Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық негізі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе................................................................................................................... 3

Бөлім 1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық негізі.
1.1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-теориялық мәселелері............................................................................................10
1.2. Отбасындағы қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктері ..14
1.3.Отбасындағы конфликтілі жағдай және оның шығу жолдары ....... 28

Бөлім 2.Отбасындағы конфликтілі жағдайды іс-жүзінде шешудің жолдары.
2.1 Отбасындағы конфликтілі жағдайдың алдын-алу жолдары .......... 48
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды психологиялық тұрғыда ымыраға келтіру................................................................................................... 51
2.3. Отбасындағы конфликтілі жағдайды шешудің психологиялық әдістемелері.......................................................................................................... 58

Қорытынды............................................................................................. 64

Қолдан
ылған әдебиеттер тізімі............................................................ 67

Қосымшалар........................................................................................... 71
Кіріспе

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Біз үшінші мыңжылдықтың табалдырығын аттап, қарқынды өзгеріп тұратын қоғамда өмір сүріп отырмыз. Алдыңғы қатарлы елдер жаңа қоғамға, яғни ақпаратты қоғамға кіруде. Осыған байланысты Қазақстан қазір қоғамдық өмірдің барлық саласында батыл өзгерістерді бастан кешіріп отыр. Сондықтан да қоғамымыздың стратегиялық негізгі даму бағытын анықтау, ұлттық ерекшелігімізді жоғалтпай, әлемдік қауымдастықпен бірігуге мүмкіндік беретін приоритет жүйесін құру өте маңызды.
Елбасымыз Н.Назарбаевтың "Қазақстан - 2030" стратегиялық бағдарламасында және Қазақстан халқына Жолдауында: "Біз жергілікті деңгейде де отбасын, әйелдің жүкті кезін және балаларды тәрбиелеуді қолдаудың жаңа жолдарын табу керекпіз. Неке мен отбасы институтын нығайтудың жолдарын мұқият талдау, жалғызбасты аналар проблемасын шешу керек. Егер біз адамгершілігі жоғары қоғам болғымыз келсе, жұбайлардың бір-бірінің алдындағы, ал ең бастысы, балаларының алдындағы жауапкершілігін күшейтуге тиіспіз. Ата-аналар балаларына, ал балалар өздерінің қартайған ата-аналарына қамқор болғанда, әйел отбасы мен қоғамда құрметке ие болғанда - еліміз үшін алаңдамауға да болады. Қандай жағдайда да, әйелдің өмірі мен денсаулығына қауіп төндірмейтін отбасын жоспарлаудың өркениетті жолына түсуіміз керек. Жас шамасына қарай жүргізілетін саясатта біз жастар мен жеткіншек ұрпаққа, сондай-ақ жас отбасыларға көңіл бөлуді күшейтуге тиіспіз," - деп атап көрсетті.[50]
Біздің қоғамның маңызды мәселелерінің бірі - отбасы тұрақтылығын, отбасылық қатынасты нығайту, отбасы-некелік өмірге жастарды даярлауды жетілдіру. Некеге және отбасына қатысты рухани өмірдің жұтаңдығы, халықтық дәстүрді естен шығару, осал некенің пайда болып, ажырасуына әкеліп соғады. Ажырасу статистикасы республикамызда әрбір үшінші неке бұзылатынын көрсетіп отыр. Ажырасудың басым көпшілігін мүлдем жас некелер, жаңадан қосылған отбасылар құрайды. Тарихымызға көз салсақ, ежелгі қазақ елінде отбасылардың ажырасуы өте сирек болған. Мұның себебі бұрын халық некеге орнықты, мәңгілік институт ретінде қарады. Мұндай жағдай жұбайлардың төзімділігін, бірін-бірі сынап-мінеудің аз болуын және де тұтастай отбасының тұрақтылығының жоғары көрсеткішін құрады. Білім жүйесінің қоғамдық өмірдің барлық саласына, сондай-ақ отбасына да тигізетін ықпалы мол. Мысалы, жұбайлардың білім дәрежесі көп жағдайда отбасының орнықтылығына әсер етеді. Көбінесе отбасы-некелік қарым-қатынастың нұсқаулары білім деңгейіне байланысты болады. Мысалыға, студенттердің отбасы өмірінің құндылықтары ішінде отбасының психологиялық және репродуктивтік қызметтері жетекші орын алады. Жұбайлар қарым-қатынасының басты факторлары ретінде жұбайлардың өзара түсінігі, ұстанымы құндылықтары және мінез-құлық ережесінің ортақтығын бөліп көрсетеді. Бұдан басқа білім жүйесі жалпы білім беретін мектеп деңгейінде белгілі пәндерді ұйымдастырып, отбасы және некенің бірлігін сақтауға мақсатты түрде көмектесуі қажет.
Салауатты отбасы - өркениетті қоғамның талабы. Қазіргі заманғы отбасы тәрбиесінің жағдайына әлемдік деңгейде мэн беріліп отыр. Әрбір отбасы қоғамның кішкентай бір бөлігі болып табылатындықтан, қоғамды өркениеттілікке жеткізу, ең алдымен, әр отбасындағы өмірді дұрыс ұйымдастырудан басталмақ. Оған дәлел 1989 жылы Біріккен Ұлттар ұйымында қабылданған, кейіннен 1995 жылы Қазақстанда қабылданған "Баланың құқығы туралы Конвенция" бола алады. Онда "Бала толық және үйлесімді дамуы ушін, ол мейірім мен өзара түсіністігі бар, қызығушылыққа көп көңіл бөлетін бақытты ахуалдық ортасы бар отбасында өсуі қажет. Сондай-ақ бала әлі дене, ақыл-ой жағынан толыққанды жетілмегендіктен, олар туылғанға дейін де, туылғаннан кейін де ерекше мейірімділікке, қамқорлыққа, әсіресе, құқықтық қамқорлыққа мүқтаж" деп көрсетілген. Бұл қүжатта әрбір ата-ана жасөспірімдердің өркениетті елдерде қазіргі заман талабына сай білім алуын қамтамасыз етуге міндетті екендігін айта келіп, ол білімдердің мына бағытта: баланың жеке басын, талантын, дене және ақыл-ой қабілетін дамыту, адам құқығын құрметтеу, өз ата-анасын сыйлауға, оның мәдени тұрмыс-салтын, тілі мен құлдылықтарын, елінің ұлттық байлықтарын бағалауға тәрбиелеу, еркін қоғамда ынтымақтастық, түсіністік, ұлтаралық қарым-қатынаста достық рухында саналы өмір сүруге дайындау, қоршаған ортаға жанашырлықты тәрбиелеу керектігін ұсынып, заман талабы бойынша бүгінгі отбасына үлкен жауапкершілік пен жоғары парасаттылық жүктеледі. Оқушының жеке тұлғалық қалыптасуына отбасы тәрбиесінің ықпалы фиттософиялық. әлеуметтанушылық. психологиялық, педагогикалық зерттеулерде ерекіпе көңіл бөліп, отбасыньщ жалпы теориялық, педагогикалық, психологиялық негізін жасауда көп үлес косқандар: А.Құнанбаев, А.Байтүрсынов, Ы.Алтынсарин, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Әуезов, К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский.
Бізге зерттеу мәселесіне байланысты маңызды қызығушылық көрсетксн ғалымдар: Қ.Б.Жарықбаев, С.Қалиев, С.А.Үзақбаева, Ж.Наурызбаев, К.Қожахметова, Қ.Бөлеев, І.Халитова, А.Табылдиев, С.Ғаббасов, С.Смайлов, Е.Омар, Қ.Ералин және т.б. еңбектері отбасының жан-жақты мәселелерін зерттеген, отбасының педагогика, психология, өнер және социология ғылымдарымен байланысының нығаюына үлкен еңбек сіңірген.
Отбасылық өмірдің ерекшеліктері, некелік қатынастардың сырлары туралы білімдер мен көзқарастар Г.Исаева, Б.Қожабекова, А.Жүнісов, Ж.Байжанова, И.Қарақұлов, Г.Мейірханова еңбектерінде ерекше аталып көрсетілген.
Отбасына байланысты ресейлік және шет елдік ғылымда қойылған негізгі проблемаларды талдаудың белгілі тәжірибесі бар. Отбасы мен неке мәселелері М.С.Мацковский, А.Г.Харчев, В.А.Сысенко және басқа да ресейлік ғалымдардың еңбектерінде қаралған. Шет елдік мамандардың ішінде Т.Парсонс, Ф.Мередит, К.Витек және т.б. зерттеулерінде ашылып
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Абдрахманова Т. Тәрбие отбасынан басталады.//Бастауыш білім-2006.№5.19б
2. Ақпарова Ж. Жанұядағы тәрбиенің ерекшеліктері.//Бастауыш мектеп.-2005.-№4 44-466
3. Ақылбекқызы Г. Отбасы тәрбиесінде педагогикалық психологияның маңызы.//Болашақ.2004-№ 13 шілде
4. Алмабаева Ж.Отбасындағы бала тәрбиесі.//Бала тәрбиесі.-2006.№4. 5.Алтынбай Ш. Имандылық әлеміне апарар жол/АлтынбайШ//Қазақстан мұғалімі.2003.19 наурыз.
6. Атемова,Қ.Қазақ отбасындағы тәрбие үрдісі/Атемова,Қ.//Қазақстан мектебі.2000№ 1.48-526.
7. Асанова Г. Отбасы-бастапқы тәрбие мектебі/ Г.Асанова//Қазақстан мектебі.-2007№1.16б.
8. Ахметқалиева М. Сынып жетекшісі және ата-ана/Ахметқалиева М//Сыныг -етекшісі.-2004-№4-18-216.
9.Аңламасова Г.Жас ұрпақты рухани кұндылықтар нег ізінде әлеуметтендіруде ұлттық мәдениеттің рөлі/Аңламасова Г//Үлт тағлымы.-2004-№ 1 -196-1986.
1О.АндрееваГ.М. Гульга А.В. Семья. МГУ .1990ж
11.Анцупов А.Я. Шипилова А.И. Конфликтология. М.200ІЖ
12..Андрева Г.М. Социальная психология. МГУ 1980ж
13. Әубәкірқызы Б. Психологиялық терминдердің орысша - қазақша сөздігі.ҚАРГУ 1998ж.
рөлі/Әлдибекова5А//Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар.-2005.-№6-43-446. басталады/Э.Балақойшиева//Қазақстан мектебі.-2006.-№ 12.-10— 126. 16..Байжанова Ж. Семья бақыты. Ал,1990ж
17.Байжанова Ж. Ана дәптерінен. Ал,1989ж
18.Бодалева А.А. Столина В.В. Семья в психологической консультации.
19.М-1989ж8. Богданов Г.Т. Богданович Л.А. Почева А.М. Супружеская жизнь:Гармония и конфликты. М-1990ж
20.Бабасов Е.М. Конфликтология . Минск-2000ж
21. Вершинин. М.С. Конфликтология. М-200ІЖ
22.Герасимович Г.И. Советы врача молодеженам. Ал-1992ж
23. Громова О.Н. Конфликтология. М-2000ж
24.Ғабдуалиева О. Отбасындағы әдептілік/Ғабдуалиева О.//Сынып
жетекшісі.-2002-№4.-1-56.
25.Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М-1988ж
26.Ерғуатова,Р.Мектеп психологиясының отбасындағы тәрбиені талдай
білу жолдары/Ерғуатова,Р//Бала тәрбиесі.-2005.-№2.-12-166.
27.Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. Ал-1995ж
28.Жанказакова,Қ. Отбасында баланы дұрыс тәрбиелеу жолдары/Жанказова,Қ//Вастауыш білім.-2006.№ 1 .-23-246.
29.Жусанбаева Г. Бала тәрбиесіндегі отбасының рөлі/Г Жусанбаева//Қазақстан мектебі.-2007.-№2.-7-8б.
З0.Жүсіп Н. Отбасы-Отанның ошағы.
31 .Зинченко С.Н. Почему детям бывает трудно учиться. Киев-1990
32.Ибраимова Л. Қазақ отбасылық тәрбиесінің зерттелу жайы/
ИбраимоваЛ//Ұлт тағлымы.-2005.-№2.-22-266.
33.Казаков А.П. Экономические и психологические прблемы семьи М-1989.
34.Книга для родителей Минск-1992ж
35.Ковалев С.В.Психологпя семейных отношений М-1987ж
36.Ковалев С.В.Психология современной семьи.
37.Қабышева,Р. Ізгілікке тәрбиелеудің отбасылық дәстүрі/ҚабышеваЛ//Қазақстан мектебі.-2005.-№4.-51-526.
38.Қалкеева,Н. Ұрпақ тәрбиесі ортақ/ Қалкеева,Н//Тәрбие кұралы.-
2006.-№2.-76-77б.
39.Қоянбаев Ж. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. Ал-1990ж
40.Қуанышбекқызы Ж. Үйлену де оңай емес. АЛ-1999ж
41.Құнанбаева АЖ. Дәстүрлі қазақ жанұясындағы ата-анамен бала қатынасының ерекшсліктері/ Құнанбаева АЖ.педагогика.-2006.-№3.-16-21б
42.Құсайын Т. От6асы мемлекеттің негізі. Ал-2006 ж
43.Құрманбаева,Г.Н.Көңілді, бойыңды мөлдір бұлақтай таза ұста/Құрманбаева,Г.н://Валиология дене тәрбиесі спорт.-2006.-№2.-34-366.
44. Лиханов А.А. Драматическая педагогика. М-1990ж.
45.Литвак М.Е. Психология . Ростов н/Дону.2002ж
46.Лотникс И.Э. Психология в семье. М-199ІЖ
47.Машенбаев Т. Ауыл мектебіндегі оқу-тәрбие үрдісінің ерекшеліктері /Машенбаев т//Қазақстан мектебі.-2004.-№ 10-8-106.
48.Мұқашева,Ғ.Тәрбиенің бастауы -отбасыдан/Мұқашева,Ғ//Бала тәрбиесі, 2005-/2-9-1 1,7
49. Меныпутин В.П. Помощь молодой семье. М-1987ж
50.Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030. Ал-1998ж
51.Нұғысқанова,Ш. Отбасындағы бала тәрбиесі/ Нұғысқанова,Ш.//Сынып жетекшісі.-2005-№6.326.
52.0разбекұлы, Қ. Отбасы тәрбиесі қанша кезеңге бөлінеді.
53.Оразбекова К. Иман және инабат. Ал-1993ж
54.Оразбекова Қ.А. Отбасы психологиясы. Ал-1997ж
55.Өгешқызы Г. Отбасы-шағын мемлекет. Ал-2006ж
56.Өмірбаева,К. Халық педагогикасындағы отбасы тәрбиесі/Өмірбаева К.//Республикаұстаздары.-2006.-№3.-15 ақпан.-З-66.
57.Плотников Г.Е. Энциклопедия для родителей Ал-1995ж
58. Психология управления (курс лекций) М-2000
59.Плотникс И.Э. Психолгия в семье. М-199ІЖ
60.Панкова Л.М. Упорога семейный жизни. М-199ІЖ
61.Ратникова В.П. Конфликтология.М-200ІЖ
62.Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности индивидуального развития личности ребенка. М-1999ж
63.Розин В.М. Судьба молодой семьи. М-1990ж
64.Сәрсенбай О.Қызғалтақтай қыз өсірген халықпыз/ Сәрсенбай О//Егемен Қазақстан.-2003-6мамыр.
65.Сысенко В.А.Супружеская конфликт. М-1989ж
66.Смақова А. Отбасы,әйел және нарық. Астана-2002ж
67.Сатир В.Как строить себя и свою семью. М-2000ж
68.Хоментаускас Т.Т. Семья глазами ребенка. М-1989ж
69.Херсонский Б.Г. Психология и психопрофилактика семейных конфликтов. Киев-1991ж
70.Штолд X. Каким должен быть твой ребенок. М-1987ж
71. Эйдемиллер Э.Г., Добряков И.В., Никольская И.М. Семейный диагноз и семейная психотерапия. С-Пет/г-2006ж
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................. 3
Бөлім 1. Отбасы және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-
теориялық негізі.
1.1. Отбасы және ... ... ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктері ..14
1.3.Отбасындағы конфликтілі жағдай және оның шығу жолдары ....... 28
Бөлім 2.Отбасындағы конфликтілі ... ... ... ... Отбасындағы конфликтілі жағдайдың алдын-алу жолдары .......... 48
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды психологиялық тұрғыда ... ... ... ... жағдайды шешудің психологиялық
әдістемелері................................................................
.......................................... 58
Қорытынды..............................................................
............................... 64
Қолданылған ... ... ... ... өзектілігі. Біз үшінші мыңжылдықтың табалдырығын
аттап, қарқынды өзгеріп тұратын қоғамда өмір сүріп отырмыз. Алдыңғы қатарлы
елдер жаңа ... яғни ... ... ... ... ... қазір қоғамдық өмірдің барлық саласында батыл өзгерістерді бастан
кешіріп отыр. Сондықтан да қоғамымыздың стратегиялық ... даму ... ... ерекшелігімізді жоғалтпай, әлемдік қауымдастықпен бірігуге
мүмкіндік беретін приоритет жүйесін құру өте маңызды.
Елбасымыз ... ... - 2030" ... және ... ... Жолдауында: "Біз жергілікті деңгейде
де отбасын, әйелдің жүкті кезін және балаларды тәрбиелеуді қолдаудың жаңа
жолдарын табу ... Неке мен ... ... ... жолдарын
мұқият талдау, жалғызбасты аналар проблемасын шешу керек. Егер ... ... ... ... ... ... бір-бірінің
алдындағы, ал ең бастысы, балаларының алдындағы жауапкершілігін күшейтуге
тиіспіз. Ата-аналар ... ал ... ... қартайған ата-
аналарына қамқор болғанда, әйел отбасы мен қоғамда құрметке ие болғанда -
еліміз үшін ... да ... ... ... да, әйелдің өмірі ... ... ... ... жоспарлаудың өркениетті жолына
түсуіміз керек. Жас шамасына қарай жүргізілетін саясатта біз жастар ... ... ... жас ... ... бөлуді күшейтуге
тиіспіз," - деп атап көрсетті.[50]
Біздің қоғамның маңызды мәселелерінің бірі - ... ... ... ... ... ... ... даярлауды
жетілдіру. Некеге және отбасына қатысты ... ... ... халықтық
дәстүрді естен шығару, осал некенің пайда болып, ажырасуына әкеліп соғады.
Ажырасу статистикасы республикамызда әрбір үшінші неке бұзылатынын ... ... ... ... ... жас ... ... қосылған
отбасылар құрайды. Тарихымызға көз салсақ, ежелгі қазақ елінде отбасылардың
ажырасуы өте ... ... ... ... ... ... ... орнықты,
мәңгілік институт ретінде қарады. Мұндай жағдай жұбайлардың төзімділігін,
бірін-бірі ... аз ... және де ... ... жоғары көрсеткішін құрады. Білім жүйесінің қоғамдық өмірдің
барлық саласына, сондай-ақ отбасына да ... ... мол. ... білім дәрежесі көп жағдайда отбасының орнықтылығына әсер етеді.
Көбінесе отбасы-некелік қарым-қатынастың нұсқаулары ... ... ... Мысалыға, студенттердің отбасы ... ... ... психологиялық және репродуктивтік
қызметтері жетекші орын ... ... ... ... ... ... ... түсінігі, ұстанымы құндылықтары және мінез-құлық
ережесінің ортақтығын бөліп көрсетеді. Бұдан басқа ... ... ... ... мектеп деңгейінде белгілі пәндерді ұйымдастырып, отбасы
және некенің бірлігін сақтауға мақсатты түрде ... ... ... - ... ... ... ... заманғы отбасы
тәрбиесінің жағдайына әлемдік деңгейде мэн ... ... ... ... кішкентай бір бөлігі ... ... ... ... ең ... әр отбасындағы өмірді дұрыс
ұйымдастырудан басталмақ. Оған дәлел 1989 жылы ... ... ... ... 1995 жылы Қазақстанда қабылданған ... ... ... бола ... Онда ... ... және үйлесімді дамуы
ушін, ол ... мен ... ... бар, қызығушылыққа көп
көңіл бөлетін бақытты ахуалдық ортасы бар отбасында өсуі ... ... әлі ... ... ... ... жетілмегендіктен, олар туылғанға
дейін де, туылғаннан кейін де ерекше мейірімділікке, ... ... ... ... деп ... Бұл қүжатта әрбір ата-
ана жасөспірімдердің өркениетті елдерде қазіргі заман талабына сай ... ... ... ... ... айта ... ол ... мына
бағытта: баланың жеке басын, талантын, дене және ақыл-ой қабілетін ... ... ... өз ... сыйлауға, оның мәдени тұрмыс-салтын,
тілі мен ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық, түсіністік, ұлтаралық қарым-қатынаста
достық рухында ... өмір ... ... қоршаған ортаға
жанашырлықты тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... үлкен жауапкершілік пен жоғары парасаттылық ... жеке ... ... ... ... ... ... психологиялық, педагогикалық
зерттеулерде ... ... ... ... ... педагогикалық, психологиялық негізін жасауда көп ... ... ... ... ... ... К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский.
Бізге зерттеу мәселесіне ... ... ... ... Қ.Б.Жарықбаев, С.Қалиев, С.А.Үзақбаева, Ж.Наурызбаев,
К.Қожахметова, Қ.Бөлеев, ... ... ... С.Смайлов,
Е.Омар, Қ.Ералин және т.б. еңбектері отбасының жан-жақты ... ... ... психология, өнер және социология
ғылымдарымен байланысының нығаюына үлкен еңбек сіңірген.
Отбасылық өмірдің ерекшеліктері, ... ... ... ... мен ... ... ... А.Жүнісов, Ж.Байжанова,
И.Қарақұлов, Г.Мейірханова еңбектерінде ерекше аталып ... ... ... және шет ... ғылымда қойылған негізгі
проблемаларды талдаудың белгілі тәжірибесі бар. Отбасы мен неке ... ... ... және басқа да ресейлік ғалымдардың
еңбектерінде қаралған. Шет елдік мамандардың ... ... ... және т.б. ... ... ... ... дамуы
жөніндегі ғылыми тұжырымдар, мекетептегң ... ... ... отбасы-некелік өмірге даярлаудың ... ... ... ... ... ... ... және шет елдік педагогтарң ... ... ... ... ... ... ... басқа
да мамандықтардың еңбектерімен анықталады.
Жастарды отбасын құруға және ... ... ... ... мақсатына бағытталған тәрбие жұмысын жүргізу керек. Бұл
түрғыда педагогика және отбасы әлеуметтануында көп ... ... ... ... даярлау проблемасының психологиялық аспектілері
И.В.Гребенников, Л.М.Панкова, А.Я.Студенте, ... ... және ... еңбектерінде берілген.Жас ұрпаққа білім беру мне
тәрбие беру, ... ... ... ... ... конститутциясы, Білім беру туралы Заңы, тәрбие жқмыстары
жөніндегі тұғырнамалар, ... ... ... жас ұрпақты
тәрбиелеудегі озық тәжірибелер, психолог ғалымдардың ғылыми еңбектері.
Жоғары сынып оқушыларын ... ... ... халықтық салт-
дәстүрді пайдаланудың маңыздылығы Ж.Сакенов еңбегінде ерекше ... ... ... ... бірі - ... ... ... нығайту, отбасы-некелік өмірге
жастарды даярлауды жетілдіру. Некеге және ... ... ... өмірдің
жүтаңдығы, халықтық дәстүрді естен шығару, осал некенің ... ... ... ... Ажырасу статистикасы республикамызда әрбір үшінші
жанұяда болатынын көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... қосылған отбасылар құрайды Тарихымызға көз салсақ,
ежелгі қазақ елінде отбасылардың ажырасуы өте сирек ... ... ... ... ... ... ... институт ретінде қарады. Мұндай жағдай
жұбайлардың төзімділігін, бірін-бірі сынап-мінеудің аз ... және ... ... ... ... көрсеткішін құрады.Білім жүйесінің
қоғамдық өмірдің барлық саласына, сондай-ақ отбасына да тигізетін ... ... ... ... ... көп ... ... әсер етеді. ... ... ... ... ... байланысты болады. Мысалыға, ... ... ... ... ... ... және
репродуктивтік қызметтері жетекші орын алады. Жұбайлар ... ... ... ретінде жұбайлардың өзара түсінігі,
құндылықтары және мінез-құлық ережесінің ортақтығын бөліп көрсетеді. ... ... ... ... ... ... мектеп деңгейінде белгілі пәндерді
ұйымдастырып, отбасы және ... ... ... ... ... ... ... бозбалалар мен қыздарды ... ... ... ... ... Жастардың некеге
дайындығының кемшіліктеріне талдау жасау негізінде зерттеушілер отбасылық
өмірге ... мен ... ... ... ... ... кейбір
жолдарын анықтады.
Р.А.Иремашв.или, В.А.Кишкурко, И.А.Эльшанская ... мен ... ... ... дайындау проблемаларынын біршама
аспектілерін қарастырған. Қоғамның некеге тұрушы жастарға қоятын талаптары
анықтаған, ... ... ... дайындығының деңгейін бағалау
критерийлері ... осы ... ... бойынша мектеп жұмысының
кемшіліктеріне талдау жасалынған.
М.И.Мирошниченко, И.К.Парфенова, Э.М.Черепова зерттеулерінде АҚШ,
КСРО, ... ... ... ... ... дайындау
ерекшеліктері салыстырылған.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... шешу және болдырмаудың негізгі жолдарын ... және ... ... сынақтан өткізу. «Отбасы -некелік өмірге
дайындау» ұғымына түсінік беру арқылы ... ... ... ... ... объектісі: мектептің жоғары сынып оқушылары. Зерттеу пәні:
жоғары сынып оқушыларының отбасы ... ... ... ... болжамына сәйкес зерттеудің төмендегідей міндетері анықталды.
1) Зерттеу тақырыбына сэйкес ... ... ... ... ... шолу жасау.
2) Отбасы жәче отбасынын өмірлік циклының ... ... ... ... ... ... өмір ... сабақ жоспарын құрастыру.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы- Отбасы некелік өмір ұғымына ғылыми-
психологиялық тұрғыда анықтама берді. Отбасы-некелік өмірдің проблемасының
ғылыми ... ... ... ... оқушыларының отбасы —некелік
өмірінің психологиялық шарттары ... ... ... әдістері- Зерттеу мәселеміз ... ... ... ... ... ... құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер ... және ... ... кестелерден тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеу ... ... ... отырған мәселенің маңыздылығы сипатталады, зерттеу жұмысының
объектісі, пәні, ғылыми ... ... ... ... ... мен
қорғауға шығарылған негізгі қағидалар баяндалады.
" Отбасы және отбасыдағы конфликтілі ... ... атты ... ... жалпы отбасы дегеніміз не, оның түр-
типтері,моделі, отбасының қызметі,құрылымы және оның ... ... ... ... ... мен ... пайда болатын конфликтілі жағдай мәселелерін қарасытырамын.
"Отбасындағы конфликтілі жағдайды іс-тәжірибе жүзінде шешудін жолдары"
атты екінші тарауда жалпы отбасындағы ... ... ... ... ... ... және де жоғары сынып ... ... ... ... арттырудағы педагогикалық-
эксперименттік зерттеулер нәтижелері қорытындыланады.
І бөлім. Отбасы және ... ... ... ... ... және отбасындағы конфликтілі жағдайдың психологиялық-
теориялық ... ... ... ... ... ... ... жұбайлық одақ пен туыстық байланысқа ... ... ... ... формасы. Отбасы қоғамның қайнар көзі.
Адамзат үшін отбасы өзінің өмірінің алғашқы төрттігін ... және ... ... құруға бар күш жігерін жұмсайтын ортаның негізгі және ... ... ... негізгі ерекшелігі болып оның
«тәуелділігі», яғни, ... ... ... ... болып өмір сүруі.
Алайда, бұл тәуелділік отбасы ... ... және ... қолайлы қанағаттандыруларын қамтамасыз ететіндігімен
ерекшеленеді».[25]
ХХғасыр жаңашыл отбасының түбегейлі өзгерістерін елемей оның ... ... ... және ... мүмкін емес, (ата-анадан баласының
жырақтауы, неке қалыптасуының жабықтан ашық ... ... ... ... ... Отбасы институты бірдей мәселелерді
ауыстыруға және құруға ... ... ... ... ... ... ... дейінгі жыныстық ... ... ... азайғандығы, аз балалық, саналы түрде баласыз ... ... ... ... ... белгісі ретінде отбасы
институтына қарастыруға мүмкіндік береді.
С .И.Голдтың ... ... ... ... ... 3 моделін
көрсетуге болады.
1) Патрирхальды отбасы - әлде қайда көнерек.бауырластық қатынас;
күйеуінің әйеліне, ... ... ... ... тағайындалуы.
Неке іштей тұрақты. Отбасы бірнеше ... ... ... ... ... Оның ... отбасының барлық
экономикалық ресурстары, негізгі шешімді қабылдау. Әйелі ерінің фамилиясын
алады. Оған ... және ... ... ... жасайды. Жұбайының негізгі
қызметі- бала туу, тәрбиелеу, үй шаруасын жүргізу. ... ... ... ... пен ... жүйе ... Детоцентрикалық ... - ... ... ... мен ... ... қатынас тең, сезімталдылық, некеде
пысықтылық, алайда бала туу жайлы түсінікті сәйкестік жоқ. Жұбайлар бала
санын өзара есеппен ... ... ... ... маңызды құндылық жоқ. Ұзақ уақыт бойы біздің елімізде
отбасы тікелей мемлекет қамқорлығына тәуелді болып келді. Оны ... ... ... ... ... ... ... жеңілдікпен,
жәрдем ақшамен қамтамасыз етуден, гүлденген ... ... үшін ... ... ... ... ... сараптай келе, отбасының мынадай
типтері мен түрлері анықталды:
1. Құрамы бойынша: нуклеарлық (қарапайым, ... ... ... ... ... ... отбасы .
2. Балалар саны бойынша: баласыз отбасы; бір ... ... аз ... көп ... ... ... стажы бойынша мынадай ... ... бар: ... жас ... ... үміткер отбасы; балалары бар жас отбасы; орта
жастағы ... ... егде ... жұбы.
4. Географиялық белгісі бойынша: қалалық; ауылдық.
5. Отбасындағы басшылық типі бойынша: өктем отбасы; эгалитарлық
отбасы.
6. ... ... ... және ... ... сәтті
отбасы; әлеуметтік сәтсіз отбасы; ұстаздығы әлсіз отбасы.
7. Отбасындағы тұрмыс және тәртіп ... ... ... ... бала ... ... жұбайлық отбасы; патриархалдық отбасы;
пікірталас клубы немесе спорттық типтегі отбасы; отбасы -"жұбаныш".
8.Әлеуметтік құрамнын біркелкілігі ... ... ... әлеуметтік-гетерогендік отбасы.
9 Отбасы өмірінің ... ... ... ... отбасы;
студенттік отбасы.
Философиялық, тарихи, ... ... ... сарай келе “отбасы” ,“неке”,“отбасы-некелік ... ... ... ... ықпал етіледі.
Отбасы дегеніміз - әр түрлі жыныстағы адамдардың өзара өзқарастары мен
іс-әрекеттері үйлескен, ... ... ... ... ... - ... ... даярлау дегеніміз - жастардың отбасы-некелік
білімдерін ... ... ... өмір ... ... және ... іс-әрекет дағдыларын қалыптастыру.
Жоғары сынып оқушыларын отбасы-некелік ... ... шарт ... ... ... қалыптастыру,
жағымды іс-әрекет үлгілеріне дағдыландыру болып табылады.
Отбасы-некелік өмір - ... ... ... биологиялық, физиологиялық, жыныстық мәселелерді қамтитын
құбылыс. Сондықтан ... ішкі және ... ... ... ... шешумен
сипатталады.
Адам үшін отбасы не нәрсе, неліктен ол соншалықты қажет? Отбасы адамға
өз болмысының жекеленушілік ... ... жөне ... ... ... ... ... Бұған қол жеткізу ... ... ... оны ... етеді. Э.Фромм жазғандай,
адамды жалғыздық азабынан ... ... ... өзін әлемде
үйдегідей сезіндіреді, әлеммен бірлік сезіміне жетуге мүмкіндік береді.
Бізге отбасы бақытының табиғаты басқаша ... ... ... адам ... ... негізделген: қатынасқа ұмтылу,
әлеуметке көңіл бөлу, өзімен-өзі болу, жалғыздықтан ... деп ... бір ... жеке адам ... ... ... ... болса,
екінші жағынан, ол жеке дара, өзін-өзі іске асыруға ұмтылады, өзінің "менің
отбасы осы кажеттіліктерді" ... қалу ... ... ... ... орта ... ... қызметі. Отбасының маңызды ... ... ... ... ... функциясы отбасы мүшелері
материалдық қажеттіліктерін қанағаттандырумен байланысты өмірлік әрекеті.
Отбасы функциясының ... ... мен ... ... және аналық қажеттіліктерін
қанағатандырады және де ата-ана балаға өз билігін жүргізе алуға ... ... ... ... ... ... ... функциясы- отбасы мүшелерінің материалдық
қажеттіліктерін қанағаттандырады. Бұл олардық ... ... ... күш ... қалыптастыруға өз себептерін тигізеді.
Эмоционалды функция-отбасы мүшелерінің мейірін, ... ... ... ... қорғауын қамтамасыз етеді.
Алғашқы әлеуметтік бақылау функциясы-әлеуметтік нормаларды орындауға
мүмкіндік береді. Әсіресе бұл ... ... өз ... қоғамда
қалыптасқан құлықтармен байланысты өмір сүре алмаған жағдайда өз әсерін
тигізеді.
Өз функциясын іске ... ... ... бір жағынан адамдарға маңызды
биологиялық, табиғи ... ... ... ... жеке
тұлғаға қатынас жасау мақсаты белгіленген ... ... ... ... ... ... отбасылық даму барысында мақсаты заңды
түрде ... ... ... ... ... жаңа ... ... пайда болады.
Отбасының негізгі маңызды ерекшеліктері функциясы болып оның туыстық
бірлескен ... ... ... ... ... ... қанағаттануы мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... яғни ... ... жағдайда
оларды (қажеттіліктерді) әр түрлі адамдар мен әлеуметтік институтарға
байланысты реттеуге тура келеді.
Осы ... ... ... отбасының негізгі қызметінің 2
типін: қалыпты қызметі және ... ... деп ... ... қызметі-бұл өзінің қызметін жауапты және толық
орындайтын отбасылар. Нәтижесінде қажеттілік қанағатануы оптимальды болады.
Дисфункциональды ... бұл ... ... барысында
қателіктерге жол жіберген отбасы. Бұл даму жағдайында өзіндік ... ... ... ... ... әсер ... әртүрлі факторлар бар:
жұбайлардың психологиялық сәйкессіздігі, қатынас жасаудың ... мен ... ... ... ... ... ата-ананың ... ... ... ... болмауы, нәтижесіндегі тәрбиелеудегі
сенімсіздігі немесе екі ... ... ... ... ... ата-ана
арасындағы конфликт. Тәрбие басқа отбасы ... ... да ... ... Және де бір мысал, ... ... ... ... 2 ... ... ... жүруі, білімінің сай
келмеуі, қызығушылығының бір-біріне сай келмеуі өз ... ... ... міндеттер атқаратыны баршамызға белгілі. Балаларға
тәрбиелік ... ... ... конструктивтік
міндеті;
-балалардың сабақтарын, еңбек іс-әрекетін және ... ... ... міндетті;
-ата-аналар арасындағы, ата-аналар мен балалар, балалар арасындагы,
жақын туысқандар арасындағы тағы ... ... ... ... ... құрлымы және оның бұзылуы.
Отбасының құрылымы – оның мүшелерінің ... және ... ... Берілген феноменді қорытындыласақ, ... өз ... ... асыратынын түсінесіз. Яғни, кім жетекші, кім орындаушы, туыстар
арасындағы құқық пен міндеттілік қалай ... ... ... ... ... оның ... ... анықтай аламыз отбасының құрылымын
сипаттау біз “байланыс” және ... ... ... ... ... - отбасы мүшелерінің бір-бірінен ... Егер де ... өте ... ... өте алыс ... ... доминаттық қатынасты сипатайды-отбасындағы бағынушылық.
Ол төмен, орташа, жоғары болады. Р.Кеттелдің зерттеудің нәтижесі ... ... ... ... ерлер доминанттық болады, алайда оның
билігі өте үлкен болса, некелескен жұп нақты жұбайласқан топ бола ... ... ... ... кезінде реттеп отыратын жыныстық
димформизм.
Отбасы құрылымы әр түрлі. ... ... ... міндетті яғни
екеуі де тең немесе біреуі басым ... ... әсер ... ... ... ... ... ерекшеліктері.
Әрбір адамның өмірдегі басты қуанышы - бала сүю. Ол өз ... ... ... оның осы бір ... ... әке ... ана
атанған кезде өмірдегі ең бақытты кездерін басынан өткереді.
Ата-ана баласының дене және ... ... ... ... ... ... ... кездегі қоғамда байқалып жатқан сан алуан әлеуметтік-
экономикалық өзгерістер отбасы ... ... ... ... ... ... ... қауымға ортақ, заңдылық, қағида ретіндегі отбасы
тәрбиесінің жалпы ... жоқ ... ... ... тәрбие
үрдісін әр отбасы өзінің тіршілік жағдайы, өмір сүру ... мен ... ... ... тиіс ... айта кету керек.
Айталық, бір отбасы шағын, бір ғана бала тәрбиесімен шектелсе, келесі
отбасында төрт одан да көп бала ... Бір ... ... ... ... бала үшін ... да, ... де міндетін бір ғана адам атқаруда.
Сол сияқты ауылдық отбасы мен қалалық ... ... да ... ... ... ... бала ... әсер етуші жағдайлар да
әртүрлі.Бала психологиясына отбасында ... ... ... ... тәсілі де әсер етпей қоймайды. Күнделікті тұрмыста әке мен
ананың өнегесін көріп өскен бала, әдепті де адал ... ... ... ... ... ... ... ажырасып жатады. Ал,отбасының
айрылысуы қазіргі ... ... ... ... ... ... отыр.
Бүгінгі таңда ажырасқан отбасылар саны күрт ... ... ... емес отбасында тәрбиеленетін мектеп жасына ... ... ... ... ... ... өмірінде кәрініс
табады. Отбасы мүшелерінің өзара қарым-қатынасы, күнделікті тұрмыс-
тіршілігі (әке мен ... бала ... ... ... ... ... қалыптасуына бірден-бір себеп болады. Сондықтан да,
бала ... ... ... ... тәсілдері жеке ... ... ... ... - бұл адам ... негізгі орта. Ол жерде рухани,
эстетикалық, саяси және философиялық әлемді меңгерудің алғашқы ... ... - бұл ... ... ұрпақтар мектебі. Баланы отбасында
тәрбиелеу - бұл жеке тұлғаны қалыптастырумен ... ... ... ... ... керек, бұл кезде кандай мақсаттар көзделеді,
осыларды анықтап алмай тұрып тәрбие ... ... ... соғады.
Соңғы жылдарда отбасында ер балалар өте ерке, нәзік, қыз балалардың
тәртібінде дөрекелік, өркөкірек ... ... ... ... үшін ... құбылыстар байқалуда. Бұл тұрғыда парасатқа сай
құрылған ... ... бала үшін ... ... ... жоқ ... Отбасында мектеп жасына дейінгі баланы тәрбиелеу,
оның өмірін дұрыс ұйымдастыру - ата-ананың өзіндік ... ... ... ... ізгілікке құрылған үй-ішілік қарым-
катынасты ... ... Ал, ... ... эмоционалды
микроклиматтың дұрыс болуы көп жағдайда психологиялық ықпалдың тиімділігін
арттыруға септігін тигізеді. ... ... ... достық, сенім
атмосферасында өскен бала тәрбиелік әсерге де көнгіш болады.
Егер бала ата-ананың ... ... ... ... ... ... пен ... көмектің куәгері болса, бұл бала
жүрегінде адамгершілік, ізгілік сезімдерін, ал, керісінше, дау ... ... ... ... екі жүзділік сияқты
құбылыстар бала санасын улайды. Отбасында ата-анадан көрген жақсы ... ... ... өзі, ер ... ... болып ескенде отбасындағы
сыйластықпен татулықты өз отбасында жалғастыра біледі. Әрбір бала ... ... ... ата-анасының шынайы махаббаты мен қамқорлығын
сезінуі тиіс.
Соңғы уақыттарда баланың жайсыз, толық емес отбасында ... ... ... байқалуда. Адамзат тарихында ата-ананың ... ... ... ана-отбасының берекесі, ал әке-материалды
жағдайды қалыптастырған. Ал ... ... бұл ... ... ... ... ... әлеуметті белсенді, материалдық жағдайда тәуелсіз
болса, ал ер ... ... ... ... ... ... ... Бұл қазақ отбасында ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... ... болмауының ата-ана мұндеттерін дұрыс
орындалмауы ... жат ... ... ... ... театрға
айналады.
Соңғы кездері отбасы проблемасымен айналысып жүрген ғалымдар тобы
(С.В.Ковалев, Г.М.Бреслов) отбасының бейнесіне салыстырмалы талдаулар ... ... ... ... ... ... тырысады.
Айталық, бір отбасында ерлі-зайыптылардың өзара қарым-қатынасы
реттелген, бір ... ... ... болып байқалады. Бірақ,
олармен жақын қарым-катынас жасағаннан кейін отбасы ... ... ... ... ішкі ... ... шаршағандық
байқалады. Мұндай отбасында тәрбиеленген бала психикасы да үлкен күйзелісті
өткізуіне тура келеді. Бұл ... - ... ... ... ... отбасы" деп
айтуға болады. [36]
Келесіде сөз "тұрақсыз отбасы" ... ... ... отбасындағы
адамдардың қарым-қатынасы құбылмалы, ата-ана жиі ... ... ... уақыт өте қайта қосылып жатады. Ерлі-зайыптылар
әрекетінде ... ... ... жоғары тұрады. Бұл
отбасындағы жағдай балаға, әрине теріс ықпал ... Бала ... ... ... ... күй ... бұл құбылыстың себебін түсінбейді және
де оны ... ... ... ... ... ... жақтарын
уайымдайды, психологиялық "жарақат" алады.
Кейбір отбасының көңіл-күйі демалыс ... ... ... Бұл ... ... тәртібі "демалыс" түрінде, белгілі
ережелерге ... ... ... ... үнемі тәуелді етіп
ұстауға тырысады, ... ... ... аясы шектеліп,
жолдастарымен байланысы азаяды. Бұл отбасы бір қарағанда ынтымақтастықта
болып ... ал ... ... ... ... біреуінің
қобалжыған тәуелділігі байқалады. Отбасында бала үй-шаруашылық әрекетті
орындауға ерте кезден бейімделеді, олар ұзақ жылдар бойы дене және ... ... ... тыс көп күш түсіретін жағдайда өмір сүреді.
Эмоциналды тәуелді, дегенмен де ... ... ... ... ... ... отбасы бұл - микроәлеуметтік топ. Ол жердегі
ерлі-зайыпты ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық сапаларының қалыптасуына дәстүрлі әсер
етеді.
Отбасының ыдырауы қандай жағдай да ... ... ... ... психикасын үлкен күйзеліске әкеледі. Ғалымдар, бұл орайда ... 3-12 жас ... ... ерекше әсер қалдыратынын да айта
кетеді.
Ажырасу - әлеуметтік-рухани құбылысқа қарсы жағдай бола тұра, ... ... ... Ол ұзаққа созылған ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... Ал, ... ... болып өскен балада агрессия қаттыгездік, эгоизм т.б.
жағымсыз тәртіп ерекшіліктері қалыптасады.
Психолог М.Мид ... ... ... ... ... ... ... Автор, негативті тәжірибе бар қоғамда өсіп-
тәрбиеленген балада жағымсыз мінез бітістерінің байқалатыпын ... ана мен сәби ... ... ... ... ... ... балада үрей, сенімсіздік, бірбеткейлік, қатыгездік
сияқты тәртіп ерекшеліктері көрініс табады. Ал, қазақта, ата-ананың барлық
үміт-арманы ... ... ... ... ... - өте балажан халық.
Шаңырағында шырақ жанып, ... ... зор мән ... ... ... ... болуы жолында күш-қайратын аямаған.
Қазақ халқының отбасылық қарым-қатынас әдебі бойынша, жесіз бала
-панасыз бала ... ... ... ... ... ... де тапшы болган. Ұлттық әдеп ... ... ... ... ... ... ... болған. Ол жасқаншақтық ... ... ... ... ана - өмір құдіреті. Ананы ардақтау, сыйлау, оған құрмет ... табу ... ... ... Ана ... тек ... тілейді.
Баланың кемшіліктері мен мінезін кешіреді, баланың құрсақта жатқан
кезінен ... ... ... ... оны ... оған ... отбасына көп ұрпақты бейне тән. Бала үшін отбасындағы ата, ... ана ... ... ... ... Отбасы мүшелерінің қаншалықты көп
болуы, ол ... өсіп келе ... ... да ... ықпал жасайды. Бала
отбасы мүшелерінің түрлі назарын ... ... ... дағды-
іскерліктерін меңгереді, жасы үлкенді сыйлап, ... ... ... ... ... ... ... баланың әлеуметтену
үрдісінің ауқымын әлдеқайда шектейді. Бала ... ... ... таба алмаса, ол адамды шеттен іздестіреді. Қазіргі таңда жастардың
жасы үлкен қария ... ... ... сирек болғандығынан,
оларға деген ізет, құрметтін де аз ... ... ... ... ... ... ... жасамаса. ол қартаю үрдісінің мазмұнын
да түсіне алмайды. Ал, қазіргі таңда көп ұрпақты ... ... ... санының да күрт төмендеуімен толық емес отбасылар санының ... ... емес ... тәрбиеленетін баланың өмір тіршілігі әке
мен ананың тәрбиесін көрген бала тіршілігінен айтарлықтай ерекше, ... ... емес ... өскен ер бала еркекке тән келбетін жоғалтып, ер
адамның барлығы ... деп ... Ал қыз бала ... ... ... ер ... деген жағымсыз, теріс катынаста болады. Олар өсе келе
сезімдерін отбасын құрғанда ... ... ер ... ешбір тәуелсіз
екендігін көрсетуге ... ... ол ... ахуал ата-ананың өзіндік мінез-кұлық, тәртіп ... ... ... ... әкенің нағыз, қайырымды, отбасы ... ... ... оның ... ... болуы да –
отбасындағы психологиялық ... ... ... ... қоғамдағы,
еңбек ұжымындағы, ағайын-туыстары арасындағы беделі де белгілі дәрежеде
әсер етеді.
Отбасында шаңырақ иесі ... ... ролі ... Егер ... ... ... ол ең ... балаға, оның бүкіл
тәрбиесіне әсер етеді. ... ... бала ... ... ... тағылым етіп, анасьндай болуға бейімделеді, есейе келе
еріне анасынан қабылданған “артықшылығын” ... ... ... ... келіп тіреледі.
Жалғыз басты ана бала тәрбиесіндегі жауапкершілікті толықтай атқаруға
тырысқанымен, бала үшін әкенің орнын ... ... Оның әке мен ... ... ... асырғанымен де, әкелік, аналық ұстанымды бір
мезетте орындауы мүмкін емес. Солай ... ... ... ... себептерге байланысты ажырасқан, толық емес
отбасындағы мектеп жасына ... бала мен ол ... ... ... ... ... Отбасы ажырасқан жағдайда ... ... ... балаға
түсіндіру керек. Әкесіз қалған бала өзін қажетсіз, ата-анасына кедергі
ретінде сезінеді. Бұл ... ... ... жақсы көретінін айту керек.
2. ... ... ... ... ... Әкенің баламен қарым-қатынасқа түсуі,
бірлесе уақыт өткізуі қаншалықты сирек болған сайын, бала әзін ... ... ... мекен-жайын ауыстырмауға тырысу керек, себебі, осы кезде
бала ескі достық, таныстық ... ... аса ... ... ... барынша арттырып, уақыттарын қызықты өткізуге ... ... әр ... ... ... ... Әке ... ана балаға
деген махаббатын үнемі білдіріп, оның тілек, ниеттерін сыйлауы тиіс, Балаға
деген ата-ана махаббаты өте кең үғым. Бұл ... бір ғана ... тән ... отбасының барлық мүшелеріне ортақ болған жағдайда ғана, бала үшін ... ... ... орталық жанұялық қарым-катынастың
негізгі сұрағы болып табылады. Отбасындағы қарым-қатынас -бұл ... Егер де ... ... ... қарым-қатынаста, ал біреумен
сиреу, кейбіреуді мүлдем байқамай жүру болатын ... ... ... жат ... Отбасында рахаттанып өмір сүру кажет,кері жағдайда өмір
жазаға айналады.
«Мұндай азаптың маған керегі не»? - деп ... ... ... ... өзі үшін ... және қарым-қатынас бойынша ... ... ... өмір үшін кең ... және ең жалықтыратын ал
командалық, авторитарлық билік. Отбасында ... ... ... ... ал ... ... ... қайын енесі және т.б. атқара алады, бірақ
отбасындағы ... бір ... ... ... бірге өмір сүрсе ... ... ... ... өзі үшін ішкі рухани байлығынан және
қызықтардан бас тартады. Жеке арман мен үміт ... ... ... және ... ... Міне ... ... ата-
аналармен сөйлесу қажеттілігі “Отбасындағы қарым-қатынас” тақырыбының
негізгі бөлімі ретінде отбасындағы ... ... Бұл ... бас ... ... ... ... жеткіншектік және жастық
шағына аусуы кезінде өте қажетті. Жас ... мен ... ... ... ... ... болмағандығы үшін айыптайды. Мұндай ... ... ... ... ... сіздің балаларыңыз есейгенде ата
қонысты және ондағы қартайған ата-ананы ... ... Сіз ... егер ... ... ... ... бойы үлгілі тәртіпті
отбасыңызға қорқынышқа негіздеп ... ... ... ... ... нақты өзіндік жағдайдың әрқайсысында. Ата -
аналар жиі сұрақ қояды? “Отбасын қайта ... ... ... ... ... ... Пікірдің плюрализмі, қызығушылыққа қайшылық, ... - бұл, ... ... элементтері, отбасындағы
микроклимат есепсіз-ақ бұзылады. Отбасында басты және басты емес адам жоқ.
Күйеуі, ... ... ... бірдей дәрежеде қажетті. Әр отбасы
мүшесінің өз ... бар, ... ... ... ... ... және оның
ішінде негізінен баланы. Ал бұл ішіндегі ең қиыны болып табылады.
Жаңа жылдың ертеңгілікте ... ... ... жаңа не ... қалар
едің деп сұрапты. Қыз таңғажайып кереметке сенетіндей кішкентай емес, ... де ... емес ... ал жай ғана ... ... ... ... “Сіз шынында да менің арманымды орындайсыз ба?” өзіне сенген
өркөкірек қызыл бетті Аяз ата қарқылдап күлді: “Әрине, ... ... ... ең ... ... ... ... мамам асықпағанын қалаймын” Бәрі
қымсынып қалды. ... ... де өшіп ... ... сенімді аяз ата да, ал
оның арманын орындай алмайды. Ал кейбір жаңа ... ... ... аналар
көздеріне жас алды. Әр қайсысы өзі туралы ойланды, осы мезетте өзінің
баласы осындай ... ... ... ... ... ең жақын адамдары әсіресе аналары олармен аз ... ... жапа ... Бала ... ... онымен тығыз
қарым-қатынаста болу қажет жағдайдың ... ... ... ... бірге
регломентті шектемеу керек. Егерде бала бір нәрсе ... ... ... ... немесе мамасымен бір нәрсе жайлы бөліскісі келсе онда
барлық жұмысты шетке сырып оны тыңдау қажет (қызығып ... ... ... ... кезде ол ештеңесімен бөліскісі келмей қалады, және
отбасында адамдар параллельді түрде өмір сүре ... ... ... ... ... және өз пікірі болады, және сыңдыру, оны қайта
жөндеу, кейбіреулерді өзіне айтату ... ... - ... ... ... ... Бастысы қызығушылықтардың қиылысқан нүктесін тауып
сонын айналасына барлығы топталуы керек отбасы мүшелері арасындағы басында
ерлі-зайыптылар және ... ... ... оған ... өсіп ... балалары қосылады, ерекше этика орнатылып оны егжей - тегжейін
келесі ... ... ... ... намысын сақтау, кесірін
тигізбеу, жараламау, ... ... езіп ... ... ... ... әдеп пен сыпайыгершілікті талап етеді.
Ата - аналардың арнайы міндеткерлік қызметтерін ... ... ... ... ... ... отбасының бастысы
аналары екенін айтты. Бұл отбасындағы әкелер ... ... ... ... ... ... да ... отбасындағы ролі аз. ... ... ... өз ... ... төмен дәрежеде. Бұл жағдай
қалай болуы мүмкін?
Қоғамдық өндіріс ... тек ... үшін ... ... ... ... түгел болмауы, отбасында әйел реванис
алуына себеп болады. Бұл оның ортасы, ол ... ... жеке ... ... ... ... үшін, күйеуі отбасының жұмыстардан
шектелген, оның міндеті - отбасын ... ... ... ... ... әйел лидерлікті өз қолына алып бірнеше
қателіктер ... ... ол ... ... көлемді
және қиыншылығы бар жаңа ... ... ... ол әкенің беделін
булдіреді, онда балалар ... ... ... ... ... ... пікірін сұрамайда қояды. Үшіншіден, ... ... ... ... оған өзінің өмірін жеңілдету үшін мықты адам арқа
сүйенбек болғанда, ұзақ ... бойы ... ... психологиясы өзгеріп кеткен болады. Сол ... ... ... ... бір ... ... үшін әрқайсысы әлеуметтік ролін
дұрыс ұйымдастыру қажет: әйел үй ... ал ... үй ... ... ал ... үй ... ... қажет. Отбасы мүшелерінің тағдырына
деген жауапкершіліктің ең үлкен бөлігін күйе көтеру керек, ... ... ... ... ... ... ... әрқайсымызда сонымен бірге біздің ... ... ... ... ... ... әртүрлі құралады. Бірақ жас
өспірімдер мектептегі ең бұзық тәуелсіздері адамдар арасында, ... ... ... ... ... Олар мейрімділікті
сүйеді, нәзіктікті балалық шақ кезіне ... ... да ... ... ... аяушылықты қажет етеді. Мұндай жағдайда отбасы үшін тән
қалыпты жағдайдағы қарым-қатынас, қоғамдық ... ... ... мен
түрлілігі және қажетін қанағаттандырмайды. Отбасы қорғаныс ... ... ... барлық уақытта өз баласымен кез келген ұнамсыз ... ... ... ... ... ... және ... — бұл
мазасыздану, қоғамдық мәселеден алаңдау және жеке шаруаларға қосылу.
Үлкендер, кей кездері біздің өмірімізде ... ... ... ... ... оны біз үйге ... де ... жалғастырамыз.
Бұл жәйт мұғалімдер мен шығармашылық жұмысшыларға жақсы таныс. Отбасына
жеткіншекте өз ... ... ... оңтайлы, игі ниетті,
қызығушылықпен қабылдау қажет. «Сен өзіңнің жеке ... ... - ... ... ... ... ... артық қоретіндігі
белгілі болды, 86% жеткіншектер мектеп сұрактарын мамасымен талқылайтын
блып шықты. ... не ... ал ... не ... ... ... ... ең басты сипатта сатып алатын костюмді, шаштың
үлгісін, моданы, мектептегі ... ... ... ... ... Ал ... ... сатып алатын заттарын, моданы,
костюмді, құрбыларының жүріс тұрысын және болашақ мамандығын талқылайды.
Әкесімен болашақ мамандық пен ... ... ... ... ... үлкен үміт артылатынын көреміз. ... ... және ... ... ... қабілетті болуы керек.
Бозбалалар мен қыздардың 13% ата-аналарымен ... ... ... қандай көріністе екенін көз алдыңызға елестете аласыз
ба? Түгелдей түсінбеушілікке куәлік ... ... ... ... ... ... ... Мысалға «Олармен не туралы сөйлесуте болады?» -
деп жасөспірім анкета ... ... ... ... Оқушылардың жауаптарын
назарсыз қалдыруға болмайды.
Отбасында мейрімділік ... өте ... ... ... ... алдында өздерін ұстап, белгілі заңдарды ұстанады, ал ... ... ... ... қарамай азат етіледі. «Мұнда бірінші болып балалар
жапа шегеді. 15-17 жастағы балалар мен ата-аналардың қарым-катынасы ерекше
ынта мен ... ... ... Үш ... шарт бар, ... ... жасөспірімдермен қарым-қатынасқа түсудің барлық уақытта ... ... ... жоғары эмоционалды, екіншіден жас адамның
қозғалысы мен ... ... ... ... ... және үшіншіден,
түсінушілікке икемделген болу қажет.
Қарым-қатынас иландырумен сабақтастырылады. Иландыр ... ... ең ... ... Біз ... өзінің
біртұтастығымен күшті екендігін айтамыз, ал әрдайымғы өзара ауқымды. Ерлі
зайыптылар жасы келе ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Өз ара ықпал етудің маңызы ... ... іске ... ... ... иландыру күштірек болады. Пәтердегі жинақылықтың
көрінісі адамның ... мен ... ... үйде ... әсер ... Жайлылық және тазалық, байыпты, жұмсақ түс,
тітіркендірмейтін әуен, сабырлы екпін ... ... ашық ... ... және ... әкеледі. Отбасындағы өзара ықпалға
үйдегі әйелдің сырт көрінісі үлкен роль ойнайды.
Отбасын иландыру заңдарын білу және ... ... ... кез-келген адам білу ... ... ... ... ... мағынаға ие.
Иландыру негізінде сезімдерге әсер ету, ал олардан адамның жігеріне
ықпалын ... ... ... ... ... ... ... кезінде адам барлық уақытта дәлел мен айғақтарды бір сөзбен айтсақ
көз жеткізуді кажет, ал ... ... ... - ... ... ... ... барысында сөздерді дұрыс таңдаулы,
сөйлемдердің құрылысы, дауыс ... өте ... мен ... ақылдасқым
келеді”, - балаңмен сөйлесудің жақсы бастамасы. Бұл барлық уақытта ... ... Тез ... ... ... бір ... ... көңілі пайда
болады. Иландырудағы қалаған нәтижеге ертерек жету үшін өтінішіңізді
қайталау керек.
Мұндай ... ... үшін ... ... ... ... өтінішінің
сипатын, осымен эмоционалды қызықтырушылық сыни пікірлерді ... ... ... ... ... ... адам ... білу қажет.
Оның сенімін кесіп иландыру мүмкін ... ... ... ... сеніміне сүйенеді. Ата-ананың сенімі балалары ... ... ... ... ... ... өздерінде сенімділік
пайда болады, жастық шағындағы керекті құрылу және жоғарылау кезеңі.
Отбасында иландырудың екі түрі бар екенін ... ... ... ... Еріксіздік анық программаны ... ... ... жігерлі
талпыныстар, мақсатқа бағытталған әсер жайбарақаттылық пен кезеңділік.
Осылардың бірігуі жас ... ... ... ... ... ... ... әке мен бала арасында шешілмейтін мәселе болмайды,
онда ... ... ... ... ... ... Сіз ... программаны сәтті орындаған жасөспірімге мына ... ... «мен сені ... ... ... тиімді ол мақсатқа бағытталған
тәрбиелік программа іске асуы үшін. Ата - ... өз ... ... қажеттіліктердің құрылымымен таныстыру қажет.
Жоғыры сыныптағы оқушыларға мынандай сұрақ ұсынылған: «Жаңа жылдан
тілегім келеді:
- досыма
- өзіме
- анама?»
Достарына бақыт ... ... ... ал ... .... бұл ... қажет. Олар қызықты және көп ... ... ... неке туралы елестету ... нені ... ... ... ... жылы ... жасамауын, ренжімеуін, бақырмауын,
көптен өзінің көрінісімен айналысқанын қалайды. ... - ... ... үйде ... ... өздеріне көбірек көңіл бөлуін
қалайды. Жалғыз болса да бір ... ... ... ... ... «Мен ... ұзақ - ұзақ барлық жәйттер туралы сөйлескім келеді. ... оның ... жоқ. ... анам ... ... ... сипатта, жасөспірімдік шақта ата-анамен интеллектуалды қарым-
қатынаста терең руханилықты ... ... ... ... ... ... ... бұл тілектер заңдылық сенімді қанағаттандырылмай келеді . Ата
- аналар мұндай жоқ, немесе мұны жасай ... ... ... сөйлесулерді
бос уақыт өткізу деп түсінеді. Бұл және басқасы, және үшіншісі - ... ... Бала өсе келе ... өте ... ... ... ұлғайған сәтте атамекенге бармай, ең жақын деген ... ... ... алыс ... ... ... ... ата-аналар
кімді кінәлайды?
Бұлардың барлығынан қалай құтылуға болады? Бірінші талап -жасөспірімді
тыңдай алу, уайымына ену, оның мәселелеріне ... ... ... сіз үшін алыс ... да. ... ... ... кеңес беруге
асықпау қажет. Егер де сіздің позицияңызға ... кері әсер ... ... ашық ... дұрыс.
Жауапқа өзіңнің пікіріңді айтуды кейнгі уақытқа созу: «Мен ... ... ... ... Осымен сіз бүгінге нүкте қоясыз, сөзіңізді
бөліп және ... ... ... ... пікіріңіз ертең де қызықты
болады, бірақ бұл ... ... ... көңіл күйінде бір нәрсе
өзгеруі мүмкін, сол сұраққа зейінін топтап ойланады, ... анам ... ... ... ... ... ... және оның шығу жолдары.
Отбасының ... - бұл ... ... әйел мен ... неке ... ... іске асуы ғана ... бірақта екеудің шынайы өмірі,
содан соң ... ... ... сипаттағы және барлық
қиыншылықтармен: үзілмейтін ... ... ... және ... ... кикілжіңдердің шешілуі.
Отбасының кикілжіңнің ерекшелігі мынада, ал әрдайым ауқымды қоғамды
резонасты ... ... ашық ... ... тиым салынады,
заңдылық ретінде оған қарамастан әсер етеді. Отбасылық арақатынастың ... өте ... ... ... ... мәдениетті талап етеді.
Бір буынның көз алдында бірінші кезекте мінездегі әлеуметтік ауқымды
өзгерістер, ... ... өмір ... ... өз тіршілігін
жалғастырады. Ата-аналармен әңгіме барысында шынайы шындықты кері ... ... ... ... кикілжіңнің табиғатын анализдап
байқап көру крек.
Некеге тұрған әр адам ... ... ... қуылғанымен, арман мен
шынайылықтың арасында ажырау барлық уақытта бар екенін біледі. Әр отбасында
өздерінің қиыншылықтары бар, үсақ ... мен ... ... сүру ... ... ... ... бірге әр отбасы мүшесі өзіне жақын
адамның жамандығы ал ... ... ... ... ... емес
екендігін түсіну қажет. Түсіу, кешіру кексақтамау, сай келетін сөзді өз
уақытында айту ... - ... ... ... бір ... ... ... әртүрлі себептерге негізделген.
Екіншіден ... ... бар, ... ... шаршау, ашуланшақтың,
жұлыншылық. Ерлі- зайыпты ата-аналар ешқандай ... ... ... Отбасы үшін мұндай кикілжіңдер қауіпті емес. Ол туралы біз былай
айтамыз: «Азанға ... бәрі өтіп ... ... ... ... ... ... басқасының пікірі бойынша өзінің жүріс тұрысын
ауыстыру керек болса мысалға: ... ... ... ... ... қайта қарап шығу, тәрбие әдістерін және т.б. ... ... ... ... Бір сөзбен айтсақ, ... ... ... табу керек, жиірек барлық сұрақтар диллемаға ... ... жеке ... ... келу ... ... ... отбасы мінез
құлқы үшін жалпы өндіру және өндірмеу. Алдын ала анықталмаған ... ... бар ... де ... Біз ... былай деп айтамыз.
«Басыңа жай түскендей».
Отбасының мәдениеттің деңгейі адамдар кикілжіңде жеңіп шыққанда көріне
бастайды. Кикілжің пайда болу ... ... ... ... ... басшысына бұрып жіберу керек. Егерде басшының жүріс тұрысы шеттен
шығып, одан отбасы ... ... ... үміт кетеді, сонда отбасы
ішінде ... ... ... ... ... ... Мұндай шұқтандық
бақыланады. Кикілжің мен шиеленістің негізгі басшы болып табылады, ... ... ... ... ... әйелін ренжітіп, сонымен бірге
әйел өз ата-аналарымен ұрысады, олардың есіне бұл некеге ... ... ... ... ... жағымсыз хабар әкелген болса сол ... ... ... жаралайды.
Мұндай жағдайдан қалай шығуға болады. Біреулерге бірге болу қажет,
сезімдік қарым-қатынастарынтарын қайта құрып алуға ... ... ... ... пен ... суынуды эмоционалды түрде реттеу мақсатында
үшінші біреуге шағымдану қажет, ал екі ... да ... адам болу ... ... ... ... жиі орындаған оқытушы, пайда болған кикілжіңді
реттеуге қабілетті болу керек. Оқытушы екі жақты да ... ... ... ... және ... ... мазмұнын айтпау керек.
Ерлі-зайыптылардың жақындасуы отбасының дамуына ... ... ... ... ... рамантикалық сезім өтіп кетсе онда
күнделікті отбасылық өмірде бізді жоғарлатып түрған махаббат сөнуге ... ... ... әдет ... жас ... ... бір-біріне деген
қажеттілік сол ең керегі болып табылады. Егер ерлі ... ... ... уақытша ажырау кұқығын мойындаса, жеке уақыт өткізу
әрқашанғы, күндегі, эмоцианалды отбасындық, ... ... ... өміріндегі кикілжіңдерін азайтады. Қазіргі заманғы қиыншылықты,
қанық, ритімді ... ... ... бар ... ... ... шаршайды сонымен бірге бір-бірінен де. Адамга кей кездері жалғыз
қалған пайдалы сонымен бірге отбасылық тіршіліктен де ... ... ... ... ... бірақ ал бір-біріне түгелдей сенімнің арқасында
құрылса ғана демалыс ... ... ... ... жаңа өзара
түсінушіліктің, стимулы пайда бола бастайды, дұрыс достық дамып, еркін
қарым — ... ... ерлі ... ... ... ... ... қайта тіктеледі.
Сенім бірлікке әкеледі. Сенім екі жақтан да өте ... ... ... болмайды. Сенімсіздік наразылықты тудырады. «Мен оны тіптен
сүймеймін», ол мені әрдайым ақталуға мәжбүрлей ... деп ... өз ... ... бір ана ... ... Және кері көрініс күйеуі
жұмыста шығармашылық оймен әуре болып, кешігіп қалып үйге келіп ... ... де, үйде оны ... одан соң ... сөздер меңзеулерімен, кейде ашық
тақырыптар, бейнелеуге келмейтін ... ... де ... Ер
адамға иемендік сөзбен дәлелдеп ... үшін не ... ... ... ... ... ақырында барлық қысым күйеу не істеу керектігін,
санаумен бітеді. Отбасындағы тізімді субьективті ... ... ... ... бұны ... біледі. Ақырында күйеуі ашуланып әйеліне
жүректен сөйлеп: «Мен ... ... ... ... ... ... ... жақсы ғой.
Отбасындағы кикілжіңді баспауға болады ма? Сұрақ өте шынайы. Оған ... ... беру ... емес. Принципке негізделген кикілжіңді ерлі
зайыптылардың өмірге көзқарастарының ... ... ... ... ... ... Мысалы: ерлі зайыптылардың біреуі -
тек қалада тұру керек десе - басқасы тек ауылда тұру ... деп ... ... ... - әйелі пәтердегі темекінің түтініне төзе алмайды, ... ... ... ... үшін оның ... жетерлік екенін мақұлдайды,
әскери қызметтегіні қызметіне байланысты жаңа жерге ауыстырса — жас ... ... ... және т.б. ... ... ... ... сіздер
ғашық болған, кезде мұқият бір-біріңізге қараңыздар, сонда қаламаған
жағдайларға отбасыны ... қалу үшін ... ... ... Отбасындағы
кикілжің жазғырудан басталады. Жазғыру барлық уақытты эмоционалды. Күйеу
немесе әйелі ашу мен ... өзін ... тұра ... Бұл сезімдер кінәлаушы
жақтың сенімділігіне негізделіп алда мұндай жағдайда осылай жасайтын еді
дейді. ... ... ... деген өкінішті пайда етеді, кешірім,
татуласу. Бір ... ... ара ... ... Жазғыру мен
анықтамалар уақыт өте кем ара ... ... ... ... ... ... соң, ерлі ... жеңілденіп қалады, өзін-өзі
кінәлау сезімі ... ... ... ... ... Жақын адамыңа қоқан-лоққы
көрсету кері ... ... ... ... ... сияқты негіз жағалайды.
Ажырасу статистикасына қарасаң 1-2 жыл, 12-13 жыл, 18-19 жыл отбасының
стажы барларда осы ... ... Бұл ... сол кикілжіңнің
арқасында отбасындағы ішкі талпыныстары шешілмеуінің ... ол ... 10-12 жыл ... өмір ... жай ғана ауыртпашылықсыз
ажыраса алмайды. Бұл 10 жылдар бойы талас-тартыспен ғана емес ... ... ... бір біріне суынып ұмыту, жаңа өмірге енуі, одан
шаршап, адамдар ... ... ... ... ... кикілжіңді шешуге ұмтылу қажет, оған максималды талпыныс
жасайды, батырлану, шыдамдылық, ымыраға ... ... ... ... ... немесе ананың ролі өте үлкен өмір ... ... кез ... ... ... де өз
мейірімімен жібітеді. Сонымен бірге кез келген кикілігіңіздің ... ... тек ... ... ғана қиын одан әрі ... ... ... және жеке талдау жүргізу , сол уақытта немесе көп ... ... ... ... ... ... ... жайбарақат
ешқандай жеңілдіксіз және өзін-өзі ақтау, өз өзіне ... ... ... ... ... ... процесінде екі негізгі сұраққа жауап беру
қажет. «Не үшін бұл жағдай болды?» «Қайталанды ... бе?, ... ... Бұл ... өз ... түсіндіру қажет, оның дамуын болжап
көру үшін , жүректен ауруды алып ... ... ... есте ... ... ... [71]
1. Құшарлық кезең.
2. Баласыз жұбайлар.
3. Мектеп ... ... ... Бастауыш мектеп оқушылары бар отбасы.
5. Жоғары мектеп оқушылары бар отбасы.
6. Отбасы балаларын өмірге «аттандырылған» .
7. Ерлі-зайыптылар жетілген жаста .
8. ... ... ... ... ... ... бірнеше жетіспейтін жақтардың болу
сипатынан: басқа некеге назар ... ... ... сын мен ... ... көрінеді. Соңғы жылдары ... ... ... - ... әлеуметгік, демографиялық болып бөлінуде. ... ... ... ... нәтижелері мен теориялық тұжырымдар,
сондай-ақ тәжірибеде кеңес берілуі көрінеді. Отандық психологиядан танымал
Э.К. Васильева ... ... ... бес ... ... (Ю.Е. Алешина,
1987).
1. Отбасының құрылуы: некеге түрғаннан алғашқы сәби дүниеге ... ... ... туылуы мен тәрбиеленуі: бір бала болсын, еңбек әрекетіне
араласқанға ... ... ... ... беру ... ... ата-ана қомқорлығынан
барлық балалардың кетуі.
4. Ата-ана және баланың біреуінің жеке отбасын құрмай бірге тұруы.
5. ... жеке ... ... ... ... ... ... циклының жүйелі ықпалы туралы Дж. Хейлидің (1973)
«Необычная психотерапия» еңбегінде жарық көрді. Ауру белгісінің ... ... ... кезеңге өту алдында байқалады дейді. Өтпелі кезеңде отбасы
мүшелерінің алдында жаңа міндеттер тұрады, олар өзара ... ... ... де ... ... дамуында жаңа кезеңге өту ... ... ... ... ... мен жаңа ... ... туындайды. Отбасы қызметінің өтпелі кезеңнен жаңа
тұрақтану кезеңіне ауысуы «қалыпты» ... ... ... ... ... ... ... керсеткіші жаңа мақсаттарға жету үшін ... ... ... Отбасының көбі жаңа жағдайға бейімделіп, қайта
құруға дайын болады. Ол процесс ... ... жеке ... ... Егер бір кезеңде отбасы қайта құрыла алмаса, келесі өмірлік циклда
терең деңгейде қиналыста өтетін ... ... ... циклын зерттеуде
қалыпты отбасылық стресс, көбіне қайта бастапқы модель ... ... ... ... ... немесе дамуда тоқталу бір кезеңде («бекіту»
механизмі) болуы мүмкін. Отбасы қатынасының динамикасын, ... ... ... ... ... ... ... міндеттері ... ... | ... ... |
| |1. ... ... |
| |2. ... ... ... қаржы және эмоционалды |
| ... ... ... ... |
| |3. Жас ... ... сай ... ие ... |
| |4. ... ... қамқорлық пен |
| ... ... ... |
|1 - ... |1. Ерлі-зайыптылардың ... ... ... ерлі ... ... ... деген |2.Отбасында қарым-қатынаста ... ... алуы ... ... ішкі ... ... . |
| |3. ... және жеке қажеттілік арасындағы қақтығысты |
| ... ... |
| |4. ... және алшақтыққа тепе-тендікті қоя білу. |
| ... ... таба білу ... ... |
| |6. Жеке ... ие ... яғни ... үй мәселесін шешу. |
| |Жас ... ... ... |Отбасының жаңа міндетті шешуде қайта құрылуы: |
|зайыптының ... ... ... жасау. ... жаңа ... ... ... ... ... ... |
|ата-ана ролін |қарау. ... ... ұзақ ... ... жасауға бейімделу. |
| ... ... ... ... мен ... |
| ... ... байланысты. |
| ... және жеке бас даму ... бөле ... |
| ... |
| ... мектепке дейінгі және мектеп ... |
| ... ... ... |Отбасының жаңа міндеттерді шешуде ... ... ... сыртқы |1. Отбасында баланың бала-бақша мен мектепке баруына ... ... ... ... ... ... бөлу. ... ... ... мәселеге қатыса білу (оқу |
|мектеп) |пәндері,тәртібі,т.б.) |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... болуы: ... ... жаңа ... шешуде қайта құрылуы: |
|Жеткіншек жаста |1.Ата-ана мен бала арасындағы бақылауды ... ... ... ... мінез-құлқы мен рөлдер типінің өзгеруі. |
|тәуелсіздік алуға |З.Жеткіншекті үйден ... ... ... ... |
|деген зерттеуін | ... ... | |
| ... ... ... ... бөлек кету фазасы. |
|5-дағдарыс. |Отбасының жаңа міндеттерді шешуде қайта ... ... бала |1. ... бөлек оқшаулануы. ... ... |2. ... ... ... ... |3. Оқу орнына түсу немесе әскери қызмектке ... |
| ... ... ... ... толық орындаған |
| ... ... ұя») |
| || ... |Отбасының жаңа міндеттерді шешуде қайта құрылуы: ... |1 ... ... ... ... ... ... бөлек, |2. Міндеттер мен рөлдерді қайта бөлуі. ... |З. ... ... ... |
| ... біршің жалғыз қалуы. (бірі қайтыс болуы) ... ... ... ұйымдастыру: ... |1 ... ... ... ... ... қайтыс |2.Отбасында жаңа байланыстар іздестіру. ... ... ... ... мен ... ... көмек күтіп |
|мойындауы. |қабылдайды. ... ... ... ... ... осы өмірлік бірқатар
заңдылықты қарастыратын өтпелі кезең деп ... Бұл ... ... ... ... ... өту кезіндегі болатын қалыпты немесе көлденеңінен
стрестер.Өмірлік цикл кезеңінде «тұрып қалу» бөгеттерге байланысты немесе
тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... дамуын он
түрлі сын нүктелеріне бөледі:
• Бірінші дағдарыс-ұрықтану, жүктілік және ... ... ... ... ... ... Үшінші дағдарыс - бала сыртқы ортамен қатынасты түзейді (бала-
бақша, мектепке баруы).
• Төртінші дағдарыс - ... ... ... өтуі.
• Бесінші дағдарыс - баланың есейіп үйден ... ... ... - жас ... үйленеді, үйге бөтен адамның косылуы
(келін, күйеу ... ... ... - ... өмірінде климакс басталуы.
• Сегізінші дағдарыс - ер ... ... ... ... ... - ... ... ата-апа болуы.
• Оныншы дағдарыс - ерлі-зайыптылардың біреуінің қайтыс болуы. Отбасы
осы дағдарыс кезеңдерінен өтуде бірталай қобалжудан өтеді.
Қалыпты дағдарыс негізінде ... ... ... бала ... ... кездесетін түрі жекелік дағдарыстар деп аталады.
Екінші ықпал отбасында өмір сүру жолында кездесетін жағдайды талдаумен
байланысты: отбасындағы дағдарыс жағдайлары қалыпты ... ... ... ... ... ... ... циклге жатпайтыны да болады,
оны қалыпты емес деп атайды.
Үшінші ықпал негізі ... ... ... ... ... ... жеке жүйе асты туралы эксперименттік зерттеулер ... ... өз ... ... ... ... екі ... бөлді (Плзак 1973., Кратохвил С, 1991). Бірінші ... ... ... ... өмір ... 3 және 7 жылында кездеседі, ал ... жылы - ... жыл. Оған әсер ... ... ... көңіл-
күйдің жойылуы, күнделікті тұрмыстық деңгейдегі жағдайларға байланысты ерлі-
зайыптыларда түрлі жеке көз қарастардың туындауы, бірге ... ... жай ... ... ... ... ... тұрмыстық )
өздігінен туындауы да мүмкін. Екінші сынды кезең ... ... ... 17-25 жыл ... ... мүмкін. Бұл дағдарыс бір жылдан
бірнеше жылға созылуы мүмкін. Оның себебі: эмоционалды ... ... ... ... жалғыздықты сезінуі, әйеліне деген
тәуелділігінің күшеюі, тез қартаюы ... ер ... ... мүмкін. Н.В. Самоукина алғашқы дағдарыстың (5-7 жыл) ... ... яғни ... ... өзгеруі, алдымен бір-бірінің
алдында психологиялық ... ... ... табылады. Екінші сынды
кезеңде (13-18 жыл) ерлі-зайыптылар бір-бірінен ... ... ... жаңа ... ... ... ... Бұл кезеңде, әсіресе, ер
азаматтар қатты уайымға түседі. Отбасы ... ... ... ... ... ... жаңа қатынасты бірге іздеуге ниет етсе ... ... ... ... ... ... өмір сүре ... тепе-теңдікте бөліп қарастыра алмау себептері: жағдайды шешуде
таныс шаблонды қолдану, дағдыланған ... ескі ... ... ... ... ... Дағдарыстың отбасы қызметінің
қандай кезеңінде болып жатса да (жекелік, микро-, ... ... ) ... да ... Нәтижесінде мынадай отбасы дағдарысын байқауға болады.
[65]
1. Жеке деңгейде отбасы дағдарысының көрінуі:
• Қобалжудың күшеюі, жағдайсыздық;
• Ескі ... ... ... Некеге қанағаттану деңгейінің төмендеуі;
• Түсінбеушілікті ... ... ... ой ... ... ... Бақылау локусын алып тастау; отбасы мүшелерінде субьективті
көзкарас жойылады, ... ... ... ... ... әрбір отбасы
мүшесінің пікірі: «онымен» емес одан тыс жерде, онда ... ... ... болу ... деп ... ... біреудің мінез-құлқы мен
қатынасының өзгеруі, болып жатқан жағдайды жақсартады деген ішкі ... ... ... (О.А. ... Жаңа ... ... жабық болу, ... ... ... ... ... ... ... жасыра алмайтын болады;
• Отбасының кейбір мүшелеріне жоғары құнды идеялар келетін болады;
• Симптомдық ... - ... ... ... ... ... ... көрінуі:
• Тұтастық көрсеткіштерінің бұзылуы: отбасы мүшелерінің аралық
шекараларының ... ... ... ... түрі ... Отбасында ішкі және сыртқы ... ... және ... ... ... ұзақ ... созылуы.
Отбасы құрылымдық жүйесінде ролдерінің өзгеруі өзгеріс
... ... ... ... (сатының) бұзылуы ( басқаруға таласу);
• Жағымсыз эмоңиялар мен ... ... ... ... мүшелерінің бір-біріне ... ... ... өзін ... ... ... ұрыс-керіс, балағат
сөздер айтылуы;
• Отбасы мүшелерінің құндылықтарының ... ... ... ... қалыптаспауы;
• Ереженің тапшылығы.
Отбасы дагдарысының макрожүйе деңгейінде көрінуі:
• Отбасылық аңыздың белсенділенуі.
• Осы өмірді ... ... сүре ... ... ... өмір
сүруі тиімді деп шығаруы;
• Иеарархияның төңкерілуі, отбасы мүшелерінде ішкі және сыртқы
шекаралардың ... ... ... ... ... мен ... бұзу.
• Отбасының қалыпты ескі нормаларының ... ... ... ... ... мегажүйе деңгейінде көрінуі:
• Отбасының әлеуметтік ортадан шектелуі;
• Отбасының әлеуметтік ортаға бейімделе алмауы;
... ... ... ... ... ... шектеле келе, әлсіздеу бір
отбасы мүшесінен ... ... ... Ол ... бала ... адам болуы мүмкін. Осы жағдайда ауру белгісі (симптом) мінез-
құлықтағы ескі ... пен ... ... ... Ауру ... ... ... «теңестірілген ауру адам» деп аталады. Отбасы
жүйесін теориялық ықпалда зерттеушілер отбасында ауру ... ... ... ... метафорасы деп атайды (Шерман Р., ... ... Ауру ... ... ... ... бөліп қарастыруға
болады (Борисовская О.Б.,1998; Эйдеммиллер Э. Г., Юстицкис В. В., 2000;
Эйдемиллер Э. Г., ... В., ... И. М., ... ... ... ... түрде күшті әсер етуі;
• Ауру белгідегі ... ... ... ... ... ауру адам ... жасауға көнбейді:
• Осы ауру белгідегі мінез-құлық жағдайы отбасының басқа мүшелеріне
ыңғайлы болуы ... Ауру ... ... ... ... басқа психологиялық
мәселелерден кашуын көрсетеді, оны ... ... ... ... мүмкін, сондықтан да ол тұрақтылықты ұстап отыруға «қызмет ... ... ... ... ... іс-жүзінде шешудің
жолдары.
2.1. ... ... ... ... ... әсер ... нәрсе өскен орта, ата-ананың тәрбиесі. Соңғысы
күшті болмаса, бара-бара адамды замандас, жолдастың азғырып, не ... ... ... ... (Ж. Аймауытов).
"Баланы жан-жақты етіп тәрбиелеу үшін оны ... білу ... ... ... К.Д. Ушинский көрегендігі педагогикалық қызметпен ... ... ... ... ... зеректігін, зейінінің қасиеттерін
анықтау нәтижесінде психолог мұғалім қолына ... ... ... ... ... ... берудің бала танымына лайық жолдарын сұрыптап,
оқушылардың белсенділігін арттыруға жағдай жасайды: педагогикал ык ... ... ... ... - ... ... - ... оқушы -
басшы, басшы -мұғалім, оқушы-ата-ана, мұғалім-ата-ана) реттейді: топтағы
психологиялық ахуалды қадымын ... бір ... ... отыруға мұрындық
болады. Осы орайда мектептегі психологтың әрекеті, жауапкершілігі күшейе
түсері анық. Бұндай ... ... мен ... психологының басты
міндеттері: білім беру және тәрбиелеу әдістерінін сапалы жүзеге асырылуына
көмектесетін, әр ... ... ... ... ... және жеке ... қалыптасуын кәсіптік деңгейде жолға қоя алатын
маман. Осы орайда мектеп психологының қызметінің негізгі ... ... ... ... - психологтың жұмысын
жеңілдету үшін ... ... екі ... ... тексеруден өткізеді, оның психологиялық мінездемесін
даярлайды, педагогикалық шаралардың, әрекеттің нәтижесін болжайды. Тәрбие
беру ... ... ... жеке басының қалыптасып дамуын, жағымды
мінез-құлығының тұрақтануын кадағалау, оқушылардың әлеуметтік қарым-қатына-
старын реттеуге бағытталған ... ... ... ... ... және ... ... - тексеру жұмыстарынан кейін
консультациялық көмек беруді, жеке басты коррекциялау - ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуына
байланысты психодиагностика ... ... ... алуы ... ... бала тек ата-ана, мұғалімнің айтқанын қабылдаушы
объект емес, оқу тәрбие әрекеті мен өзінің психикалық ... ... ... ... өзін-өзі бағалай ... ... ... ... тиіс...
«Бала тәрбиесінің ен үлкен мектебі - ер мен ... әке мен ... ... деп ... ... - ... В.А.Сухомлинский
айтқандай, ата-анасы өз баласының тәрбисеі үшін қоғам, ел ... ... осы ... ... ... жетекшісі, пән мұғалімі, қоғамдық
тәрбиешілер, ата-аналар ... мен ... ... ... ... ... ... басындағы пікірлесу, психологиялық жағдаяттарды
шешу, тренингтер өз нәтижелерін беріп ... ... ... ең ... ... ... және мен» ... өткізілісн пікірталас
пен баяндамалар, сыныптарда «Балаңызды тани ... бе?» - ... ... ... ойын сайыстардан сол дөңгелек үстелге қатынасқан
мамандардың, ата-аналар мен баланың ... - ... ... ... ... нәтижесінде мектеп пен отбасы ынтымақтасып, тәрбиенің
қандай да болсын, алынбас ... ... ... куә ... ... ... бала осыншалық хабардан мағлұматы болса,
мұғалімнің баламен де, ата-анамен де жұмыс істеуіне оңды жол ... ... ... өнер ... ... ата-ананың да бет-бұрысына көп
ықпалы болары хақ.
Қай баламен, қай ата-анамен қандай қарым-қатынас жасайды, әр ... ... ... ... жоспары пайдалы тәсілмен өрбіп отырады
емес пе?
Мектептің негізгі бағыт-бағдары жеке ... ... ... ... үшін біз отбасылардың әлеуметтік жағдайын жетік
білетін жол ... ... орай ... ... жасаймыз да,
отбасының жай-күйін төмендегіше топтаймыз:
1. Күн ... мен ... ... ... жоқ, ... ... күн ... кейде бар, кейде жоқ.
б) асыраушысының бірі - не әкесі, не шешесі ... ... ... ... болса: а) асыраушысы түгел жоқ.
ә) нағашысы не ағайынның колында өсіп келе жаткан балалардың жанұясы.
б) туған ағасы не әпкесінің ... ... ... ... ... ... ... ата-ана отбасы жеңіл жәрдем ақымен ғана күн көреді.
4. Балалар үйі не ... ... ... Орта ... бар ... ... жетерлік күн көрісі бар, артық
дүниесі жоқ.
б. Күзірлі отбасылар. Ешбір мұқтаждық ... ... ... ... ... өсіп келе ... баланың тәрбиесіне ерекше қатысы,
көзқарас қамқорлық жағдайымен бақыланады.
7. Байлығын салмақтап, сынап, тәрбиссін ... ... ... де ... қарым-қатынас жолын қарастырудағы ... жөн. ... ... олқылық жіберілсе түзеуге, үлгі-өнеге
етерлік тәрбиелі іс болса ... ... ... қауымына
пікірлесуге ұсынып отырамыз. Сұхбаттар мен кездесулерге бүкіл ата-ананы
қамту дағдыға ... ... ... ... ... ... ғана ... оқуы
мен тәрбиесіне, айналысар қосымша жұмыстарына уақтылы және ... ... ... ... ... ... ... түсіністікпен білікті
қағидаларды басшылыққа ала отырып, бірлікпен жасайтын әрекетінсіз нәтижелі
іс болмас еді.
Халық «Тамшыдан - теңіз, сабақтан - мая, ... - ... - ... Міне
осыдан, әрбір ата-ана мектепте қандай болса да бір ... ... ... өзін бар ... ... ... парыз деп санаса
ғана олардың көмегі орасан зор ... ... ... ... кезінде жоғарыда айтылған жанұяның
құрылымына байланысты әрбір отбасымен жекеленген жұмыстар жүргізілуге ... ... бала ... психологтардан кеңес, ұсыныстар күтеді, ал
кейбіреулері өмірінің тәрбие мәселесіндегі жағымсыз жайларына байланысты
мұғалімнен ... ... ... күтеді. Әр отбасында өздерінің өзекті
мәселелері бар.
Нашар бала болмайды. Бау-бақшаны да ... ... ... ... жемісіне кенелесің. Баланың теріс ... ... ... ... ... яғни ... мен мектептің міндеті. Жоғарыда аталып
өткендей ... ... ... ата-аналар жиналысында баяндама,
кеңестермен қоса әр оқушыдан психологиялық ... ... әр ... ... достары, әке-шешесі не істейді? Нені ұнатады? Ренжіген
уақытта ... ... ... сабақты жақсы алынып, ата-аналар
жиналысында айтылып талқыланады, кеңестер беріледі. ... ... ... ... Бала тәрбиесі өте күрделі құбылыс. Оның
күрделілігі бесіктен бастау алып, үнемі уақытпен бала көңіл-күйімен, жеке
қабілетімен, ... ... ... ... ... ... баланын балалық дәуренінен бастап азамат болғанға дейін ... ... ... ... ... ... Отбасы.
2. Бүлдіршінбақ (балабақша).
3. Қоршаган орта (көрші, жолдастар).
4. ... ... ... ... ... және ... түрін қарастырып отырмыз.
Отбасылық тәрбиені зерттеген ... ... ... ... бөлеміз:
1. Акыл айту (мадақтау, тыйым, ... ... жөн ... ... ... ... көрсету).
3. Жаман тәрбие.
Ата-ана алдымен акыл айту әдісіне бой алдырады. ... ... ... ... ... ... бала әлдеқашан жауыр болған. Есейе
келе ... ... ... Тәрбие жас мөлшеріне қарай дер шағында, жүйелі
түрде берілсе абзал. Бала машина емес ... ... ... ... жолға
көңілдегідей түсе қоймайды.
Болашаққа қадам жасаған баланын өз ... ... ашуы ... үш шарт ... ... ... мүмкіндігінің бар екені;
- осы мүмкіндіктері мен белсеңділігін дамытуға құлшыныс білдіру;
- ... ... ... ... ... үшін кайсар мінезді және
барынша жетілген ерік-санасы болуы керек.
Осы ... ... ... ... ... ата-аналармен
ынтымақтасу педагогикасын жүзеге асыру - балаға үйде де, ... де ... қою ... сөз емес. Ол ата-аналарды педагогиканың, психологияның,
дербес методиканың ... ... өз ... ... ... атап ... бала тәрбиесінде ата-аналардың жіберетін
қателіктерін шартты түрде екі ... ... ... ... өмір ... ... байланысты ата-аналар
өздерінің әр қилы іс-әрекеттері арқылы балаға өнеге ... ... ... ... ісі мен ... сәйкес ата-аналардың нақтылы
шаралар қолдана алмауы.
Ата-аналар тарапынан көбіне жіберілетін қателіктер мыналар: - ... ... ... ... ... оған ... көңіл аударылмауы;
- үйдегі барлық ересек жанұя мүшелері назары ... ... ... ... өздерінің балалық шағында бастарынан ауыр тұрмыс халін
кешірген, сондықтан да олар ... ... ... етуі тиіс деп
санайды;
- балаға ата-аналар тарапынан тиісті талап тілектер ... ... ... ... аяп, оның ... ... алмауы үшін
оған қажет талаптар қойып отыруды орынды деп санамайды;
- ата-аналар ... ... ... ... ... ... ... баланы тәрбиелеуді екінші
кезектегі іс деп санаған;
- жанұядағы тәрбиенің мақсаты, ... ... ... бала жанұядағы жаксы материалдық жағдайға даңдайсыған;
- бала ... ... ... тыс ... өз ... ... ... аса қатаң, орынсыз жазалау;
- шектен тыс қатандық (ата-ананың дөрекі билігі, ұрып-соғып жазалауды
қолдануы, ... ... ... балаларды сүйкімді және «жағымсыз» деп ... ... осы ... ... балаға қалай әсер ететініне, яғни тек
екеуіне ғана талдау ... ... ... жанұя тәрбиесіндегі елеулі
кемшілік - ата-аналардың тәрбие істерінің мақсат мүддесін, оның түрлері мен
әдіс-тәсілдерін жете түсінбеуі балаға ... ... ... ... орай,
жанұядағы мұндай қателіктердің орын алуы баланың ... ... ... ... ... да сапаларына, соның ішінде оқушылардың коғамдың
белсенділігіне карсы ықпал ... ... өз ... отбасы тәрбиесін зерттеуде жаңа
сипатқа ие болуда ... ... ... ... үлгісін ұсынар едім.
Осы үлгіні іс жүзінде асыруда мен төмендегідей мақсат ... ... ... ... жетістігін менгерген, ой-ерісі қең жеке ... төрт ... ... ... ... ... корытынды бөлімнен тұрады.
Кіріспе бөлімде ата-аналар мен жасөспірімдер осы ... ... ... ... ... ... ... тақырыпқа сай
тезистер оқылады. Екінші ... ... ... ... ... ... жоюға болатыны талданады, бейнетаспадан фильмдер
көрсетіліп талқыланады, әркім өз ойларын ортаға салады.
Үшінші бөлімде ... ... ... ... онда ... ... - ата-ана» деп аталатын дөңгелек үстел өткізіледі. Бұнда бір
апта бұрын ата-аналарға жолданған сауалнамаларға ... ... ... ... мынандай:
1. Отбасындағы бос уақытты калай пайдаланасыздар?
2. Жақсы оқу үшін ... ... ... Бала ... үшін ... ... күшті ме,
әлде мектептің жауапкершілігі күшті ме?
5. Баланың ... адам ... ... не ... ... өзімшілдік мінездің қалыптасуы неліктен?
7. «Қиын бала» деген ұғымға қалай қарайсыз?
8. Баланың емір жолындағы ананың және ... ... ... сіздің кателіктерініз?
Үлгіні жүзеге асыру барысының қорытынды бөлімінде ата-аналар мен
жасөспірімдер нені біліп, нені ... ... ... ... ... ... есеп ... тәрбиесіне отбасының жағымсыз әсер ету жақтарын сөз еткенде, оны
үш топқа беліп қарастыруға болады.
1. Бірінші топ - баланы ... ... ... және дәл солай
тәрбиелейді. Олар көп ... ... ... ... ... жзне ... тек өз балаларына ғана ... ... ... қоғамдық жұмыстарға қолғабыс етіп, басқа ата-
аналарға үлгі ... топ - өз ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу керек ... ... ... басым көпшілігі. Олар ... ... әсер етуі ... топ - ... ... ... ... білгісі де
келмейді, педагогтерге қарсы тұратын ... ... топ. ... көп болмағанымен, "қиын" балаларды беретін отбасылар.
Енді осы факторларды тарата айталық. Халық даналыгы "Үяда не ... соны ... «Әке ... оқ ... шеше ... тон ... «Не
ексең соны орасың» десе, үлы Абай «Тегінде адам ... адам ... ... ар, мінез деген нәрселермен озады. Одан ... ... ... ... бәрі – ... деп ... Ал атакты физиолог ... ... ... ата-анасының жағымды іс-әрекетінен үлгі алу
барысында ... деп ... д ай ... ... ... өмірдегі әр түрлі жағдайларда өзін қалай
ұстауды, ... ... ... ... ... ... және ... қандай қарым-қатынаста болу сиякты ... жөне оны ... ... ... сыйлау қамқоршы болу,
бірлесіп еңбек ету секілді игі дәстүрлер ... ... ол ... ... тұратын тәрбиесіз адам шығуы теориялық жағынан алғанда мүмкін
емес. Бұл әңгімеміз, әрине, бірінші топтағы ата-аналарға қатысты.
Балалар ... ... мен ... ... ... ... ... (А.С.Макаренко) жоғалта бастайды. Сондықтан
олар отбасында өздеріне алмаған жылылық пен қайырымдылықты сырттан, ... ... көп ... ... ... жат элементтср өз
"қамқорлығына11 алады. Олар ... ... ... жезөкшелер, т.б.
әлеуметтік топтар болуы мүмкін
Отбасы төрбиесінде ең ... ... бірі - ... ... ... ... кездегі аса бай
отбасылардың пайда ... ... бала ... ... ... ... сөз ... Міне, осындай отбасылардың кейбір ата-аналары
баланың кез келген ... сол ... ... ... ... ... ... келмей сатып әнеру, үй тірлігіне ... ... тек қана ... ... ... есебінен жақсы өмір
сүргісі келетін арам тамақ болып қалыптасуына ... ... ... ... ... қарама-қарсы әрекет істейтін ата-аналардың да ... тура ... ... ... ... өз балаларын аса қаталдықпен тәрбиелеймін деп әр
түрлі қысым мен ... ... сәл ... бола ... ... ... ... әрекеттер жасау арқылы балаларын өздеріне қарсы қояды.
Мұндай жағдайда, әрине, ... ... ... ... баласына
айтқан "ақылы" кері Әсер етеді. Осындай отбасында "тәрбие" алған ... ... да ... ... жататын ата-аналар өз балаларының не істеп, немен
айналысып жүргендерімен ісі жоқ, оны ... ... ден ... балалары қараусыз қалғандай әсер береді. Бұл ісі ... эрі ... ... ... балалардың басым көпшілігі беретін отбасылар.
Халық даналығында: "Балаңды 5-ке дейін патшадай тәрбиеле, 15-ке дейін
еңбекке ... ... ... ... ... ... үста" деген керемет
үлағатты нақыл бар. Соны әрдайым басшылыққа алыңыз.
Бала бойындағы жағымсыз мінез-құлықтар үңемі ... ... ... ... ... баланың жақсы, жағымды істері ылғи
марапатталса;
қоршаған ортадағы теріс әрекеттерден үнемі сақтандырып отырса, ... ... ... ... ... ... жан ... беріп, шеберлік
керсете білсе, онда балаларымыз өзімшіл болмай, киыңцыктан ... ... ... ... ... ... ... кодексінде:
- Ата-ана ерекше жағдайда ғана емес, ... ... ... ... үшін ... өзіміз тәрбиелі болуымыз керек. Тәрбие
беру - ақыл айту ... ... ... ... ... жылы созбен жеткізіп отырыңыз;
айтуға құқыңыз бар.
Қателігін түсіне білетін,
Дұрыс ... ... ... ... кішіні сүйетін,
Білімді жинап, дүниені шолатын балаларыңыз үлкен азамат болып өссін!
Сөз соңын үлы үстаз Макаренконың:
"Баламен шындап сейлесу үшін орын мен ... ... ... ... ... сез бала ... керекті із қалдырмайды"
деген парасатты ойымен түйіндегенді жөн кордік.
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды ... ... ... мен дау-дамай жөнінде конфликтология деген ғылым саласы
бар.Жасөспірімдердің өзін ... ... ... үшін ... ... ... ... қарым-қатынас пен өзара қарама-
қайшылықтың бір мезетте тууынан ... ... ... (конфликт),
кейде дау-дамай деп жатамыз. Оның туу себептеріне орай, әртүрлі баға ... ... ... ... байланысты, яғни көлеміне байланысты:
1.Ішкі жеке даралық.
2.Жеке тұлғалық.
3. Жеке адамдар арасындағы және топ арасындағы.
Шешу тәсілдеріне байланысты:
1.Күштеу
2.Күшсіз.
Пайда болу табиғатына ... ету ... ... .Вертикальды
2.Горизонтальды.
Мәнердің сатысына байланысты:
1.Ашық
2.Жабык.
Өзара қатынас кезінде конфликт
«Ер шекіспей, бекіспейді» дегендей, дұрыс шешіліп ... ... да ... ... ... да отбасында, мектепте, аулада
балалар арасында ... ... мен ... ... тұрда
көмек беріліп, теріс бағыт алып кетуінен сақтандырған жөн.
«Басқа пәле — тілден».Тіл аркылы ... ... ... ғана ... ... ... ұлы сыйлық. Бірақ осы байлықты
жақсылыққа ғана емес, жамандыққа да қолданатынымыз ... ... ... ... ... ... Қызбалыққа салынып. былапыт сөз сөйлеп,
артынан ұятқа қалып жататын ... ... сөз үшін ... ... ... әрине, біледі. Әйтсе де осы жаман әдеттен ... ... ... ... жас ... ... баулып, теріс ыкпал етіп барады.
Балалар арасындағы аулада ойын барысында, мектепте сабақ ... ... ... ... ... жаман сөзбен
бірін-бірі сыбап, былапыт сөздермен балағаттасуға дейін ... ... ... ... ... ... ... баламасы
«боқтық» деген сөз) қай халықтың этномәдениетінде де бар екен.
Чукмалар мен эскимостарда ұрысканда айтылатын «Сен — олақсың» ... ең ... ... ... сөз болып саналады.
Қытайлықтар әбден ашуланып, арына тигісі келсе: «Жасыл тасбақа» немесе
«Қоян» дейді.
Кей халықтын мәдениетінде сиыр киелі жануар ... ... ... Орыстар жақтырмаған әйелді «сиыр» деп қорлайды. Ал,
мұсылман ... үшін ... ... өте ауыр сөз. Оның ... ... үй жануары деп қарағандықтан, қыз балаларына «Борома» деген
(казақтың ... ... ... ... сиякты) ат қояды екен. Бұл өз
тілдерінде шошқа деген сөз.
Қай тілде айтылса да балағат ... ... ... атқарғанымен,
еріксіз жаман әрекетке итермелейді. Мұндай сөздер қорланған адамның теріс
сезімін қоздырады, намысын таптап, ... ... ... сөз ... ... ... екі ... дау-дамай туып, дөрекі сөздер айтылады.
Кейде өздерін ұстай алмай оғаш қылықтар жасалып, жаға ... бас ... өте ... ... ... ... қарап отырып, бұлардың
әдеп пен ... ... ... ... көреміз. “Жаманның сөзі — ашы
дүр, -деген Базар жыраудың сөзі ... ... ... ... ... ... ... сөз орындалып жатады. Әрине, жақсы сөз
де солай. Ғалымдар оны ... ... ... ... ... ... Шариғатта осындай жағдайларға байланысты «Күнәһар болғың келмесе,
екі жағыңның ... не ... ... де ... ... сөз айт» ... ... зерттеуінше, былапыт жаман сездер хромосомдарды өлтіреді
екен де ... ... ... сәтсіздіқ, жаманшылық, ауру
шақыратындығы анықалған. Осыдан өміріміз тыйылудың, баланы ... ... ... ... ғибрат қыл...
- Ертеде бір кісі баласы тұрмай жүріп көрген баласын әбден есіртіп,
еркелетеді. Бала өсе келе тілі удай ащы, ... ... ... ... ... ... оның ... ешкім жақын жүрмеуге тырысады.
Әкесі әбден ойланып, мынадай айла жасайды. Баласын шақырып алып, бір
жалпақ тактай ... ... ... ... ... мына ... ... қақ дейді. Бірінші күні бала тақтайға 37 шеге кағады. «Балам, ... ... ... ... ... психологтың әрекеті, жауапкершілігі күшейе
түсері анық. ... ... ... мен ... ... ... ... беру және тәрбиелеу әдістерінін сапалы жүзеге асырылуына
көмектесетін, әр баланың танымдық ... ... ... және жеке ... қалыптасуын кәсіптік деңгейде жолға қоя алатын
маман. Осы ... ... ... ... ... ... бірі
психодиагностикалық қызмет.
Психодиагностика - психологтың жұмысын жеңілдету үшін ... ... ... ... ... екі
бөлікке бөліп қарастыруға болады.
Мектептің білім беру ... ... ... ... өткізеді, оның психологиялық мінездемесін
даярлайды, педагогикалық шаралардын, әрекеттің нәтижесін болжайды. [23]
Отбасына кәсіптік әлеуметтік-психологиялық ... ... ... - психиатрлар мен психотерапевттер. Отбасына кеңес берудің
психологиялық моделі психоанализ ... ... ... Оны ... ... байланысты бірнеше топқа бөлінеді:
1. Психодинамикалық көзқарас. Бұл топқа ... ... ... беру ... мен ... отбасына тиянақты
психологиялық көмек көрсету концепциясын жатқызуға болады.
2. Бихевиористік көзқарас. Бұл көзкарас шеңберіндегі нәтижелі кеңес
берудің анықтаушы ... ... ... ... ... ... ... қамқорлық көрсетумен шектеледі. Негізін құрушылар Д.Тиболт, Г.Кенлей
жақсы отбасы ұтылыс пен ... жаза мен ... ... ... ... ... ... ұсынған.
3. Гуманистік көзқарас. Отбасына көмек ... ... АҚШ ... Карл Роджерс ұсынған. Ол кеңес алушы
проблемаларына ... ... ... ... ... ... ... Отбасына психологиялық кеңес
берудің моделі В. Кемплердін, жасаған сынақ ... ... ... кеңес берудің мақсаты - мейлінше ... ... ... көмектесу. Психологтың ... ... ... ... туғызады. Өзінің жекелігі мен тілегін
білдіру мүмкіндігін ғана беріп қоймай, сонымен бірге басқа да ... ... ... ... ерекшеліктерін түсінуге мүмкіндік береді.
Отбасының ... осы ... және ... ... ... ... С.Минухиннің отбасына кеңес берудің құрылымдық
моделі бойынша отбасылық жүйе құру мен ... құру ... ... ретінде түсіндірілді. Отбасы құрылымын отбасындағы ... ... ... талаптар мен функциялар ... ... ... ... ... ... ... ата-аналары, балалары.
6. Кеңес беру моделінің стратегиясы. Кеңес берудін бұл моделін жасаған
Дж.. Галлей тұжырымдамасы ... ... ... жеке ... құрылымдары өзін-өзі қисынды ұстау туралы ережелерінен туындайды.
Көзқарас жүйесінің ... - бұл ... ... ... өзі ... ... (лат.Conflicts) - қақтығыс, ... ол ... ... ... компоненттің көзқарасына,
субъектілердің өзара іс-әрекетіне бағытталған қақтығысы, ... ... ... ... - ... бір ... ... қақтығысы, қарама-қайшы мақсатқа ұмтылыс және
соған жету жолдарында қолданылатын ... ... ... сана секілді ғылымда өзіндік мәнге ие.Кез-келген адам ... ... ... ... бар, ... та біздің ұғымымыз конфликт туралы бар-
лық мәселелерді түсіндіп ... ... ... ... өте кең мағынада қо-данылады
және олар бір-біріне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... әрекеттесуінің барысында және
нәтижесінде, индивидтердің қарым-қатынас жасау кезінде туындайды. Сондықтан
бұл феномен адамзат қанша өмір ... көп ... ... ... көбірек орын алады. Конфликт пен келіспеушілік тудыратын
жағдайдың мәселелері әр ... ... ... ... ... ... болып келеді. [20]
Келіспеушіліктің туу себептері. Конфликттің себептерін бес топқа ... ... ... Әрбір конфликттің негізінде ақпарат жатыр. Ол кақтығысқа
түскендердің бір жағына тиімді, екінші біреуіне тиімсіз ... ... ... ... дәл емес ... болуы мүмкін, қарым-қатынас кезінде
жалған хабар келуі мүмкін.
2.Құрылымдық фактор. Конфликт әдетте ... ... ... ... емес ... ... туындайды. Бұған мына
мәселелер кіреді: жекелік, ... ... ... әлеуметтік нормалар
мен стандартты құрылымдар кіреді.
3. Бағалаушылық фактор. Бұл біз ... ... ... ... ... ... не жекелік нанымдар жүйесі, идеялогиялық,
мәдениеттік, діндік, этикалық, ... ... ... мен
қажеттіліктер.
4. Қарым – қатынас факторы.Бұл қатынас кезінде ... ол ... ... ... ... Бұл жағдайда қатынастың
негізінен, оның мәнін, өзіне және өзгеге ... ... ... ... ... ... және ... мақсатқа және өзіндік
мақсатқа байланысты болуы.
5. Мінез-құлықтық фактор. Егер де қызығуларға қысым көрсетілсе, ... баға ... ... ... ... ... неше түрлі
шарттар әділетсіздіктер пайда болса, мінез-құлықта эгоизм, жауапкершілітің
жоқтығы, онда бұл ... ... ... ... ... ... жағдайды басқару үшін оны диагностикалау, яғни ... ... ... оның ... ... ... себебі;
- қатысушылар;
- оның орын ... ... ... ... ... ... көзі ... объекгивті және субъективті жақтары,
пікірлердің, жағдайлардың, қажеттіліктердің және қызығушылықтардың бір-
біріне қайшылас келуі;
- ... ... ... басталып,қалай дамығанын
анықтау);
- конфликтіге қатысушылардың ... ... ... ... жақтардың қарым-қатынасы мен ұстанымдары;
-конфликтіге түсуші ... ... ... ... жағдайында конфликттің субъективті және объективті
жақтарын бір-бірінен ажырату қиын, бірақ оның жолын ... ... ... ... ... ... шешу ... анықтау оңайырақ болады.
[35]
2.3 Отбасындағы ... ... ... ... ... ... отбасы мен некеге деген ықыласы бұрынғыдан да
маңызды болып отыр. Бұл ықылас отбасынын адами тіршілік әрекетінің ... ... ... орнықтылығы және онын ішкі байланыстарының
басымдылығы отбасы институтының жағдайына тәуелді болады.
Отбасы қазір кандай болса, бұрын да ... ... ... және ... ... ... ... те, объект те болып, өзінің табиғатын
үнемі өзгертіп, адамзат тарихында ... ... ... әрқашанда
алдында жүрді. Отбасы мен некенің институты осы ... ... ... жаңасын тауып, ескісін жоғалтатыны қоғам мен ... ... ... ... мемлекеттің орнықсыздық ... ... ... бір ... ... шарттар отбасына ұтымды, дұрыс көзқараста қарауды мәжбүр
етеді.Ф.Теннис есептегендей ... ... ... ... ... ... онда ... ерік, түйіктік әуестік, әдет, жад
формасында болды. Отбасы акпаратты коғамда ерікті жүріс-тұрыс формасындағы
әлеуметтіліктің коғамдық ... ... онда ... ... ... осыдан олардын арасындағы құмарлық - табиғи байланысты ... ... ... ... пайда болады. Осының негізінде отбасына қоғам
тарапынан қатынас та өзгеруі тиіс.
Қазір отбасына ... ... ... ... ... ... ... санының көбеюі және осыған байланысты баланың панасыз ... қалу ... ... ... ... ... ... қаупі
барынша төнуде. Некеге түру мерзімі 28-30 жаска дейін созылды. 18 жасқа
дейінгі балалардың тек ... бір ... ғана сау деп ... ... көбі ... ... дарашылдық пиғылдың етек алуы,
балалардың бетімен кетуі және т.б. байқалған дағдарыстан шығудың ... ... ... жоқ. Одан ... ... және мүше ... бар балалар саны өсті. Елде нашақорлық өсіп ... ... ... ... СПИД ... қатты кауіп-қатер төндіріп түр.
Бұл жағдайдың негізгі себебі-елдегі ... ... ... тек ... ... әсерін тигізбейді, отбасы да қоғамға
өз тарапынан ықпалын тигізеді. Сондықтан ... ... ... отбасы
некелік өмірге дайындаудағы басты психологиялық ... ... ... отбасы туралы толық білім және отбасындағы
үлгілі іс-әрекетерге тәрбиелеу ... ... ... - ... ... ... - ... отбасы – некелік білімдерін жетілдіріп,
олардың отбасы - ... өмір ... ... ... ... ... дағдыларын қалыптастыру. Жоғары сынып оқушыларын
отбасы - некелік ... ... ... шарт ... ... ... ... даярлау дағдыландыру болып табылады.
Осындай сипатта, жасөспірімдік шақта ата-анамен интеллектуалды қарым-
қатынаста ... ... ... Соның арқасында оларда қайшыласу пайда
болады. Бірақ бұл тілектер заңдылық сенімді қанағаттандырылмай ... ... ... ... ... үшін ... жоқ, немесе мұны ... ... ... ... бос ... ... деп түсінеді. Бұл және басқасы,
және үшіншісі - үлкен педагогикалық қателік. Бала өсе келе ... ... ... және ... ұлгайған сәтте атамекенге бармай, ең жақын
деген адамдар тіптен түсініксіз,бір-біріне алыс ... ... ... ата - ... кімді кінәлайды?
Отбасы-некелік өмір - философиялық, әлеуметтік, педагогикалық,
психологиялық, ... ... ... мәселелерлі қамтитын
құбылыс. Сондықтан мәселенің ішкі және сырткы қайшылықтарын педагогикалық
проблемамен байланыстырып ... ... үшін ... не ... ... ол соншалықты қажет? Отбасы адамға
өз болмысының жекеленушілік сезімін жеңуге және елеммен ... ... ... ... ... ... қол ... адамда
қанағаттандырушылық сезім тудырады, оны бақытты етеді. Э.Фромм жазғандай,
адамды жалғыздық азабынан құтқарады, ... ... өзін ... ... әлеммен бірлік сезіміне жетуге мүмкіндік береді.
Бізге отбасы ... ... ... ... ... ... адам табиғатының дуализміне негізделген: қатынасқа ұмтылу,
әлеуметке көңіл бөлу, өзімен-өзі болу, ... ... деп ... бір ... жеке адам ... ... алдында жауапты болса,
екінші жағынан, ол жеке дара, өзін-өзі іске асыруға ... ... ... қалу ... ... ... отбасы осы қажеттіліктерді
қанағаттандыра алатын орта болып табылады.
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттер мен ... ... ... ... ... ... мынадай
бағыттар бойынша айкындалады: 1) білім; 2) ... 3) ... ... іс-
әрекет үлгілері.
Жоғары сынып оқушыларының отбасы-некелік өмірге дайындығы дегенміз -
отбасы туралы ... ... ... ... ... ... және отбасындағы үлгілі әрекеттерінің қалыптасуы ... ... ... ... ... өмірге деген көзқарасы,
білімі және іс-әрекеті қоршаған ортада: отбасында, мектепте, көшеде ... ... ... көрініп, біліне бастайды.жоғары сынып
оқушыларының бойындағы енді біліне бастаған ... ... ... одан әрі ... ұштай түсуі үшін оның жеке тұлғалық
бітім-болмысын ... ... ... жаңа сапаларын
жетілдіру ... ... ... ... ... - ... ... моделі.(Қосымша Ә)
Мектептерде отбасы туралы білімнің аз болатындығы бірімізге мәлім. 80-
жылдары енгізілген жыныстық тәрбие және ... ... ... ... ... болмады, ал « Әдеп және ... ... пәні 90- ... ... ... ... қалды. Қазіргі
таңдағы мектептерде жүргізіліп жатұан «Әдеп жіне жантану» ... ... өте аз ... сәтсіздіктердің себебі көп. Олардың бірі осы
сабақтарды жүргізетін оқытушылардың даярлық ... ... ... өз ... ... өміріне даярлаудың негізін жітілдіру
жолдары:
-оқу бағдарламасына отбасы ... ... ... ... бағытталған пәнді енгізуде.
-отбасы өміріне даярлау ... ... ... ... ... ... ... беру жұмыстарын және де тренингтер
ұйымдастыру.
Отбасылық өмірге даярлаудың ең нәтижелі шарттарының ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттерін
білімен бірге, қазіргі құндылықтардың тез ... ... ... ... мектептердегі болашақ отбасы иесін даярлаудың жолдары мен
әдістерін білу."Отбасы-некелік өмірге дайындық" курсының тақырыптық ... ... және он ... ... ... ... ... қарастырылған
тақырып мазмұны оқушылардың отбасы мен неке ... ... ... білімдерін шындауға, үлгілі іс-әрекет дағдыларын бойына
сіңіруге бағьпталғаны 1-кестедегі үлгі бойынша берілді.
Эксперименттік-тәжірибе кезінде отбасы-некелік ... ... ... ... ... мен ... ... қолданылды: талдау, жинақтау,
қорытындылау, ... және ... ... ... ... т.б. және халықтық педагогика әдістері: мақал-мәтелдер, салт-
дәстүрлер, нақыл сөздер, ... ... ... ... ырым ету,
тілектестік білдіру, бата беру, колдау, ақыл-кеңес және т.б. Сонымен қатар,
сабақтарда ... ... ... және ... ... ... анкеталық сұрактар пайдаланылды
Анкеталық сұрақтар:
1.Отбасы некелік өмір туралы не ... ... ... кім ... ... ... ... мағынасын түсінесіңбе?
4.Отбасыда конфликтілі жағдай болмауы үшін не істеген болар едің?
5.Отбасын құруға өзіңді даярмын есептейсің ба?
6.Отбасыдағы қарым-қатынасқа экономикалық жағдай әсер ете ... ... үш ... ... ... ... ... нәтижесі жоғары сынып оқушыларыпқньң отбасы-
некелік өмір туралы білімдерінің, ... және ... ... ... ... ... қазіргі заман талабынан шығатындай
отбасылық өмір туралы түсініктерінің аз екендігімен, білімдерінің жоқтығын
дәлелдейді. Осы мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... сабағының бағдарламасын
практикаға кезеңдеп недіруді көздедік.
Қалыптастыру эксперименті үш ... ... ... ... ... ... ... бірінші бөлім бойынша сабақ
жүргіздік. ... ... ... екінші бөліміндегі тақырыптар
бойынша білім меңгертілді.Үшінші кезеңде ... ... ... ... ... ... бақылау кезеңінде анкеталық
сұрақтарды қайталап жүргізу аркылы жоғары сынып оқушыларының отбасы-некелік
өмір ... ... ... ... ... және үлгілі іс-
әрекеттерін) анықтадық.
Тәжірибелер ... ... ... ... бойындағы отбасы-некелік
өмірге дайындығының қалыптасуы мен салыстырмалы корытынды нәтижелерінің
сапасы - төменгі, орта, ... ... ... ... деңгей: жоғары сынып оқушыларының отбасы мен неке ... ... ... білімдерінің аздығымен; отбасы-некелік өмір туралы
көзқарастары ... ... ... ... мәнін
анықтауда ықыластарының төмеңдігімен; ... ... ... іс-
әрекет үлгілері жеткіліксіздігімен ерекшеленді.
Орта деңгей: ... ... ... ... мен неке ... мен ... ... отбасы-некелік өмір туралы көзқарастары
мен отбасы-некелік өмірдің маңызын ... ... ... ... толық еместігімен; отбасы-некелік өмірге ... ... ... ... ... ... деңгей: отбасы-некелік өмір туралы түсінігі мен білімдері
жеткілікті ... ... өмір ... ... ... ... ... дұрыс түсініп, жеке
көзкарастарын сараптай ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге дайындау мәселесі
бойынша ғылыми-теориялық зерттеу мен тәжірибелік-эксперименттік ... ... ... ... ... туғызды:
І.Философиялық, тарихи-әлеуметтік, психологиялық, ... ... ... ... ... ... ... көкейкесті мәселені шешуде маңызды екендігін көрсетті.
"Отбасы-некелік өмірге дайындау ұғымы отбасы мен неке, онын ... ... неке құру ... ... түрлерінің жіктелуі, кызметі, некенің
түрлері, неке және махаббат, неке және құқық, ... ... ... ... ... ... оқушыларының психологиялық-педагогикалық
ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне ... ... ... ... ... үш ... анықтады - отбасы-некелік өмір туралы
білімдерін, көзқарастарын, іс-әрекет үлгілерін калыптастыруға болатындығы
айкындалды. ... ... ... ... ... ... туралы білімдерін, көзқарастарын, іс-әрекет үлгілерін әдепті
көрсеткіштерден жоғары сапалық көрсеткіштерге ... деп ... ... ... дамуы жөніндегі ғылыми тұжырымдар мен мектептегі оқу-
тәрбие жұмыстары ... ... ... өмірге даярлауда
педагогика, психология ғылымдарының теориялық ... ... ... ... ... ... ата-ана,
ұстаз, әлеуметгік қауым болып табылатын факторлармен мектепте жүргізілетін
факультатив сабағындағы ... ... ... ... әдістермен айқындалады. Теориялық және практикалық сабақтар,
сыныптан тыс іс-шаралар, тәлім-тәрбиелік кештер,әдеби-музыкалық ... ... ... ... қауым өкілдерімен кездесулер негізінде
дайындық нәтижелі болатындығы көрінді.
4.Жоғары сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге ... ... орта ... жас ... ... ... мазмұны отбасы мен неке дамуының ... ... ... ... ... ... ... бойынша теориялық және практикалық мәселелерге
жүйелеудің ұтымдылығы анықталды.
5.Жоғары сынып оқушыларын отбасы-некелік өмірге ... ... оны ... асырудың әдіс-тәсілдері, жүйелі мақсатқа бағытталған іс-
әрекеттерінен көрінеді. Жоғары сынып оқушыларын оку-тәрбие ... ... ... ... көзқарастарын және іс-әрекет
үлгілерін қалыптастыруды қамтамасыздандырудың ... жолы ... ... курсының бағдарламасын пайдалану екендігі дәлелденді.
6.Жоғары сыньш ... ... ... даярлаудың
шарттары болып: 1) жоғары сынып оқушыларына факультативті сабақ курсында
отбасы мен неке ... ... ... ... ... ... ... дайындық бағыттары
туралы білімдерді меңгерту; 2) мектепте, ... ... ... ... отбасын мемлекеттің бір бөлігі ретінде қарау, отбасын білім
мен тәрбие ... ... ... ... жеке тұлғаны жан-жақты
тәрбиелейтін жүйе ретінде қарау көзкарастарын қалыптастыруға ... ... ... 3) мектепте, отбасында,сынып
жетекшісінің ... ... ... мен некенің
тәрбнелік,реттеушілік, баскару, ... ... ... әдебі жеке
адамгершілік ізгі қасиеттерді үлгі түту дағдыларын меңгерту ... ... ... ... ... ... нэтижесі жеке
тұлғаны жан-жақты дамыған азамат, маман-кәсіпкер, отағасы
немесе отанасы болуға дайындау болып табылатынлығы бастапқы үлгілі ... ... ... ... ... талдау және тәжірибелік-
эксперимент нәтижесі отбасы-некелік өмірге дайындық көрсеткіштері
мен белгілері болып жоғары сынып оқушыларының отбасы-некелік ... ... ... ... және ... бір отбасылық
мәселеге өзіндік талдау жасау деңгейлері арқылы ... ... ... ... ... ... ... жасауға болады:
а)отбасы-некелік өмірге дайындықты жоғары сынып оқушыларының
адамгершілік, моральдық, этикалық, экономикалық, рухани тәрбие ... ... ... ...... ... ... ұсынылған үлгідей бағдарлама
негізінде жүзеге асырған дұрыс;
б) ... және ... оқу ... ... ... институттарында "Отбасы-некелік өмірге дайындық" курсын
ұйымдастырған жөн;
в)сыныптан тыс тәрбне ... ... ... отырған
"Отбасы-некелік өмірге дайындық" курсының тақырыптық жоспарын
негізге алған орынды;
г)қазіргі орта мектептерде ... және ... ... ... ма-
териалдар ретінде жүргізілетін жаңа үлгідегі факультативтік дәріс түрлерін
мектеп бағдарламасына енгізу ... ... ... ... ... ... пен қажеттілігіне
сай жаңа ... ... ... қажетгігіие ... ... ... ... ... ... үнемі әлеуметтік зерттеу жүргізуімен жетілдіріп
отыруды қажететеді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. ... Т. ... ... ... ... ... Ж. Жанұядағы тәрбиенің ерекшеліктері.//Бастауыш мектеп.-
2005.-№4 44-466
3. Ақылбекқызы Г. ... ... ... психологияның
маңызы.//Болашақ.2004-№ 13 шілде
4. Алмабаева Ж.Отбасындағы бала тәрбиесі.//Бала тәрбиесі.-2006.№4.
5.Алтынбай Ш. ... ... ... ... наурыз.
6. Атемова,Қ.Қазақ отбасындағы тәрбие үрдісі/Атемова,Қ.//Қазақстан
мектебі.2000№ 1.48-526.
7. ... Г. ... ... ... ... ... М. ... жетекшісі және ата-ана/Ахметқалиева М//Сыныг
-етекшісі.-2004-№4-18-216.
9.Аңламасова Г.Жас ұрпақты рухани кұндылықтар нег ... ... ... ... ... тағлымы.-2004-№
1 -196-1986.
1О.АндрееваГ.М. Гульга А.В. Семья. МГУ .1990ж
11.Анцупов А.Я. Шипилова А.И. ... ... Г.М. ... ... МГУ ... ... Б. ... терминдердің орысша - ... ... ... ... ... тыс ... Э. ... ... ... ... 126.
16..Байжанова Ж. Семья бақыты. ... Ж. Ана ... ... А.А. ... В.В. ... в психологической консультации.
19.М-1989ж8. Богданов Г.Т. Богданович Л.А. Почева А.М. Супружеская
жизнь:Гармония и конфликты. М-1990ж
20.Бабасов Е.М. ... . ... ... М.С. Конфликтология. М-200ІЖ
22.Герасимович Г.И. Советы врача молодеженам. Ал-1992ж
23. Громова О.Н. Конфликтология. М-2000ж
24.Ғабдуалиева О. Отбасындағы ... ... В.В. и др. ... в теорию конфликта. М-1988ж
26.Ерғуатова,Р.Мектеп психологиясының отбасындағы тәрбиені талдай
білу жолдары/Ерғуатова,Р//Бала тәрбиесі.-2005.-№2.-12-166.
27.Елеусізова С. Қарым-қатынас психологиясы. Ал-1995ж
28.Жанказакова,Қ. ... ... ... ... ... 1 ... Г. Бала ... ... ... ... Н. ... ... ... С.Н. Почему детям бывает трудно ... ... Л. ... ... ... ... ... А.П. Экономические и психологические прблемы семьи М-
1989.
34.Книга для родителей Минск-1992ж
35.Ковалев С.В.Психологпя семейных отношений М-1987ж
36.Ковалев С.В.Психология ... ... ... ... ... мектебі.-2005.-№4.-51-526.
38.Қалкеева,Н. Ұрпақ тәрбиесі ортақ/ Қалкеева,Н//Тәрбие кұралы.-
2006.-№2.-76-77б.
39.Қоянбаев Ж. ... және ... мен ... ... Ал-
1990ж
40.Қуанышбекқызы Ж. Үйлену де оңай емес. АЛ-1999ж
41.Құнанбаева АЖ. Дәстүрлі қазақ ... ... ... ... Құнанбаева АЖ.педагогика.-2006.-№3.-16-21б
42.Құсайын Т. От6асы мемлекеттің негізі. Ал-2006 ж
43.Құрманбаева,Г.Н.Көңілді, ... ... ... ... дене ... ... Лиханов А.А. Драматическая педагогика. М-1990ж.
45.Литвак М.Е. Психология . Ростов н/Дону.2002ж
46.Лотникс И.Э. Психология в семье. М-199ІЖ
47.Машенбаев Т. Ауыл ... ... ... ... ... ... 10-8-106.
48.Мұқашева,Ғ.Тәрбиенің бастауы ... ... ... ... В.П. ... ... семье. М-1987ж
50.Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030. Ал-1998ж
51.Нұғысқанова,Ш. Отбасындағы бала тәрбиесі/ Нұғысқанова,Ш.//Сынып
жетекшісі.-2005-№6.326.
52.0разбекұлы, Қ. Отбасы тәрбиесі қанша кезеңге ... К. Иман және ... ... Қ.А. Отбасы психологиясы. Ал-1997ж
55.Өгешқызы Г. Отбасы-шағын мемлекет. Ал-2006ж
56.Өмірбаева,К. Халық педагогикасындағы отбасы тәрбиесі/Өмірбаева
К.//Республикаұстаздары.-2006.-№3.-15 ақпан.-З-66.
57.Плотников Г.Е. ... для ... ... Психология управления (курс лекций) М-2000
59.Плотникс И.Э. Психолгия в семье. М-199ІЖ
60.Панкова Л.М. Упорога семейный жизни. М-199ІЖ
61.Ратникова В.П. Конфликтология.М-200ІЖ
62.Рояк А.А. ... ... и ... ... личности ребенка. М-1999ж
63.Розин В.М. Судьба молодой семьи. М-1990ж
64.Сәрсенбай ... қыз ... ... Сәрсенбай О//Егемен
Қазақстан.-2003-6мамыр.
65.Сысенко В.А.Супружеская конфликт. М-1989ж
66.Смақова А. Отбасы,әйел және нарық. Астана-2002ж
67.Сатир В.Как строить себя и свою семью. М-2000ж
68.Хоментаускас Т.Т. ... ... ... ... Б.Г. ... и ... семейных конфликтов.
Киев-1991ж
70.Штолд X. Каким должен быть твой ребенок. М-1987ж
71. Эйдемиллер Э.Г., ... И.В., ... И.М. ... ... ... психотерапия. С-Пет/г-2006ж
Қосымша
|Критерийлері ... ... ... | ... ... | ... ... |
| ... ... ... |
| ... адам өмірі |-отбасының адам өмірі |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... мүшелерінің |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... қажеттігін түсіну; |ниеті; |
| ... ұл және ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... болу ... |
| ... ... | ... |-отбасы мен ... ... мен ... |
| ... ... ... |даму тарихын ... |
| | ... |
| ... ... ... неке ... |
| ... түрлерінің |еркекшеліктеріне |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ы н ы ң |
| ... ... ... ... қазіргі |
| ... мен ... ... түрлерімен |
| ... ... білу ... |
| ... т.б. ... мен ... |
| | ... мәнін ашуға|
| | ... ... | ... ... |-отбасындағы өзара |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... | |
| ... ортамен |-әлеуметтік ортамен |
| ... ... ... ... байланыс жасауға |
| ... ... |
| ... алу; ... |
| ... пен өнер ... ... |
| ... ... ... |
| ... мен ... ... мен ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |қарым-қатынас жасауға |
| |-ана мен қыз, әке ... |
| |мен ұл ... ... мен ... |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| ... |
| ... қадір түту, |-ана мен қыз, әке |
| ... ұл ... |
| |қа ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... кршперилері,
көрсеткіштері мен белгі критерилері, корсеткіштері мен белгілері.
Қосымша
Жоғары сынып ... ... ... даярлаудың қорытынды,
салыстырмалы өсу динамикасы.
Қосымша ... ... ... ... ... көрсеткіші (%)
|№ |Критерийлері ... ... ... ... |
| | ... | | | |
| | |э.т |б.т |э.т |б.т |э.т |б.т | |11. ... - ... өмір ... |Алғашқы |6 |7 |14 |12 |14 |14 | | | |Соңы |22 |8 |9 |11 |6 |13 |
|22. |Отбасы - ... өмір ... ... |Алғашқы |5 |5 |12 |13 |16
|15 | | | |Соңы |20 |7 |7 |10 |5 |12 | |33. ... - ... ... іс ... үлгілері |Алғашқы |5 |6 |13 |13 |15 |15 | | | ... |21 |8 ... |4 |13 | | ... ... |16 |18 |39 |38 |45 |44 | | | ... |61
|23 |24 |34 |15 |38 | |
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................. ... 1. ... және ... ... ... ... негізі.
1.1. Отбасы және отбасындағы ... ... ... ... қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктері ..14
1.3.Отбасындағы конфликтілі жағдай және оның шығу жолдары ....... 28
Бөлім 2.Отбасындағы конфликтілі жағдайды іс-жүзінде шешудің жолдары.
2.1 Отбасындағы ... ... ... ... .......... 48
2.2. Отбасындағы конфликтілі жағдайды психологиялық тұрғыда ... ... ... конфликтілі жағдайды шешудің ... ... ... ... 67
Қосымшалар.............................................................
.............................. 71

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гуманистік отбасы9 бет
психологияның даму тарихы7 бет
Модель ( үлгі ) жасау үшін қажетті материалдар9 бет
Төтенше жағдайдың психологиялық аспектілері5 бет
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
Tаудағы күтпеген жағдайдың сипаты және оқу әдістемесі.15 бет
XX ғасырдың бiрiншi жартысындағы Қазақстанда психологиялық ой- пiкiрл33 бет
XX ғасырдың бiрiншi жартысындағы Қазақстанда психологиялық ой- пiкiрлердiң дамуы52 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь