөздік жұмысы мәтін оқылғаннан
кейін, яғни шығарманың мазмұнын талдау барысында түсіндіріледі.
Сөздер мен бейнелі ұғымдарды түсіндіруде, мысалы, батырақ ... ... білу ... ... ... не? деп ... ... болмайды. Мұғалім мәтінде кездесетін мұндай сөздерді өзі әңгіме
айтқанда, әңгімесінің ішінде, ал балалардың әңгімесін тыңдағанда, ... ... ... ... ... ... ... жүргізгенде, мұғалімнің есінде болатын жағдай –
сөздік жұмысын балалардың өз өмірімен, нақты елестерімен байланыстыру.
Ол үшін оқу барысында жаңа сөз ... ... осы ... ... ... ... ... тырысу керек. Егер ондай елестер
жоқ және жеткіліксіз ... ... ... ... оның суретін
көрсетеді, оған анық сипаттама береді. Психологтардың айтуы бойынша,
сөздік жұмысының әдістемесіндегі ... ... – сөз бен ... ... түрлі жолдармен үнемі ұштастырып отыру. Өйткені
сөз бейнесі бала санасында нақты елестің жеткілікті қорынсыз ... жаңа ... ... ... тәжірибеде
сыналған мынадай тәсілдері бар:
1. Бастауыш сынып оқушыларына жаңа сөздің мағынасын түсіндірудің ең
қарапайым тәсілдердің бірі – сол сөз ... ... ... өзін ... Зат не ... ... ... қатырылған сұлбасын көрсету
тәсілі.
3. Берілген сөз мағынасын синонимдер арқылы анықтау ... ... ... оқушыларға айқын танытудың тиімді
тәсілдерінің бірі - ... ... ... оның
синонимдерімен ашу және салыстыру. Мұғалімнің көмегімен оқушылар
бейтаныс сөздің мағынасын өздеріне бұрыннан таныс сөздер ... ... ... ана ... ... тартқан қағілез,
ақсұр бала (Б.Соқпақбаев). Бұл сөйлемдегі қағілез ... ... ... ... ... ... синонимдер арқылы
танытуға болады.
Оқушылардың сөздік қорын байыту мақсатында ... бұл ... ... тағы бір ... бар. ... ... кез келген
сөздің өзіне тән реңкі болатыны белгілі. Демек олардың ... ... ... бір-бірін дәл қайталай алмайды. Сондықтан кездескен
жаңа сөздің ... оның ... ... ... ... ... бере ... де тура келеді. Мұндай анықтама беру
кезінде мұғалім мағынасы түсіндіріліп отырған сөздің мағыналық ... ... ... ... ... өткен жөн.
Бастауыш сыныптарда пайдаланылатын пән оқулықтарында тұрақты сөз
тіркестері кездеседі. Сабақ ... ... ... де ... ... түсіндіріліп, конттекстік мағынасын игерту мақсатында
сөйлемдер құралады. Мысалы, көзді ашып ... – тез, ... көзі ... ... ... деп ... – қатты шаршау; су жүрек – қорқақ; жүрек
жұтқан – батыр,ер т.б. ... сөз ... ... ... ... ашуға болады. Мысалы, Астана - әсем қала,
Қазақстан Республикасының ... - әсем ... ... ... оқушылары кездесу өткізді. Қазақтың тұңғыш ғарышкерімен ... ... ... ... ... ... талдау тәсілі. Кейбір жаңа
сөздердің мағынасын морфологиялық құрамын ... ... де ... Бұл ... ... ... арқылы оқушы жаңа сөз жасау жолдарына қаныға түседі.
5. ... жаңа сөз ... ... тағы бір тәсілі –
логикалық анықтама беру. Бізді қоршаған заттар мен құбылыстар
негізгі және ... емес ... ... Қай ... ... беру ... сөз оның ... қасиеттерін санап
көрсету не қамту деген сөз ... ... ... ... ... ... олардың басты белгілерін қамтудың
өзі де жеткілікті болады.
Мысалы, адам екі аяқты, екі қолды, тік ... деп ... ... ... еді. Ал адамның негізгі ... ... мен ... тіл ... ... ... адамға толыққанды анықтама беру
жеткіліксіз.Мұғалім белгілі бір ... ... ... ... осы мәселені естен шығармағаны дұрыс. Мысалы,
схна, саябақ, еңбекақы, шаңырақ т.б. Мұғалім бұл ... ... ... ... болады. Сахна - әртістер
мен әншілердің өнер көрсететін орны. ...... киіз ... ... ... ... Жаңа ... сөйлем ішінде пайдалану тәсілі. Кейбір жаңа сөздердің
мағынасы сөйлем ішінде пайдалану арқылы да түсіндіріледі.
7. Сөз мағынасын олардың антонимдерімен ... ... ... ... ... тәсілдерінің бірі – ... ... ... ... жаңа сөздің
антонимі оқушыларға бұрыннан белгілі сөздер болуы тиіс.Сөздердің
мағынасын антонимдері арқылы түсіндіру ... ... ... ... ... кішіпейіл-менмен, дөрекі, қатігез-
мейірімді, қоян жүрек-батыр. Сөздерді ... ... қою ... ... ... бұл ... сөйлем құрап
түсіндірілсе, оқушылардың есінде ұзақ сақталады.
8. Абстракт мағыналы сөздерді өмірден ... ... ... ... ... ... ... сөздерінің
мағынасын М.Мәмбетова, Ә.Молдағұлова, Б.Момышұлы сияқты аға
ұрпақтың ерлік істері ... ... ... ... ... құралдарды үйрету;
Көркем мәтіндегі сөздер мен олардың тіркестері ауыспалы мағынада
қолданылып, бала ... ... ... ... ... бейнелік
құралдары болып табылады. Мұндағы ауыспалы мағынада қолданылатын сөз ... троп деп ... ... ... қылыштай кесіп түсетін
өткір де дәл, сезімге әсер етіп, ... ... ... мен ... ... балалардың сөздіктерін жетілдіре түсетін
қызмет атқарады.
Троптың ең қарапайым түрі - ... ... ... ... өлеңде де,
қара сөзде де кездеседі.Мысалы, (2-сынып, 42-б.)Ананың тікенекті арқасыда
балаға мамықтай жұмсақ, - депті Төле би.Мұнда ... ... ... ... ... жерінің өте кішкентай екенін көрсету үшін
«Ұлтарақтай жеріне егін ... - ... ... ... ... жиі ... сөздермен жұмыс тек логикалық жағынан ғана жүргізілмей, ... ... ... туғызатындай тапсырмалар болуы қажет. Мысалы, ... ... ... ... оппа қар. Оған ... шулап, күп
берген балалар ... Айтып көріңдерші? Сендер солай ... ма? ... кім ... ол қандай қар?». Балалар қарға үлпілдек, түбіттей жұмсақ,
мақтадай аппақ, жұмсақ... деген сияқты теңеулер табады. ... ... ... жай ... ... – затар мен құбылыстардың мән-мағынасы және оларды автордың
бағалауы туралы санада айқын бейне жасайтын ... ... ... жүргізгенде «Бұл зат неге осылай бейнеленген, басқаша
айтуға болар ма ... ... ... «Кітап та алма алма
ағашы, жемісін біздер теретін» (М.Әлімбаев, 2-сынып).
Бейнелеп сөйлеу жағынан ең күштісі – ... ... бір ... бір ... құбылыспен жалғасып, айқын, әдемі сурет жасайды. ... троп ... ең ... ең көп қолданылатын түрі. Метафораның кең
айтылған түрі аллегория болады. Аллегорияда сюжетке ... ... ... тілі де тура ... астарлап, басқа мағынада айтылады.
Метафора, аллегориямен айтылған шығармаларды оқығанда, «Өмірде ондай
болмайды» деп, балаларға шындығын айтудың ... ... ... ... ... ... өздері түрлі ойындар ойнағанда, сол
әрекеттер арқылы ... ... ... түсіндіру 1-сыныптан басталады. Мысалы,
«Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң әрқалан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар, қалан»,-
деген Абай өлеңінде толып ... ... Ақын ... айтқысы келген
ойын мұғалім; «Қызықай ... ... да, ... да ... ... ... ... біл, дүниеде өз орныңды таба біл, адамдардың ... ... ... ... қажетті жерге қызмет ет» деген сияқты сөздермен
түсіндіріп, жеткізуді талап етеді.
Жоғарыда айтылғандарды жиинақтай келе, ... ... ... ... ... ... ... мәтіннен бейнелі сөздерді табу;
2. мәтіннен оқушылардың өздері тапқан немесе мұғалімнің көрсеткен
сөздерінің, сөз ... ... ... ... ... ... сөз ... бейнелеу, көз алдына елестету;
4. бұрын айтылған, талданған ... ... ... мен
тіркестерін оқушы өздещрі құрастырған ... ... мен ... ... ... ырғағын келтіріп үйрету, мәнерлеп оқуға дайындалу;
6. теңеу, эпитеттер табуға, жұмбақтар ойлап құрастыруға арнайы жаттығулар
жүргізу.
Оқушылардың сөйлеу мәдениетін, сөздік қорын ... ... ... ... ... ұшан-теңіз. Тілдің көркемдік ... ... ... ... антонимдер, омонимдер және
фразеологиялық тіркестерді меңгеруге арналған түрлі тапсырмалар жатады.
б) ... ... тіл ... оның ... байлығы мен оралымдығы синонимдер
арқылы көрінеді. Ал қазақ тілі синоним сөздерге ең бай тілдің бірі ... Оған ... ... ... ... ... ... алғаш
шығарған белгілі ғалым, профессор Әсет Болғанбаев «Шыдамсыздану» сөзіне 13
синоним, «бұлғақтау» сөзіне 12 синоним, «аласа» сөзіне 15 ... ... Осы ... ... «Жас ... ... жетік етіп тәрбиелеу үшін,
оларды тіліміздегі синонимдерді дұрыс ... ... ... ... ... ... ... білетін сөздерінің мағыналарын дұрыс
танып, дәл ... ... ... ... ... синониом сөздерінің
нәзік мағыналарын қалай ажыратып, қалай қолданатындықтарынша қатты зер
салып, ... ... ... ... оқушылардың сөздерді қалай
болса солай, жауапсыздықпен ... ... ... ... ... ... деп ... сыныптарда синонимдермеұн жұмыс былайша ұйымдастырылуы тиіс:
• оқылған мәтіндердің ішінен мағынасы жағынан бір-бірімен ... табу және ол ... ... ... осы сөздердің әрқайсысына мағыналары жақын келетін сөздер табу.
Синонимдермен жұмыс әрбір сөздің ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін синонимдермен жұмыс
жүргізудің негізгі түрлері:
1. мағынасы ... ... ... іріктеу және бір топқа жинақтау.
Мысалы: жүгіріп келеді, қарап тұр, ... ... ... ... тұр, зытып келеді, көзін алмайды т.с.с.Бұл жағдайда балалар
мәтінді түгел, тиянақты оқуға тырысады.
2. синонимдерді заттың немесе ... бір ... ... ... ... түсу я ... азайта түсу жағына қарай іріктеу.
Мысалы, құла ... ... ... ... ... мәтіндегі сөзге синонимдер табу. Мысалы, қорқу сөзіне зәресі ұшу,
жүрексіну, құты қашу т.с.с. Бұл оқушылардың ... ... ... ... ... ... Мысалы, (2-сынып, ана тілі, 22-
б). Ақырында, еңбегі зая кетпей, күзде бір дорба бидай алады.Зая ... ... ... ... ... әр тапсырманы өткен соң оқулықтағы синонимдерді және
сабақ барысында өздері ... ... ... сөздігі» дәптерлеріне жаздырып отыру.
в)омонимдермен жұмыс;
Бастауыш сыныптарда оқушыларға тілдегі омон.им деп ... ... беру не үшін ... ... ... сөз мағыналарының жүйесін оңай, анық
түсінеді.
Екіншіден, омоним туралы анық ұғымдар алған ... ... ... ... көп ... сөздерден ерекшелігін оңай түсінетін
болады.
Үшіншіден, тілдегі омонимдердің және көп ... ... ... ... алатын оқушылар ана тілдегі мәтіндерде кездесетін
омонимдерді оңай түсіне алады.
Демек, балаларға бастауыш сыныптардан-ақ синонимдер, ... ... ... бұрыннан белгілі сөздердің омоним сыңарларын
түсіндіру олардың сөздік қоры ... ... бір ... болып
табылады. Мысалы, (2-сынып, ана тілі,162-б). Атасы солай ... ... ... ... ... көрмеген осы ауылдың балаларына қосылды
(«Қоңыр қоз»,Т.Жұртбай).Бұл жердегі 1. ата – ... ... 2.ата ... айт» ... мағынада).
г) антонимдермен жұмыс;
Антонимдер – мағыналары бір-біріне қарама-қарсы сөздер.Олар сөйлеу
барысында антитеза жасау үшін, қарама-қарсылықты көрсету үшін ... ... ... та, ... ... ... ... оқығанда немесе грамматикалық жаттығуларды орындау
барысында үздіксіз ... ... ... (2-сынып, ана тілі, 64-б).
Мейлі жас, мейлі кәрі бол,
Дана деп сені, пана деп сені ұғамын.
Көктемсің нұр мен нәрі ... және ... және ... -
деген өлеңдегі (Ж.Молдағалиев) асты сызылған сөздерді толық ... соң, ... ... ... ... сөздерді де
таптырып олардың антонимдерін табуға тапсырма береміз. Немесе (2-сынып, ана
тілі, 65-б). «Мөрте мен ... ... мына ... ... ... ... ... Шаянның балалары Бөртені жақсы көріп кетті».
Антонимдер мақал-мәтелдерде, халық ертегілерінде адалдық пен ... пен ... ... пен жек ... ... пен ... көңіл аудару үшін жиі қолданылады.Әсіресе ертегілерде жағымсыз
бейнелер жөнінде айтылатын болғандықтан, антонимдер жиі кедеседі.Мысалы, (2-
сынып, ана тілі, 21-б). «Ақ ... ... ... әрлі-берлі ұшып
өтіп жатқан үлкен де, кіші де құстарға ... ... ... ... ... пайдалана отырып, ертегі құрастыруды
тапсырамыз. Бұл ... ... ... ... сөз ... ... бір ... үздіксіз жүріп отыруы тиіс. Мұндағы
негізгі ... ... ... ... ... ... жеткізу.
д) көп мағыналы сөздермен жұмыс;
Көп мағыналы ... ... жиі ... ... ол сөздердің көп
мағыналы екенін олар саналы түрде ... ... ... кезде бір
сөздің бірнеше мағынасы болатыны оқушыларды таңғалдырады. Бірақ оқушылар
бір сөздің ... ... тез ... «Ана ... ... көп ... ... жиі кездеседі. Мысалы, түс – түс ... ... ... түс, т.б. Ай – ... ай; ай - бір ай ... ... ... көзі; күн – бір күнгі мерзім; күнкөріс, т.б.
Мысалы, (2-сынып, ана тілі,212-б)
Наурызда күлімдеп,
Күн көзі жылында.
Өзгеше бүгін ... ... ... ... (Ө.Ақыпбеков) асты сызылған сөзді былайша түсіндіреміз.
1.көз (адам мүшесі)
2.көз (тіршіліктің көзі)
3.көз (заттың не құбылыстың көзі).
Немесе, (2-сынып, ана ... 11-б) ... ... ... ... ... ... атты шығармасындағы «Қас қарайды. Қой қотанға ... ... ... ... тұр. Үй басы есік ... от ... ... сүтін пісіріп жатыр» деген сөйлем ... бас ... ... қолданылатынын айтып, оқушылардан осы мәтіннен ... ... ... ... ... ... ... сөздермен жұмыс;
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың оқитын мәтіндерінде ... ... көп ... ... ...... түрде, жанама
мағынада айтылады. Мысалы, «Оқуына тастай» дегенді тапсырмасын ... ... ... ... ... сөздер 1-сынып- тағы «Тарыдай
болып кіремін, таудай болып шығамын», - деген ... ... ... ... қанатты сөздерді танытып, ... ... ... ... ... ... қалай түсінетіндерін сұрап,
қандай басқа қанатты сөздерді білесіңдер? Балалар ... ... ... ... ... ... сөздерді және өздері айтқан қанатты
сөзді «Қанатты сөздерге» арналған дәптерлеріне жаздыру.
ж) мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаштарды үйрету;
Балалардың тілін, ойын ... ... ... ... ... ... өз ... зерттеуді қажет етеді. Оқушылардың сөздік
қорын арттырып, сөз ... ... ... ... ... орны орасан зор. «Атамұра» баспасының 2-
сыныпқа арналған ана тілі ... ... ... ... ... ... ... ана тілі оқулықтарындағы мәтіндердің соңынан
беріліп, әрбір тарау мақал мәтелмен ашылады.
Мақал-мәтелдердегі терең мағыналы оц-пікірлер ... ... ... ... күшейте түседі. Мысалы, (2-сынып, ана тілі, 121-
б) «Еңбекпен ел көгерер» ертегісін оқығаннан ... «Кім ... ... сол ... ... наны ... жаны тәтті»
мақал-мәтелдер беріліп, талданып, мән-мағынасы түсіндіріледі. Мұнда еңбек
сөзін, тек ... ... ... ... ... ... арманыңа,
мақсатыңа жетудегі адал іс-әрекет екені ұғындырылады. Балаларды еңбек етуге
тәрбиелесек, осы арқылы сөздік қорына сөз ... ... ... ұғыну үшін, оқушылар біраз ойланады, мидың үлкен жарты ... ... іске ... және ... сөздер үйренеді,
бірқатар сөздердің мағыналарын түсінуге мүмкіндік жасалады.
Мақал-мәтелдерде поэзияға тән ... саз, ... ... ... де бар. ... ... еткен - емеді», «Ер дәулеті ... ... ... ... ... ... ... немесе «Ақыл –
жастан, асыл – тастан» сияқты бірыңғай жуан ... ... жеке ... сөз бен ... байланысын дұрыс оқуға көмегін
тигізеді.
Бастауыш сынып оқушыларына ... ... ... олардың
сөздік қорын дамытып, сөз мәдениетін қалыптастыру жұмысы жүйесіз, негізсіз,
бағытсыз, кездейсоқ іске асырылмайды.Бастауыш сынып кезеңі – ... ... ... мәдениетті де, шебер сөйлеуге қалыптасатын кезең. Олай болса,
тіл тазалығы, ой дәлдігінің атадан ... ... ... келе ... ... мен жұмбақ, бір жағынан, балалардың өмірге көзқарасын
кеңейтсе, ... ... ... ... ... ... ... балаларына мақал-мәтел үйретудің пайдасын
айта келіп, оның қысқада ... ... ... адам ... шындық
құбылысын сипаттайтынын көрсетеді.
Мақал-мәтелдер және жұмбақтар бойынша жұмыстар жүргізу үшін, кейде
сиректеу болса да, жеке сабақ ... да ... ... бойынша жұмыс, негізінен, оның шешуін табу бағытында
жүргізіледі. Ол үшін ... ... ... ... ... ... жолымен табу әдісі ұсынылады. Мұндай жағдайда
жұмбақталған нәрсенің жалпы қай ... ... ... ... ... ... «Іздесем, ізі жоқ, бауыздасам, қаны жоқ» жұмбағын шешу
керек делік. Бұл ... ... ... ... ... оның ... ... Мұндай бағыт берілмеген жағдайда балаларға қиындық
түседі.
Ал жұмбақтың құрамындағы метафоралық бейне сол жұмбақталған ... табу ... ... ... ... ... айтылған
жұмбақты шешу барысында өзен, көлде болатын балық, бақа-шаян сияқтыларды
айтады. Олардың ізі ... қаны ... ал ... ... қаны да, ізі де ... айтылады.
Жұмбақтыңшешуі табылғаннан кейін, сұрақ-жауап арқылы метафоралық
бейне ашылады.Жұмбақта қандай із жөнінде айтылады? Мұндағы ... ... ... ... ... ... ... су толқынын кесуі),
т.с.с. Немесе, «Аяғы біреу, қолы жоқ, шиыр-шиыр жолы көп» ... ... де ... тура ... ... кез ... ... ізінің сөйлей алмайтындығы, салған іздің сөйлеуі дегеннің не екені
сұралады. Осы ... бұл ... ... оқу құралдарының төңірегінен
іздестіру керектігі айтылып, олардың ішінде ... ... ... бар ... Егер балалар оны таба алмайтындай болса,
«Оқу құралдарының ішінде қайсыларында жол бар?» деген сияқты ... ... мен ... жол болатыны анықталады. Сонан соң дәптердегі сызық
жолдың сөйлей ... ... жол – жазу ... жазу ... ... салатыны айқындалады.
Бастауыш сыныпта мақал-мәтел, ... қоса ... ... бала ... түзетудегі рөлі зор. Мұнда: 1) тіл
мүкістігін жоюға; 2) сөздерді анық ... ... ... ... ... ... ... оқу жылы аяғында
жарыстар өткізу арқылы ... ... «Кім ... ... ... атпен жарыстар өткізу оқушылардың жаңылтпаш жаттауына
септігін тигізеді.
А.Байтұрсынов «Төмендегі сөйлемдерді үш қайтара айтқызу ... ... ... деп, мына ... ... ... нараз.
2. Нан арзан, нар арзан.
3. Назар, нараз, нар арзан.
4. Назар,нараз, нан арзан.
5. Он нан онанарзан.
6. Назар, ... ... ... нар ... оқушылардың қабылдау, есте сақтау, ойлау, қиял ерекшеліктерін ескере
отырып, оқушыларға мақал-мәтел, жұмбақ, ... ... ... ... қалайша берілу керектігі анықталуы қажет.
Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамытуда ертегілерді оқыту
өте маңызды. Ертегілерді оқу арқылы балалар қарапайымдылық, кішіпейілділік,
қайырымдылық, адалдық ... ... ... сіңіреді. Ертегінің тілі
түсінікті, қанатты сөздер мен бейнелі тіркестерге бай болып ... ... ... ... оқушыны халық қазынасына ендіреді,
халық рухымен араластырады.
Ертегі ... ... ... ... үшін де өте ... ... бөлу, ат қою, қандай суреттер салуға болатынын ... ... 2-3 – ... орындай алады. Ертегіні балалар қызыға оқиды,
олардың мазмұнын бір оқығанда-ақ ... ... ... ертегілерді
оқығанда, жалпы идеясын ғана әңгімелеп, мазмұнын үйден оқуға тапсыруға ... ... ... отырып, тілін дамытуда мысалдардың алатын
орны өзгеше.
Әдеби шығармалардың басқа түрлерінен мысалдың мынадай өзгешіліктері
бар:
... ... ... ... бір ... тәлім-тәрбиелік мән болатыны:
• оның оқылу ерекшелігі.
Бастауыш сынып оқушылары мысалды ... ... ... ... оны ... деп қабылдайды. Сондықтан мысалды оқып
шығысымен, автордың ... ... ... ... ... оны кім деп түсінесіңдер? Дегендей сұрақ қою қателік болар.
Өйткені жұмысты мұндай ... ...... ... ... ... ... Сондықтан одан алған әсерлері әлсіремей, қайта ... ... ... ... тереңірек ұғына түсуіне
жағдай жасайтын әдіс-тәсілдер қарастырылады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... болатындай етіп
түсіндіру қажет. Ал мысалда суреттелгендер балаларға шындық, ... ... ... ... ... қарға, түлкі сөйлемейді ғой деген сияқтылардан
қауіптенудің қажеті жоқ. Олардың сөйлемейтінін балалардың өздері де ... ... да оны ... ... қабылдайды.
Мысалдарды оқығанда көңіл қоятын жай – оқушыларға олардың мазмұнын
қабылдащту және олардағы кейіпкерлердің ... ... ... ... ... ... оқытуға болады:
1. Оқылатын мысал жөнінде мұғалім алдын ала әңгіме өткізеді;
онда балаларға түсінігі ... ... ... (сол
мысалдың ішінде кездесетін) кейбіреулерін кірістіре отырып,
олардың мағыналарын аша кетеді.
2. Мұғалім мысалды әуелі нақышына ... өзі ... ... ... ... Мысалдың мазмұны талданылады.
4. Мысалдың кей жерлерінен үзінді келтіріле отырып, ондағы
негізгі ойдың не ... ... ... ... мазмұнына ұқсас өмірде кездесетін іс-әрекеттерден
мысалдар келтіріледі.
6. Рөлге бөліп оқытылады.
Ертегі, мысалдар арқылы ... ... ... бағыт бере отырып,
тілін ұстартуға зор септігін тигізеді.
2.1 Бастауыш сынып оқулықтарының ... ... ... ... ... іргесін қалаған Ы.Алтынсарин, А.Байтұрсынов,
пен М.Дулатовтардың жазған оқулықтарынан бергі кезеңде қалыптасып ... ... 1918 ... ... ... ... туралы» қаулы бұзып
жіберді. Таптық көзқарасты басшылыққа алған ... ... ... ... ... ... ... мен оқу бағдарламалары
басшылыққа алынды.Әсіресе «халық жауларын» талқандау секілді әйгілі нәубет
жылдары ұлтымыздың ... ... ... ... ... жазу ... ұшырады.
Жас ұрпақты тәрбилеу ісі ... ... қай ... ... ... сай ... жүзеге асырылып отырады. 50-60-шы
жылдарда алдыңғы орынға ана тілін оқыту әдістері мен оқу ... ... ... беру арқылы балалардың таным қызметін кеңейту, жетілдіру
міндеттері алға қойылды.
Бастауыш сыныпта әліппе, ана тілі ... ... ... ... ... оқушылардың әдеби сөздік қорын кеңейту,
байыту мақсатында пайдаланылған жоқ.
Сонымен қатар, ... ... ана ... ... ... баса көңіл бөлініп, ұлттық ерекшелігіміз, дәстүрлеріміз назардан
тыс ... ... жаңа ... жаңа ... оқыту жолы көзделуде.
Зерттеу әдістері де ... ... ... мен ... ... ... оқытудың тиімді тұсы білім мен дағдыны ... ... ... ... ... ... жетілдіруге
қатысты болды.
Сонымен бірге төменгі сыныптарда қазақ тілі мен ана ... ... ... ... ... саналы түсініп оқу арқылы есте сақтап, ... мен ... ... ... ... сай ... ... арттырып, ойын жүйелі жеткізе білуге дағдыландыру
болмақ.
Қазіргі мектеп оқушыларының ойлау мен ... ... ... ... ... ... Ал сөйлеу – ... және ... ... ... ... ... икемділіктерін дамытуда әліппені, қазақ
тілі мен ана тілі пәнін оқытудың маңызы ерекше. Мәселенің өзектілігі соңғы
онжылдықта көптеген лингвистикалық ... ... ... ... оқушыларының тілін дамытуда оқулықтар мазмұнына жаңа,
күрделірек мазмұн беру арқылы олар таным қызметін кеңейту, ойын ... ... ... қалыптасуына әсерін тигізеді.
Қазақ тілінің жұмсалу аясына, тіл тазалығына қатысты қазақ тілі
фонологиялық ... ... ... ... ... бұзбау
мақсатында оқушыларға өзге тілдерден енген ... ... ... бір ... ... ... ... келеңсіздіктерге
статистикалық талдау жасалынып, мектеп оқулықтарындағы олардың үлесі
анықталып, сөздердің дұрыс жазылуын ... ... ... ... ... ... пікірлер айтылған.
Мектеп оқушыларына ана тіліміздің лексика-грамматикалық жүйесін
меңгерту үшін оқулықтардағы ... қор мен оның ... ... ... ... ... сөздердің кездесу жиіліктеріне сәйкес тіл
заңдылықтарын түсіндіру, мектеп оқулықтарының тілдік ерекшеліктерін анықтау
секілді теориялық мәселелер де ... ... ... ... бірі – бастауыш сынып оқушыларының тілін
байыту, оны дамытудың жолдарын қарастыру. Ол үшін ... ... ... жиі кездесетін және сирек қолданылатын танымдық
маңызы бар, жаңа ... ие ... ... ала білу ... Бұл ... үшін ... ... оқулықтарына лингвистикалық әдіспен ... ... ... қорды анықтап алу керек.
Сирек қолданыстағы сөздероқулық тілінің байлығын, болашақтағы бастауыш
мектеп оқулықтарының сапасын жақсартуда лингвистикалық зерттеу нәтижелерін
ескеріп, сирек ... жаңа ... ие, ... ... құндылығы
жоғары сөздердің қамтылуы болашақта оқулық ... ... ... Ал, ... ... ... жиілік сөздігін алу нәтижесінде
кейінгі жылдар оқулықтарында кездеспейтін сирек қолданыстағы , ... ... ... ... жоғары сөздерджің лексикалық минимумы
әзірленді. Бұл бастауыш сынып ... ... ... ... бола
алады.
Психологиялық тұрғыдан алғанда, ... ... ... ... ... бірінші сигналдарға қарағанда жетекші орында болады да,
екінші сигналдар оған ... ... Ал, ... қоры мен ... ... ... ... сөз байланыстары тек белгілі бір бағытта ... ... ... ... ... және ұйымдастыру нәтижесінде ... ... ... ... да, ... ... мен ... жүйелі тәсілхдеріне көшу, яғни ... ... ... үшін ... ... мәтіндердің сөздігіне
мүмкіндігінше жоғары сөздерді сұрыптап ала білудің ... ... ... ... ... ... жас ерекшеліктерін де ескеруі қажет. Ол
үшін әрбір сыныптағы сөздердің санын анықтап, тілдік материалдарды іріктеу,
оқушылар ... жиі ... ... ... әзірлеу керек.
Бұл мақсаттардан бастауыш сынып оқулықтарын лингвистикалық әдіспен ... ... ... ... ... ... бағытында әрбір кезең
аралығындағы балалар лексикасындағы ерекшеліктерді ескеріп, ... ... ... кезеңге тән сирек қолданыстағы лексикалық
тұлғаларды іріктеу,танымдық қызметі жоғары ... ... ... ... ... ... сынып оқулықтарынан сұрыптау 50-
жылдардағы тіл тарихына қатысты материалдарды ... ... ... ... құрастырылуы мен нақты грамматикалық жағынан
толықтығы ана тіліміздің грамматикасын оқытуды ұйымдастырумен бір деңгейде
аса ... рөл ... ... қатар морфологиялық талдау бастауыш сынып
оқулықтарындағы сөздердің парадигмалық арақатынасы ... ... ... деңгейде зерттеуге қажет болатын сөздер мен ... ... ... ... ... ... Осы ... алған статистикалық мәліметтеріміз бастауыш сынып
оқулықтарының ... ... ... ... ... береді.
Соңғы жылдары тілдік құбылыстарды сандық және сапалық жақтан анықтауда
зерттеліп ... ... ... бір ... ... ... мүмкіндік беретін лингвостатистикалық әдіс-тәсілдер
қолданылуда (Қ.Бектаев, А.Жұбанов, Ә.Ахабаев, ... т.б.). ... ... бастауыш сынып оқулықтары (БСО) тілінің ... ... ... ... ... және сапалық ерекшеліктерді
айқындау, зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, ... ... тіл ... ... ... тіл білімінде ерекше маңызға ие
болып отыр.
Соңғы жылдары «Атамұра» баспасынан шыққан БСО зерттеген ... ... ... ... анықтап, олардың оқушылардың тіл
байлығын арттырудағы маңызын ескеріп, оны дамыту жолдарын қарастырды.
2.2 Сөз мәдениеті – ... ... ... (мұғалімнің дұрыс
сөйлеуге үйретудегі оқыту қызметі ).
Шығармашылық ... ... оқу және ... жұмыстарын жетілдірудің
бір формасы. Шығармашылық ең алдымен мұғалімдерден терең және ... мол ... ... ... ... ... - оның ... табалдырығышн алғаш аттағанда
күтіп алып, әріп танытып, ... ... ... ...... ... ... қалыптастыратын, оларға өмірден өз жолын дұрыс
таба білуге көмектесетін, айналасына білім-тәрбие нәрін шашып, адамгершілік
нұрын төгетін ... ... ... тұлға.
Психология-педагогикалық зертеу мәліметтеріне қарағанда Ф.Н.Гоноболин,
Н.В.Кузьмина, А.Сластенин, ... т.б. ... ... түрі кедеседі.Олардың бірі сөйлеу қабілеті.
Сөйлеу (экспрессивті) қабілеті – тіл арқылы өз ойын, ішкі ... ... етіп ... ... ... ... ... қазақ тілін жас ұрпаққа үйретудің
тиімді әдістемесі жасалуын қажет етіп ... ... ... таяу
жылдарда қазақ тілінің қоғамдық қарым-қатынастардың барлық салаларында:
саудада, тұрмыстық қызмет ... ... ... ... ... барлығында да қолдану аясының кеңи түсуін қамтамасыз ету міндеті
қойылуда. Мұның өзі қазақ ... ... ... ретіндегі мәнімен
қатар, танымдық құралыретіндегі рөлін де күшейте түсетіні ... ... жас ... білім беру, оларды қажетті дағды мен ... өз ... ... ... ... алуға баулу, бұл
мәселелерде балалардың жеке ерекшеліктері мен жалпы даму деңгейін ескеру,
мектептегі ... ... ... ... ... міндеттердің біріне
айналуда. Бұл міндеттер, әсіресе, ... ... ... ауызша,
жазбаша тілін дамыту жұмысын күн тәртібіне бірінші мәселе етіп қойып отыр.
Мектептердегі тіл дамыту – бір ... ... ... ... ... ететін психологиялық, педагогикалық және лингвистикалық проблема.
Қазақ бастауыш мектептеріндегі тіл ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде ғылымның зерттеу объектісі бола
алмады.Балардың туған тілін үйрену аясы ... ... ... ... жайттары өз шешімін таба алмай келеді.
Жалпы оқыту барысында ұлттық ерекшеліктің ... ... тіл ... ... ұйымдастыруға да кері әсерін тигізді.
Оқулықтар мен оқу құралдарының тілі тым ... ... ... сыныптарға
арналған мақал-мәтелдер жұмбақтар мен жаңылтпаштар, ... мен ... ... ... ... көрмеді, түрлі сөздіктер жасалмады. «Ана тіл»
оқулықтарына ... ... ... ... ... сияқты құралдар шығарылмады. Сондай-ақ ертерек кезде шыққан «Тіл
дамыту», «Тіл ширату», «Тіл бақылау» оқу ... да ... ... ... ... ... ... жұмысында мынадай
басты олқылықтардың орын алуына әкеп соқтырды:
а) ауызша, жазбаша тіл ... ... ... ... соңғы жетістіктері мен дидактиканың негіздері принциптеріне сай
анықталған жүйемен ұйымдастырылмады. Сондықтан да бұл жұмыстарда ... ... ... ... ... ... ... іскерліктерге үйрету
керектігі анықталмады; ә) тіл дамыту жұмыстары бастауыш ... ... мен есте ... ... ... ойлауы
мен қайта жасау қиялын жетілдіретіндей, сөйтіп, шығармашышылық қабілетіне
қозғау салатындай дәрежеге көтеріле алмады;
б) тіл дамытуға қойылатын психологиялық, ... ... ... ... ... және ... ... бұл жұмыс бастауыш сыныптарда жүйелі түрде, жаппай ... ... осы ... ... ... ... ... мектептеріндегі тіл ұстарту жұмыстарындағы осы
көрсетілген олқылытарды тереңірек ... ... ... ... көздейтін осы жұмыста негізінен мына сияқты ... ... ... ... ... ... нығайта түсетін,
оларды қажетті дағдылар мен іскерліктерге төселдіретін тіл дамыту жұмысының
мазмұны мен ... ... ... ... Бұл үшін орыс және ... ... ... жүрген жұмыс-тардың мазмұны мен жүйесі
зерттеліп, олардың ішіндегі біздің ұлттық ерекшеліктеріміз бен ... ... ... сай келктін үлгілері іріктеліп алынды және
оларды ұйымдастыру жолдары іздестірілді. Сөйтіп, өз жұмысымыздың мазмұнын
байытып, оны ... ... ... ... керектігі байқау арқылы
анықталды. Мұнда жұмыс ең алдымен
балалардың ұлттық салт – сана, ... мен әдет – ... ... ... ... ... ... негіделді.
Тіл дамыту жұмысын оқушылардың психикалық танымдық ... ... ес, ... ... күшейтіп, шығармашылық белсенділіктерін
арттыратындай деңгейде жүргізу жағы қарастырылды. ... ... ... оқушыларын ажырата қабылдауға үйрету; ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу; ойлау операцияларының
және қиялдың қайта жасау мен шығармашылық түрлерінің іске ... баса ... ... ... ... ... ... жеке ерекшеліктеріне
(темперамент, мінез, қабілет) сай келуі, яғни ... ... ... ... ... болу жағы ... ескерілді. Байқау барысында бұл
талаптарға тіл дамыту жұмысының мына түрлері ... ... ... ... ... ... ... сурет бойынша әңгімелеу;
б) балалардың өз жандарынан шығарғандары;
в) мақал – мәтелдермен, жұмбақ, ... ... ... ... ... және ... ... байланыстыра сөйлеуге үйрету
жұмыстары барысында сөздік жүргізіледі, бейнелік құралдар мен ... ... ... ... жүргізуде мына мақсат көзделді;
а) оқушылардың бқылампаздқ танымын кеңейту;
ә) әр нәрсені салыстыра ... ... ... ... ... ... шығара білуге, пікір айтуға, пікірлерін бір – бірімен
байланыстырып, себеп – саслдарлықты, ... ... ... білуге
үйрету;
б) оқушылардың алған білімдерін пайдаланып, ана тіл нормасына сай, өз
көзқарастарын, өз сезімін, ниетін, ойын дұрыс айтып, жазып бере ... ... ... ... ... ана ... сүйюге, оның
алтын қорын, тамаша сырлы, көркем де нәзік сөз байлығын қолдана білуге, оны
сезініп, құрметтей білуге тәрбиелеу;
в) оқушылардың ... ... ... қатар, оларды өз елінің
салт – санасын, дәстүрі мен әдет – ғұрпын қадір ... ... ... ... ... бір – ... достық, бауырластық сезімге, саналы да
белсенді еңбек ете білуге баулу.
Жұмыс сыныпта да, үйде де ... ... ... ... үйрету; бақылау; жанр жағынан:
а)әңгімелеу (хабарлау);
ә) сипаттама түрінде;
б) әңгімелеу мен сипаттама аралас келеді.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... сынау, іс-әрекет нәтижелерін қорыту әдістері арқылы және ойлаудың
салыстыру, талдау, жинақтау, жалпылау, нақтылу, дерексіздендіру, ... ойша ... ... ... аналогия түрлері арқылы
өтеді, сондай-ақ ассоциаплық әдістер де кеңінен ... ... ... ... ... мен ... төселдіру
барысында тіл дамыту жұмысының барлық түрлеріне ортақ мынадай ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түрін оқушыларға жеңіл де саналы меңгеруге
көмегі тиетін тәсілдердің ең тиімдісін ... ... ... мен ... ... ... материалды
қабылдаудауын қамтамсыз ету;
б) естің түрлі заңдылықтарына сүйене отырып, материалдлың ұмытылмауына
жағдай жасау;
в) ойлаудың салыстыру, талдау, ... ... ... амалдары амалдары арқылы жаңа материалды меңгерту;
г) индукция, ... ... ... ... ... ... ... қайта жасау, шығармашылық түрлерінің жұмысын күшейту үшін,
балаларға өз жандарынын әңгіме, өлең шығартуға баса назар аудару;
е) ... ... ... ... әр ... өзіндік
ерекшеліктерін оқушыларға байқату арқылы олардың ойлау ... ... ... ... өз ... ... істеуге үйрету.
Оқушылардың шамасы келмеген жағдайда ғана оларға көмектесу. (Мұнда ... жай – тіл ... ... ... ... ... әр
қайсысы мұғалімнің түсіндіруін қажает етеді,и ал осындай типтегі ... ... ... көмегі мейлінше азая баруге тиіс);
ж)тіл дамыту жұмыстарынбалалардың ... да ... ... ... мен ... тез ... ... ету үшін, көрнекілік әдістерін
тиімді пайдалану.
Оқушылардың тіл ... ... ... ... күнбе – күн
көріп, бақылап, ... ... ... ... таныс заттары мен
құбылыстарынак, яғни балалардың оқығандары мен ... ... ... кино, қуыршақ театрының спекткльдері, т.с.с.)
сондай-ақ өздерінің іс - әрекеттеріне (ойын, оқу, еңбек) байланысты ... ... ... мектеп балалары үшін тақырыптың дерексіз, жалпы
алынбай, нақтылана түсінуінің көп пайдасы ... ... ... ... ... ... жұмыстарында болсын, ойды
дәл, анық, жүйелі, ... ... ... ... ... алу, синонимдер қолдану арқылы сөз ... ... ... баса ... аударылды.
Тіл дамыту әдістемесінде сөйлеудің логикалық, стилистикалық және
грамматикалық құрылысы жағынан ... ... және ... ... беки ... қабысып жатуға тиіс екені қатаң қадағаланады.
Ол үшін ауызша және жазбаша сөзді өзара ... ... ... ... жұмыс түрлері іріктелді.
Бастауыш сыныптардағы тіл дамыту жұмысы оқулықтарда берілген теориялық
білімдерді ... ... ... ... ... ... ... дағдыландырады:
а) «шығарма түрінің ғылымы» (мәнерлік күші) мен «тілінің ғылымын» ... ... сөз ... тіл тазалығы, тіл анықтығы, тіл дәлдігі) меңгере
алу және әңгімелейтін объектінің сөздік бейнесін ... ... « ... ... (А.Байтұрсынов), тақырыпты саналы түрде түсініп, оны толық игеру;
ә) мәтіндегі ойдың шегін ажырата алу;
б) бөліктерге ат қою;
в) ... ... ... ... тіл ... ... білу;
д) пікірлерін өңдеп, түзетеалу.
Қазіргі қолданып жүрген бастауыш сынып оқулықтары ... ... ... және тіл ... ... ... ... Жас балалардың тілін дамытуды жолға қою ... ... ... қажет. Бастауыш сыныптарға арналған түрлі ... ... мен ... сөздер, жұмбақтар мен жаңылтпаштар және шешендер ... ... ... сан ... суреттер мен кестелер шығарылып, әрбір
сыныпқа кешендіқұралдар жасалғаны жөн.
Бастауыш сыныптарда ертеректегідей «Тіл ширату», «Тіл ұстарту», «Тіл
бақылау» ... ... ... сай ... ... ... дер ек.
Ауызша және жазбаша орындалатын тапсырмалары бар «Мазмұндама мәтіндері
жинағы» мен ... үшін ... ... ... ақ. ... ... үшін ... мектепте қазақ тілін оқыту әдістемесі» оқулығымен
қатар, оның «Хрестоматиясы» шығарылып, ... ... ... толық, жан жақты танысатындай жағдай туса дейміз.
Бастауыш сынып ... ... ... ... мен ... ... Бұл барлық пәндерді оқыту
барысында, тіпті мектептегі оқу ... ... өн ... ... отыратын жұмыс. Сондықтан мұндай күрделі мәселелердің барлық
проблемаларын бір жолғы зерттеу жұмысында жан жақты талдап шығу ... ... ... тіл ... ... ... ... жүргізу құралы
ретінде жеке жеке зерттеу объектісіне айналдыру.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының әдебиеттік оқу сабағында сөздік қорларын дамыту97 бет
Экологиялық білімін қалыптастыру және тәрбие беру теориялық негізі59 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
Delphi программалау ортасында Қазақстан туралы мәліметтер қорын даярлау 51 бет
DreamWeaver, MySQL бағдарламаларының көмегімен Евросеть деректер қорының бағдарламасын құру18 бет
MS Access ортасында мәліметтер қорын құру4 бет
Oқyшылaрдың oқy мәдениетiн қaлыптaстырyдaғы мұғaлiмнiң рөлi50 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь