Мамандық бағдар берудің психологиялық негіздері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе..................................................................................................................3

1 бөлім. Мамандық бағдар берудің психологиялық негіздері.
1.1.Орта буын оқушыларын мамандық таңдауға даярлаудың
психологиялық негіздері..............................................................................6
1.2.Мамандық бағдар беруде жеткіншектердің жас ерекшеліктерін ескеру.20

2 бөлім. Оқушылардың мамандыққа икемділігін анықтау
және қалыптастыру
2.1. Мамандық бағдар беру барысында оқушылардың жекелік
қасиеттерін зерттеу.....................................................................................32
2.2. Оқушылардың мамандыққа қызығушылығын диагностикалау............48

Қорытынды........................................................................................................61

Әдебиеттер тізімі..............................................................................................63
Кіріспе

Психологиялық қызметтің міндеттерінің бірі - оқушылардың әр түрлі мамандықтарға икемділігін анықтау негізінде олардың болашақта тиімді қызмет атқару саласын таңдап алуға көмек көрсету. Бұл проблеманы жан-жақты зерттеу 19 ғасырда басталып көптеген ғалым психологтар оның әр түрлі аспектілерін зерттеді. 20 ғасырдың басында В.Вундт, Мюнстерберг, Бине т.б. ғалымдар ұйымдастырған зертханалар зерттелінушілердің психофизиологиялық ерекшеліктерін бағалау арқылы олардың мамандыққа жарамдылығын анықтаған. Бұрынғы кеңес мектептерінде мамандыққа баулу мәселелеріне үлкен көңіл бөліп, көптеген ғалымдар осы проблеманы зерттеуге үлкен үлес қосқан. Ю.В.Болыпакова, П.П.Блонский, Н.К.Крупская, В.И.Лебедев, Г.Н.Стычинчкий, В.А.Сухомлинский, Ю.П.Сокльников, А.П.Сейтешов, Г.А.Уманов, Л.К.Керимов, Т.Х.Хамракулов. Олар өз зерттеулерінде мамандыққа баулу жұмысының құрылымын, мазмұнын және пайдаланылатын әдіс-тәсілдерді анықтап, мектеп қабырғасында балалармен жүргізілетін мамандыққа икемділігін анықтау жұмыстарының бағдарламасын жасады.
Қазіргі кезде жеке тұлғаның психофизиологиялық ерекшеліктерін толық және жан-жақты талдап шығуға мүмкіндік бар. Сондықтан мектеп тәжірибесінде мамандыққа баулу және мамандыққа икемділігін анықтап беру жұмысын мектеп психологі жүргізуі керек. Мектептерде психологиялық қызмет ұйымдастырылуына байланысты барлық оқушылардың жеке-даралық ерекшеліктерін, әр баланың қызығушылықтары мен интеллектуалдық қызметке икемділігін, таным процестері мен жекелік қасиеттерін сандық және сапалық жағынан толық бағалап шығуға, баланың психологиялық портретінің ерекшеліктерін жүйелі түрде зерттеуге мүмкіншілік бар. Психологиялық қызмет жоспары бойынша жүйелі түрде жүргізілген зерттеулер нәтижелерін мамандықты саналы таңдап алуға, мамандыққа психологиялық қызмет жоспары бойынша жүйелі түрде жүргізілген зерттеулер нәтижелерін мамандықты саналы таңдап алуға, мамандыққа баулу жұмысы арқылы әр оқушыға тиімді көмек көрсетуге мүмкіншіліктер бар.
Мектеп психологі оқушылардың мамандықтар саласына икемділігін зерттеумен қатар, оларды қазіргі кезде кең тараған мамандықтармен таныстырып, оларды орындау үшін жаңа техниканы және технологияны меңгерудің қажеттілігін, осы проблеманы шешу жолдарын анықтауға ықпал жасайтын іс-шараларды ұйымдастыруы керек. Оқушыларды мамандыққа баулу мәселесі өте актуалды болып отырғанына байланысты біз дипломдық зерттеу тақырыбын «Жеткіншектерге мамандық бағдар берудің теориялық және әдістемелік негіздері» деп анықтадық.
Зерттеу объектісі - мектеп психологиялық қызметі.
Зерттеу пәні - мектеп психологінің оқушыларға мамандық бағдар беру жұмысы.
Зерттеу мақсаты - мектеп психологі жұмысында оқушылардың жеке даралық психологиялық ерекшеліктерін зерттеу арқылы орта буын оқушыларының мамандықты саналы таңдауына негіз құру.
Зерттеу міндеттері:
- білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет арқылы мамандық бағдар беру проблемасы бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектеді талдау және мектеп психологінің оқушылардың мамандық қызығушылығын зерттеу әдістемелерін жинақтау;
- мектеп оқушыларының жекелік психикалық қасиеттерін зерттеу әдістемелерінің ішінен мамандық бағдар беруге пайдаланылатындарын іріктеп алып, оларды жүйге келтіру;
- жеткіншектердің мамандықа қызығушылығын диагностикалау және зерттеу нәтижелерін талдау арқылы балаларға мамандық таңдауға көмек көрсету жолдарын анықтау.
Талдау, оқушылардың жеке даралық психикалық қасиеттерін бағалау үшін темпераментті анықтауға Айзенк, Стреляу тестері, мамандыққа икемділігін анықтауға Климовтың жасаған тесті, балалардың ұйымдастырушылық және коммуникативтік қасиеттерін зерттеу тестері көмегімен оқушыларды зерттеу және нәтижесін талдау.
Зерттеу базасы Алматы қаласындағы № 87 орта мектеп.
Дипломдық жұмысты орындау екі кезеңде жүрді.
Бірінші кезеңде мамандық бағдар берудің психологиялық негіздерін зерттеу, бұл жұмыстың мазмұны және әдіс — тәсілдерімен танысу, ғылыми әдістемелік әдебиеттерді талдау, дипломдық зерттеу тақырыбын, зертеу жұмысының ғылыми аппаратын анықтау жұмыстары жүргізілді.
Екінші кезеңде мектеп оқушыларының жекелік психологиялық ерекшеліктерін зерттеу және нәтижелерін талдау арқылы олардың мамандыққа қызығушылығын, қабілеттерінің ерекшеліктері анықталып, баланың қай салада қызмет атқаруға икем екендігі туралы болжам жасалды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады.
Әдебиеттер тізімі.

1. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
2. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М.,
1981.
4. Бектенгалиева С.Х., Дцгарова Н.Қ. Балабақшада психологиялық қызмет жұмысын ұйымдастыру. Алматы, 2003.
5. Битянова М.Р. Практическая психология. М., 1997.
6. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
7. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
8. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. С-Пб,. 1998.
9. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. М., 1991. Ю.Бернштейн К.А. Очерки по физиологии движений и физиологии активности. М., 1966.
11. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., 1967.
12. Возрастная и педагогическая психология. Под ред. М.В.Гомезо и др. М., 1984.
13. Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
14. Валиева М. Білім беру технологиясы және оларды оқу-тәрбие үрдісіне енгізу. Алматы, 2002.
15. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., 1997.
16. Диагностика готовности детей к обучению в школе - анализ поведения. М., 1993.
17. Дьяченко О.М. Об основных направлениях развития воображения у
детей. Ж. «Вопросы психологии», 1988, № 16.
18.Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред.Н.Коршуновой. М., 1992.
19. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев,
1989.
20. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
21. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. Ж.
«Вопросы психологии», 1972, № 2.
22. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М, 1996.
23. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
24. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
25. Золотнякова А.С. Проблемы психологии общения (социальный и
личностные типы общения, их профессиональные, познавательные и генетические аспекуты). Ростов-на-Дону, 1976.
26. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
27. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
28. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
29. Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или Практическая
психология на каждый день. М., 1998.
30. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., 1989.
31. Кристофер Э., Смит Л. Тренинг лидерства. Питер, 2001.
32. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
33. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для учителя. М., 1992.
34. Морозов А.В. Деловая психология. С-Пб., 2000.
35. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға
арналған психодиагностикалық қызмет. Құрастырған Л.К.Көмекбаева. Алматы, 2004.
36. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология.
Шымкент, 2004.
37. Немчин Т.А. Состояния нервно-психологического напряжения. Л., 1983.
38. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., Г996.
39. Особенности обучения и психического развития школьников 13-17 лет.
Под ред. И.В.Дубровиной, Б.С.Кругловой. М., 1998.
40. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. М., 1996.
41. Осипова А.А. Введение в практическую психокоррекцию. М., 2000.
42. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М, 1990.
43. Популярная психология для родителей. Под ред. А.С.Спиваковской. С-Пб., 1997.
44. Платонов К.К. Психологический практикум. М., 1980.
45. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
46. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.
Алматы, 1987.
47. Петровский А.В. Способности и труд. М., 1996.
48. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. М., 1996.
49. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
50. Римский С, Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
51. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
52. Семья в психологической консультации. Под ред. А.А.Бодалева,
В.В.Столина. М., 1999.
53. Субботский Е.В. Ребенок открывает мир. М., 1991.
54. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. М., 1999.
55. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
56. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М„, 1961.
57. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова. М., 1990.
58. Херсонский Б.Г., Дворяк С.В. Психология и психопрофилактика
семейных конфликтов. Киев, 1991.
59. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
60. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. М., 1995.
61. Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
62. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. М., 1995.
63. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
1 бөлім. Мамандық бағдар берудің психологиялық негіздері.
1.1.Орта буын оқушыларын мамандық таңдауға даярлаудың
психологиялық
негіздері...................................................................
...........6
1.2.Мамандық бағдар беруде жеткіншектердің жас ерекшеліктерін ... ... ... мамандыққа икемділігін анықтау
және қалыптастыру
2.1. Мамандық бағдар беру барысында ... ... ... ... ... ... қызметтің міндеттерінің бірі - оқушылардың әр ... ... ... негізінде олардың болашақта тиімді қызмет
атқару саласын таңдап алуға көмек көрсету. Бұл проблеманы ... ... ... ... көптеген ғалым психологтар оның әр түрлі аспектілерін
зерттеді. 20 ғасырдың басында В.Вундт, Мюнстерберг, Бине т.б. ... ... ... ... бағалау арқылы олардың мамандыққа жарамдылығын анықтаған.
Бұрынғы кеңес ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар осы проблеманы зерттеуге ... үлес ... ... ... В.И.Лебедев, Г.Н.Стычинчкий,
В.А.Сухомлинский, Ю.П.Сокльников, А.П.Сейтешов, Г.А.Уманов, Л.К.Керимов,
Т.Х.Хамракулов. Олар өз ... ... ... ... ... және пайдаланылатын әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... ... ... анықтау
жұмыстарының бағдарламасын жасады.
Қазіргі кезде жеке тұлғаның психофизиологиялық ... ... ... ... ... мүмкіндік бар. Сондықтан мектеп тәжірибесінде
мамандыққа баулу және мамандыққа ... ... беру ... мектеп
психологі жүргізуі керек. Мектептерде психологиялық қызмет ұйымдастырылуына
байланысты барлық ... ... ... әр ... мен ... ... икемділігін, таным процестері
мен жекелік қасиеттерін сандық және сапалық жағынан толық бағалап шығуға,
баланың психологиялық ... ... ... түрде зерттеуге
мүмкіншілік бар. Психологиялық қызмет жоспары бойынша жүйелі ... ... ... мамандықты саналы таңдап ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген
зерттеулер нәтижелерін мамандықты саналы таңдап алуға, мамандыққа баулу
жұмысы арқылы әр оқушыға тиімді көмек көрсетуге ... ... ... ... ... ... икемділігін
зерттеумен қатар, оларды қазіргі ... кең ... ... ... ... үшін жаңа ... және технологияны меңгерудің
қажеттілігін, осы проблеманы шешу жолдарын анықтауға ... ... ... ... керек. Оқушыларды мамандыққа баулу мәселесі өте
актуалды ... ... ... біз ... ... ... мамандық бағдар берудің теориялық және ... деп ... ... - ... ... қызметі.
Зерттеу пәні - мектеп психологінің ... ... ... ... ... - ... психологі жұмысында оқушылардың жеке даралық
психологиялық ерекшеліктерін зерттеу ... орта буын ... ... ... ... ... міндеттері:
- білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет арқылы мамандық бағдар
беру проблемасы ... ... ... талдау және мектеп
психологінің оқушылардың мамандық қызығушылығын зерттеу әдістемелерін
жинақтау;
- ... ... ... ... ... зерттеу
әдістемелерінің ішінен мамандық бағдар ... ... ... ... жүйге келтіру;
- жеткіншектердің мамандықа қызығушылығын диагностикалау және зерттеу
нәтижелерін талдау арқылы ... ... ... ... ... ... оқушылардың жеке даралық психикалық қасиеттерін бағалау ... ... ... ... ... ... икемділігін
анықтауға Климовтың жасаған тесті, балалардың ... ... ... ... тестері көмегімен оқушыларды зерттеу
және ... ... ... ... ... № 87 орта ... жұмысты орындау екі кезеңде жүрді.
Бірінші кезеңде мамандық бағдар ... ... ... бұл ... ... және әдіс — ... ... ғылыми
әдістемелік әдебиеттерді талдау, дипломдық ... ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілді.
Екінші кезеңде мектеп оқушыларының жекелік психологиялық ерекшеліктерін
зерттеу және ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері анықталып, баланың қай салада қызмет атқаруға
икем екендігі туралы болжам жасалды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды және ... ... ... ... ... ... психологиялық негіздері
1.1. Оқушыларды мамандықты таңдауға даярлаудың
психологиялық негіздері
Мамандық - рrоfessio - деген ... ... ... ... ... ... ... Мамандық бағдар беру - әр адамның жекелік
қасиеттеріне, қызығушылығына, қабілетіне, қоғамдық қажеттілікке ... ... ... ... ... ... таңдаудың өр адамның өз өмірінде табысты болуына және
әлеуметтік ортада барлық қабілетін толық ... ... ... ... өз ... ... ... Мамандыққа бағдарлаудың негізін
құрушылар Ф.Гальтон, ... ... ... ... т.б. ... әлеуметтік-кәсіби бағдарлау
идеяларын қалыптастырды. Осы идеяларға сүйене отырып барлық ізгіниетті
мемлекеттер өз ... ... ... ... ... ... беру,
кәсіп беру мәселелерін өз халқында қалыптасқан ... ... ... ... шешу ... ... ... беру мектептерінің тұжырымдамасында оқушыларды қандай да
бір іс-әрекет түріне баулу және әр ... ... ... мен ... ... мүмкіндік беру қажет
екені анықталған. Бұл ... шешу әр ... әр ... ... ... ... қызмет ұйымдастырылған мектептерде
балалардың ... ... ... ... ... Ал ... бұл ... көпқырлы және көпсырлы болуға тиісті.
Оқушыларды алдын-ала кәсіби диагностикалаудан өткізу ... үшін ... ... және жалпы диагностикалық ... Оның ... ... пен ... ... ... ... жасаған интеллектуалдық ... ... ... ... ... тестерінің вербалдық, математикалық және
техникалық субтестілері, Филипстің ... ... ... ... ... және ... ... зерттеу тестері тағы
сол сияқты көптеген әдістемелер. Олардың нәтижесін ... ... ... ... ... т.б. ... ... мазмұны жеке адамнаң психофизиологиялық қасиеттерін жан-
жақты зерттеп келесі компоненттер бойынша мағлұмат алудан тұрады:
- ... ... ... ... жүйке қызметінің жеке-даралық ерекшеліктерін анықтау;
- қызығушылығы, ... ... ... ниеттері туралы
мағлұматтар алу;
- құндылық бағдарлануы;
- білімі, іскерлігі және дағдалары.
Кәсіби ... ... ... ... ... ... білім беру
тұжырымдамасында анықталады. Біздің мектеп ... ... ... әр ... мамандықты дұрыс таңдауға қажетті қабілеттері
мен қызығушылығын анықтауды ұйымдастыру. Әдіснамалық сипатта бұл ... ... және ... ... ... жүргізудің даралық
ұстанымы жатады. Бұл ұстаным бойынша ... ... және ... ... ... арқылы, сыныптастыру жұмысын ... ... ... беру ... ... бағдарлау жұмысын негізгі екі кезеңге бөліп қарастыруға болады.
Біріші кезең - әлеуметтік-кәсіби ... Бұл ... ... ... ... ... ... атқару, табыс көзі, ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңнің міндеттері:
- мамандақ туралы жалпы ұғымды меңгерту, мамандықтар әлеміне саяқат
жасау арқыла баланың мағлұматтылығын қалыптастыру;
- шебер ... ... ... олар материалдық және рухани
байлыққа өз шеберлігі арқылы жеткендіктерін көрсету;
- мемелкеттің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... мол деп болжамдауға болатындығын көрсету;
Туыстарының, таныстарының, ... ... ... ... еңбектің шығармашылық сипатымен таныстыру;
- еңбек романтикасы туралы мағлұмат ... ... ... және рухани байлықтың көзі екенін көрсету.
Осылайша еңбек, кәсіби әрекеттің өзі құндылық екенін айқындап, әрбір
жеке ... ... ... ... өмірдегі өз орнын табуға ұмтылылысы
болғанда ғана оның қызығушылығы одан әрі дамып, мәртебесі ... ... ... ие ... ... ... Мамандыққа қызығушылығы бар
адамға оны толық және ... ... жол ... ... беру ... ... ... қалыптасуына
үлкен әсерін тигізетін нәрсе — мотивтер екенін ескеру қажет. Мамандықтарды
таңдау ... алты ... ... ... ... мотивировка;
- мамандықтың романтикасы;
- танымдық сипатындағы мотивтер;
- қоғамдық мәні бар мамандық таңдау мотиві;
- беделге, үлгіге сүйену;
- ... ... ... ... ... төрт ... ... а) нақты еңбекке
бағытталған, мақсаты анықталған, дәлелге негізделген мотивтер; б) ... ... ... мотивациялар; в) сенімсіз, негізсіз
мотивациялар; г) ешқандай ... жоқ ... ... ... ұмтыла отырып, адам өз алдына
нақты бір мақсат қояды, ... бұл ... өз ... ... ол адамның
бағыттылығымен тығыз байланысты жүреді де оның барлық іс-әрекеттерінің
бағдарламасын ... ... ... ... ... ... ... бір мәселелерді шешусіз,
сәйкесінеше жұмысты орындаусыз мүмкін емес. Сондықтан әрбір жағдайда адам
объект, құбылыс немесе ... ... ... Осылайша таңдау жеке
адамның қажеттілігін ... ... ... ... ... ... әдістемелер бар.
Оларды қолданып зерттеу жүргізу ... ... ... ... мотивациялық сферасы өте нашар көрініс беретіндігі анықталған. Бұл
жағдай мектеп түлектерінің қалаулары анықталмастан, болашақ өмір ... ... үлес ... ... ... ... ... адамның басқа психикалық қасиеттері де өзара тығыз байланыста
болады. Осы байланыстылықты ... ... ... ... ... - ... ... — мотивтер - мақсат — таңдау.
Психологияда темпераментті деп адамның психикалық ... ... ... ... ... табиғатын И.П.Павлов
зерттеген. Оның ілімі бойынша жүйке жүйесінің негізгі қасиеттері - қозу мен
тежелудің жүру күші, олардың алмасуы, динамикасы. ... ... ... біреуіне тәуелді болмайды, олардың үйлесімділігіне тәуелді. ... ... ... ... ... деп атаған. Неміс
ғалымы И.Кантттын сыныптастыруы бойынша ... төрт ... ... берген типологияны Павловтың сипаттамаларымен ... ... ... ең кең ... ... ... ... холерик, сангвиник, флегматик, меланхолик деп бөледі.
1 - холерик. Бұл темперамент өкілдерінің жүйке процестері күшті ... ... ... ... де шалағай орындап тастайды, сапаға
терең үңілмейді, қозу процесі күшті және басым болғандықтықтан олар ... ... ... ... ... қолдайды, тәуекелге барғыш,
ұрысқақ, кек сақтамайды, жүріс-тұрысы үйлесімсіз.
2 - сангвиник. Сангвиниктердің жүйке процестері күшті жүреді, қозу мен
тежелу процестері тепе тең, ... ... ... ... ... ... барлық әрекетке ынтамен бастайды, ... ... ... ... ... ... және ... деп бөледі, икемделгіш.
3 - флегматик. Флегматиктердің жүйке процестері күшті жүреді, байсалды,
барлық нәрсені ойланып, асықпай сапалы орындайды, сыйысымды, тіл ... ... жай ... - меланхолик. Меланхоликтердің жүйке процестері баяу ... қозу және ... ... жай ... үйреншікті жерде
іскерлік, ашық-жарқындық көрсетеді, жаңалықтан қорқады, ... ... ... ... Айзенк, Стреляу тестерінен
кеңінен қолданады. Осы әдістемелерді қолдану арқылы тек ... ... қана ... ... ... ... экстраверсия-
интроверсияның қайсысына жақын екені анықталып, невротизмнің байқалатындығы
да ... ... таза бір ... ... ... ... Көбінесе
темперамент бірнеше түрінің қосындысы болып келеді. Сондықтан ... ... ... ... ... қай ... ... қосалқы көрініс берген типтердің де мінездемесіне үлкен ... ... ... ... ... ... ... балаларға
олардың жүйке процестерінің күшті және ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу барысында теріс көрсеткіштерінің әсерін төмендету
қажет ... ... жеке ... ... ... ... жатады.
Психологияда мінез-құлық ерекшеліктерін ... төрт ... ... және ... ... ... қатынасы, сыйласуы, сыйысымдылығы;
- еңбекке деген қатынасы, еңбеккерлігі, шыдамдылығы, табыскерлігі;
- заттарға ... ... ... ... ... ... ... немесе ықтиятсыз дығы;
- өзіне деген көзқарасы, өзін-өзі ... ... ... атақ ... ... ... қасиеттердің кездейсоқ жиынтығы емес. Мінездің
жеке көрсеткіштері бір-бірімен тығыз байланыста болып бір тұтастық құрады.
Мінездің барлық көрсеткіштері және ... ... ... ... ... ... темпераментті өзгертуге болмайды, ал мінез-
құлық ... ... оны адам ... ... барсында
жетілдіруге болады.
Кәсіби бағдар беру және кәсіби таңдалу ... осы және тағы ... ... ... ... ... қасиеттерді
диагностикалау әдіс-тәсілдері көп мөлшерде қалыптасқан. ... ... ... ңасиеттерді жан-жақты талдап шығуға мүмкіндіктер мол.
Мінез-құлық ерекшеліктерін анықтауға арналған әдістемелер ішінде Филипс
жасаған оқушылардың мектептегі ... ... ... ... ... ... анықтау әдістемесі, бала агрессиясын
зерттеуге арналған ... ... тағы сол ... ... ... әр адамның мінез ерекшеліктерін толық және жан-
жақты бағалап шығуға мүмкіндік ... Бала ... ... ... ... ... ... Бала агрессиясын зерттеушілер оған әр түрлі
анықтама береді. Біреулері ол адамның ... орта ... ... ... түқым қуалаушылыққа негізделген ... деп ... ... ... жетекші роль атқаруға бағытталған әрекет
(Моррисон) деп ... ... ... мен ... да бар ... Дуб, ... терминімен жеке ... ... ... ... ... ... Деструктивтік әрекет
дегеніміз адамның алдында тұрған бөгетке шабуыл жасап, қиындықты жеңуге
деген ... ... ... оң және ... ... бар
екенін жақсы түсіну қажет. Мысалы, адам өз өмірін, немесе ... ... ... ... ... ... қауіпті жоюға бағытталған агрессияны
ақтауға болады. Сонымен қатар, ешқандай ақтауға болмайтын агрессия байқалуы
мүмкін.
Жеткіншек жас ... ... ... ... ... қауіпке
бағытталған шабуылшылық орын алуы мүмкін. Бұл құбылыстың түрлерін, себебін,
және мөлшерін анықтауға ... ... осы ... зерттеп, агрессиясы
нормадан тыс дамыған балалармен түзету жұмысын жүргізуі керек.
А.Басс және ... ... ... оны ... екі ... ... ... осы құбылысты туғызған еебеп-
сылтаулар. ... ең ... ... осы ... ... ... ... — инструменталдық агрессия, немесе өзін қорғау үшін, ... ... ... Бұл қасиеттің көрініс беруі сегіз формада
болуы мүмкін. Оларды кәсіби бағдар беру ... ... ... ... ... кеңес ұйымдастыруға негіз болады.
Кәсіби бағдар беру ... ... ... ... ... орны ... осы ... ескере отырып,
біртіндеп бейімділікті тәрбиелеу керек. ... ... ... ... ... ... шығармашылықпен қарауы және оны
меңгеруге белсенділік білдіру. Әдетте оқушының тапсырмаға деген бейімділігі
болса, оны орындауға бала ... ... және өз ... ... ... етеді. Осы әрекет барысында бала табысты болса, ... бар ... ... ... ... ... жаңа білімді және іскерлікті
тез және сапалы меңгеруі, ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларда кәсіби бағдарланудың нәтижесі
ретінде біз тек ... ... ... емес, сонымен қатар қандай-да
бір мамандықты ... ... ... Қабілет дегеніміз
адамның білімді, іскерлікті, дағдыны тез және ... ... ... ... ... мәдениетін меңгеруі.
Білімге, ептілікке және дағдаға деген қатынасында адамның қабілеті,
қандай да бір ... ... ... ... ... ... меңгеруі көптеген жағдайларға байланысты жүреді. Мысалы, қоршаған
ортасының әсері адам ... ... оның ... ... ... ... үлкендердің қандай үлгілері
негіз болды - бұлардың бәрі ... өз ... ... сол ... ... ... меңгеріп, өзінің қабілеттерін ашуға негіз
болады.
Адамның қандай да бір мамандыққа қабілетін дамытатын қолайлы ... ... ... ... ... мен физиологиялық процестер
көрініс ... ... ... ... қабілетінің нышаны ашыла
бастайды. Адамның мамандықта ... ... ... оның ... ... ... ... керек. Сонымен қатар
қабілеттен басқа жеке даралық ерекшеліктерге мінез-құлық ... өте ... ... ... консервативтік, кертартпа әсері бар, тұрақты қасиеттер.
Қабілет ерекшеліктерін жан-жақты зерттеген Б.М.Теплов оны жалпы және
арнайы ... ... ... ... ... ... ... барлық іс-
әрекет түрлерін тез меңгеруі және оларды сапалы ... ... ... ... түрлерінің бір саласында ... ... ие ... ... ... ... музыкалық, көркем-өнерлік қабілеттерді атап
өтуге болады.
Мамандыққа бағдарлау барысында осы қабілеттірдең түрлерін нақты
анықтап, ... ... ... адам ... ... ... ... мүмкіндік туады. Интеллектуалдық қабілетті зерттеуге
арналған әдістемелер өте көп. Солардың ... ... ... атап ... Айзенк Тестері сегіз субтестен түрады. ... 50 ... ... ... ... ... ... қабілетті
анықтау субтестілері деп әр түрін жеке дара қолданып, ... ... адам ... ... ... ... ... молырақ екені
анықталады.
Мамандық бағдар беру барысында ... ... ... ... ... ... олардың болашақта қай салада табыста болуға
мүмкіншіліктері молырақ екенін анықтауға ... ... ... бойынша болалармен кеңес жүргізіліп, ... ... ... тыс ... ... ... ... мамандықтары, мамандықтар туралы мағлұмат алу көздері тағы
көптеген мәселелер анықталады.
Адамдардың психофизиологиялық ерекшеліктеріне ... ... ... түрі 1908 жылы ... ... ... кеңес беру бюросы
ашылған күннен басталды деп айтуға ... Ал шын ... ... ... ... де орын ... Бұл проблема адамзаттың қоғамдық даму
қажеттілігінен пайда болды, сондықтан оның қоғам сияқты ... тән ... бар. ... ... бағдарлау мамандықтардан бұрын пайда болуы мүмкін
емес. Адамзаттың даму ... топ ... ... функцияларының
анықталуы мен байланысты, ... ... ... ... ... ... ... беру, оны болашақ өмірге даярлау
көптеген жаңа проблемаларды тудырды. Адам өміріндегі ... ... ... ... ... кәсіп деп атаумен байланысты
сол кәсіпке тәрбиелеу жолдары да анықтала бастады.
Адамның кәсіби ... ... ... ежелгі дәуірде
қалыптаса бастаған. Б.д.д. 3-ші ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... сынақ жүргізіледі. Сол заманның
білім көлемділігінің арқасында ... ... ... ... ... ірі тұлғасы болады: ол кеңістікті өлшеуді, мекшікті
бөлуді, ... ... ... ... ... ... олардың
ішінен адамның денсаулығын нығайтуға қолданатындарын ... ... ... ... ... Мысырда абыз жрецтері өнеріне тек қана нақты сынақтан өткен
адамдарды ғана оқытқан. Ең ... ... ... ... ... тапсырмаларды толық орындап шығуы шарт болған. Әңгімелесу барсында
талапкердің өмірбаяндық мағлұматтарды анық бере алатындығы, ... ... ... ... ... ... ... қабілеті
бағаланған. Сонан соң оның еңбеккерлігін, басқаларды тыңдай білуін, сөйлеуі
мен үндемей отыратындығын ... ... ... қабілеті жоқ, ұзақ мерзім
оқудың ауыр-жеңіл ... ... ... ... ... сумен, аштықпен, өлім қаупімен қорқытып, сынаған.
Осы қатаң сынаудан және ... ... ... ... ... өте ... тарих бізге хабарлайды. Пифагор оқуын аяқтағаннан соң
Грецияға ... онда өз ... ... және ... ... үшін өзі
өткен сынақтарға ұқсас әртүрлі ... ... ... өтуі керек болда.
Пифагор, ең біріншіден, адамның интеллектуалдық ... көп ... ... Қазіргі кезге дейін Пифагор жасаған
интеллектуалдық қызметке икемділікті анықтау кестесін кейбір психологтар
мен ... өз ... ... ... қатар Пифагор адамның
күлкісіне, жүріс-тұрысына үлкен назар аударды. ... ... ... ең айқын көрсеткіштері деп анықтады. Пифагор ата-аналардың берген
мағлұматтары мен ... ... да ... ... ... ... Қытайда үкіметтік-төрелік қызмет және көптеген мамандықтар
болды. Осы мамандықтарға ... ... алу, ... өз ... ... ... ... таңдаудың өз ерекшеліктеріне сәйкес
келетін ... ... ... ... көбісі халықтың салт-дәстүрін
білу, өзін және отанын қорғауға қажетті іскерлік пен дағдыны ... өте ... да ... ... ... ... ... арналған жарыстар жүргізілді. Сол сияқты Ежелгі Спарта, Рим,
Афина тариханда да кәсіби ... ... ... ... көптеген инициациялар түрлері, ... мен ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу жүйесі ерекше дамыған болды. Бұл қала-
мемлекетте ер ... ... ... ... барлық қыздарда
өтетін болды. Өйткені жауынгерлер соғысқа ... ... ... әйелдер
көптеген құлдарды игеріп отыруға шамасы келетін жауынгерлік қасиеттер
көрсетуі ... ... ... ... дене тәрбиесіне, денсаулығын
нығайтуға, қара күші мен қайратын көбейтуге ерекше көңіл бөлінді.
Римде тәлім-тәрбие жұмысында гладиаторлар ... ... ... ... Жақсы тәрбиеленген гладиаторлар аксүектер мен мемлекет ... ... ер ... айбаттылығын, шыдамдалағын, жауға деген
қатыгездігін тәрбиелеуге қосатын үлесі өте ... ... ... ... қатар
білімдар адамдарды, өнер ... ... ... ... ... ... ... бастады. Ежелге Римде сауаттылық кең
тараған. Сондықтан плебейлерге арнаған жарлықтар жазба түрде ... ... ... ... ... осы ... ... сауатын ашып, оған мамандық білім бермеген ата-анаға балалары
қамқорлық көрсетуіне ... ... тиым ... ... локонияларға қарағанда адамның интеллектуалдық қасиеттерін
жоғары бағалап, оны дамытуға өте үлкен орын ... ... ... ... ... ұсталық, тоқымашылық, арқаншы, тігінші, бояушы,
балташы, ағаш ұсталары, ... үй ... ... ... ... ... сырнайшы, жылан арбаушы,
биші, садагерлер т.б. мамандықтар ... ... Өр ... өз ... ... ... үйретіп шығарған.
Орта ғасырларда адамзаттың орындайтын іс-әрекетінің түрлері көбеюімен
байланысты көптеген кәсіптер пайда болап, шеберханалардағы мамандықтардың
түрі, ... ... тағы ... ... ... ... ... еңбек түрлеріне даярлыңтан өткізетін көптеген кәсіптік мектептер және
жұмыс ... ... кең ... ... қатар жоғары квалифакациялық
мамандар даярлайтын ... мен ... ... бағдарлау қоғамдық процеске айналып 19 ғасырдан ... ... ... ... ... аяқ ала бастайды. Сонымен қатар
кәсіби ағарту, кәсіби кеңес беру, әлеуметтік кәсіби адаптация және кәсіби
тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... әр ... жекелік психикалық ерекшеліктерін анықтап, ... ... ... ... ... ұштастыру мәселелері
қарастырылады. Ағылшын ... ... жеке ... ... ... ... анықтаудың ірге тасын құрушылардың бірі
болды. Осы айырмашылықтарды зерттеу мақсатымен Ф.Гальтон Лондонда 1888 ... ... және ... ... ... ... ... Көрмеге келушілер өздерінің тән қабілетімен қатар ... 17 ... ... ... ... мүмкіндіктер жасалды.
1908 жылдың қаңтар айында Бостон қаласында жастарды кәсіби бағдарлау
жұмысының алғашқы бюросы ашылып, мұнда талапкерлердің ... ... ... ... беретін әдістемелер қолданыла бастады. Бұл бюроның ... ... ... ... ... бағдарлаудың бастамасы деп
айтуға болады. Көп ұзамай осыған ұқсаған бюролар Нью-Йоркте ашылды. Оның
міндетіне әр ... ... ... ... ... зерттеп, мектеп
оқушыларының қабілетін анықтау болды. Бұл бюроның негізін құрушылардың бірі
Ф.Парсонс табысты мамандық таңдаудың үш ... ... ... ... әр ... ... ... бағалауы, өзінің іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... бағалауы;
- әрбір таңдаған мамандық бойынша қызмет атқарғанда табысты жұмыс істеу
үшін ненің ... ... ... ... ... мен байланысты білімді өзін-өзі бағалаудың
нәтижесін үйлестіре алуы.
Осы және көптеген әлеуметтік психологиялық ... ... жылы ... 17 ... ... оқушыларға мамандық таңдауға міндетті
түрде көмек көрсету туралы Заң қабылданды.
АҚШ-та мамандарды ... ... ... ... ... ... бөлінді. Гарват университетінің психологиялық зертханасының директоры
Г.Мюнстерберг, психотехникалық зерттеулердің негізін құрушылардың бірі,
кәсіби таңдау ... ... ... өз ... көптеген
әдістемелер жасауға өз үлесін қосты.
Біріші дүниежүзілік соғыс барысында әскери техниканы басқарушылардың
кәсіби жарамдылығын ... ... алу ... ... ... ... жолға қою үшін көптеген арнайы зерттеулер жүргізілді. Германияда
1922 жылы кәсіби бағдарлау және ... беру ... құру ... ... Кәсіби кеңес беру бюросының ұстанымдары бойынша еңбек
биржасында мынадай ережелер ... ... ... ... ... ... даярлау;
- бюро жұмысын мектептермен тығыз ... ... ... ... жұмыстарды келесі бағыттарда жүргізу:
- мамандықтар туралы мағлұматтар беру;
- мектеп бітірушілердің жекелік қасиеттерін ... үшін ... ... ... ... ... ... ұсыныс хат толтыру.
Кәсіби бағдарлаудың ғылыми педагогикалық негізін қалауға халыққа білім
беру жүйесін бұрынғы Кеңес ... ... ... ... ... П.П.Блонский өз үлестерін қосты. 1927 жылы ... ... ... беру ... ашылды. Бұл жерде мамандыққа баулу
тәжірибесімен қатар ғылыми зерттеу жұмыстары ... 1928 ... ... негіздері" деп аталатын еңбегі жарық ... ... ... ол ... ... деп ... Осы еңбекте
жеке адамның тұлғалық қасиеттерін жан-жақты ... және ... ... ... ... жүйеге келтіріліп
берілді.
Батыс Еуропа елдерде бұл тәжірибе өте кең тарап, ... ... ... ... Симон т.б. көптеген ғалымдар адамдардың жекелік
қасиеттерін, интеллектуалдық іс-әрекеттерге ... жан мен ... ... ... т.б. ... ... ... жолдарын анықтап,
оларды психологиялық кеңес беруде қолдану жолдарын зерттеді.
1984 жылы қабылданған Кеңес ... ... ... ... психологиялық қызметтерді ұйымдастырып,
психологиялық зерттеулерді ... ... ... көрсетілген. Сонымен
қатар психологиялық кеңес беру орталықтарын ашу туралы көптеген ұсыныстар
жасалған. Осы кезден бастап көптеген Ресей мектерінде, ... ... ... ... және ... бағдар беоу орталықтары ашыла
бастады. ССРО ғылым академиясы жанынан ... ... беру ... ... ... онда осы ... ... зерттеулер жүргізілді.
Қазақстанда кәсіби бағдар беру проблемалары педагогика ғылымдарының
докторылары, профессор А.П.Сейтешов, Г.А.Уманов, ... және ... ... зерттеді. Олардың айтуы бойынша кәсіби бағдар беру -
психологиялық, педагогикалың және ... ... ... болып
келеді. А.П.Сейтешов мамандыққа баулу және кәсіби бағдарлау баланың дүниеге
көзқарасының қалыптасуына негіз болады деп дәлелдеген. Бұл жұмыс ... ... мен ... ... ... ... Сонымен қатар халықтың тұрмыс шаруашылығы мен жалпы ... ... ... ескере отырып, еңбекке жарамдылық процесін
оңтайландыруға ... ... ... ... ... жас ... ескеру
Жеткіншек жас кезеңінде баланың бойында бұрын ... ... ... немесе жаңа құрылымдар қосылады. Бұл құрылымдар бұрынғы
психологиялық және физиоллогиялық көріністерге жаңа сапа ... ... ... ... әлі ... кез болғандықтан, көптеген екі жақтылық
орын алады. Сондықтан бала ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік ролін, қарым-қатынас ерекшеліктерін
анықтау қажеттілігі туғанынан бала уайым шегіп, өз орнын іздейді.
Үлкендер баланы барлық уақытта түсіне бермейді. Қарым-қатынас ... ... ... ... ... тіл ... талап ету
орын алады да, мұндай көзқарас баланың қырсықтығын туғызып, нәтижесінде
үлкендер мен ... ... ... орын алуы ... дене мүшелерінің дамуында да үлкен үйлеспеушілік орын
алады. Мәселен, олардың аяқ-қолдары, бет-мойыны тез ұзарады да, ... ... ... ... ... Дене мүшелерінің бір келкі
дамымауы ... ... ... ... сезінуң деп аталатын
комплекс пайда болады. Ол ... тік ... ... көбінесе бүкшейіп,
немесе бір жағына қисайып ... ... жас ... балалардың
эндокриналық жүйесі де өзгеріске ұшырайды. Гипофиздік гармондар жыныс
безінің жұмысын ... ... ... ... өмірге
дайындайды. Ми қабығының жасушалары ... ... ... ... жеткіншектер көп мәселелердің байыбына үңіліп
жатпайды, сөзді ... ... ... ... морт ... ... ... туады.
Бұл жас кезеңі «өтпелі кезеңң, «қиын жасң, «проблемалың т.б. көптеген
қосымша белгілерге бай. Оның ... осы жас ... ... процесстермен байланысты. Бұл жас аралығында бала ағзасы
дамының бір сатысынан екінші сатысына өтіп, ал ... ... ... әлі балалық шақта жүрген кезең. Психологияда мұндай құбылыс даму
дағдарысы деп ... жас ... ... ... ... ... тыс
дамып кетуін акцентуация деп атайды. Акцентуацияның байқалу ... ... ... оның ... ... Сонымен қатар осы
жас кезеңінде мазасыздану да бала ... ... орын ... жас кезеңінің ерекшеліктерін ата-аналар, мектеп мұғалімдері, сынып
жетекшісі, басқа да ... ... ... ... ... ... көрсетіп, түсінушілік білдірсе, балалар жас қиындығын
оңайырақ көтереді.
Жеткіншек жастың ерекшеліктері:
- барлық нәрсені өз бетімен ... ... ... мен ақыл-
кеңесінен құтылғысы келуі;
- үйге берілген тапсырмаларды жаттап алмастан өз сөзімен түсінікті етіп
айтуға ... ... сын ... ... ... ... ... кей кезде,
өрескіл мінез көрсетуі;жеткіншек істі игеру жағынан әлі бала ... ... қою ... ... өз ... жоғары бағалап, бәрін өзі істей
алатындай сезінуі.
Жеткіншектердің қырсық мінез көрсетуіне, ... ... ... ... ... бірнеше себептер бар. Олар:
Балалардың оқудан басқа айналысатын шаруасының болмауы.
- Радио, теледидар, басқа да ақпарат ... ... ... ... ... ... үлкен балалармен танысып, солардың жарамсыз әрекеттеріне
еліктейтіндігі.
Күні-түні фантастикалық және ... ... ... ... ... ... көрініс беруі.
- Агрессиясының анық байқалуы.
Психологтың жеткіншек жас кезеңіндегілерімен ... ... мен ... осы ... ... ... іс-шаралар
жеткіншектердің жасымен байланысты ... ... ... ... ... шешу ... ... көмектесуге бағытталады. Сонымен қатар
осы жас кезеңінде баланың интеллектуалдық ... ... ... бөлу қажет.
Мінездің акцентуациясы дегеніміз мінездің жеке көріністерінің күшейтіп,
норманың шегіне шығу ... ... ... ызақор болып, ... ... өте қызу ... ... ... ... ... дәл өзіне тікелей
қатысы жоқ ... ... ... (басқа адамдарға қатысы бар
факторлар болсада). Акцентуацияны көп ... ... ... түсінеді. Оларды шизоидты тип және этелептикті тип деп екіге бөледі.
(Кречмер, ... ... ... ... ... оны ... топқа бөліп, оларды интровертті (нормадан тыс тұйық мінезді) ... ... тыс ашық ... деп көрсеткен.
Егер интроверт өз-өзіне жетіп, қарым-қатынасы шектеліп, үндемей ... ... ... қарым-қатынасқа да, іс-әрекетке де тоймайды.
Мақтаншақ, шалағай, иланушылық, сөзі еш ... ... ... ... Олар ... ... ... акцентуация (ерекшелігі
- мазасыздану деңгейі өте жоғары, ешқандай ... ... ... ... ... ... өзін кем көріп, жаңа
таныстардан, топтардан өзін ... ... Осы ... жою үшін
кішкентайлармен қарым-қатынас жасайды. Демонстративтік тип - ... Өзін ... ... деп ... ... адамдар тек сол үшін өмір
сүріп, тек соған қызмет жасауын қажет ... ... ... ... ... етіп ... үшін ... әдіс-тәсілді қолданады. (Өзінің
ойынша ешкім оған ... ... ... ... ... ... спекталь
қоюы да мүмкін). Адам өзін-өзі тәрбиелеп акцентуацияға блокада ... ... Ол үшін ... сын ... қарауы қажет.
Жеткіншек кезең балалардың қатарластарымен қарым-қатынас жасауға тырысу
және мінез қүлқында ... ... ... тырысуын
белгілейтін белгілер сияқты бірқатар ... ... ... ... ... ... ерекшелігі - дамудың барлық
жақтарына әсер ететін бірден болатын саналы өзгерістер. Бұл ... ... ... ... ... ... қыздар балаларға
қарағанда барлық жағынан тез өседі. ... ... ... ... да әртүрлі жүреді, психикасының бір жағы тез дамыса, басқа
жағы жай дамиды. Бұл кезеңде ... ... даму ... бір ... жасқа жататын психикасын түрлі
жақтарының даму ... сай ... ... ассинхронды даму
да (бір оқушының дамуының түрлі ... ... тән. ... ... бір оқушыдағы психологиялық ерекшеліктердің пайда болу уақытының
ерте де кеште пайда болатынын ... ... ... ... жеткіншектік
кезең һ-танымдық процестердің күшті дамитын уақыты. 11-16 ... ... ... ... ... ырықты зейіннің және логикалық
естің қалыптасуымен сипатталады.
Жалпы, жеткіншектік жас адам өміріндегі критикалық кезеңге жатады. Оның
пайда болу ... ... мен ... ... ... ... ... авторлар бұл кезеңді кедергісіз де өтудің
мүмкіндігін атап ... ... бұл ... ... ... деген дұрыс емес қатынасы ретінде қарастырылады және баланың
жаңа жас кезеңіндегі алдында тұрған ... ... ала ... ... X. 1994) Л.С. ... ... ... негативті
симптомдарында «белгілі бір позитивті мазмұн болады» деп атап көрсетеді.
Яғни, бұл мәлімет бойынша, үлкендердің жаңа ... ... ... ... ... ... пайда болуымен қашуы нәтижесіз болып
табылатындығы шығады. Жеткіншектер үлкендерді ақырлы жағдайға ... ... де ... өзі осы ... жағдайларды басынан өткеру үшін өзінің
күшін тексеруге мүмкіндік алып, нақ осы қарама-қайшылықтар арқылы ... ... ... бір ... ... ... пайымдау
қажеттілігін қанағаттандырады. Егер, жеткіншек жас, ... ... ... ... ... ... ... типімен көрінетін болса
арықарай кеш, сондықтан да ауыр. 17-18 жастағы қатты өтетін кризис ... ... жас және ... жас кезіндегі сипаттайтын ... ... ... ... қояды. Олай болса, «жеткіншектік кризистің
позитивті жағы» деп отырғанымыз тәуелсіздікке күресу арқылы, яғни, қауіпсіз
жағдайда жүріп жатқан және ақырлы ... ... ... ... ... ... мен пайымдауын қанағаттандырады, балада тек қана өзіне деген
сенімдік сезім, өзіне ғана арқа сүйеу мүмкіндігі ғана емес, сонымен ... ... ... да ... алу мінез - құлқы қалыптасады.
Жеткіншектік кезеңдегі кризис дамудың басқа да критикалық кезеңдері ... ... ... ... яғни ескі ... ... қалуы, бұрынғы
қалыптасқан құрылымдардың құлауы.
2. Кризистің кульминациялық нүктесі жеткіншектік жаста -13 жас.
3. Посткритикалық фаза, яғни, жаңа ... ... ... ... жас ... ... пайда болуының екі негізгі бағыты
көрсетілген:
1. Тәуелсіз кризис-біршама кең тараған түрі. Оның ... - ... ... ... ... ... ... деген
бейкөзқкрас, қызғаныш т.с.с. ... бұл ... ... әр ... ... әртүрлі көрінеді.
2. Тәуелді кризис — бұл біріншіге қарама-қарсы: шектен тыс тыңдаушылық
үлкендерге немесе күштілерге ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік кризисі- алға ұмтылу, ескі нормалармен ережелерден
шығу болса, тәуелділік кризисі- ... ... ... ... Бұл ... ... ... варианттары. Бірінші жағдайда-«мен енді бала еемеспін қызбын»
десе, екінші ... «мен әлі ... және бала ... ... ... ... қарама-қарсы ағымдар. Даму бойынша біршама жақсы әсер ететін
бірінші вариант. Ж.Плаженің зерттеулеріне ... ... ... ... дамуы 12-13 жаста жаңа мағынаға ие болады екен, яғни
шын өмір рамкасынан ... ... мен ... мен адам үшін ... табылады: әлеуметтік шындық, бостандық достық , ... ... ... ... ... жеткіншектер үшін эмоционалды боялған,
жекелік маңызды. Бірақ бұл құндылықтар даму ... ... ... ең алдымен «танымдық эгоцентризм» жеткіншек үшін айналадағы өмірге
қарағанда біршама реалды болып табылады. Жеткіншектер қызығуларының өзіндік
сипаты ... ... ... ... бір нәрсемен айналысу.
Жеткіншектердің мұндай мінез-құлқына әсер ететін ... ... ... ... ... және эмоционалды реакцияның
өткірлігі. Бұл кезеңдегі оқушылардың жоғары бағалылық орын ... бұл ... еш ... ... де ... де. Егер ... бәрі ситуативті туса
онда одан оншалықты қорқуға ... ... оның жиі ... ... ... өйткені 13-14 жастағы ... ... ... ... ... ... жоқ,оның
мотивациялық сферасы әлі кедей. Бұлармен ... ... ... ... ... ... өз мұңына, кінәлі сезімінің жуынуы
да мүмкін. Бұл ... олар ... ... ... немесе шамамен
алғаш танысу сияқты ... ... ... тән. ... ... ... ... сипат алып отырады. Аффект дегеніміз
адамның белгілі бір жағдайдан ... ... ... таба ... кезеңдегі оқушылардың эмоционалды ... әсер ... ... мыналар:
1. Дисгармониялық отбасы-ол ... ... ... кіргізеді:
- отбасыдағы белгілі бір ... ... ... не ... ... ... ... отбасыдағы негізгі мәселе - сол отбасы мүшелерінің бір-бірімен қарым-
қатынасы болып табылатын ... ... ... ... ... ... көрсетілген:
- гармониялық емес, дестругенді, құлап бара жатқан және құлаған
отбасылар сонымен бірге сырт ... ... ... ... ... ... аурулар және ауыр жарақаттар. Хроникалық -соматикалық
аурулар дұрыс емес торбиеге байланысты жеткіншектерде ... ... ... мүмкін.
3. Жеткіншектік қатарларымен дұрыс қатынас жасамауы, қатарластарымен
дұрыс достық қатынасты құра алмау, ... ... ... дамуды туғызады.
Адамның жаткіншектік жаспен ересектік арасындағы кезең -жасөспірімдік
кезеңде ағзаның барлық физикалық ... ... ерте ... ... дамудың ерекшеліктері дамудың әлеуметтік ситуациясының
спецификасына байланысты. ... ... ... ... мен ... ... Л.И. Бажович жоғарғы сынып
оқушысының өмірінің аффективті ... деп ... ... жаңа құрылуы балаладың жекелік және ... ... ... ... табылады (Дубровина И.В. 1989) ... ... ... ... варианттары мен жалпы заңдылықтарын талдай отырып,
ерте жасөспірімдік псипотологияға эдентикалық кризиспер ... ... ... ... тән ... табылады. И.С.Кон өзінің қазіргі
мені толғандырып жүрген балалардың саны жеткігшектік және ... ... ... 15-16 ... ... болашақ «мен» туралы ойлануы күрт
өседі.
Жасөспірім кезейінде конструктивті даму барысынан ... ... ... идентентификациялауының диффузиялылығы: адамның иденттілік
қалыптастыруға қысқа ... ... ... ... диффузиясы: екі көрініспен пайда болатын уақыт сезімінің
бұзылуы. Уақыт диффузиясы қорқыныш немесе өлімді тілеумен ... ... ... қалуы: көбінесе идентика ... ... ... ... ... жат ... орын ... идентификцияа қалыптасуында нормамен
әсер ететін барлық факторлар мен рольдердің ... ... ... керек емес немесе кауіпті деп бағалайды.
Негізінен бұл ауытқулар аса қауіпті көрінгенмен көп ... ... ... ... дұрыс вариация болып ... ... егер ... ... ... ... немесе антисоциалды мінез-құлықтың
анық ... алып ... ... Сонымен қатар, қазіргі ерте жас
өспірімдердің жыныстық ... ... ... ... ... ... ерте басталуы түрлі жат қылықтармен (төмен үлгерімділік, қылмыс
жасаумен, алкоголизммен, жүйкелік психикалық ... ... ... мұны ... статистика бар. И.Кон пікірімен келісетін болсақ, ол
- «ешқандай да сексуалды ережелермен заңдар ... ... ... ... невротикпен тұрақты индевидті тепе-тең ... ... ... өйткені бір адамның қорегі басқа адам үшін у болып
табылуы мүмкін. Осыны түсінуден барып психикалық ... ... - ... И.С. Атақты американдық рок музыкант Ди ... ... өмір сұру ... ... өз ... теориясы туралы айтады. Ол
өз теориясын «мұның себебі не» деп атап, мүмкін деген ... ... Өзін ... ... ... ... немесе танымал болғысы келу;
2. Өзінің ата-аналардан тәуелсіздігін білдіргісі келгендік;
3. Көмек керектігі туралы ішкі ... ... ... ұстап қалу үшін;
5. Себебі «мүны барлығы істеп жатыр». Жасөспірім үшін ... ... ... ... жыныстық қатынасты меңгеру әр бір жасөспірімнің міндеті.
Өйткені ол ... ... ... негіз болады, бірақ бұл жөніндегі
кедергілердің болуы жасөспірімдердің мінез-құлқының ауытқуына негіз болады
(өзіне сенбейді, қорқыныш ... ... өзін кем ... ішкі сөйлеуге
ұшырауы мүмкін т.с.с.)
Жасөспірімдік кезеңдегі оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне себеп
болатын ... ... Олар ... ... ... ... проблеманы мінез-құлық ерекшеліктерін екіге бөліп қарастырылады:
1. Интернализацияланған (өзіне бағыттылған);
2. Экстернализацияланған басқаларға бағытталған. Экстернализацияланған
мінез-құлық ассоциалды ... ... ... болып табылады.
Жасөспірімдердің мінез-құлқының ... - ... мен ... ... ... ... танымды болғысы келуі. Невский И.В.
жасөспірімнің ерекше ... ... ... ... ... атап ... Олар:
1. Жасөспірімдердің құрбандықты қажетсінуі.
2. Анатомо-физиологиялық ... ... ... ... Агрессиясының анық байқалуы.
4. Акцентуация түрлерінің анық байқалуы.
5. Психикалық дамудағы ауытқулардың жиі кездесуі.
6. Өзін-өзі ... ... Өзін ... төмен бағалау. Бұл жағдайларға әсер ... ... ... - ... жасөспірімнің іс-әрекетінің негізгі
үш сферасы кіреді: отбасы, мектеп және қатарларының референтті ... ... ... ... оның ... және гипосүйемелдеу
сияқты тәрбие стильінің дұрыс емес жақтарының болуын ... Айта ... ... және ... ... акцентуыацияның қалыпты емес
типі үшін қатерлі болатын гиперсүйемелдеу, ал гипосүйемелдеу-шизоидті және
эмоционалды мобильді тип үшін ... ... ... ... ... 1991).
Сонымен бірге эмоционалды үйлеспеудің Александров А.А. «фрустрациялау» деп
атап оның екі ... ... ... ... типі - бұл ... ... итерілуден
қалыптасады;
2. Оппозициялы тип - «бүл ... ... ... ... ... типі - ... қиын ... сипатпен ерекшеленеді.
Мұндай балалар төбелескіш, жаушыл, конфликтігі түскіш, тұрақсыз, ... ... ... бұл ... ... бұзылысқа барады.
Алкогольдікке салынуы мүмкін. Мұның негізгі себебі аланың туылуы ... ... ол соны ... ... ... ... түрлі формаларда
көрінеді, құпиялық өтті. Ата-аналардың ... ... ... ... ... конфликтідегі, достығы жоқ отбасыларда көрінеді. Бала барлық
уақытта нервті ... ... ... ... ... ... қорғану қалыптасады. Балалар айналадағыларға
сенбеушілікпен қарайды, ... ... ... ... ... ... да ... осының негізінде айналадағы адамдармен де
конфликтіге түседі, олар оны қаға бастайды, оны ... ... деп ... ол мұның бәріне өзін кінәлімін деп есептемейді, барлығына басқаларды
кінәләйді.
Оппозициялы тип бұл ата-аналардың өз ... ... ... ... ... ... ... көтеруі, кемшілігіне мән
бермеу, оларды аспанға көтеру т.с.с. Осының негізінде олар ... ... ... ... Сондықтан да оларда ... ... Бұл ... ... ... ... ... айналамен
конфликтілік қатынас туады. Мұғалімдер оларды дұрыс ... ... өзін ... ... тұрады. Сондықтан қанағаттанбаған олар кері
мінез-құлық көсете бастайды. ... ... ... ... ата-аналарының тәуелсіз өмір сүргісі келгеннен және олардың
шектен тыс ... ... ... жасөспірімдерде олардың көңілін
өзіне аударғысы келіп түрады. Осы себептен ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына
үлкен әсерін тигізеді. Бұл негізінен қоғамның идеологиялық ... ... ... ... ... Сондықтан жасөспірімдерде
статистикалық түрғыдан кері мінез-құлық кең деңгейде көрініп отыр. Оған
бірден бір себеп ... ... ... ... олардың бір сезімдердің орнына
потологиялық сипаттағы келесі бір ... ... ... оқушылардың мінез-құлқының ауытқып немесе бұзылып келе жатқанын
неден байқауға ... ... ... бала ... ... ... ол ішкі ... пайда болуынан да және түнгі ... ... яғни ... ... көріністері болып
табылады.
Сонымен қорыта келе жеткіншектік кезең мен жасөспірімдік кезең бір-
бірімен тығыз байланысты болып ... ... әсер ... ... да ... және бүл екі жас ... тәуелді. Мысалы, жеткіншектік
кезең психикалық процестермен, жекелік дамуын, ... ... ... ... ... ... жетілуі аяқталады, жасөспірімнің
ішкі позициясының күрт өзгеруімен сипатталады.
2 бөлім ... ... ... ... және ... ... ... беру барысында оқушылардың жекелік қасиеттерін
зерттеу
Жеткіншек жас кезеңінің ерекшеліктерін ескере отырып мамандық бағдар
беру ... ... ... ... ... ... жинақтап
алдық. Бірінші кезеңде балалардың темпераментін анықтағанды дұрыс көрдік.
Ол үшін біз ... ... ... ... ... ... ... типін және жүйке процестерінің тепе-теңдігін
анықтау.
Орындау ережесі: Тесте берілген 134 ... ... ... ... ... мен ... ... жүру ерекшеліктерін
анықтауға болады. Сүрақтарға жауапты ия, жоқ, білмеймін деп беру ... ... ... қате ... ... емес. Әр адамның өз жауабы өзіне дұрыс
және сол адамның өзіне тән ... ... ... ... ... бұзбастан, онша көп ойланбастан, үш вариант жауаптың
біреуін жауап параққа жазыңыз. Білмеймін деген жауапты сирек ... ... Сіз ... ... тез ... ... жатқызасыз ба?
2. Іс-әрекетке кірісу үшін басқалардан нұсқау күтесіз бе?
3. Жұмыстан шаршағаныңыз басылу үшін қысқа уақыт ішінде дем ... ... ... жағдайда жұмысты орындай аласыз ба?
5. Пікірталас ... ... ... жоқ ... ... Ұзақ ... соң ... қайтып оралуыңыз оңай ма (демалыс,
каникул)?
7. Жұмысқа ... ... ... ұмытып кетесіз бе?
8. Біреуге берілген тапсырманың орындалуын шыдамдылық пен ... ... Әр ... ... ... ... болсаңыз, ұйықтауыңыз барлық
уақытты бірдей жеңіл болады ма?
10. Сізге сеніп ашқан сырды құпияда сақтай ... ... ... апта ... ... бойы ... жұмысқа жеңіл ораласыз
ба?
12. Шыдамдылықпен, ерінбей түсіндіресіз бе?
13. Терең ойланып істейтін істі жақсы көресіз ... ... емес ... ... ... ... ұйқы ... кетеді ме?
15. Күшті тебіренуден кейін жеңіл ұйықтайсыз ба?
16. Өзіңіздің күшті жағыңызді көрсетуге құмарсыз ба?
17. Бейтаныс адамдардың алдында өзіңізді еркін ... ... ... ... ... ... оңай ма?
19. Сәтсіздікте сабырлылық сақтайсыз ба?
20. Қажет болғанда, өз мәнерлеріңізді басқа ... ... ... Ерекше жауапкершілікті талап ететін функцияны орындауға құмарсыз
ба?
22. Басқалардың ... ... ... ... ... өзіңізге сеніміңіз сақталады ма?
24. Пікірімен санасатын адамның алдында өзіңізді емін-еркін сезінесіз
бе?
25. Күтпеген жерде күн ... ... сіз ... қалмайсыз ба?
26. Қажетті жауапты тез табасыз ба?
27. Сіз үшін өте маңызды шешімді күту ... ... ... ... Демалыс, каникулдың бірінші күндері сіз үшін жеңіл өтеді ме?
29. Тапқырсың ба?
30. Жүрісіңізді, тамақтануыңызды жай басарларға теңестіруіңіз оңай ма?
31. Дем ... ... тез ... ... ... ... сөз алуға құмарсыз ба?
33. Ашулануыңыз оңай ма?
34. Жұмысқа ... ... соң оны ... оңай ма?
35. Басқаларға кедергі келтірмеу үшін үндемей отыруға қиналмайсыз ба?
36. Шағыстырушыларға ермей қаласыз ба?
37. ... тіл ... ... ... оңай ... ... қабылдау үшін, барлық жағдайларды салыстырып көресіз бе?
39. Кітап оқығанда, ... ойын ... ... ... ... ... ... әңгімелесіп отырасыз ба?
41. Егер, пікірталас нәтижесі жемісті болмайтынын білсеңіз, ... ... ... ... ... ба?
42. Нақты қимыл әрекетті талап ететін жұмысты ... ... ... ... санаса отырып өзіңіздің шешіміңізді өзгерте
аласыз ба?
44. ... ... жаңа ... тез ... ... Күндіз қызмет атқарған болсаңыз, түнде жұмыс істеуге шамаңыз келеді
ме?
46. Әдеби кітаптарды тез ... ... ... ... ... ... тез бас ... ба?
48. Ұстамдылық көрсете аласыз ба?
49. Тез оянасыз ба?
50. Жылдам ... ... ... ... ... ба?
51. Шуға көңіл бөлмей жұмысты орындай аласыз ба?
52. Шындықты бетіне баспай, шыдамдылық көрсете аласыз ба?
53. Емтихан алдында, бастықпен сөйлесерде ұстамдылық ... ... Жаңа ... тез ... ... ... ... ба?
56. Күндіз ауыр жұмыс істегеннен соң толық демалуға ... ... ... ... мерзім ішінде түрлі-түрлі әрекет жасауды талап ететін
жұмыстан бас тартасыз ба?
58. Өмірде кездесетін қиындықтың ... ... ... ... ... бе?
59. Өзіңіз сөйлеуден бұрын басқалардың пікірін тыңдап аласыз ба?
60. Жүзе ... ... суға ... бара ... адамды құтқаруға
әрекет жасайсыз ба?
61. Қажырлы еңбек етуге қабілеттісіз бе?
62. Ескерту жасау артық болып тұрса, өзіңізді ... қала ... ... ... ... мөн ... ... Бір жұмыстан екіншісіне ауысуыңыз оңай ма?
65. Маңызді шешім ... үшін ... ... ... ... ... оқшау мінезіне қатты ашуланасыз ба?
67. Басқа адамның тіршілігіне ... ... ... сізге оңай ма?
68. Біркелкі орындалатын жұмыстан жалығасыз ба?
69. Көпшілік ортасында тәртіп сақтау сізге оңай ма?
70. Артық дене қимылын ... ... ... беру ... қиын ... ... ортаны жақсы көресіз бе?
72. Көп күшті талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
73. Ұзақ уақыт жұмысқа беріліп істейсіз бе?
74. ... ... ... ... ... көресіз бе?
75. Қиын кезеңде ұстамдылық көрсетесіз бе?
76. Ұйқыдан оянғаннан соң төсектен бірден тұрасыз ба?
77. Өзіңіз тапсырманы ... ... соң ... ... ... ... Жағымсыз жағдайды көргеннен соң бұрынғыдай ынтаменен әрекетіңізді
жалғастырасыз ба?
79. Күнделікті басылымдарды жылдам ... ... ... ... түсінбейтіндей жылдам сөйлейтін кездеріңіз болады ма?
81. Ұйқыңыз қанбаса жұмысты ... ... ... ... Ұзақ уақыт үзіліссіз жұмыс істей аласыз ба?
83. Бас немесе тіс ... ... ... ... ... ... Басқалар сізді күтіп, көңіл көтеріп отырғанын біле тұрып алаңдамай
жұмысыңызды аяқтайсыз ба?
85. Төтенше сүрақтарға тез жауап бересіз бе?
86. Тез ... ... ... ... болса өз жұмысыңызды саспай орындайсыз ба?
88. Сенімді дәлелдер әсерімен өз пікіріңізді өзгертуіңіз жеңіл ме?
89. Шыдамдысыз ба?
90. Өзіңізден жай ... ... ... ... аласыз ба?
91. Өз уақытыңызды ұйымдастырғанда, бірнеше ... ... ... ... ... ... ... Көңілді компанияда қобалжығаныңыз басылады ма?
93. Бірнеше істерді қиналмастан бір уақытта ... ... ... ... ... ... куагері болсаңыз, өмірге деген
сеніміңіз сақталады ма?
95. Нақты қимылдарды ... ... ... ... ... Жақын адамдарыңыз істі болғанда салқын кандылық көрсетесіз бе?
97. Қиын жағдайларда өзіңізге ... ... ... ... арасында, үлкен топтың ішінде өзіңізді ... ... ... ... сөзіңізді бірден тоқтата аласыз ба (жиналыс, кино,
спектакль басталғанда)?
100. Басқалардың жұмысты атқару ережесіне ... оңай ... ... ... ... ... ба?
102. Төтенше жағдайда басқалардың әрекетін басқаруды мойныңызға аласыз
ба?
103. Жағдай көтермейтін кезде күліңізді баса аласыз ба?
104. Жұмысқа бірден кірісіп кетесіз ... ... ... қарсы сөз айтасыз ба?
106. Уақытша депрессияға бөленбеуге шамаңыз келеді ме?
107. Ақыл-ой қызметінен қатты шаршағаннан соң ... ... ... Ұзақ ... ішкі ... қыспай, күте аласыз ба (мысалы, кезекті)?
109. Нәтижесі сәтсіз болатынын білсеңіз, оған араласпай ... ... ... кезінде саспастан дәлел іздейсізбе?
111. Күтпеген жерде өзгерістер туғанда дұрыс шешімін таба аласыз ба?
112. Сізге өтініш жасағанда тыныштық сақтайсыз ... ... ... ... ақ ... ... ... бе?
114. Бар күшіңізді салып жұмыс істеуге дараярсыз ба?
115. Демалыс өткізу, ... ... ... ... тұрасыз ба?
116. Жаңа күн тәртібіне үйрену сізге оңай ма?
117. Төтенше жағдайларда басқаларға көмек ... ... ... ... ... цирк ... тамашалаған кезде өз әсеріңізді
ерекше дыбыстар мен қимыл ... ... ... ... ... сөйлесуді талап ететін жұмысты жақсы көресіз бе?
120. Өзіңіз бет-әлпетіңіздің көрінісін ... ... Дене ... ... ететін жұмысты жақсы көресіз бе?
122. Өзіңізді ержүрек адаммын деп ... ... ... жағдайда дауысыңыз өзгереді ме?
124. Сәтсіздікке кездескенде барлығын тастай салмауға шамаңыз келеді
ме?
125. Сізге өтініш жасаса ұзақ уақыт ... ... ... ... Егер күлкіңіз біреудің намысына тиетін болса, сіз өзіңізді ұстай
аласыз ... ... ... ... жүзге айналуы оңай ма?
128. Сізді күйгелектендіру оңай ма?
129. ... ... ... ... ... оңай ма?
130. Көпшіліктің алдына шығуды ұнатасыз ба?
131. Жұмысқа ұзақ даярлықсыз кірісіп кетесіз бе?
132. Өз өміріңізді тәуекелге тігіп, басқаларды құтқаруға барасыз ... ... ... ширақ па?
134. Жауапкершілікті талап ететін жұмысты ынталанып мойныңызға ... ... ... сай ... — 2 ... ... сай ... - 0 балл; Білмеймін
деген жауап — 1 балл.
Өңдеу кілті:
Қозу күшін ... үшін ... ... берілген жауап кілтке сай
келсе шкала бойынша бағаланады:
ия - 3, 4, 7, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 24, 32, 45, 56, 60, 66, 72, ... 81, 82, 83, 94, 97, 98, 102, 105, 106, 113, 114, 117, 121, 122, ... 132, 133, 134; жоқ - 47, 51, 107, ... ... ... үшін ... ... берілген жауап кілтке сай
келсе ол шкала бойынша бағаланады:
Ия - 2, 5, 8, 10, 12, 16, 27, 30, 35, 37, 38, 42, 48, 50, 52, 53, ... 65, 67, 69, 70, 75, 77, 84, 87, 89, 90, 96, 99, 103, 108, 109, ... 118, 120, 125, 126, 129; Жоқ - 18, 34, 36, ... ... ... ... үшін ... сұрақтарға берілген
жауап кілтке сай келсе ол шкала бойынша бағаланады:
Ия - 1, 6, 9, 11, 14, 20, 22, 26, 28, 29, 31, 33, 40, 41, 43, 44, ... 54, 55, 64, 68, 71, 74, 76, 79, 80, 85, 86, 88, 91, 92, 93, 95, ... 104, 111, 115, 119, 131; Жоқ - 25, 57, 63, ... және ... процесстерінің көрсеткіштері 42 және одан жоғары
болса, өлшенген жүйке ... ... ... ... және тежелу процестерінің ара қатынасы жүйке процестерінің тепе-
теңдігін көрсетеді. Егер ара қатынасы 1-ге ... ... тең ... ... иесі ... ... қозу көрсеткіші басым болса - ол адамның
қозғыштығын, ұстамсыздығын көрсетеді, ал тежелу басым болса - ол ... ... ... ... екенінің белгісі болады.
Зерттеу нәтижесі.
|Аты-жөні ... ... |Ара ... |
|1. Омар Ғ. |48 |42 |1Д ... ... В. |51 |43 |1,2 ... Мақпал Ә. |60 |46 |1,3 ... ... X. |42 |42 |1 ... ... 0. |44 |44 |1 ... ... С. |45 |42 |1Д ... Ғаля Қ. |48 |46 |1,1 ... ... Л. |49 |45 |1,2 ... ... К. |46 |46 |1 ... ... |44 |44 |1 ... ... 0. |45 |42 |1,1 ... ... |19 |38 |0,5 ... МәдинаН. |46 |42 |1Д ... ... Д. |47 |39 |1 ... ... В. |42 |42 |1 ... ... |49 |41 |1Д ... ... |51 |42 |1,2 ... ... |29 |48 |0,6 ... |45 |45 |1 ... Жансая Т. |48 |41 |1Д ... ... Т. |41 |49 |0,9 ... ... бойынша зерттеу нәтижесі бойынша 7 бала ... ... қозу ... басым, немесе экстраверсиясы басым келді. ... ... ... сай ... анық ... ... темпераментті
зерттеу нәтижесі ақиқат жағдайды көрсетіп тұр деп айтуға әбден болатындығы
дәлелденді.
| ... ... саны ... ... |
| ... |11 |130-150 |
| ... |7 |115-129 |
| ... |3 |100-114 ... буын ... жас ... ... ... ... екендігімен байланысты. Осы жас ... тән ... ... ... ... Осы ... ... алдында тұрған
көптеген мәселелерді шешуге бөгет болуы мүмкін. Сондықтан біз зерттеу
барысында «Пиктограмма» ... ... ... ... ... ... ... дербес және көмекші ретінде қүрастырылады.
Мамандарда олар негізінен өте нашар ... ... ... ... ... ... ... және өз бетінше елмеуге мүмкіндік береді.
Демек, сурет белгілі ... ... жеке ... оның ... уайымдарын, қарым-қатынасын көрсетеді.
Практиктер сурет тесттерді жиі қолданады. Суреттің нәтижесі бала ... ... ... жеткізе алмайтындығынан оның ішкі дүниесінің
көрінісін білдіреді. Әрине, зерттеуші үшін оның ... ... ... және ... ... қандай мәлімет алынғандығы әрқашан
түсінікті.
Психодиагностиканың мақсаты жобалық графикалық әдістерінің ... ... ... ... сол ... ... олар ... ішкі дүниесін көрсетуге және өзін түсінуге ықпал етеді.
«Жаңбыр астындағы адам» ... ... ... бірақ қызықты және
мәліметті әдістеме болып табылады. Ол адамның эго күшінің ... ... ... ... тұру ... ... ... қатар,
қорғаныс механизмдернің қасиеттері мен жеке тұлға резервтерін ... ... ... ... ... ... ... тік
Бағытталған қағаздың А4 ақ парағына адамның ... салу ... ... ... сондай басқа параққа бөлек - жаңбыр астындағы ... ... ... ... ... ... стресстік қолайсыз (жағымсыз) жағдайда ол
қиындық кезінде не сезінетіндігін анықтауға мүмкіндік береді.
Тестілеу кезінде салынған суретті ... ... және ... ... ... ... ... Көбірек сенімді мәлімет алу үшін
зерттелінушіге қосымша сұхбат жүргізу керек.
Суреттерді интерпретациялау кезінде келесі ... ... ... Интепретацияда ұсыныстарға сүйене отырып, логикалық көзқараспен
барлық арнайы датальдарды талдауға көшуге болады.
«Жаңбыр астындағы ... ... ... ... ... ... ... болады.
Экспозиция қалай өзгергенін қарау маңызды. Сонымен, мысалы, егер адам
күтіп тұрғандай бейнеленсе, онда бүл ... қиын ... ... ... қиындықтан қашумен де байланысты болуы мүмкін
(мысалы, әсіресе, егер адамның бейнесі құс ұшатын ... ... ... адам ... парақтың жоғарғы жағына жылжу жағдайында
зерттеулушінің әрекеттен қашу ... ... ... ... бар ... айтылады.
Кескіннің өзгеруі (трасформация)
Кескіннің көлемінің ұлғаюын кейде жасөспірімдерде кездеседі. Олар
көбірек күшті және өздеріне ... ... ... ... ... өзін ... мен ... қажет
еткенді танытады, өзінің өміріндегі жауапкершілікті басқа ... ... ... ... ... бала ... өзінің
сезімін көрсетуге ұялады және адамдармен өзара ... ... ... мен ... ... ие ... Олар ... депрессиялық жағдайға душар болатындығын сездіреді.
Егер де Жаңбыр астындағы адам суретінде кескіндерді ... ... ... да бір ... (аяқ, қол, ... көз) ... онда бұл
қорғаныс механизмдерінің өзгешеліктерін және эго ... ... ... ... ... анықталған таптаурындарын ескермеумен,
сезінудің албырттығымен байланысты.
Жаңбыр белгілері (атрибуттары)
Жаңбыр - адамдарда болатын кедергілер, жағмсыз әсерлер.
Бейнелеудің сипаты адамның қиын ... ... ... ... - уақытша, жеңуге болатын жағдайлар, боялған
тамшы немесе сызықтар - қиын, үздіксіз жағдайлар.
Жаңбырдың ... ... ... оң ... сол ... және
қандай бөлік көп жағдайда әрекетке душар болатынын анықтау керек.
Интерпретация адам кескіні немесе оң және сол ... ... ... ... бұлт ... ... күту белгісі болып табылады. Бұлттар,
қара бұлттардың санына, олардың мөлшерінің қалындығына, орналасуына назар
аудару маңызды. ... ... ... ... ... ауыр қара бүлт
бейнеленеді.
Шалшық су, батпақ,балшық бұл үрейлі ... ... ... ... ... ... бейнелеу ерекшелігіне назар аудару қажет (форма, тереңдігі,
шашыранды). Адам кескініне ... ... ... ескеру маңызды.
(Кескеннің артқы жағынаннемесе ... ... ... ба, ... ... ... немесе оның өзі шалшықта тұр ма?).
Қосымша бөлшектер
Барлық қосымша бөлшектер (үй, ағаш, орындық, машина) немесе адам қолына
ұстайтын заттар (сөмке, гүл, ... ... ... тірекке деген
қажеттіліктің көрініс ретінде қарастырылады.
Бөлшектерді көбірек толықтай түсіндіру ... ашу) ... ... ... ... Мысалы, найзағай дамудағы жаңа циклдің бастауын
және адамның өміріндегі ... ... ... ... ... жиі ... ... күннің шығуын алдын-ала білдіретін кемпірқосақ
толығымен орындалмаған армандарды білдіреді.
Қолшатырдың сырты ... ... ... қорғанудың
символикалық бейнесін түсіндіреді. Бйнелерді түсіндіру ... ... ... ана мен ... ... ... ретінде қарастырылады.
Қолшатырдың жауын-шашыннан қорғауы да, қорғамауы да мүмкін.
Сонымен, мысалы үлкен ... адам адам үшін ... ... шешетін анасының немқұрайдылығын дәлелдеуі мүмкін.
Адамдардың кескініне қатысты ... ... мен ... ... ... ... қарқындылығын көрсетеді.
Бөлшектердің бұрмалануы мен өткізілуі
Қатысты бөлшектердің болмауы ... ... және ... ... ... ... ... көрсетуі мүмкін. Мысалы,
суретте қолшатырдың қатыспауы қиын ... ... ... ... ... көрсетуі мүмкін.
Суреттердегі түстер
Суретті қарапайым қаламмен орындауға болады. Көп адамдар ... ... ... Егер ... түрлі-түсті қаламдардың
барлығы түгел болмаған жағдайда түстерге қарап шешім шығарудың қажеті жоқ.
Түстер белгілі бір сезімдерді, ... және ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар, ... ... ... ... да ... ... бейімделген эмоциялық қалапты бала әдетке 2-ден 5-ке ... ... 7-8 ... ... ... көрсетеді. Бір түстің
қолданылуы эмоциялық өзгеруде ... ... ... ... ... ... 1-ші және 2-ші кезеңінен алынған
мәліметтер жиынтығы болып табылады. Стандартты тесттер ... ... ... ... қатысып алынған барлық материалдар талданады.
Тест нәтижесін талдау кестесі
|Балалар аты | ... Омар Ғ. ... ... ... етеді, эгоцентризм, танымдық |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... шешім |
| ... ... ... эмоционалдық тұрақсыз, |
| ... ... ... В. ... ... ... ... ортадағы өз орнына |
| ... ... ... ... барлық|
| ... ... ... ... шыдамсыз. |
|3. Мақпал Ә. ... ... ... жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... сондықтан басқалармен |
| |тіл ... ... оны ... ... ... деп |
| ... ... анық ... ... ... X. ... көп, ... танымдық қызығушылығы |
| ... өзін ... ... ... қорқақ, |
| ... ... ... ... ... тұйық, |
| ... ... ... ... ... О. ... ... танымдық қызығушылығы жоғары, |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... эмоционалдық тұрақсыз, |
| ... анық ... ... Қатира С. ... ... ... ... танымдық |
| ... ... ... сенімі төмен, сырласуға |
| ... ... ... ... қабылдауға пысық,|
| ... ... ... ... ... ... Қ. ... бағалауы жоғары, әлеуметтік ортадағы өзінің |
| ... ... ... танымдық |
| ... ... ... анық ... ... ... Л. ... төмен бағалайды, әлеуметтік ортадағы өз орнына |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... сүйеніш болмады деген ренжіш оның тіршілігіне|
| ... ... ... жүр. ... ... К. ... құмар, танымдық қызығушылығы жоғары, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... тұйық, |
| ... ... ... анық ... ... ... Т. ... танымдық қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... эмоционалдық тұрақсыз, инфантилизм. ... ... О. ... ... ... ... ... |
| ... анық ... ... ... |
| ... ... ... қабылдауға пысық, тұйық, |
| ... ... ... |
|12. ... Р. ... ... ... ... сенімсіз, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... көрсетуі мүмкін |
|13. МәдинаН. ... ... ... ... ... өз орнына |
| ... ... ... ... ... ... іс-әрекет үстінде. ... ... Д. ... ... ... ... ... тәуелді, |
| ... ... ... ... |
| ... ... бағалайды, танымдық қызығушылығы |
| ... ... ... ... ... В. ... ... ... ... ... эгоцентризм, |
| ... ... ... бағалайды, техника |
| ... ... ... ... сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... ... ... ... ... Е. |Өзіне сенімі төмен, бақаларға тәуелді, эгоцентризм, |
| ... қол ... ... ... ... |
| ... білімді бағалайды. ... ... Н. ... ... қызығушылығы жоғары, сенімсіз, |
| ... ... ... ... қабылдауға пысық, |
| ... ... ... ... жоғары |
| ... шеше ... ... ... көп. ... ... Н. ... сенімі күшті, басқаларға тәуелді емес, барлық |
| ... өзі ... ... ... анық |
| ... ... эрудицияны жоғары бағалайды, |
| ... ... ... ... ... ... Жансая Т. |Өзін жоғары бағалайды, басқаларға тәуелді емес, эгоце|
| ... ... ... ... эрудицияны жоғары |
| ... өзі ... ... ... үстінде. |
|21.Насиба Т. ... ... ... ... тәуелді, |
| ... ... ... ... анық ... |
| ... эрудицияны жоғары бағалайды, достасуға |
| ... ... ... өзі ... ... ... |
| ... ұялшақтығына өзі қамығады. ... ... ... ... балардың басым көпшілігі басқа адамдарға
бағытталғандығын және олар ... ... ... ... ... жүргендігін байқадық. Соның
нәтижесінде олардың мазасыздануы байқалатындығы ... ... ... ... талдау арқылы жеткіншектерге эгоцентризм
мен инфантильдік қосарласып келетінін байқадық. ... бұл ... ... ... ... ... көрсеткенімен жүруге даяр
екен дем тұжырымдама жасауға болатындығы анық болып тұр.
Осы көрсеткіштер ... ... ... ... олардың бұл
ойға бөленетіндігін анықтау қажет болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мамандыққа қазығушылығын диагностикалау
Мамандық таңдау мотивациясы көптеген көрсеткіштермен сипатталуы мүмкін.
Осы проблеманы зерттеушілер ішінде А.И.Ионинас мамандыққа қызығцшылықты
зерттеу ... ... ... ... Ол ... қызығушылығын
анықтауды олардың мамандық таңдау мотивациясын зерттеуден бастауды ұсынған.
Біз ... ... осы ... ... ... ... мотивациясын анықтауға Климовтың «Жекелеп
диагностикалау» әдістемесін пайдаландық. Бұл тест бойынша балалардың іс-
әрекет түрлерінің ... ... ... анықтадық. Бұл әдістеме келесі
бес көрсеткіш бойынша аданың қызығушылығын және қай салада қызмет атқаруға
икем екенін ... ... ... - ... - техника;
Адам-адам;
Адам - белгілеу жүйесі;
Адам - көркем бейне. Бұл әдістеме жаңадан пайдаланып ... ... ... «Жекелеп диагностикалау» әдістемесі.
Бұл әдістеме Е.А. Климовтың жіктеуі бойынша әр ... ... ... ... Бл ... жас ... мен ... адамдарды кәсіптік
бағдарлауда да қолдануға болады.
Әдістеменің амазмұны: ... ... 20 жұп ... ... оның
бір ғана түрін таңдап ... ... ... ... ... «+» қосу
белгісін қоюы тиіс.
Нұсқау: «Тиісті оқуды бітіргеннен кейін сіз кез келген жұмысты алып
кете аласыз ... ... ... екі ... біреуін ғана таңдау
қажет болса, қайсысын қалар ... ... ... 5 ... ... «+» ... есептеп
шығаруға ыңғайланып жасалған. Бес бағананың әрқайсысы белгілі мамандыққа
сәйкестендірілген. Ал сыналушы ... ең көп «+» ... ... ... тиіс. Мамандықтар типтерінің атауға бағаналарға ... ... Адам - ... мұнда тірі ағзалар, өсімдіктер, жануарлар мен
биологиялық үрдістер еңбек объектісі болады. Бұған агроном, зоотехник, ... ... ... ... Адам - ... ... техникалық жүйелер, машиналар, аппараттармен
қондырғылар, материалдар мен ... ... ... объектісі болады. Бұған
радиомеханик, токарь, слесарь, жүргізуші, инженер кіреді.
3. Адам - ... ... ... ... ... ... - қызмет
көрсету саласы, медицина, педагогика, заң ... Адам — ... ... ... ... ... ... белгілер,
шифрлар, кодтар, кестелер. Бұл салада корректорлар, бағдарламашылар,
машинистер, статистер, экономисттар істейді.
5. Адам - ... ... Бұл ... ... ... көркемдік бейнелер
жасау, олардың ролі, элементтері мен ... ... ... ... ... өнертанушы, жазушы, әртіс.
Сауалнама
|1 а. ... |1б. ... мен ... ... ... күту | ... ... көрсету |
| | ... ... ... ... ... ... |немесе |2 б. ... ... |
| | ... сызбалар, |
| | ... ... |
|3 а. ... плакат, көркем ашық |немесе |3 б. ... ... ... безендіру сапасын | ... ... ... ... | | |
|4 а. ... өңдеу (ағаш, |немесе |4 б. Тауарларды тұтынушыға |
|мата, металл, ... және | ... ... сату. |
|т.б.) | | |
|5 а. ... ... |5 б. ... кітаптарды талдау |
|кітаптарды, мақалаларды талқылау| |(пьесалар, концерттер) |
|6 а. ... ... ... ... |6 б. ... ... |
|өсіру (жануарлардың тұқымдарын) | |(немесе кішкентайларды) бір |
| | ... ... |
| | ... ... оқуға, |
| | ... ... |
|7 а. ... ... |немесе |7 б. Жүк таратын, ... ... ... (не ... | ... тасымалдау) |
|аспаптарын жөндеп күйге келтіру)| |құралын ... ... |
| | ... ... жылумен жүретін|
| | ... |
|8 а. ... ... ... |8 б. Көрмелер, витриналар |
|мәлеметтер беру, түсіндіру | ... ... ... ... ... экскурсия және | |пьеса, концерт дайындау) |
|т.б.) | | |
|9 а. ... ... ... |9 б. ... ... ... ... тұрғын үй | |суреттегі қателерді тауып, |
|жөндеу | ... ... а. ... емдеу |немесе |10 б. Есептеу, есептен |
| | ... ... ... а. ... жаңа |немесе |116. Өнеркәсіптік бұйымдардың |
|сорттарын шығару | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... азық-түлік |
| | ... ... а. ... ... ... |12 6. Сызбалар, кестелрді |
|даудамайды талқылап, түсіндіріп,| ... ... ... |
|сендіріп, жазалау, көтермелеу | ... ... а. ... ... |13 6. ... ... ... жұмысын бақылау, | ... ... ... | | ... а. ... ... |немесе |14 6. ... ... ... ... | |адамдарға, медициналық көмек ... | ... ... а. ... елестеген, |немесе |15 б. Көрген-білген оқиғалар |
|қиялдағы оқиғаларды көркемдеп | |мен ... ... ... ... | ... құбылыстан есеп |
| | ... ... ... |
| | ... ... а. ... ... ... |16 б. ... ... |
|анализ жасау | ... ... ... |
| | ... ... а. ... ... ... ... |17 б. ... мен ... ... ... салу | ... ... |
| | ... ... а. ... ... |18 б. ... ... ... ... мұражайға | ... ... ... ... туристік | | ... ... | | ... а. ... қарап |немесе |19 б. ... ... ... ... | ... карта көшірмелерін |
|бөлшектерін жасау, үй салу | ... ... а. ... ... ... |20 б. ... ... |
|баубақшаның, орман жауларымен, | ... ... ... ... ... ... | ... теру машинасы және |
| | |т.б.) ... ... ... ... ... ... ... саны ... Адам - ... |2 ... Адам - ... |3 ... Адам-адам |13 ... Адам - ... ... |1 ... Адам - ... ... |2 ... көрсетілген зерттеу нәтижесі зерттелінген балалардың басым
көпшілігі «адам-адам» адамдар, топтар, ұғымдар кіреді. ... ... - ... ... саласы, медицина, педагогика, заң қызметі
т.с.с. басқа адамдармен қатынаста болуды талап ететін ... ... Ал ... - ... және ... - белгілеу жүйесі» көрсеткіштері
бойынша таңдаулар өте аз ... бұл ... ... ... әлі онша ... деп ... Өйткені «Адам -
табиғат» саласы адамдарға ең ... ... ... ... ... ... басқа адамдармен жұмыс қабілетін тереңірек ... ... ... және ... ... ... и ... способности) әдістемесімен зерттедік.
Коммуникациялық ұйымдастырушылық қабілетті; зерттеу әдістемесі (КОС)
Төменде берілген сүрақтарға «ИЯ» немесе «ЖОҚ» деп жауап ... ... ... ... ... көп ... Жолдастарыңыздың көпшілігін сіздің пікіріңізді қабылдауға
міндеттейсіз бе?
3. ... ... ... ... ... көпке дейін
сақтайсыз ба?
4. Қиын ... ... ... ... Сіз ... ба?
5. Көптеген бейтаныс адамдармен танысуға тырысасыз ба?
6. Қоғамдық жұмыстармен айналысу Сізге оңай ... ... ... ... гөрі ... ... ... өткізу ұнай ма?
8. Өз пікіріңізден тез айнисыз ба?
9. Өзіңізден жасы үлкен адамдармен тіл табысуыңыз оңай ма?
10. Достарыңызбен ойын ... ... ойын ... ... ба?
11. Сізге жаңа ортаға кіріп кеті қиын ба?
12. Бүгінгі орындайтын жұмысыңызды ертеңге жиі ... ... ... Сіздің пікіріңізге келісуі оңай ма?
14. Жолдастарыңыз Сіздің пікіріңізбен келісімге келтру үшін күш саласыз
ба?
15. Жаңа ұжымға үйрену сізне қосымша қиындық ... ... Өз ... ... орындамағаныңыз үшін жолдастарыңызбен
ренжіспейтініңіз рас па?
17. Қолайлы сәт кездескенде, жаңа адаммен танысуға ... ... ... ... ... қабылдау кезде бастаманы өзіңізге жүктей
аласыз ба?
19. Сізді қоршаған ... ... ма және жеке ... ... ... ... ... ортада қиналатыныңыз рас па?
21. Үнемі көпшіліктің ортасында жүру Сізге ұнайды ма?
22. Бастаған ісіңіз аяқталмаса ... ... Бір ... ... ... алсаңыз қиыншылықты сезесіз бе?
24. Жолдастарыңызбен жиі араласқаннан шаршайтыныңыз рас па?
25. Ұжымдық ойындарға қатысуды ұнатасыз ба?
26. Сіздің ... ... ... ... ... жиі
қолыңызға аласыз ба?
27. Толық қатынаста емес ... ... ... ... рас па?
28. Істеген ісіңіздің шындығын дәлелддеу үшін сирек күш ... ... ... ... емес ортаға сергітуді, көңіл көтеруді ендіре аламын деп
сенесіз бе?
30. Қоғамдық жұмыстарға қатысасыз ба?
31. Таныстарыңыздың көп ... ... ... ... ... Сіздің ойыңыз, шешіміңіз өз достарыңыздың арасында қолдау таппаса,
оны дәлелдеуге ұмтылмайтыныңыз ... ... ... ... ... ... ... сезінесіз бе?
34. Өз достарыңыз үшін әр түрлі іс-шаралар ... ... ... бе?
35. Көпшіліктің ортасында сөйлегенде өзіңізді сенімді, бірқалыпты
сезінетіндігіңіз рас па?
36. Кезесуге жиі ... ... ... ... көп екені рас па?
38. Өз достарыңыздың ортасында жиі көзге түсесіз бе?
39. Толық ... емес ... ... ... ... бе?
40. Таныстардың, көпшіліктің ортасында өзіңізді сенімсіз сезінетініңіз
рас па?
Коммуникациялық қабілетті анықтау үшін келесі ... ... ... ... 1 балл деп есептелінеді:
ИЯ- 1,5,9,13,17,21,25,29,33,37;
ЖОҚ-3,7,11,15,19,23,27,31,35,39;
Ұйымдастырушылық қабілетті анықтау үшін ... ... ... ... келсе 1 балл деп есептелінеді:
ИЯ - 2,6,10,14,18,22,26,30,34,38;
ЖОҚ - 4,8,12,16,20,24,28,32,36,40;
Әр қабілет бойынша сәйкес келген белгілерді ... ... ... ... ... ... ... бойынша анықталады:
КОС нөтижесі.
|Оқушылар саны |Коммуникативтік қабілеті |ұйымдастырушылық қабілеті |
| ... ... ... |12 |14 ... ... ... барлығының қабілеті бар,
зерттелінеген 21 баланың ішіне 9 ... екі ... де ... бар ... ... аты ... |ұйымдастырушылық ... Омар Ғ. |9 |9 ... ... В. |8 |4 ... ... Ә. |9 |3 ... Раиса X. |5 |8 ... ... 0. |7 |3 ... ... С. |4 |9 ... Ғаля Қ. |8 |8 ... |3 |7 ... Қасымқан К. |8 |9 ... ... |3 |8 ... ... О. |6 |7 ... ЛәззатР. |5 |10 ... ... |6 |8 ... Манзура Д. |8 |6 ... ... В. |7 |9 ... ... |4 |8 ... ... Е. |8 |8 ... ҚалипаН. |9 |9 ... ... |7 |8 ... ... Т. |9 |7 ... |6 |9 ... ... балалардың басым көпшілігі ... ... ... ... қиын емес, ал солардың ішінен 9
баланың коммуникативтік және ... ... ... ... ... Олар ... ... сыныптан тыс және мектептен тыс
жұмыстарға ұйытқы болып жүрген белсенді ... ... ... ... ... барлығы немесе басым көпшілігі басқа адамдармен тіл
табысып, ... ... ... ететін болғандықтан балаларды осы саладағы
қызметтерге икемділігін жетілдіру қажет деп ... ... ... бар ... ... ... ... деп түсіндік.
Келесі кезеңде оқушылардың мамандық таңдауға эмоционалдық ... ... ... беру ... ... эмоционалдық қатынасын анықтау» әдістемесі.
Бұл әдістеме екі тапсырмадан тұрады: сурет салғызу және ... ... ... ... ойынын жүргізу.
Мақсаты: балаларға өздерінің мамандық таңдауға саналы көзқарасын
қалыптастыру.
Машықты ... ... ... ... ... арқылы олардың
өздерінің болашақ мамандығын ... ... ... және ... ойыны көмегімен мамандыққа ... ... ... ... балаларға әр адам өз мамандығын саналы таңдап алса ... сол ... ... ... ... ... ие ... тиімді жолы екенін түсіндіру қажет. Барлық мамандықты «ұнайды-ұнамайды»,
«жақсы-жаман», «сол салада қызмет атқаратын маман болғым ... ... ... Көп ... ... өз ... айтуға әлі
дайын болмауымыз мүмкін. Дегенмен, мамандық ... ... өте ... ... біз оны ... немесе қабылдамаймыз. Мамандыққа
көзқарасымыз, оған эмоционалдық қатысымыз немен байланысты екенін анықтап
алудың маңызы бар.
Бірінші тапсырма.
«Болашақ ... ... ... ... тақырыбында сурет
салу. Сурет простой карандашпен «А4» форматтағы параққа ... салу ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... Омар Ғ. |58 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... В. |51 ... мән береді және терең |
| | ... ... ... Ә. |58 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... X. |42 ... ... алыс |
| | ... деп ... ... Балқия О. |36 ... ... алыс |
| | ... деп есептейді |
|6. Қатира С. |45 ... ... алыс |
| | ... деп ... ... Ғаля Қ. |37 ... ... алыс |
| | ... деп ... ... Ғабит Л. |59 ... мән ... және ... |
| | ... ... Қасымқан К. |66 ... мән ... және ... |
| | ... ... ҚайратТ. |49 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... 0. |55 ... мән береді және терең |
| | ... ... ... |39 ... ... алыс |
| | ... деп есептейді |
|13. МәдинаН. |56 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Д. |27 ... ... ... ... | ... ... ... В. |52 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... |49 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Е. |26 ... мамандығы туралы әлі|
| | ... ... ... |39 ... ... алыс |
| | ... деп ... ... НұрғалиН. |45 ... мәін ... және ... | ... ... Жансая Т. |48 ... мән ... және ... |
| | ... ... |21 ... ... ... әлі|
| | ... ... ... ... талдағанда баланың суретті салуға ... ... ... ... арқылы 21 оқушының ішінде 11 бала
болашақ мамандығын эмоционалды терең ... ... ... ... ... ... ал ... - болашақ мамандығы туралы
ойланбастан, арқасын кең салып жүр ... Осы ... ... ... ... қандай мәселелер мазасыздандырып жүргені туралы «алтыншы
сезім» машығын жүргізуге себеп туды.
Екінші тапсырма.
«Алтыншы сезім» машығы.
Қатынасушыларға келесі ... ... беру ... ... ... ... ... сұрақтардан өздеріне ұнағанын
белгілеу керек.
1. Алшынемесе...
2. Жыл айларының біреуін ата.
3. Келесі сандарды жаз: 7, 13, 99, 100, 258, 555. Бір ... ... ... Келесі сөздерді жаз: өкпе, бауыр, жүрек, бүйрек. Біреуіне шеңбер
кигіз.
5. Реңктердің ... тап: ... - көк, ... - ... ... ... ... сары - қоңыр қызыл. Бір жүпты белгіле.
6. Шеңбер, квадрат, үшбұрыш, толқын сызық сал, біреуіне шеңбер ... Бір ... атын ... Бір ... ата.
9. Ақшаның санын жаз.
10. Бір мүсінді ата.
11. Тағымдардың бір түрін ата.
12. Музыкалық аспапты ата.
13. Әскери шиннді ата.
14. Бір ғылым ... ... Бір әріп ... Бір буын ... Бір сөз жаз.
18. Бірнеше нүкте қойып шық.
19. Бір санды жаз.
20. Барлық ... ... ... жаз ... ... ... атын ... Адамға құнды нәрсені ата.
23. Біздің осында жиналған себебімізді жаз.
24. Агрессия туралы мақал айт.
25. Махаббат туралы мақал айт.
26. Сағат ... ... ... ... ... ... ... саны ... ... |
|1. Омар Ғ. |18 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... В. |15 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Ә. |16 ... мән береді және терең |
| | ... ... ... Х. |13 ... ... алыс |
| | ... деп ... ... Балқия О. |16 ... ... алыс |
| | ... деп ... ... ... С. |15 ... таңдау алыс |
| | ... деп ... ... Ғаля Қ. |17 ... ... алыс |
| | ... деп есептейді |
|8. Ғабит Л. |18 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... К. |21 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Т. |19 ... мән береді және терең |
| | ... ... ... О. |19 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Р. |19 ... ... алыс |
| | ... деп ... |
|13. Мәдина Н. |22 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Д. |17 ... ... ... әлі |
| | ... ... ... |17 ... мән береді және терең |
| | ... ... ... Х. |14 ... мән ... және ... |
| | ... ... ... Е. |11 ... ... туралы әлі |
| | ... ... ... Н. |19 ... ... ... |
| | ... өту ... деп |
| | ... ... ... Н. |20 ... адам-техника, |
| | ... ... ... мәін |
| | ... және ... ойланады |
|20. Жансая Т. |18 ... ... ... |
| | ... мән ... және ... |
| | ... ... Т. |12 ... мамандығы туралы әлі |
| | ... ... ... орындау барысында оқушылардың өз болашақтары туралы
ойлары оларды әлі ... ... ... емес ... ... ... балалардың сана-сезімінің, құндылықтарының, жалпы адамдарға
деген көзқарастарының қалыптасуы туралы пікір айтуға ... ... ... ... ... коррекциялық ойындар дайындалып, ... ... ... мамандықтарға қажетті қасиеттерді
қалыптастыруға негіз құрылды.
Қорытынды.
Мамандыққа бағдарлау проблемасын шешуге арналған іс-шараларды ... ... оның ... ... ... болады. Дипломдық зерттеу барысында
мектептердегі мамандыққа баулу және мамандық бағдар беру жұмысы жүйеге
келтірілмеген ... анық ... Бұл ... ... ... ұйымдастырудың негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. Осы
проблеманы мектеп ... шешу ... ... оңай ... ... ... қазақ мектептерінде мамандық бағдар беру барысында
пайдаланылатын әдістемелер өте кем. Сондықтан дипломдық зерттеу тақырыбын
«Жеткіншектерге ... ... ... ... және ... деп ... ... бойынша жүргізілген зерттеулер нәтижесінде
келесі қорытындылар жасадық.
1. Мектептерде мамандық бағдар беру жұмысын ... жас ... ... өте үлкен. Өйткені осы жас ... ... ... ... ... Осы ... ... балаларды болашақ мамандығы терең толғандырады.
Бұл проблеманы зерттеушілер Т.Н.Мальковская, Ю.П.Сокольников, А.П.Сейтешов
т.б. мамандық қызығушылықтың қалыптасуына осы ... ... деп ... ... ... ... ... мамандығын ерете анықтаған
баланың жаман ... ... ... ... ... көптеген
педагогикалық-психологиялық проблемаларды шешудің тиімді жолы болып
табылады.
2. Мамандық бағдар беру ... ... ... ... жан-жақты зерттеп, ... жас ... ... мазасыздану басқа ауытқулардың ерекшеліктерін анықтап, оның
ерекше дамып кетпеуін болдырмай, профилактикалық ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін зерттеу
жүргізу мен мамандық бағдар беру үшін ... ... ... жағдайына тигізетін әсерлерінің ... өте ... ... беруге жүргізілген зерттеулерді осы буындағы негативизмі
асқынып тұрған балалар оң бағалап қабылдайды.
3. Мамандық бағдар беру ... ... ... бұл ... ... ... жас кезеңінің даму ерекшеліктерін анықтау; Балалардың жекелік
психикалық ... ... ... ... даму ... ... ... кезде
керекті мамандықтарды насихаттау;
- Оқушылардың қызығушылықтары мен қарым-қатынасқа бейімділігін анықтау;
- Мамандық таңдау мотивтерін зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін зерттеу барысында олардың
акцентуациясы анық байқалатыны, мазасыздануы ... ... ... ... ... ... ... басым көпшілігі "адам-
адам" қатынасқа жақын ... және бұл ... ... ... және ұйымдастырушылық қабілеттерінің едәуір дамығанын
анықтадық.
5. Психологиялық қызметті ұйымдастыру барысында ... ... беру ... ... ерте ... оның ... сонша тиімді
болады. Сондықтан мектеп психологі өзі тарапынан жүргізетін мамандыққа
баулу жұмыстарын орта буын ... ... ... ... ... етпейді.
Әдебиеттер тізімі.
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 2001.
2. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. ... Л.Н. ... ... и ... ... М.,
1981.
4. Бектенгалиева С.Х., Дцгарова Н.Қ. Балабақшада психологиялық қызмет
жұмысын ұйымдастыру. ... ... ... М.Р. ... ... М., ... Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
7. Бабасов Е.М. Конфликтология. Минск, 2000.
8. Бэрон Р., Ричардсон Д. ... ... ... ... К. ... с ... детьми. М., 1991. Ю.Бернштейн ... по ... ... и физиологии активности. М., 1966.
11. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. М., 1967.
12. Возрастная и ... ... Под ред. ... и ... ... Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. М., 1982.
14. Валиева М. Білім беру технологиясы және оларды оқу-тәрбие үрдісіне
енгізу. ... ... ... Р.М. ... ... ... М., 1997.
16. Диагностика готовности детей к обучению в ... - ... ... ... ... О.М. Об ... ... развития воображения у
детей. Ж. «Вопросы психологии», 1988, № 16.
18.Добсон Дж. ... ... Под ... М., 1992.
19. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. Киев,
1989.
20. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
21. ... Т.В. ... ... в ... ... Ж.
«Вопросы психологии», 1972, № 2.
22. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. М, 1996.
23. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. Алматы, 2004.
24. Жарықбаев Қ. ... ... ... ... А.С. ... ... общения (социальный и
личностные типы общения, их ... ... ... ... ... ... ... Б.В. Патопсихология. М., 2000.
27. Квимен В. Прикладная психология. С-Пб., 2001.
28. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., ... ... Н.И. Как ... к себе и людям, или Практическая
психология на каждый день. М., 1998.
30. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. М., ... ... Э., Смит Л. ... ... Питер, 2001.
32. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
33. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для ... М., ... ... А.В. ... психология. С-Пб., 2000.
35. Мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін анықтауға
арналған психодиагностикалық ... ... ... 2004.
36. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. Тәжірибелік психология.
Шымкент, 2004.
37. Немчин Т.А. ... ... ... Л., ... ... Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., Г996.
39. Особенности обучения и ... ... ... 13-17 ... ред. ... Б.С.Кругловой. М., 1998.
40. Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ... М., ... ... А.А. ... в ... психокоррекцию. М., 2000.
42. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь. М, 1990.
43. Популярная психология для родителей. Под ред. ... ... ... ... К.К. ... ... М., 1980.
45. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии мышления. М., 1981.
46. Петровский А.В. ... және жас ... ... 1987.
47. Петровский А.В. Способности и труд. М., 1996.
48. ... Е.И. ... ... практического психолога. М., 1996.
49. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
50. Римский С, Римская Р. Практическая психология. М., 1999.
51. ... Л.Д. ... ... ... ... ... в ... консультации. Под ред. А.А.Бодалева,
В.В.Столина. М., 1999.
53. Субботский Е.В. Ребенок открывает мир. М., 1991.
54. Снайдер Д. Практическая психология для ... М., ... ... Т. ... ... Алматы, 1993.
56. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М„, 1961.
57. Учителям и родителям о ... ... Под ... М., ... ... Б.Г., ... С.В. ... и психопрофилактика
семейных конфликтов. Киев, 1991.
59. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
60. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология ... М., ... ... А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
62. Шеврандин Н.И. Социальная психология в ... М., ... ... А.П. ... ... М., 2004.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беруді ақпараттандыруда педагогикалық технология11 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы50 бет
ИНФОРМАЦИЯ, ИНФОРМАТИКА49 бет
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДАҒЫ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР45 бет
Вуздағы кафедра құжат айналымын DELPHI көмегімен дамытуды ұйымдастыру27 бет
ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ СТАНДАРТТЫ ЕМЕС КӘСІПТІК БАҒДАР БЕРУ САБАҚТАРЫН ӨТКІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ24 бет
Жас өспірімдік шақ4 бет
Жоғары сынып оқушылардың кәсіптік бағдарын қалыптастыру жолдары38 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің әдістемесі64 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері54 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь