Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде [ 77 бет ]

Кіріспе

I-тарау Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
1.1. Түрік-қазақ саяси байланыстары: тарихы және қазіргі кездегі дамуы
1.2 Түрік капиталы—Қазақстан Республикасының экономикасында.

II- тарау Қазіргі кезеңдегі Түркия мен Қазақстан арасындағы мәдениет, ғылым және білім саласындағы байланыстар
2.1. Білім және ғылым саласындағы байланыстардың қалыптасуы және даму болашағы.
2.2. Мәдени байланыстардың бүгінгі қазақ-түрік қатынастарындағы алып отырған орны

ҚОРЫТЫНДЫ

Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. ХХ ғасырды 90–шы жылдарының басы адамзаттың даму тарихында үлкен бір өзгеріспен басталды. Бүкіл Евразия материгіндегі ең қуатты деген, саяси аренада социализм мен коммунизм идеясын басшылыққа алған біртұтас республикалар жүйесі ыдырап, халықаралық аренада жас тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуының өзі халықаралық қатынастардың даму тарихында жаңа бір кезең туғанын көрсетті.
Бүкіл экономикасы, саяси және әлеуметтік дамуы бір орталыққа бағындырылған бұрынғы Кеңестер Одағы мемлекеттерінің ендігі жерде нақты даму бағытын белгілеп, қалыптасқан жаңа жүйеде өзіндік орнын табуы негізгі өзекті мәселеге айналды. Осы ретте тәуелсіздігін алған Қазақстан Республикасының алдында өзінің бар мүмкіндіктерін пайдалана отырып, сыртқы саясатта дұрыс бағыт белгілеп, бүкіл әлемдік даму үрдісіне тез арада қосылу міндеті тұрды. Ал бұл мәселе шетел мемлекеттерінің қолдауысыз, халықаралық ұйымдардың көмегінсіз жүзеге асуы мүмкін емес жағдай.
Қазақстан Республикасы тәуелсіз мемлекет болып жариялағаннан бергі он жылдан астам уақыт ішінде оның әлемдік қауымдастыққа енуі іс жүзінде аякталып, халықаралық геосаяси қатынастардағы орны мен ролі айқындалды.
Бүгінде Қазақстан Еуразия кеңістігіндегі өзінің тарихи дәнекерлік қызметін қайта жалғастырып, халықаралық аренада беделді де дәйекті бейбітшілік саясатын жүргізуде.
Қазақстанның отарлық дәуірде, одан соң Кеңес мемлекеті құрамындағы кезеңде белгілі себептермен үзіліп қалған дәстүрлі туысқандық байланыстарының қайта жанданып, тұрақты сипат алуы бүгінгі тәуелсіз мемлекеттің дамуы үшін аса зәру мәселе.Түркия мемлекеті, шет елдердің ішінде, 1991 жылы желтоқсанда Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін мойындап, дипломатиялық қарым- қатынас орнату ниетін білдірген ең тұңғыш мемлекет болды.
Сол күннен бастап екі ел арасындағы байланыстар анағұрлым белсенді сипат алып, ынтымақтастығы нығая түсті.
Қазақстан Республикасы елдегі қайта құру ісін жүзеге асыруда Батыс Европа елдеріне қарағанда, Азия елдерінің даму үрдісінің жақындығын ескереді.
Бұл ретте түбі бір, діні бір, дәстүрі бір Түркия Республикасымен жақындасуы ғасырлар бойы түркі халықтарының аңсаған армандарының жүзеге асқандығын көруге болады. Дегенменде байырғы заманнан бері туыстас, тамырлас болған екі елдің кеңестік дәуірде үзілген байланыстарының қайта жандануы Ресей саясатында, бұрынғы коммунистік идеология үрдісімен «пантюркизм», «панисламизм» ниетін іздеу оқтын-оқтын көрсетіліп жүр.
1992 жылы Түркия Республикасының президенті С. Демирел Қазақстан мен Орта Азия республикаларына жасаған ресми сапары кезінде бұл жөнінде өзінің көзқарасын ашық айтқан: «Біздің мақсатымыз-пантюркизм емес.Біз бұл республикаларда тұрып жатқан түрік емес халықтардың мүддесінде нұқсан келтіруді мүлде көздемейміз.Бірақ біздің тарихи тамырымыз, біздің тарихымыз, мәдениетіміз де осы жерден бастау алады» [1,58]
Түркияның экономикалық, саяси, мәдени салалардағы көмегі Қазақстан мемлекетіне белгілі бір дәрежеде қолдау берері сөзсіз. Екі елдің өзара қарым-қатынасының қалыптасу барысы, даму деңгейі Алдыңғы және Орта Азия аймағы мен халықаралық аренадағы алатын орны мен бейбіт қатынасты қамтамасыз етудегі рөлі, аймақтың интеграцияны жүзеге асырудағы белсенділігі бүгінгі күні бұл мәселелердің өзектілігін айқындайды.
Бүгінгі күні Түркия мемлекетінің саяси қолдауы мен экономикалық көмегі, мәдени саладағы нәтижелі ынтымақтастығы нарықтық экономиканы құру бағытында дамып келе жатқан еліміз үшін үлкен жағымды факторға айналып отыр.
Қазақстан мемлекетінің сыртқы саясатының әр түрлі мәселелерін зерттеу, оның халықаралық ұйымдар шеңберінде шетелдермен жан-жақты ынтымақтастығың, соның ішінде Түркия мемлекетімен қарым-қатынасының дамуының негізгі тенденцияларына талдау жасау ғылыми жағынан да саяси көзқарас тұрғысынан да өзекті болып табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының он жылдан астам уақыт ішінде Түркия Республикасымен орнатқан саяси, экономикалық және мәдени қарым-қатынастарын зерттеп, оның келешегін, проблемаларын айқындау, республиканың дамуында Түркиямен байланыстын алатын орның айқындау. Осы негізде диссертацияда мындай негізгі мәселелерді зерттеу міндеттері туындайды:
-Тәуелсіз Қазақстан Республикасы жарияланғаннан бергі кезеңнен қазіргі уақытқа дейін түрік-қазақ қарым-қатынастарының орнауы мен даму барысын зерделеу;
-қазақ-түрік байланыстарының саяси саладағы ауқымы мен екі елдің өзара дипломатиялық принцип негізінде ынтымақтастағының қалыптасуы мен нығаюын, құқықтық негіздерін саралау;
-экономикалық байланыстардағы қол жеткен жетістіктер деңгейі мен маныздылығын аңықтай отырып, түркі тәжірибесінің ел экономикасын қайта құруда табысты аяқтауға тигізер үлесін көрсету;
-Түркия мен Қазақстан Республикасы арасындағы мәдени байланыстардың әр салада, яғни мәдениет, білім, ғылым салаларындағы қазіргі ахуалын зерттеп, оның негізгі нәтижелерін саралау;
-Екі жақты байланыстардың әлі де болса шешімін табу қажет деген мәселелерді айқындау;
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Түрік-қазақ дәстүрлі тарихи тамырластығын, сол сияқты бүгінгі қатынастардың жан-жақты дамуына тікелей байланысты біраз еңбектердің бар екендігін айтуымыз керек. Түрік-қазақ қатынастарына арналған еңбектердің үлкен бір бөлігі бұл мемлекет, қоғам қайраткерлерінің, кәсіпкерлердің, саяхатшылардың қаламдарынан шыққан жол жазбалары. Олар көбіне газет, журнал беттерінде жарияланған мақалалар.Сонымен қатар бұл мәселеге арналған арнайы зерттеулер де бар. Олар монографиялар мен ғылыми мақалалар түрінде болып келеді.
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.
1. Нысаналина Н. С. Қазақ - түрік қатынастары //Cаясат – 2000 – февраль – март.
2. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында - А. Өнер, 1996 – 290б.
3. Токаев К. Под стягом независимости. Очерк о внешней политике Казахстана – A: Білім, 1999-136б.
4. Қойгелдиев М. Тұтас Түркістан идеясы: Қалыптасуы, дамуы тарихы және бүгінгі жағдай //Иассауи унив-н хабаршысы -95-№3.
5. Құдышев О. Панисламизм және пантюркизм //Ақиқат.-95-№3.
6. Касенов У. Россия Закавказье и Центральная Азия нефть, трубопроводы, геополитика //Саясат-95-№2.
7. Нұсқабаев О.Ф.Будак Қазақстан – Түркия ынтымақтастығы //Ақиқат.-2003.-№6.
8. Мендикулова Т.М.Исторические судьбы казахской диаспоры: происхождение и развитие.-А.-Ғылым.-97,-264c.
9. Budak.F. Kazakistanin dunu, bugunu ve yarini. Ankara-2000-358
10. Saray.M. Yeni Turk Cumhuriyetleri Tarihi. Ankara-1999-439
11. Бұлұтай М. Қазақстан-Түркия//Ақиқат 2001 №12.
12. Ирмуханов Б.Политика и дипломатия внутри и снаружи//Казахстанская правда-1994-13 октябрь.
13. Кушкумбаев С. Казахстан и геополитическая ситуация в регионе Каспийского моря//Саясат-1996-№1.
14. Авдашева С. Турция национальная модель либерализации экономики//Вопросы экономики 1992-№11.
15. Күлімбетов М. Қазақстан – Түркия: бауырластық бастаулары//Қазақстан коммунисі-1991-№8-33-34б.
16. T. Erdogan, M. Akguni. Turkiye ile Turk Cumhuriyetleri ve Turk topluluklari arasinda yapilan anlasmalar ve faabietler. Ankara-1993-350
17. Фадлы Әли. Түркі тарихы тағлымы //Халық кеңесі-1994-2том.
18. І. Сманов, Ш.Орынбек. Түркі дүниетанымы мен менталитеті туралы// Ұлт тағылымы-2003 №2
19. Бергі тарихы және Қазақстанға келуі// Егемен Қазақстан-2005-26 мамыр
20. Тоқашбаев М. Туыстықтың түбі бір//Халық кеңесі-916 14наурыз.
21. Қазақ Советтік Социалистік Республикасы мен Түрік Республикасы арасындағы ынтымақтастық туралы келісім // Социалистік Қазақстан.-1991.-22 наурыз
22. Есдаулетова А.М. Становление дипломатической дружбы в Казахстане диссертация на соискание ученой степени к.и.н.А.-1998г.
23. Мұхамедов М. Қазақстан әлемдік қауымдастықта. А.-2000-166б.
24. Еровченко А. Түркілер ғасыры басталды ма?//Азия-92н, №2.
25. Акиол Т. Түркияның түркі тектес елдерге гегемондық жасауы мүмкін емес //Заман Қазақстан -1997-19қыркүйек.
26. Данилов В. В ожидании Столетия тюрок новые тенденции во внешней политике Турции //Московские новости, 1992-9 февраля.
27. Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары, келісімдері және жеке заң актілерінің бюллетені 1997-№5.
28. Тажудов А. Пантюркский ажиотаж и действительность //Новое поколение 1996-№3.
29. Түркиямен әскери ынтымақтастық қанат жаюда//Егемен Қазақстан 1996 - 4 қыркүйек.
30. Бюллетень международных договоров Республики Казахстан-А.-1998.-№1.
31. Тоқаев.К. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. А.Gauhar – 2002-668 б.
32. Арынов Е., Жуламанов Р., Елеусизов В. Иностранное участие в оздоровлении экономики Казахстана // Саясат-1985 №2
33. Жансевер Е. Сауда және экономикадағы бауырластық// Заман Қазақстан 1997-11 көкек
34. Ержанова Г. Казахстан Турция: сотрудничество поможет решить многие проблемы // Казахстанская правда – 1994 - 19 октябрь
35. Түркия мен Қазақстан арасындағы тауар айналымының таяу арадағы мөлшері 1миллиард АҚШ долларына жететін болды:[Каз Таг] // Егемен Қазақстан – 1995, 14 мауысым.
36. Иембекова М. ХХғ. 90 ж. қазақ-түрік қатынастары т. ғ. к. ғылыми дәреже алу үшін дайындалған диссертация. – 1998
37. Әбілдаұлы Б. Түрік – қазақ біріккен Ақсүт шағын кәсіпорыны //Ақ жол – 1995, 27 қыркүйек.
38. Встреча с деловыми кругами Турции // Казахстанская правда. 1997, 17 декабря.

39. Kazakistan Orta Asyanin Incisi.Almaty-2003-176

40. Токаев К. Казахстанская дипломатия: первые итоги, новые задачи// Мысль – 96 № 5.
41. Бакаев Л. К. Внешняя политика суверенного Казахстана //Саясат – 97№ 11.
42. Абдулпаттаев С. Қазақстан дипломатиялық және экономикалық қатынастарының алғашқы қадамдары //Ақиқат 1995№3
43. Төренияз Н. Ақтөбедегі Қазақ-Түрік фирмасы //Заман Қазақстан-1992 – 7 тамыз
44. ҚРОММ-2261-қор-5 тізбе-39іс-13-14 ,18,2-п
45. Төлеу Ж. Түркия Түркия бұғаздарынан мұнай өткізуге қарсы//Түркістан-2001-5-11 мамыр.
46. Мұхаммед Абдуллаұлы. Несие мен инвестиция //Қазақ елі-2003-№36.
47. Билиг Э.Қазақстан Турция [экономические и торговые связи ]//Казахстанская правда-1994-19октябрь.
48. ҚРОММ-2261-қор-1тізбе-18-іс-77,81,78-п
49. Олжай Қ.Біздің Веснет түріктің Неташ фирмасының қазақ жеріндегі қарлығашы болып табылады.// Егемен Қазақстан. – 1992-20 қазан.
50. Нұргалиева С. Веснет. Байқонырмен байланысқа шықты:[Қазақстан –Түркия кәсіпорны Веснет туралы]//Егемен Қазақстан – 95ж, 31 қазан.
51. Әбдіраш Ә. Анкара есігін айқара ашты //Егемен Қазақстан 1996ж -14желт
52. ҚРОММ-2261-қор-1 тізбе-38-іс-1-п
53. Бюллетень международных договоров Республики Казахстан. А. -1995 – № 2.
54. ҚРОММ-2267-қор-3 тізбе-20-іс-71-п
55. О визите Премьер- Министра Казахстана А.Кажегельдина Турецкую Республику //Панорама,-1997,7 март.
56. Жансеитов Ш. Иностранные инвестиции:не упустить бы нам свою выгоду// Мысль – 1994 №1
57. Қайыржанов С. Бауырластармен бірге болашаққа қадам: қазақтүрікмұнай ЛТД бірлескен кәсіпорнының жұмысынан //Атырау – 1997 – 12сәуір
58. Дикташ Х. Да не омрачит нефть наше кровное родство // Заман Қазақстан-1996-7 июня
59. Көшкенова А. Қара алтын саясат аясында немесе атышулы жобаның соңғы демі// Республика, 2001, 22 наурыз.
        
        Кіріспе
I-тарау Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
1.1. Түрік-қазақ саяси байланыстары: тарихы және ... ... ... ... капиталы—Қазақстан Республикасының экономикасында.
II- тарау Қазіргі кезеңдегі Түркия мен ... ... ... ... ... ... ... Білім және ғылым саласындағы байланыстардың қалыптасуы және даму
болашағы.
2.2. Мәдени байланыстардың бүгінгі ... ... ... орны
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланған әдебиеттер мен деректер тізімі.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. ХХ ғасырды 90–шы жылдарының басы адамзаттың ... ... бір ... ... ... ... материгіндегі ең
қуатты деген, саяси аренада социализм мен коммунизм ... ... ... ... ... ... ... аренада жас
тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуының өзі халықаралық қатынастардың даму
тарихында жаңа бір кезең туғанын ... ... ... және ... ... бір ... бағындырылған
бұрынғы Кеңестер Одағы мемлекеттерінің ендігі жерде нақты даму бағытын
белгілеп, қалыптасқан жаңа ... ... ... ... ... ... айналды. Осы ретте тәуелсіздігін алған Қазақстан Республикасының
алдында өзінің бар мүмкіндіктерін пайдалана отырып, сыртқы саясатта ... ... ... ... даму ... тез ... қосылу міндеті тұрды.
Ал бұл мәселе шетел мемлекеттерінің қолдауысыз, халықаралық ұйымдардың
көмегінсіз жүзеге асуы ... емес ... ... ... ... ... жариялағаннан бергі он
жылдан астам уақыт ішінде оның әлемдік қауымдастыққа енуі іс ... ... ... ... орны мен ролі айқындалды.
Бүгінде Қазақстан Еуразия кеңістігіндегі өзінің тарихи ... ... ... ... аренада беделді де дәйекті бейбітшілік
саясатын жүргізуде.
Қазақстанның отарлық дәуірде, одан соң Кеңес мемлекеті ... ... ... ... ... дәстүрлі туысқандық байланыстарының қайта
жанданып, тұрақты сипат алуы бүгінгі тәуелсіз мемлекеттің дамуы үшін аса
зәру ... ... шет ... ішінде, 1991 жылы ... ... ... ... ... ... орнату ниетін білдірген ең тұңғыш мемлекет болды.
Сол күннен бастап екі ел ... ... ... ... ... ... ... түсті.
Қазақстан Республикасы елдегі қайта құру ісін жүзеге асыруда Батыс Европа
елдеріне қарағанда, Азия елдерінің даму ... ... ... ... түбі бір, діні бір, ... бір ... Республикасымен жақындасуы
ғасырлар бойы түркі халықтарының аңсаған армандарының ... ... ... ... ... ... бері ... тамырлас болған
екі елдің кеңестік дәуірде үзілген байланыстарының қайта жандануы ... ... ... ... ... ... ... іздеу оқтын-оқтын көрсетіліп жүр.
1992 жылы Түркия Республикасының президенті С. ... ... мен ... ... ... ... сапары кезінде бұл жөнінде өзінің
көзқарасын ашық айтқан: ... ... ... бұл
республикаларда тұрып жатқан түрік емес халықтардың мүддесінде нұқсан
келтіруді ... ... ... тарихи тамырымыз, біздің
тарихымыз, мәдениетіміз де осы жерден ... ... ... ... ... ... ... көмегі Қазақстан
мемлекетіне белгілі бір дәрежеде қолдау берері сөзсіз. Екі ... ... ... ... даму деңгейі Алдыңғы және Орта Азия
аймағы мен халықаралық аренадағы ... орны мен ... ... ... ... ... интеграцияны жүзеге асырудағы
белсенділігі бүгінгі күні бұл ... ... ... күні ... ... ... қолдауы мен экономикалық көмегі,
мәдени ... ... ... ... ... құру бағытында
дамып келе жатқан еліміз үшін үлкен жағымды факторға ... ... ... ... ... әр ... ... зерттеу, оның
халықаралық ұйымдар шеңберінде шетелдермен жан-жақты ынтымақтастығың, соның
ішінде ... ... ... ... ... талдау жасау ғылыми жағынан да саяси көзқарас тұрғысынан да
өзекті болып табылады.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... ... он ... ... ... ішінде Түркия Республикасымен
орнатқан саяси, экономикалық және мәдени қарым-қатынастарын ... ... ... ... ... дамуында Түркиямен
байланыстын алатын орның айқындау. Осы негізде диссертацияда мындай негізгі
мәселелерді зерттеу міндеттері туындайды:
-Тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... түрік-қазақ қарым-қатынастарының орнауы мен даму барысын
зерделеу;
-қазақ-түрік байланыстарының саяси саладағы ... мен екі ... ... ... ... ынтымақтастағының қалыптасуы мен нығаюын,
құқықтық негіздерін ... ... қол ... ... ... ... ... отырып, түркі тәжірибесінің ел экономикасын ... ... ... ... ... көрсету;
-Түркия мен Қазақстан Республикасы арасындағы ... ... ... яғни ... ... ... ... қазіргі ахуалын зерттеп,
оның негізгі нәтижелерін ... ... ... әлі де ... шешімін табу қажет деген мәселелерді
айқындау;
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Түрік-қазақ дәстүрлі тарихи тамырластығын, сол
сияқты бүгінгі қатынастардың жан-жақты ... ... ... біраз
еңбектердің бар екендігін айтуымыз керек. Түрік-қазақ қатынастарына
арналған ... ... бір ... бұл ... ... ... саяхатшылардың қаламдарынан шыққан жол жазбалары. Олар
көбіне газет, журнал беттерінде ... ... ... бұл
мәселеге арналған арнайы зерттеулер де бар. Олар монографиялар мен ғылыми
мақалалар түрінде болып келеді.
Бұл ... ең ... ... ... ... ... қатынастарға, еліміздің тарихи даму жолы мен
келешек стратегиясына байланысты еңбектерін атап ... ... ... атты ... үшінші тарауының «Түрік елі бойлығында»
атты бөлімінде Түркияға барған алғашқы ... ... және ... ... ... мен С.Демирелдің көрнекті саяси қайраткерлер ретіндегі екі
елдің арасын байланыстырудағы қызметтеріне баға ... ... ... табыстары туралы айта келіп ... ... ... ... ... КСРО-ның ақпарат құралдарында ресми түрде айтылып
келе ... ... ... оның ... мен экономикасының
прогрессивті дамуы мені қатты таңғалдырды» -деп ... ... ... независимости» атты Қ.Тоқаевтың көлемді еңбегінің «казахстанско-
турецкие отношения» бөлімінде келтірілген деректік ... екі ... ... ... ... ... ... саралауда
маңызды бағыт берді[3]. Түрік-қазақ қатынастарынің әр алуан саласы ... ... ... ... ... ... ... өзіндік
үлесін қосуда. Н.Нысаналинаның «қазақ-түрік қатынастары» атты ... ... ... ... жеті жыл ... екі ... ... даму қарқының қарастырған.[1]
Түрік-қазақ қарым-қатынастарындағы тарихи жақындастық мәселесін қарастыруда
тарихты тереңдеп әріге кетпей-ақ қазіргі таңдағы ... ... ... ... мәселелер төңірегіндегі проблемаларды қамтитын
еңбектерге назар аударайық. Тарихшы М.Қойгелдиевтың « ... ... ... даму тарихы және бүгінгі жағдайы» атты мақаласында Алаш
қозғалысы мен Түркістан автономиясының тарихы, дала ... ... ... ... ... ол да бүгінгі түрік-қазақ
ғылыми- мәдени байланыстарының өзекті желісіне айналды.Бұл зерттеулерден
түрік- қазақ ресми және мәдени ... ... ... ... ... ... табуға болады. Себебі Алашорда, Түркістан
автономиясының тағдыры, Мұстафа Шоқай сияқты ұлт-азаттық қозғалысының аса
көрнекті ... өмір жолы ... ... ... ... де тығыз байланыста қарастырылды. Ал ол кезде бұл ... ... үшін ... болатын.[4]
Философия ғылымдарының кандидаты ... ... ... атты ... бұл ... ... ... ұлтшылдық деген терминдердің мән-мағынасы ашып
көрсетілген.[5]
Қазіргі кезде Түркия мен ... ... ... ... ... ... әлемнің назарын аударып отырған Каспий бассейні мұнайын әлемдік
рынокқа шығарудың тиімді ... ... ... проблема күнделікті
баспасөз беттерінен түспейтін өзекті мәселеге айналып отыр.Осы ... ... ... де жарық көрді. Әсіресе, У. Қасеновтың
еңбектерінде ... ... әлем ... ... ... үшін ... т.б. мемлекеттердің арасындағы саясат және мүдделер қақтығысына
терең талдау жасалған.[6] Осы мәселеге өзектес жазылған О. ... ... ... ... ... атты ... Атырау мұнайын
тасымалдау мәселесіне баса назар аударған.[7]
Шетелдегі қазақ диаспорасының зерттеу ... ... ... ... ... ... ... тағдырлары: пайда
болуы және дамуы» атты монографиясын атап ... жөн. Онда ... ... ... ... ... қазақ диаспорасының тарихы мен
бүгінгі ... да ... ... Қазақстан, қазақ тарихнамасында Түркия сияқты,
көбінесе жалпы түркі ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы түрік-қазақ қатынастарын зерттеуге арналған түрік
тіліндегі еңбектер санаулы ғана. Мысалы, ... « ... ... ve yarini( Қазақстанның өткені, бүгіні және ертеңі ) ... ... ... ... ... Анкарада қазақ тілінде
басылып шыққан бұл кітапта түрік-қазақ мәдени байланыстарының маңызы туралы
қысқаша баяндалған. Профессор М. ... «Yeni Turk ... ... ... ... ... атты оқулығының 3-тарауы ... ... ... ... ... ... негізгі саяси
оқиғаларға арналған. Кітап Түркия мен ... ... ... ... ... ... қатынастары М. Бұлұтайдың « Қазақстан- Түркия» мақаласында жан-
жақты қарастырылып, одан әрі ... ... ... Р. ... Т. Сүлейменов т.б. авторлардың еңбектерінің
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуы мен ... ... ... мен ... ... ... маңызы зор.[12]
Қазақстанның нарықтық экономика құрудағы қадамдарының табысты аяқталуына
дұрыс шешім табудағы пікірлерін білдірген бірқатар еңбектер ... ... ... Г. ... С. ... мақалаларын атап өтуге
болады.[13]
Түркияның әлемді « ... ... деп ... бұл ... мәні мен ... тез ... ... көрінген нәтижесі біраз
зерттеушілердің назарын аударған. Бұл жөнінде С. Авдашеваның « ... ... ... ... атты ... де ... ... Бұл еңбегінде автор Түркияның ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... экономикалық жағынан артта
қалуын жою үшін алғашқы әрекет 1950 жылы, екіншісі 1970 жылдары ... ... оның аяғы ... ... ... әкелгені
туралы мағлұмат берген. Жаңа саясат ... ... ... КСРО
мемлекеттері үшін Түркияның бұл тәжірибесінен алатын жақтары бар екендігі
туралы тұжырым жасайды.[14]
Сондай-ақ « ... ... « ... ... «Ақиқат»,
«Саясат» және түрік-қазақ бірлесіп шығарған « Заман Қазақстан», түріктің
"Катев", ... "ДА" т.б. ... ... ... ... ... ... күнделікті жарияланды. Олар ... ... ... ... ... негізі. Тақырыптың мазмұның ашу барысында
Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік Мұрағатының
Қорымен жұмыс істелді. Негізінен Түркия мен ... ... ... деңгейде қол қойылған екі жақты келісімдер, Қазақстан экономикасын
өркендетуге атсалысып жатқан түрік ... ... ... ... тізімі зерттелді.
Екі ел арасындағы мәдени байланыстарға негіз болған мемлекетаралық ... мен ... ... қатар зерттеу жұмысында жекелеген
ғылыми-зерттеу институттарының, оқу-орындарының, мәдениет мекемелері мен
ұжымдарының ... ... мен ... ... ... ... ... материалдар да кеңінен пайдаланылды.
Республикамыздың сыртқы саясаттағы алғашқы қадамынан бастап, барлық
жүргізіп жатқан ... жай- ... ... тікелей сұхбат немесе
арнайы сапар арқылы барлық ... ... ... ... баспасөз
материалдарының деректік сипаты зерттеу жұмысын жазуда көп көмегін тигізді.
Бұл ретте 1992 жылдан ... ... ... газет болып шыққан « Заман
Қазақстан» басшылығын екі жақты ... ... ... ... пікірлер мен тарихи- танымдық материалдарымен көптеген мағлұматтарды
алудың басты көзі ... ... ... « Егеменді Қазақстан»,
«Казахстанская ... ... т.б. ... ... ... ... ... жасауға септігі мол болды.
Республикамыздың мерзімді басылымдарымен қатар Түркия Республикасы өзі
басшылық етіп ... ... ... ... ... ... ... атты басылым материалдары да жұмысқа арқау болды.
Зерттеу жұмысының методологиялық негізі ... ... ... ... ... принциптерін және жалпы адамзаттық
құңдылықтар ... ... ... ... ... мүдделерін
пайымдау барысында екі елдің арасындағы ... ... және ... ... сыни тұрғыдан талдау әдістері алынды. Сонымен
қатар зерттеу барысындаТүркия мен ... ... ... ... ... ұйымдар, мәдениет мекемелері, ғылыми
орталықтар мен оқу орындарының өзара келісімдері нәтижесінде іске ... ... мен ... ... ... ... талдау принциптері мен әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының жаңалығы. ... даму ... бір ... іргесі
ажырап түркі халықтарының жақындығының аңықтап, кейінгі жылдары ... ... ... ... нығайып әлемде Түркі өркениетінің
де орны ... ... ... ... отырған зерттеу. Өзекті
мәселені талдау, ... табу және одан әрі ... ... ... ... ғылыми жаңалығын айқындайтын мәселелер:
- Түркі мемлекетінің тығыз байланыстары ешқандай пантюркизмдік идеяға
негізделмейтіндігі аңықталды.
- Түркияның халықаралық аренадағы орны мен ... ... ... ... ... негізділігі.
- Екі ел арасындағы ... ... ... және ... ... ... салалары айқындалып, сипаты мен
ерекшеліктері, болашақтағы мүмкіндіктері аңықталды.
- ... ... ... ... ... ... осылайша экономикалық өсімді көтергені көрсетілді.
Жоғарыда келтірілген ғылыми тұжырымдар мен қортындылардың кейбіреулері
зерттеу жұмысында бірінші рет ... ... Ал ... ... ... ... және дамыта түседі.
Зерттеу жұмысының практикалық маңызы. Қарастырылған ... ... ... арасындағы жан-жақты қатынастарды өрістетуге, олардың барысы мен
нәтижелерін пайымдауға септігін тигізеді.
Зерттеу жұмысының деректерін, тұжырымдарын және ... ... ... жазуда және де жоғары оқу ... ... ... ... ... ... шеңбері: Егемен еліміздің Түркия мемлекетімен
дипломатиялық байланыстарының қалыптасуы мен ... 1991 ... 2001 ... ... ... жұмысының сыннан өтілуі.Зерттеу жұмысының ... ... ... ... жарық көруде. Атап айтқанда Қайнар
университетінде өткен « Адам және оның ... ... атты ... « ... экономикалық қатынастарының дамуы қақында»
тақырыбында баяндама баяндалды. Сонымен қатар « Түрік ... ... ... ... атты ... ... көрді //
Шәкәрім атындағы СМУ-нің Хабаршысы-2005№1.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, 2 ... және ... ... мен ... ... Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде
1.1. Түрік-қазақ саяси байланыстары: тарихы және қазіргі кездегі дамуы
Біз ... ... ... жайында көп ештеңе білмедік. Оның
себептері белгілі.Түбіміз бір ... ... де ... ... Бұл жерде түрік деудің орнына “түркі” сөзін әдейі алып ... ... ... ХІХ ... ... Азия түріктерін Анадолы түріктерінен
ажыратып айту үшін алғашқыларын “түркі” деп атаған. ... сөзі тек ... ... ... ... бастаған. Сөйтіп,
ғалымдардың жеңіл қолымен ойдан ... « ... ... атауға ие
болдық.Байырғы “түрік” сөзінің өзі қашан пайда болған дегенге келер ... бұл ... әлі бір ... келе ... ... ... “Түрік” атауы жөнінде де біраз таластар бар.
Егер сан ғасырды артқа ... ... ... ... шежіремізге
зерделей үңілсек, төрткүл әлемдегі түрік халықтарының ата ... ... ... оның ... ... ... Сыр өңірлері [15,33]. Оны түрік
ағайындарымыз да түгел біліп, қазақ даласын ата ... деп ... ... ... сағынышпен еске алып, жыр ғып айтып жүрген.
Екі халықтың бір-біріне деген бауырмалдық көңілі, тек ... ... ... ... бола ... жоқ. Ұлы ... ... кейін де қазақтың
зиялы азаматтары ... ... ... үшін туыстас халықтармен
ынтымақтасуды көздеген. Бірақ, сонысы үшін олар ... ... ... ... ... ... ... қамын ойлағаны
ұлтшылдық, ізгі ниеті ... ... ... ... ... ... идеясының пайда болуының өзінің саяси және мәдени
аспектілері белгілі. Алғышарттары Осман империясының әлсіреуі және ... озық ой ... ... елді ... және ... ... елдері
сияқты модернизациялау мүддесімен туған-ды. 1912-1913 жылдарындағы Балқан
соғысы және Бірінші ... ... ... тюркизм идеясының қалыптасуына
түрткі болды. Империяның ыдырауы және одан ... ... ... бөлініп шығуы түріктердің бірыңғай негіздегі нағыз түріктік
мемлекетті нығайтуға жағдай жасады. Бұл ... ... ... сол
кезде қалыптасқан “ тюркофилия” және “тюркология” болды [16,20].
Бір кездері Батыс Европада осы ... ... ... ... ... ... ... өмірде пайдалану мода сияқты болды. Яғни,
түрік өнер ... ... ... ... атпен тарихқа енді.
Сонымен қатар осындай кереметімен аты шыққан Түрік мемлекетінің тарихын,
халқын, мәдениетін ... ісі ... ... ... ... ... ... бәрі түрікшілдік идеясының қалыптасуына негіз болды.
Түркияда бұл идеяның негізгі өкілдері ... ... және Зия ... ... ... ... және ... Али Заде болды. ... ... ... ... Мұстафа Шоқай насихаттады [4,11].
Халықтар түрмесіне айналған қызыл империя - Кеңес Одағы ыдырайды, ... деп ... ... жоқ. ... ... де болмады. Бізге ол
мәңгілік көрінетін. Тек іргесі шайқалып, шаңырағы ортасына түскенде ... ... Және бұл ... қан ... әрі ... ... ... Одағының құлайтынын бұдан әлдеқайда ерте болжаған тұлғалар да болған.
Мысалы, Түркия Республикасының негізін қалаған Мұстафа ... ... ... ... 1933 ... ... яғни ... Республикасының он жылдығына
орай сөйлеген сөзінде көрегенділікпен былай деген ... ... ... ... ... одақтасымыз. Бұл достыққа біз ... ... ... не ... ... кесіп айта алмайды. Дәл Осман империясы
сияқты ол да ... ... ... ... ... ұстап отырған халықтар
уысынан шығып кетуі мүмкін. Міне, сол кезде Түркия не ... ... Осы ... ... ... тілі бір, ... ... бір туыс
бауырларымыз бар. Соларға қол ұшын беруге дайын болуымыз керек. Дайын болу
деген сөз сол ... ... ... ... сөз ... ... керек. Халық
бұған қалай дайындалады? Тіл - бір көпір, тарих-бір көпір, наным-сенім- бір
көпір. Бүгін біз олардан тіл тұрғысынан да, ... ... де, ... ... да ... өте алыс ... қойдық. Біз тұрған белес
дұрыс па, олар тұрған жер ... па ... ... ... ... жоқ.
Олардың бізге жақындасуын күте алмаймыз. ... ... ... Міне ... ... бір мемлекеттің негізін қалаған, ХХ
ғасырдың аса көрнекті ... ... ... ұлы ... ... өсиеті орындалды.
1923 жылы Батыс Европа мемлекеттері мен Грекия бірігіп Анатолия жерін
қол астына қаратуға тырысты. Бірақ кейін Мұстафа ... ... ... ... ... қазақ ақыны М.Жұмабаев « Алыстағы бауырыма » атты өленің
арнады. Ұлы түрікшіл ақын өз елінде жүріп-ақ халық жауы ... ... ... ... 1921 жылы Парижге имиграцияға кетіп, «Жас Түркістан ... ... ... ... Түркістан идеясын ұстанған Т.Рысқұлов та
халық жауы ретінде ... ... ... ... ... ... ... халқы күні бүгінге
дейін қатты риза. Өйткені, атақонысы Шығыс Түркістаннан ... ... ... ... ... көп азап ... Үндістанға өткенде олар ... кең ... ... ... сая ... қандастарымызға өз елінен
орын берген Жәлел Баяр бастаған Түркия үкіметі еді.
Ұлттар саясатында « бөліп ал да билей бер » ... ... ... Қап ... ... ... келе жатқан бір түрік халқын бір-біріне
қарсы қойып, тұрған аймақтарының атауымен: Ахыска ... ... т.б. деп ... жара ... еді. КСРО ... сол ... ... 1928 жылдан 1937-ге дейін қуғын- сүргінде болды. Ел басында
отырған Сталин мен Берия 1944 жылы ... ... ... ... ежелден тұрып келген түріктерді Орта Азия мен
Қазақстанға жер ... Ұзын саны 115 мың сол ... 17 мыңы ... қаза ... ... ... ... мен мейірімі кең ... ... ... ... ... бөлісті. Соның арқасында үкіметтен қанша қысым
көрсе де, еңбекқор түрік халқының ... тез ... ... ... ... тәуелсіздігін таныған әлемдегі бірінші ел болды.
Түрік халықтары ... ... ... ... ... ... бірігу идеясына негізделген ... ... жаңа ... ... ... ... ... Құрамына
Қазақстан да кіретін Орталық ... жаңа ... ... қоллдау көрсетуді Түркия өзінің тарихи міндеті деп есептеді.
Осы миссияны орындау үшін 1991 ... 14 ... ... ... Т.Өзал Қазақстанға ... ... ... ... ... ... жөнінде Түркиялық “Миллет” газетіне
берген сөзінде былай деді: “Қазақстан мен ... ... ... аз емес, географиялық жағынан екі ел Европа мен Азияның тоғысқан
жерінде, этнографиялық тұрғыдан келсек ... ... ... тілі ... тамырлас. Совет адамдары ежелгі цивилизацияның пайцда болып,
дамыған жері-Түркияға ертедегі Анталия еліне үлкен ... ... ... ... мен ... ... байланыстың нығайып келе
жатқандығы көңілге қуаныш ұялатады. Бұл принципті тұрғыдан ... ... ... әрине, 1990 жылдың 25 қазанында Қазақстан мемлекеттік
егемндігі туралы Декларациясын қабылдады. Бұл егемендік көптеген ... ... ... ... ... толығы түсуде. Бұған
республика басшылығы Назарбаевтың Н. Ә. ... ... ... өз еркі
бойынша шет елдермен, оның ішінде, Түркиямен өмірлік маңызы бар бірқатар
салалар ... ... ... ... бола ... Орталық Азия
мемлекеттеріне қарағанда Түркия Республикасы Қазақстанды ата жұрт ретінде
қабылдап, бір жағынан мол экономикалық ... бар ... ... ... ... ... болатындығына сенім арта, ерекше ықылас
танытып отырғаны белгілі. Бұған бір ... ... Н. ... ... ... отырған дәйекті бағыты, озық ... ... ... ... ... және ... ... артып келе
жатқан беделі назар аударарлық жағдай болып отыр.
Сөздің түйінін айтқанда, Қазақстан мен ... ... ... әлі де ... ... ... ... ететін біраз мәселелер
бар. Бұл әлем халықтарына жаңаша ойлаудың, барлық елде бейбітшілік ... оны ... ... ... ... ... құқы мен жалпы
адамзаттық қазыналарды қорғаудағы жаңа ... ... ... ... ... бізге экономикалық интеграция қажет, біздің халықтарымыз ... ... ... ... ... тереңдете түсуді қалайды.
Бұл уақыттың үзілді-кесілді ... ... ... ... ... ... осы бір асқақ мақсаттарды көздейді деуге толық
негізім бар ... ... ... ... ... бұл ресми сапар
бауырлас елдер арасындағы ... ... ... ... одан әрі ... ... ... Социалистік Респрубликасы мен Түрік Республикасы өз
халықтары мәдениетінің, тілі мен ... ... ... ескере
отырып, Біріккен Ұлттар Ұйымының мапқсаттары мен принциптеріне сәйкес көп
жақты ... ... ... қатынастарды нығайта беруге ниет
білдіре отырып және халықаралық қатынастарды сындарлы жаңа көзқарастарды
негізге ала ... ... ... Бұл ... екі ел арасындағы
қарым-қатынас дамуының негізін қалаған алғашқы ... ... ... табылады.
1- бап.
Екі жақ саяси, сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық, экологиялық,
мәдени, гуманитарлық, ақпараттық және ... да ... ... одан әрі ... ... ... ұмтылысын білдіреді.
2- бап.
Екі жақ Қазақстан және Түркия кәсіпорындары мен фирмалары арасындағы
тікелей ... ... ... дамыту үшін қолайлы
жағдай жасайтын болады.
3- бап.
Екі жақ осы заманғы ғылым мен техника ... ... ... олардың денсаулығы мен игілігі үшін ... ... ... ... ... ... дамытады,
ғылымдар ғылыми зерттеу мекемелерінің ... ... ... ... бап.
Екі жақ айналадағы ортаны қорғау және табиғат ресурстарын ұтымды
пайдалану саласында ... ... ... жақ ... осы заманғы техникаларды пайдалана отырып Қазақстан
мен Түркия арасында әуе қатынастарын орнатуға, радиохабарларын, телевизияны
және телефон байланысын дамытуға жәрдемдеседі.
6- ... жақ өз ... ... ... алмасуларды байыту мен
кеңейтуге, ақпараттық, мәдени және гуманитарлық ынтымақтастықты дамытуға
жәрдемдесетін болады.
7- ... жақ ... және ... ... екі ел ... ... өмірімен өзара танысуы, Қазақ ССР-і мен ... ... ... ... пен ... ... мақсатымен
алмасуларды жүзеге ... ... ... ... мен ... ... арасында байланыстар орнатып, дамытуға ерекше
назар аударылады.
8- бап.
Екі жақ ... ... ... мен экономиканың басшы кадрларын
даярлап, біліктілігін арттыру ісіндегі ынтымақтастыққа зор маңыз ... мен ... оқу орын ... ... ... ... ... бап.
Екі жақ өз республикалары арасында консулдық қатынастар орантуға,
сондай-ақ, өзара консулдық өкілдіктер ашуға ниет ... ... ... ... ... екі ... және көп жақты шарттар мен
келісімдер бойынша праволар мен міндеттемелерге ешқандай қатысы болмайды.
11- бап.
Осы келісім екі ... ... ... ... ... күшіне енеді.
Әрқайсысы қазақ, орыс және түрік тілдерінде екі дана етіліп Алматы
қаласында 1991 жылы 15 наурызда ... және де үш ... күші ... ... екі мемлекеттің туыстық бауырластығының және ... ... ең ... ... еді. ... ізгі келісімдерден кейін, көп
күндер өтпей-ақ, яғни 1992 ... ... ... 21-і күні ... ... ... Аргун Өзпай ел басымызға сенім
грамотасын тапсырып, ... өз ... ... Бұл ... ... елшілік еді. Ал бұл салтанаттан кейін 1992 жылы мамыр ... ... ... ... ... ... ... шет елдердегі бірінші елшілігі Түркия Республикасында
салтанатты жағдайда ашылды [22,42].
Дербес ... ... ... ... Қазақстан тең құқықтылық
негізде дүние жүзілік қауымдастыққа ену үшін Түркияның саяси қолдауына зәру
болды. Оған күштер балансын құру мен ... ... ... ... ... сыртқы байланыстарды диверсификациялау қажет еді
[23,166].
Түркияның Қазақстанға және Орта Азия ... ... ... көз ... ... әр ... пікірлер бар. Қалай десек те түбіміз
бір түркілерміз.
Әлемдік картада “жаңа” түркі тілдес мемлекеттердің ... ... ... фактрдың өмірімізге енгендігін дәлелдейді. Олармен ... ... ... астам халық тұратын шекаралас мемлекеттер ғана
емес, сонымен қатар бүкіл халықаралдық қауымдастықтың санасуына тура келеді
[24,15].
Ең алдымен, бұл ... ... ... ... ... ... ... барынша назар аударған әрине оларға этникалық және тарихи жағынан
жақын Түркия мен Иран ... ... ... ... Иран ... ... шекарасы бойындағы мемлекеттерде ислам
дінінің қайта өрлеуіне мейлінше ... ... ... ... өз кезегінде
мұсылман Республикаларындағы мемлекеттік құрылымдарда ... ... ... ... ... ықпал етуге тырысады [22,16].
Түркияның мемлекеттік моделі Республиканы құрушы Ататүріктің өсиетімен
тығыз байланысты. Түркия мұсылман әлемінде үлкен ... ие. Ол ... ... ... [25,11]. Бұл күнде Түркия өз бағытын Орталық
Азия Республикаларына ұсынуда.
Бұл көрші Иран елінің ... ... ... ... ... республикалары ішіндегі Иран мен Түркияның экономикалық және
мәдени өмірдегі бақталастығы ... Иран ... елге ... ... ... Иран ... “Анкараның қолымен Вашингтон от көсеуде.
Сөйтіп ыдырап кеткен елдерге халықаралық империализм бағытын ... ... ... мен Орталық Азиядағы тәуелсіз түркі респрубликаларының
арасындағы қалыптасып келе жатқан ... ... ... да ... Олар ... ... ... көзқарасын және пантюркизмнің
жандануын көреді. 1992 жылдың басында грек баспасөзі “Түркия Орталық Азия
Республикаларынан ядролық қару және ... ... ... келеді”
деп жазды [26,6]. Түркияның ресми адамдары бұл алып қашпа сөздерге ... ... ... Осман империясы кезіндегідей пантюркизмнің жандануы
туралы айтудың негізі жоқ. ... ... ... ... ... ... әсері болды. Олардың кейбіреулері “Түркілердің
дәуірі басталды” деп жар салды.
Қалай десек те, ... ... ... ... ... ... ... жетекші ролге ұмтылып отыр. Расында, ел мен ел
табысып, халықтардың мақсаты мен ... ... мен ... ... жатса,
соның өзі де бір ғанибет қой. ... ... ... тұратын
бауырластарымыздың атамекеніне ат ізін салып, елмен етене араласып, жиі
келуі дәстүрге айналды. Оның ... екі ... да ... ... ... ... ... іскерлік тығыз қарым-қатынас
орнықты. Оның ... екі ... да ... сай ... игілікті іске қадам бастық. Президентіміз Н.Назарбаев ... ... ... екі ... арасындағы қатынастар жөнінде
былай дейді: “Қазақ-түрік қатынастары шапшаң қарқынмен дамып келеді. ... ... ... ... ... да ... өте көп. Біздің халықтарымыз - әрі терезесі тең ықпалдастар,
әрі тегі мен түбі бір ... ... ... ... ... әрдайым қадірлеп, мақтан тұтады”[24,20]
Қазіргі кезде ЭЫҰ- на тәуелсіздігін алған түркі тілдес ... ... ... ... ... ... ... шешуге үлес
қосып отыр.
Аймақтық дәрежедегі үлкен маңызы бар бұл ... ... ... Орталық Азия мемлекеттері қосылғаннан кейінгі негізгі жемісті кездесуі
1992 жылы 9-10 мамыр аралығында Ашхабад қаласында ... Бұл ... ... ... ... Өзбекстан, Түркменистан, Қырғызстан
Республикаларының Президенттері ... ... ... аймақтағы
көптеген проблемаларды келісімдер арқылы шешіп жағдай жасауға негіз
болатындығы ашып айтылып, ... ... бір ғана ... туыстыққа
негізделгенің көрсетті [22,62].
Осы кездесулер қорытындысы “ Біріккен Өтініштің “ және ... ... ... ... Бұл құжаттарда аймақтағы
экономикалық, ... ... ... байланыстардың бірге отырып
дәйекті, сындарлы жүзеге ... ... ... ... ... үлес ... әлемдегі жағдайдың жаңаруына, жандануына үлесін
қосатындығы айтылды. Ұйымға қатысушы елдер инвестициялар ... ... ... көрмелер өткізуде, сауда ісін жандандыруда, біріккен
банктер, шағын кәсіпорындар ... ... ... жол, әуе және ... ... кеңейтуді, газ бен мұнайды әлем рыноктарына тасымалдауда
бірігудегі, Азиядағы өзара іс- қимыл және сенім ... ... ... ... ... ... ... негізделді.
1992 жылы 30-31 қазан аралығында Анкарадағы жоғары дәрежелі кездесу
байланыстарды одан әрі ... ... ірі ... болды [27,36].
Мемлекет басшылары тілінің, мәдениетінің, тарихының ... ... ... ала ... ... және ... дәрежеде байланысты
нығайтудың мәселелері жөнінде пікірлесті. Бұл кездесудің Ресейді де, басқа
да ... де ... ... ... нәтижесі сапалы
аяқталды.
Қабылданған “ Анкара Үндесуінде” мемлекет ... ... ... ... салалары бойынша ынтымақтастықты ... ... ... мүдделерін білдірді. 1994 жылғы 18-19 қазан аралығында
Стамбул қаласында өткен екінші ... ... ... ұйымдар шеңберіндегі, әсіресе Біріккен Ұлттар Ұйымы құрамында,
бейбіт принцип негіздерін басшылыққа ала ... ... ... жасау
мәселесі қарастырылды. Армения мен ... ... ... мен ... ... ... ... елдердің пікірлесуі
арқасында бейбіт шешімдерін табуға мүмкіндік беру ... ... ... ... ... ... тілдес мемлекеттердің Анкара
кездесуінен кейінгі кезеңдегі байланыстарының нәтижесін ... ... ... ... ... стратегиясын белгілеу
болды.
Осының өзі Түркия мемлекетінің ... де ... ... ... тағы бір ... тастады. Түркия Президенті С. Демирел кездесудің
мәжілісін аша ... ... ... үш жыл ішінде Орталық Азия
мемлекеттерінің ынтымақтастығы өзара келісімдер ... ... ... ... ... және мәдени байланыстарының ауқымы
арта ... атап ... ... ... ... ... ... оның даму моделіне қызығушылық сәл төмендеді. Мұның ... ... ... ... ... уәде еткеннен төмен
екендігі аңықталды, екіншіден, Түркияның білім беру деңгейі Орталық Азия
мемлекеттерінің білім беру ... ... ... ... ... Соған
қарамастан Түркияның аймақтардағы беделі артпаса төмендеген жоқ. Оған ... ... ... ... ... байланыстың барлық
саласындағы белсенділігі. 1995 жылы 25 ... ... ... өткізілген
үшінші жоғарғы дәрежелі бас ... ... ... ... басшылары
өздерінің жобаларымен, ұсыныстарымен келуі кездесудің маңызын арттырды.
Қабылданған « Декларацияда » Стамбул кездесуінен ... ... ... ... ... мен ... ... БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің резолюциясымен реттеу ... ... ... ... ... Қырғызстан және Өзбекстан
арасындағы одаққа қолдау ... ... ... ... ... ... ... белгіледі.
Аймақтық дәрежеде мемлекет басшылары бұл кездесуде газ және мұнай
құбырының құрылысына назар аударылып, мемлекет басшылары ... ... ... ... ... бұл құбыр құрылысын ... ... ... бұл ... ... бүгінгі таңда
басқа мемлекеттер үшін қауіп тудыратындай ұйым еместігін өзінің халықаралық
қатынастардағы қосып отырған үлесімен дәлелдеп отыр.
1996 жылғы 21 ... ... ... ... толыққанды
халықаралық қатынастар жүйесіне енген, ... ... ... ... басшылары осы уақытқа дейінгі ... ... ... білдіріп, ендігі кезекте табиғатты қорғау, экологиялық апат
аудандарындағы қиыншылықтарды жоюға көмектесу, Арал ... ... ... ... ... ... талқылады.
Ежелден дипломатиялық қатынас орнамаса да халықтарда экономикалық
мүдде ... ... ... ... ... оны ... ... негізінде дамытуда жан-жақты қолдау көрсету ойластырылды.
Ортақ тарих, мәдениет негіздерін үндестіре дамытуда жеке мекемелердің,
университеттердің, ... ... ... ... ... ... көріністерінің жаңғыруына қолдау беру
туралы келісілді [27,38].Түркия ... ... ... экономикалық
одағын құру арқылы өзіне қолайлы деп санайтын аймақтағы жетекші ролге
ұмтылуға ... ... Жаңа ... ... Орталық Азияның жаңа тәуелсіз
мемлекеттері мен Әзербайжан пайда болғанға дейін ... Таяу ... ... ... ... ... қалған еді [23,166]. Сол кезде Т.Озал
бастаған Түркия басшылығы Батыс ... ... ... ... ... осы ... қомақты табыстарға жетті. Түркия халқының
көпшілігі дәстүрлі исламды сенім ете отырып, өз елдерін әлем ... ... деп ... ... ... ... дамуы арқылы
исламның прогресске бөгет емес екенін де дәлелдеп отыр.
Көптеген батыстың саясатшы мамандары зиялы ойлайтын мұсылмандар ... ... ... Түркия жаңа құрылған ... ... және ... ... ... ... ете алатын және осы
республикалардың, әсіресе Қазақстан ... ... ... ... ... бас ... ... жағдайда тұр деп
есептейді. Осы көзқарас бойынша Түркия мен Иран ... ... ... ... ... түсе ... ... жағдайға орай Орталық Азияға ықпал ету үшін ... мен Иран ... ... ... ... барлық
республикалары халықтарының санасы мен ұлттық өмірлерінде исламның ықпалы
мен оның тереңдеп енуі ... бұл ... еш ... ... ... ... Бұл Қазақстан басшылығының мемлекет
құрылысына деген клерикалды бағытты қолдамауынан және ... ... ... ... ... мәлімдемелерінен кейін ерекше айқын
көрінді. Қазақстан мен Ортаазиялық ... да ... үшін ... ... саяси одақ құру идеясы да қабылдауға қолайсыз болып ... ... ... ... ... Н.Назарбаев өзінің
“Ғасырлар тоғысында” кітабында былай деп жазады: “Тұрғыт Озал ... рет ... ... Ол, менің ойымша, Орталық Азия мемлекеттеріне тек
жаңа мемлекеттермен тату-тәтті қарым-қатынас орнату үшін ғана ... ... ... Ататүрік мирас етіп келген арман-түркі мемлекеттерінің аса
қуатты бірлестігін қалыптастыруды жүзеге ... ... ... ... ... ... Тұрғыт Озал, Байкалдан Жерорта теңізі мен Дунайға дейін
созылып жатқан түркі әлемінің басын қосатын Ұлы Түркия пантюркизм ... ... ... Стамбулдағы бірінші кездесуі тұсында,
бұл мәселе түрік әріптестеріміз ... ... ашық ... ... ... бен ... ... дәстүріміздің
бірлігіне орай, Түркиямен ықпалдасуға бағыт аламыз делінді. Маған Тұрғыт
Озалды қатты ренжітуге тура келді. Мен бұл ... қол ... Біз тек ... ... ... ... жақтаймыз
дедім. Түбіміздің бір екені рас. ... да рас, ... көп ... де шын. Ұзақ уақыт бір-бірімізден қол ... да ... Мен жаңа ғана ... жеткен тәуелсіздігімізді,
әір мемлекеттің егемендігін қатты ... ... ... үзіліп
қалған сабақтастығын қайта жалғастыруды ұсындым. ... біз ... және ... байланысымызды үзе алмайтынымызды, кіммен
болса да, енді ... ... тең емес ... ... ... президенті Т.Озал елбасымыздың дәлелдерін жақсы түсінді. Достық
қатынасымызға қаяу ... жоқ. ... мен ... ... ... ретіндегі қарым қатынасы ойдағыдай өрістеді. Тұрғылт Озал бізге
ең керегі - теңдік, достық екі ... ... ... ... ... ұға білді [2,203].
Түрік газеттері мен журналдары Н.Назарбаевтың пантюркистік ... ... ... ... көп ... [2,203]
Түркия мемлекеті бірінші болып Орта ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдарында
пнтюркизмнің бастамалары бой көрсете бастады деген түсінік ... жылы ... ... ... Министрі Сүлеймен Демирел
ресми сапармен Қазақстанға келген кезінде бұл мәселе ... ... ... ... мақсатымыз пантюркизм емес. Бұл жер біздің тарихи Отанымыз,
біздің тағлымымыз және біздің мәдениетіміз осы ... ... күні ... ... ... ынтымақтасуында өзінің
пантюркистік бағыт ұстанғанын көрсетіп отырған жоқ. Ал бұл ... ... ... емес ... ... ... ... айқын көрінуде. Республикалық ұлттық партияның
лидері Н.Н.Лысенко пантюркизм мәселесін қозғаған көптеген мақалалар жазды.
Тіпті кейбіреулерінде ... ... ... ... ... ... ықтимал деп көрсетілген. Ол бұл үшін бізде бауырласып, яғни,
Украина, ... ... ... олардан бұрын қимылдауымыз керек деген
еді[28,15]. 1992 жылғы ... ... ... ... мемлекеттердің
басшыларының Анкарадағы бас қосуында Түркия Республикасы ... ... тек ... ғана емес ... да ... ... ... тең құқылы достық қатынастарға ұмтылып, ... ... ... ұстауды жариялап, өзінің сыртқы байланыстарының ... ... алға ... ... қол ... болатын Қазақстанның
нақты саяси тәуелсіздікке деген ... ... ... ... ... жиындарда атап көрсетумен ... ... ... мен Орта Азия ... қоса ... ... топтарға ене отырып, ... ТМД ... ... саяси және экономикалық тәуелділікке түспей-ақ, Ресеймен тығыз
достық қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... Экономика
мен мемлекеттілікті табысты дамыту үшін Қазақстанға дамыған мемлекеттер
тарапынан ... ... мен ... ... ... ол ... ... еуропалық саяси және экономикалық құрылымдарға ... Осы ... ... ... ... ... Түркиямен
қатынасқа аса маңызды орын берілген.
Осы жылдары ... ... қоса екі ел ... ... ... ... 1996 ... қыркүйек айында Қазақстан қорғаныс
министрі Ә.Қасымов ... ... ... болды [29,3].
Ол мұнда ұлттық қорғаныс министрі Т.Гайанмен және қарулы күштер ... ... ... ... ... және ... саласындағы екі жақты қатынастарды одан әрі дамыту жөнінде
келіссөз жүргізді.
Екі мемлекет ... ... ... ... ... ... пен қауіпсіздікке қол жеткізу үшін біріккен күш-жігер ... 1994 ... 8 ... ... ... Үкіметі және
Түрік Республикасының Үкіметі арасындағы әскери ғылым, техника және ... ... ... туралы келісімнің” ережелерін ескере отырып
келісім шартқа қол қойды.
Бұл келісімнің ... ... екі ел ... ... ... ынтымақтастықты жақсарту, тиісті ұйымдар арасында қару-жарақ
алмасу, екі ел арасында ... ... ... құру және екі ... мен ... ... және ... арасындағы
тікелей байланысқа жәрдем көрсету т.б.
Сапар қорытындылары бойынша әскери ... ... ... ... ... туралы мемарендум мен техникалық және қорғаныс
өнеркәсіп ынтымақтастығы туралы ... шарт ... ... осы ... яғни 1996 ... 18 ... Түркия Ұлы
халық жиналысының Төрағасының орынбасары Хасан Коркмазжан ... ... ... ... ... ... ... Оспанов пен Хасан Коркмазжанның
арасындағы кездесуде негізінен парламент ... ... ... көп мән ... Екі ... ... комитеттерінің
депутаттарымен болған кездесуде түркиялықтар біздің еліміздегі жергілікті
өзін-өзі басқару туралы мәселелер төңірегінде ... ... өз ... ... ... ... ... мемлекетаралық кең көлемді
қатынас орнату- Қазақстанның халықаралық қатынастар саласындағы ... ... ... және ... АҚШ ... ... отырғаны Қазақстанның геосаяси жағдайы, территориялық тұтастығы мен
игерілмей жатқан мол байлығы, ... ... ... ... тұрақтылық және
еліміздің халықаралық аренадағы белсенді саясаты Екі ел ... мен ... ... ... ... қол қойған шарттары,
декларациялар, келісімдер қызу қарым-қатынастың жүріп жатқанына дәлел бола
алады. Түркия мен Қазақстан ... ... ... ... ... үлесі мол.
1.2 Түрік капиталы—Қазақстан Республикасының экономикасында.
Нарықтық қатынастарға өту жолын таңдаған Қазақстан ... ... ... мен ... ... ... жасап,
экономикалық реформалардың түрік тәжірибесін мұқият зерттеді.
Түркия мен ... ... ... және басқа салалардағы
байланыстар жолға қойыла ... ... екі ... арасындағы өзара тиімді ынтымақтастық пен
нәтижелі байланысты дамытуды көздеген негізі құжаттар 1991 жылы 15 наурызда
қол ... ... ... ... ... мен сол жылы 26
қыркүйекте қабылданған сауда, экономикалық және ғылыми—техникалық
ынтымақтастық ... ... ... отыр ... жыл ... екі ... қарым—қатынастардың нақты қай ... ... ... көру үшін әр ... бөліп, нақжылай түссем
деймін.
Қай заманда болсын арнайы дипломатиялық ... ... да ... арасын жалғастыратын негізі байланыс көзі—сауда. Өйткені ... ... ... ... ... ... халықтар арасында бірінде жоқ затты екіншісімен алмасып ... ... ... орай ... ... да ... бірі ... саласында жасалды.
Қазіргі кезде Қазақстанның ... КСРО ... ... ... ... ... де, ... мемлекеттерімен сауда
байланысы нығая түсүде: 1993 жылы сыртқы тауар ... 14% ... ... 25%-ға дейін өсті [32,101].
Қазақстанның даму институтының мәліметтері бойынша республика ... ... ... жабдықтар, өнеркәсіп тауарларын,
транспорттық көліктерді сатып алады. ... ... ... ... (15,1%), ... өндірісінің өнімдері (8,4%), минералды өнімдер (6,7%),
қара металлдың жеке түрлері мен одан жасалған бұйымдар (6,8%) ... ... жылы ... президенті Т. Өзалдың алғашқы сапары сауда қатынасын
жан—жақты дамытуға себеп болды. Содан бері Түркия мен ... ... ... жыл ... ... ... оны ... өмірден көріп
отырмыз.
Сауда айналымының көлемі жағынан Түркияның ТМД ... ... ... 3-ші орын алады.
Түркия Қазақстанға электр жабдықтарын, химия өнеркәсібінің өнімдерін,
өңделген тері, оның өнімдерін, транспорттық көліктерді, оның ... ... әр ... ... және ... ... өнімдерін, ауыл
шаруашылық өнімдерін жеткізуде [33, 10].
Сауда қарым—қатынасы негізінен мемлекеттік сыртқы сауда ұйымдары арқылы
жүзеге асырылды. Кейіннен бірлескен кәсіпорындарың ... ... ... ... ел ... ... ... көлемі 1991 жылы 80млн. Сомға жуық
болды. Түркияға тауар шығару 1,5есе өсті. Жалпы статистикалық ... 1992 жылы ... ... ... ... доллар болса, оның
ішінде импорт 19,4млн. доллар, экспорт 10,5млн. доллар болды. Ал 1993 ... ... ... ... оның ... ... ... доллар,
экспорт 49,1млн. доллар болды. Түркия мемлекеті 1994жылға дейін біздің ел
экономикасына 500млн. ... жуық ақша ... ... Бұл ақшаны
«Алембанк» әр түрлі өндірістік және коммерциялық жолдарға жұмсаған ... ... 12 ... Түркия президенті С. Демирелдің Қазақстанға
ресми ... ... ... ... кейін өткізілген екі
мемлекет делегацияларының отырысындағы келіссөзде Н. ... ... ... белсенді түрде жұмыс істеп жатқандығын атап өтті. ... ... ... ... жүзеге асырылған. Егер 1992 жылы
жалпы тауар айналымы 20 млн АҚШ долларын құраса, 1994 жылы 160 млн ... ... ... 1 ... ... жуық ... бірлескен 34 жоба
бойынша жұмыстар жүзеге асырылуда. Түрік үкіметі бөлген 200миллион ... ... сол ... игерілген-ді [35, 1].
Өз кезегінде С. Демирел екі жақты серіктестіктегі басым бағыттарды сөз
ете келіп, Түркия басшысы ізгілікті байланыстарды ... ... ... ... ... ең маңыздылары ретінде айқындады.
Болашағы зор байланыстар деп көне « ... жолы » ... ... ... ... ... көзінің бір бөлігі ретіндегі Иран арқылы Түркияға
темір жол ... ... ... ... Дон ... пайдалана отырып су
жолдары арқылы қатынас жасауды жолға қоюды және ... ... ... атауға болады деп есептейді. Ең алдымен екі ел кәсіпкерлерінің
байланыстарына барынша серпінділік беру керек деп ... ... ... ... ірі ... ... және ... өнеркәсібінің бірқатар кәсіпорындарын қайта
жарықтандыруға қатынасқан. « Медеу » ... үйін ... ... ... ... » қонақ үйі мен Алматыдағы « Әлембанк » ғимаратының құрылыстары
бітті. ... « Окан ... » ... ... бес ... қонақ үйі
құрылысын бастады (қазір аяқталған). Түркияда темекі мен ... ... ... « Текел » мемлекеттік компаниясы Алматыдағы
« Рейналдс Табакко » темекі компаниясының ортақ иемденушісі болды.
Жеті жыл аралығында Түркия мен ... ... ... ... есе артты. 1992 жылы сауда көлемі 30млн доллар болса, 1998 жылы 11 ... ... ... ... жетті. Үш—төрт жыл арылығында бұл көлемді
1 миллиардқа ... ... ... Ал ... ... мұнайды
тасымалдау негізінде біздің елдіріміз арасындағы сауда қатынасының ... ... ... ... ... ... ... С. Демирелі мен ҚР-ң ... ... екі ел ... ... ... 10 ... жасауды ұсынды. С. ... ... ... ... ... мен бірге» [16, 59].
Екі жақты сауда қарым—қатынасын өркендетүге бірлескен кәсіпорындардың
рөлі артып отыр. Қазіргі кезде ... ... және ... ... ... ... айналымына 160-тай бірлескен кәсіпорын қатысуда. Бұл бірлескен
кәсіпорындардың тауар айналымына тоқталық: 1993 жылы ... ... ... мың құраса, 1994 жылы экспорт—204,3 мың доллар,
импорт—1390,6 мың ... ... [32, 56] ( 1- ... қараңыз).
Құрылған біріккен кәсіпорындар негізінен тон-тері өнімдерін өндірумен,
теріні өңдеумен, сатып алу—сату ісімен, нан ... мен ... ... май және сүт ... ... ... жылы ... мен Қазақстан арасындағы сыртқы сауда айналымы
194677,8 мың долларға жеткен [25, 20].
1995 жылы Қазақстан ... 17,4т ... 68,5 мың АҚШ ... ... Сондай-ақ шайдың 448,9т-760,9 мың АҚШ долларына, шемішке майының
2168,2т 2279, 2 мың АҚШ ... ... ... ... қосылмаған
тағам түрінен 2,2 мың т—4161,1 мың долларға, шоколад, какао ... ... 0,8 мың ... мың ... ұн тағамдары 10,3 мың т—16412,5 мың
доллар, ... ... 3,6 мың ... мың ... қара металл
өнімдері 0,2 мың т—229,0 мың доллар, жеңіл автокөліктер т.б. ... мың ... ... алды [33, ... ... мына ... шығарылған:
-ірі қара ... ... ... ... қозы ... ... м.д.
-полимер, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қарағанда екі елдің арасындағы ... ... ... өспегенін байқауға болады. Экспорт ... ... 28% -ға ... Оның ... ... ... ... тоқтап қалуынан болды. Бұл жылы бірлескен кәсіпорындардың
жалпы ... ... ... ... ... оның ішінде
экспорт—468,7м.д., импорт—51128,5м.д. жеткен.
Бірлескен кәсіпорындардың ішінде «Юмбул», «Галаксим», «Ақсүт», «Жамбак»
т.б. негізінен ауыл ... ... ... ... ... ... ... көлемінде Қазақстан Түркияға экспортқа шығарылған тауарлар:
тері шикізаты, қара металл, цинк, мақта, аллюминий, мыс, жүн, тыңайтқыштар.
Ал Қазақстанға ... ... мына ... ... ... ... ... ұн—кондитерлік тағамдар, темекі, қағаз,
керамика—пластмасса өнімдері, бояулар және киім-кешек.
1997 жылдың наурызында Түркияға Қазақстан Премьер-министрі Ә.Қажыгелдин
ресми ... ... ... барасында екі тарап та, әсіресе,
сауда—экономика ... ... ... жүргізілуін елдер
арасындағы тауар айналымында үлкен табысқа қол ... ... Екі жүз ... компаниясы мен бес жүзге ... бес жыл ... ... ... салуы екі миллиард доллар мөлшеріне жеткен
[38, 1].
1995-1997 ... ... мен ... ... экономикалық байланыс
осылайша қарқын ала бастады. 1997 жылдың басында Түркияның ТМД ... ... ... ... ... ... мен Украинадан кейінгі
үшінші орынды иеленді [23, 194] ( 2- кестені қараңыз).
1995 жылдың тамыз айында Түркия Премьер-министрі Т ... ... ... келді. Кездесу барысында бірқатар үкімежаралық келісімдерге қол
қойылды. Олардың арасында екі жақты салық салуды болдырмау туралы келісім,
ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... және ... болды.
Түркияның «ULKER» фирмасы біздің елімізде тәтті тағамдар сатуды кеңінен
ұйымдастырып отыр. Осы фирманың кәмпиттері, печенье, жұмсақ нандары ... ... ... ... ... Түркиядан үй жиһаздары, кілем, сантехника құралдары,
түсқағаздар, шырағдандар көптеп әкелінуде. Электр тауарлары, ... ... ... қазақстандықтардың талабын қанағаттандырын отыр.
Екі жақты сауда қатынастарын дамытуда жеке азаматтардың да үлес ... ... ... ... ... ісін ... ... фирмалардың
көмегімен Түркияға 3-4-7 күнге дейінгі аралықта ... ісі ... ... ... 70-120 мың ... туристер барады.
Мемлекетеріміздің арасындағы бір айға дейінгі виза талап ... ... бұл ... игі роль ... атап ... ... [11, 34].
Сауданың дамуында әуе жолдарының маңызын атап ... ... ... бағыты бойынша жылына 20.000-нан аса ... әуе ... ... өкілділігінің мәліметтеріне қарағанда
жолаушылардың 40%-н астамы сауда мақсатында жүретіндігі аңықталды.
Қазақстан мәліметтеріне жүгінсек, 1994-2000 жылдар аралығындағы
Қазақстан мен ... ... ... ... ... болғанын көреміз
(млн доллар есебімен) [39, 67].
1-кесте
| |1944 |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |136,3 |193,9 |202,9 |279,2 |303,5 |148,4 |206,9 |
| |49,1 |70,4 |51,7 |102,2 |94,4 |36,2 |64,3 |
| |87,2 |123,5 |151,2 |177,0 |209,1 |112,2 |142,6 ... ... ... ... статистикалық агенттігінің
мәліметтері бойынша сауда айналымы 1994 жылы 136 миллион АҚШ доллары болса,
1998 жылы 303 ... АҚШ ... ... 1 ... ... құрамына бай-ны Түркияға жасаған экспорты импортарының аз.
Ал Түркия мәліметтеріне жүгінсек,1992-2000 жылдар арасында Қазақстан
мен Түркия ... ... ... ... ... ... кестеден байқаймыз (миллион доллар есебімен).
2-кесте
| |1992 |1993 ... | | ... | | ... | | ... облысы |-13 мектеп |-2462 адам ... ... |-7 ... |-1011 адам ... | | ... ... |-1 ... |-234 адам ... ... ... ... ... ... 32 ... дәріс
береді. Түрік тілі және әдебиеті мұғалімдерін ... ... ... ... ... және ... Министрлігі мен Түркия
Республикасының Ұлттық ... ... қол ... ... ... келісіміне сәйкес Түркия Республикасының Ұлттық Білім Министрлігі
жіберді. Ана тілін оқыту ... ... ... және ... ұсынған бағдарлама бойынша жүргізілді.
1992 жылдан Қазақстанда халықаралық ... ... қоры ... Қор біріккен қазақ-түрік оқу орындарының қызметін басқарады және
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997ж 16 ... № 974 ... ... ... хаттамасын бекіту» қаулысына сай жүзеге асады .
Қордың негізі мақсаты- білім деңгейінің ... ... ... жақындату. Оқу орындарындағы білім беру Қазақстан
Республикасы Мемлекеттік ... ... орай іске ... Ол оқу
орындарына гуманитарлық көмектің жинауын және таратылуын ұйымдастырады,
сонымен қатар мемлекеттік, түрік, ... және орыс ... ... қамтамасыз етеді. Жаратылыстану циклындағы пәндерді ағылшын және
түрік тілдерінде дәріс оқуға Қазақстан, Түркия және т.б. ... ... ... ... ... ... техникамен жабдықталған
компьютерлік класстар бар. Интернетке шығу ... ... ... болып жатқан жаңалықтарды білуіне септігін ... ... ... ... басқаратын республикалық органдармен ... ... ... «Катев» халықаралық қоғамдық қоры грантқа қолдау
көрсетпейді [71, 1].
Лицейда білім беру Қазақстан ... ... және ... ... бекітілген қазіргі заманғы әдістеме және жоспар
бойынша жүргізіледі. Математика, жаратылыстану ... ... ... ... ... ... тілінде оқытылады. Қор әлемдік
стандартқа сай келетін ... мен ... ... ... Көбінесе
практикалық сабақтарға көңіл бөлінеді. Олар лабораториялық ... ... және т.б. ... іске ... Осы ... ... ... және басқа елдерден кассеталар, макеттер, СД-
лер, оқулықтар ... ... ... ... оқу орындарында жалғастыру үшін,
лицейлерде сынып оқушыларына арналып демалыс ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан жоғары оқу
орнында емтихандарына ... ... және SAT ... ... ... ... лицейлері бірінші ... ... ... 82% Қазақстан жоғары оқу орнында, 16% Түркия жоғары оқу
орнында, 2% -АҚШ, ... ... ... жоғары оқу орнында түсті. Сонымен
қатар «Катев» қоры түрік тілін оқытатын университеттер мен ... оқу ... ... етуде қол ұшын береді [69,5].
Қазақ-түрік лицейлерінде ... ... және ... құрылған. Оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасуына көп
көңіл бөледі.
2001 жылдың 26 қаңтарында ҚР -ң ... ... ... ... ... ... оқу ордасының жұмысымен танысты. Елбасы түрік тілі
пәнінің оқу құралдары және әдістемелік құжаттарын қарастырды. Лицей
қызметін жан-жақты танысқаннан соң, ... ... ... ... ... лицейлері не үшін қажет?
- әлем стандарты бойынша жоғары деңгейде білім алу үшін;
- қалаған мамандыққа қауышу үшін;
- қиыншылықтарды жеңу ... ... және ... үшін;
- болашаққа сеніммен қарау үшін;
- тәжірибелі және сенімді ... ... ... заманға сай құрал-жабдықтарды және білімді жетілдіру үшін;
- жасөспірім халқымыздың, еліміздің болашағы үшін.
«Катев» халықаралық қорының негізгі ... ... ... ... мен ... ... ... болып келгендіктен түрлі шараларды
ұйымдастырып алдынғы қатарда көрінуде. Мысалы, 2001жылдың 18-19мамыр
күндері ... ... XXI ... ... және ғылым: болашаққа көз
қарас тақырыбында халықаралық конференция өткізуде атсалысты және қордың
көмегінің арқасында жоғары деңгейде өтті [72, 34].
Болашақта «Катев» халықаралық қоғамдық ... ... ... ... өткізу жоспарланған.
2003 жылының маусым айына ... ... және ... ... оқу
орындарында 5472 ҚТЛ ( қазақ-түрік лицейі) бітірушілері жоғарғы білімдерін
жалғастыруда. Екінші жағынан, 2003 ... ... 5637 ... ... ... . Осы санақтар мына шындыққа көзімізді жеткізеді: шамамен
11000 оқушы ҚТЛ-де білім ... ... ... ... ... қоғамдық
қоры (КАТЕV) берген мәліметтер бойынша 2003 жылға шейін ҚТЛ үшін ... саны ... асып ... ҚТЛ ... бітірген және бітіруші оқушылар саны, 1996-2003.
1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |Барлығы |2004 | |27 ... |1103 |968 |250 |577 |895 |5465 |1043 | ... адам ... ... қосқан үлесін жарыққа шығару
үшін осы ... ... мен ... ... 3 ... Олардың екеуін 2001жылы маусымда Қазақстан бойынша ҚТЛ оқушылары
мен ... ... ... 2001 жылы ... ... ... 84 ҚТЛ ... 142 ҚТЛ оқушысы және 62 түрік
компаниясы сауалнамаға жауап ... ҚТЛ ... ... жоғары оқуды
жалғастыруда. Ал оқушылар 15 ҚТЛ-ден 10-11сынып оқушыларынан тандалған.
ҚТЛ оқушыларының жалпы 20%- дан ... ... және ... ... ... Сондықтан, ҚТЛ төмен табысты және ауылды жерлердің
тұрғындарына қазіргі заманғы білімді беріп отыруда. Осы ... ... ... білімді олимпиада жетістіктері арқылы түсінуге болады. 2002
жылға шейін облыстық деңгейде 494 ... ... ... ... 60 ... медаль алынған.
ҚТЛ оқушылары халықаралық және әлемдік олимпиадаларда да ... ... ... ... ... 6 және
әлемдік олимпиадаларда 13 алтын алқа жеңіп алды (Жалпы 54 және 49).
Жоғарыда келтірілген дәлелдер ... ... және ... ... адам
капиталын өндіргенін белгілейді. Бұл жетістіктің негіздерін ... ... ҚТЛ ... ... ... ... ... оқушылардың көпшілігі жатақханада тұрып, тәрбиешілердің
бақылауында ... ... ... ... ... ... ... келіп, оқушыларға көмек көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... 5 сағат, 30,9%-ы 5-10 сағат, 16%-ы 10-15 сағат, 23,5% -ы ... ... көп ... ... және олимпиадаларға осындай күрделі
дайындалу әрине жетістікке жеткізеді. Олимпиадаға дайындалған ... ... ... республикалық, әлемдік, халықаралық ... ... ... Оған ... ... ... ... 70%-ы, осы дайындықтың университетте сәттіліктерін арттырғанын
баяндайды.
ҚТЛ оқушыларының ... ... ... ... ... ... болады. Мұғалімдер оқушыларды дайындық сыныбының (7-сынып)
соңында тандап ... Олар ... ... 1 ... ... ... оқушы көбінесе 9–сынып оқушылармен ... ... ... ... 10 ... ... сайысадыт.б. Осылайша, өздерінен
үлкен оқушылармен ... ... ... мен ... ... ... ... жылына екі рет олимпиада лагерін ұйымдастырып жатыр. Лагерде
оқушыларды 15күн, күніне 10сағаттан астам ... ... ... шығуы мұғалім және ата-ана жақын қарым-қатынасы
арқылы да жақсаруда. Мектептер жылына екі рет ... ... ... қазіргі оқушылардың 66,4%-ы ... ... ... ... тыс ... 3 ... одан да
көп кездескенін ( көбінесе оқушының үйінде) баяндауда.
Бітірген түлектерде-56,8%. ... 19,3%-ы 2рет ... ... ғана ... ... тәрбиешілерінің ата-аналарымен жиналыстардан
басқа кездеспегенін айтқан. Бұл ... ... ... ... байланысты. Негізінен, қазіргі оқушылардың 21,8%-ы ауылды жерден,
бітірген ... 27,4%-ы ... ... болатын. Бұл мұғалімдердің
алыс ауылдарға да барып, оқушының ... ... ... тек ... адам ... деңгейін арттырмай, әлеуметтік
капиталға да пайдалы ықпал етеуде. Басқа мектептердің ... ... ... ... ҚТЛ ... ... ... Әрине,
жатақханадағы әлеуметтік орта үйдегіден мүлдем ... Осы ... ... ... ... тола ма екен деп ... Олардың
көпшілігі (56,3%) жақсы, 34,4%-ы өте жақсы қанағаттандырады дейді. Одан
әрі, ... және ... ... ... көбі ... тәрбие беруін өте ... ... ... ... дамуында тәрбиелеу әдістерінің әсері ... ... ... қанағаттанғандықтан, бұл олардың
перформансына, ақылына, мінезі және психологиялық дамуына оң ... ... ... мінез-құлықтарының дамуында мектептерінің әсері өте
маңызды деп есептейді. Адалдық, еңбекқорлық, әлеуметтік белсенділік, ата-
анаға ... пен ... ... ... ... ... ҚТЛ өте жоғары әсер етеуде. Олар, ҚТЛ өздерінің әлеуметтік
белсенділіктерін арттыруда ... ... ... ... ... ... отырған факторымыз. Өйткені, ол экономикада
әлеуметтік капитал деп аталады. Демек ҚТЛ, жас ... ... ... ... тағы екі ... ... ... молдығы мен
үйірмелерге қатысудың мөлшері және оқушылардың көп кітап оқығаны. Бұл екі
нәрсе ... ... ... арттырататын шаралар.
1992 жылдың 30 сәуірінде Қазақстан ... мен ... ... арасындағы келісімдер шеңберінде Түркістан қаласында түркі
әлеміндегі ... ... ... ... ... [64, ... мырза екі ел президенттері бастамасының арқасында дүниеге келген бұл
университеттің қазіргі білім беру ... сай ... ... ... мен ... ... ... қол жеткізген
терең маңызды бір шарты болғанын атап ... [16, ... ... ... университетің дамуына мемлекеттік бюджеттен 12 млн
доллар бөлген. Университетте 62 ... ... ... ... ... ... ... шешімімен үздік студенттерге 5
түрлі ... ... 1995 ж 50 ... және ... ... ... [74, 1]. ... техникалық жарақтандыру негізінен
алғанда Түркия тарапынан жүзеге асырылуда.1999жылдың басында Түркістан ... ... ... ... байланыс каналы іске қосылды. Соның
көмегімен Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев пен ... ... ... ... ұйымдастырылды [70, 2]. 20
түлек бакалавр және магистр атағын алу ... ... ... 1994 ж ... Гази ... ... тілі мен әдебиеті
факультеті ашылды.
1992 жылы маусымның басында сол кездегі білім министрі Серік Пралиевтің
Түркияға ресми сапары болды. Бұл ... ... ... ... ... арасындағы білім саласындағы қатынастарды арттыру болатын. Министр
Түркияның бірқатар университеттерін аралады. Осы сапарында Анкара
университеті мен Қазақстан ... ... ... білім және мәдени
байланыстарды арттыру үшін келісім шартқа қол қойды [64, 27].
Бұл хаттамада мынандай мәселелер талқыланып шешілді:
1. Анкара университеті TOMER, ... ... ... және ... ... Алматыда бөлімшесін ашу.
2. Қазақстан Білім Министрлігі қазақ түрікшесін үйрету ... ... үшін ... ... TOMER ... ... адам ... Анакра Университеті TOMER Қазақстан ... ... ... ... ... ... үшін оқытушы жалдайды.
4. Түркия түрікшесі және қазақ түрікшесін үйрету үшін бірлесіп кітап,
видео фильмдер және теле бағдарламалар ... ... ... және түркия түрікшесін нығайту үшін ... және ... ... тәржімелерін дайындау.
6. Екі жақты магистратура және аспирантура оқу орындарын ашу.
7. Тараптар бірлескен ... ... және ... ... ... қол ... күннен бастап екі жыл бойы ... ... ... алты ай ... есеп ... уақыты
ұзартылатын болады.
Екі мемлекеттің білім саласындағы өзара байланыстарының алғашқы
қадамдарының бірі - Алматыдағы Әлем ... ... мен ... ... қол ... ... ... сәйкес TOMER - “Түрік
тілін оқыту орталығы” тарапынан ашылған дайындық курстары екенін айта
кеткен жөн. Бұл ... ... ... ... ... қызығушылық
болды, оның жанынан түрік тілі және әдебиеті бөлімінің ашылуына ықпал ... ж ... ... ... қол ... ... атындағы университеттің “Шығыстану” факультетінде ашылған түрік
тілі және әдебиеті бөлімінде оқитын студенттерге ... ... ... сол ... тілін жетік меңгеріп шығу үшін, он ай Түркияда оқуға жағдай
жасалынып отыр. 13қараша 1996жылғы қол ... ... ... ... ... ... жанындағы діни істер басқармасының
келісіммен «дінтану» мамандығы ашылды. ... сай ... ... ... ... ... ... оқып, оқуын Қазақстанда тамамдаған.
Түркиядағы қазақстандық студенттер және ... ... ... қатар жергілікті тұрғындардың менталитетін, тарихын, тілін,
мәдениетін тануға мүмкіндік ... [63, ... жылы қол ... екі ... ... шеңберінде Түрік Дүниесін зерттеу
қоры көмегімен Алматының Абай атындағы Мемлекеттік университетінде және
Қызылордадағы Қорқыт ата атындағы университетінде түрік тілі және ... ... Бұл ... 138 студент оқытып шығарды.
Астанадағы Л.Н.Гумилев атындағы Евразия университетінің түрік тілі ... ... ... күні 57 ... оқып ... [75, ... ... 1994 жылға дейін Түркия университеттерінде 160 докторант пен
аспирант даярлықтан өтті. Түркия Білім ... ... ... ... ... ... ... үкіметі білім беру
мәселелерін шешу үшін Қазақстанға 1 млн доллар несие берді.1997 жылы
қыркүйекте Түркияның ... ... ... ... ... мәдени орталығының ашылу рәсімі болды. Қазақстандағы Түркия
елшілігінде оқыту орталығы бар, онда қалағандар түрік тілін оқып, сәтті
аяқтағанда ... ала ... [76, ... ... ... ... ... Республикасының білім министрі
Түркияға сапары кезінде Қазақстанға екі қазақ-түрік лицейін және үш түрік
тілін оқыту орталығын ашу туралы келісімге келген болатын. 1995- ... ... ... мен ... президенттері өзара бірлесіп жұмыс
істеуді одан әрі дамыту мен тереңдету туралы Декларацияға қол қойды. Онда
білім беру саласындағы байланыстарды одан әрі ... ... ... ... университетіне 1400 Қазақстандық қыз жігіттерді
жіберу көзделді. С.Демирелдің Қазақстанға сапарында екі ел президенттері
түрік жағының есебінен тұрғызылатын халықаралық қазақ ... ... ... ... [76, 11]. ... ... түлектері
бітіргеннен кейін шамамен 2ай ішінде 200доллардан 600-700долл. шейін
жалақымен жұмыс табуда.
1996 жылы Түркия оқу орындарында 1080 адам ... ... оның ... 885 ... еді. ... өзге ... қазақ түрік
лицейлерінің 600-700 оқушысы ... ... ... үшін ... ... осы ... ... жоғары оқу орындарында
Түркияның 400 - ден астам азаматы білім алды [78,2].
Білім саласындағы байланыстарымыздың әскери білім беру ... ... ... ... әскери бас штабының басшысы, армия генералы
Қарадайы мырза 1998 ... ... ... ... іс ... ... ол ... берген сұхбатында Түркиядағы әскери оқу орындарында
97-ге жуық ... ... ... алып ... айтты. Бүгінгі
күнге дейін ол елдегі әскери училищелерді бітірген офицерлерлің саны 50-ге
жетті. Қазір сондағы әскери әуе ... мен ... ... 66 курсант
дәріс алуда. Сонымен қатар бұл ... ... ... ... тәжірибе алмасу үшін де мамандар жіберіліп келеді [79, 5].
1992 жылы ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін
Түркия Республикасында жалпы саны 2450-ге жуық Қазақстандық студенттер
университеттерде, аспирантура мен докторантураларда білім ... 1998 ... ... оқу ... ... студенттердің екінші тобы
бітірді. 1999 жылы Қазақстан үшін 150 адамға квота бөлінсе, 2000 жылы 170
квота бөлінген [80, ... ... ... ... ... 153 адам Түркия жоғары
оқу орындарында білім алуда. Екі жақты келісім шарттарға сәйкес Қазақстанда
білім алып жатқан Түркиялық ... саны ... ... Осы негізде
жұмыс істейтін KATEV тің (Қазақ түрік білім қоры) ... ... ... 1992 жылдың 31 қазанында Қазақстан Республикасы мен
Түркия Республикасы үкіметтері арасындағы ... ... ... ... ... ... ... Қ.Яссауй атындағы Халықаралық
Қазақ Түрік университетінде 26 мемлкееттен келген ... ... ... [81, ... ең көп оқытылатын шығыс тілі-түрік тілі ... ... ... ... түрік лицейлерінде оқитын шәкірттердің жетістіктері
көзге ... ... Олар ... ... жарыстарында жүлделі болып отыр.
Қазіргі таңда білімнің алатын орны айрықша. Өйткені білімі жоғары дамыған
елдер ғана халқының тәуелсіздігін сақтап қала ... ... ол ... біліктенген жас ұрпақ ұстаған шақта өркениетте өзінен өзі өрге
домалақ. Демек, егемендігін жаңа алған республикамыздың ... ... ... ... ... ... жас ұрпақтың білімі мен тәрбие
сапасы қандай дәрежеде болса, еліміздің ертеңі де сондай деңгейде болмақ.
Сонымен, білім мен ғылым - ... ... ... құралы ғана
емес, бүкіл елді прогреске апаратын даңғыл жол. Сондықтан, бұл жолдың
жауапкершілігі де ауқымды.
2.2. Мәдени байланыстардың бүгінгі қазақ-түрік қатынастарындағы алып
отырған орны
Мемлекеттер ... ... ... ... қарым-қатынастар
достық, бейбіт мақсаты, өзара сенімді, тиімді, пайдалы келісімді көздейді.
Мұндай ... ең ... кең ... мәдени тығыз байланыстар арқылы
жүзеге асады.
Түркия Қазақстанмен тек экономикалық қарым-қатынасымен ғана ... ... ... де ... Қазақстанмен гуманитарлық
байланыстарды дамытуға деген алғашқы қадамдар республиканың тәуелсіздік
алуына дейін жасалған болатын. 1991 жылдың ... екі ... ... ... орнықтыру мен оны мемлекеттер тарапынан қолдау туралы
келісімдерге қол жеткізілді [82, ... ... ... ... 1991 ... ақпанында
Алматыда “Түркия” Бүкілодақтық түрік мәдени орталығының құрылтай
конференциясы өткізілді [83,44].
Осы орталықтың міндеті -КСРОдағы түрік диаспорасының ... ... ... ... ... ... тигізу, әлеуметтік-
экономикалық жағдайды жақсарту, барлық проблемаларды оңды шешімін табуына
жедел көмек ... ... ... жылдың мамырында Қазақстанда Түркия мәдениет министрлігінің
делегациясы болып қайтты. ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды орнату мен
дамытуға ықпал етуге бағытталған көптеген нақты шаралар белгіленді [84, 8].
Қол ... ... іс ... ... ... қадамы 1991 жылдың
сәуірінде Түркияда Қазақстанның мәдениет пен өнер күндерінің өткізілуі ... ... рет ... ... ... ... ... танысты.
Қазақтар мен түріктердің негізгі тамыры ортақ, сондықтан қазақстандық
делегация құрамына екі халықты жақындастыратын құндылықтарды ... ... аса ірі ... ... Түркияға Қазақстандық
ғалымдар, әдебиет сыншылары, түрколог-мамандар келді. Делегация ... тан ... ... ... ... мен ... ... [85,
2].
Кітап және қолданбалы өнер көрмелері ... ... кино ... ұйымдастырылды. Мұның бәрі түріктердің қазақ
өнерінен жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... Гуманитарлық Университет ашу мен ... ... ... ... мен ... жоғары оқу орындарының
бірінде қазақ бөлімін ашу жөнінде консультациялар жасалды [86, 1].
Қазақстанның мәдениет күндерінде екі ... ... ... ... өкілдерінің арасында бірқатар кездесулер өткізілді, онда мәдениет,
білім беру, денсаулық сақтау және ... ... ... ... Мәдениет күндері Қазақстанның өнер шеберлерінің
Стамбулдағы концертімен аяқталды [87, ... ... ... - ... ... ... ... Тоныкөк, Қорқыт ата,
Ахмет Яссауй сынды тұлғаларды ортақ тарихымызды тануда аталмыш екі
мемлекеттің бір бірінен үйренері де, ... ... ... ... ... Тек ... ... қана қоймай бүгіндері әрқайсысы жеке мемлекет
болып, өз бағытын айқындап алған қос түркі мемлекеттерінің мәдени қарым-
қатынас аймағындағы ... ... ... өте ауқымды. Түркиямен тек
білім саласында ғана емес, мәдениет саласында да көптеген ... ... ... 1992 жылдан бері жалғасуда. Бірнеше мәдени ұйымдар да ашылды.
Соның бірі “Turk soy”. Ол ... ... мен ... біріккен басқармасы.
Қысқартылып “Turk soy” аталған бұл орталық әлемдегі түркі текті өлкелер мен
түркі тілді халықтардың тығыз ... ... ету үшін ... ... бас мүдірі Полат Бюль – Бюльоғлы мырза.
Оның мақсаты:
-түркі халықтары қауымдары арасында мәдениет және өнер саласындағы
ынтымақтастығын дамыту.
-түркі әлемнің мәдени құнды ... ... ... оны әлем
деңгейінде таныту үшін көбейту.
-түркі әлемнің архитектуралық ескерткіштерін тауып, оны бір жүйеге
келтіріп, сақтау ... ... ... ... ... ... және оның ерекшілігін қайта
жаңғыртуына көмек беру.
-түркі елдерінің мәдениетінің халықаралық анықтама орталығы мен ... жылы ... ... ... Орта Азия ... мәдениет
министрлері мен Түркия мәдениет министрінің қатысуымен Қазақстанда “Turk
soy”-дың үлкен жиыны болып өткен еді. Бұл басқосуда олар ... ... ... және өнер ... ел ... ... ... кино
фестивальдерін өткізіп тұруға уағдаласқан [88, 13].
Келісуші жақтар ұлттық тарихи және мәдени ескерткіштердің жарыққа
шығарылуы, оның аман ... үшін ... ... және ... көмекке
қол жеткізу жолында бірге әрекет етуге сөз байласты.
Туысқан Түркия елі ... ... ... ... ... жақындастыруға, түркі бірлігін нығайтуға күш салуда. Бұл орайда
1993 ж. 21-23 наурызында Анталия ... ... ... ... ... ... ... және ынтымақтастық жөніндегі бірінші
құрылтайын атап өтуге болады.
1994жылы 17-19ақтанда Мармарис қаласында түркі ... ... ... кезекті 4-ші кездесуі мен Түріксой отырысы болды. Қазақстан
Республикасының делегациясын мәдениет Министрі С.Әшляев ... ... ... ... өнер ... директоры Е.Жангелдин,
Қазақстан халықтарының қолөнер мұражайының директоры М.Әлімбаев ... ... 1994 ... 5-9 ... ... ... Анкарада
“Түркі әлемінің тарихын зерттеу” конгресін өткізді. Бұнда түрік тарихы
бүгінге дейін қалай ... ... ... ... ... зерттеліп, қалай
оқытылуға тиіс деген маңызды мәселелер бойынша пікір алмасты [31, ... ... ... ... ... ... елдерінің этникалық топтарының
бәрінен де тарихшылар, ... ... ... ... ... Манаш Қозыбаев, Карл Байпақовтар қатысты.
1994 жылдан бастап жыл сайын ... ... ... ... да ат ... Бұл ... барысында халықаралық
симпозиумдер, кино – фестивальдар, сурет көрмелері, концерттер, ат жарысы
және т.б. мәдени шаралар ... Олар ... мен ... ... әрі жетілуіне септігін тигізеді [89, 6].
1994 жылы Анталия маңындағы Аспендоста болған халықаралық фестивальда
қазақтың ұлттық опера және ... ... ... ... елдерден келген 10
мың көрерменнің алдында өнер көрсетіп, көңілдерінен шықты. ... ... ... ... бірі – ... ... оркестрі қазақ
композиторы Е.Рахмадиевтің шығармасын орындап, нақ соншама ... ... ... [90, ... жылы ... қаласында түркі мемлекеттерінің ... ... онда ... дүниесі тарихы мен әдебиетін дамытудың
негізгі бағыттары ... ... ... аударылып, бір-біріне
жеткізіп отыру белгіленді.
1994 жылы Қазақстанда түркі елдерінің қолданбалы өнері ... ... ... өнер шеберлігінің ерекшеліктері мен мәнді
айшықтарын ... ... ... десе ... ... ... Қожа ... Иассауи шығармашылығы және Түркістан
тереңдете түсті. Қ.А.Иассауи – түркі ... ұлы ... және ... ... ... ... ... адам.
1993 жылы Түркияда Қ.А.Иассауи жылы деп аталып өтті. Қ.А. ... ... ... ... ... (Түркия) өткен халықаралық
симпозиумға қазақстандық ... да ... 1992 ... ... ... қол ... хаттамаға сәйкес түрік қаласы Байбурт және Түркістан
бауырлас қалалар деп аталды [63, 129].
1996 жылы Қ. А. ... ... ХҚТУ «Ұлы ... ... атты ... ... ... экспедиция қорытындысы жайлы видео-
фильм дайындалып, мақалалар жарияланды.
1997 жылы ... ... ... ... ... ... өтті, оның жұмысына барлық түркі мемлекеттерінің
ғалымдары араласты.
1998 жылы күзде Түркістанда «Фестиваль, ... және ... ... ... 1999 жылы осы ... ... халықаралық конгресі
өтті, нәтижесінде Ататүрік түрік қоғамының бөлімшесі ашылды [31, 180].
Turk soy бағыты бойынша атқарылып жатқан екі жақты ... ... ... 150 ... ... Түркияда аталып өтуін жатқызамыз. 1995 жылы
сәуір айында Анкарада Абай ... ... ... Оған ... ... ... тобы мен ... министрдің орынбасары Ахметжан Есімов
бастаған делегация қатысты [63, 128].
Біздің ұлы отандасымыздың есімі берілген ... ... ... ... делегациясының басшысы мен Анкараның губернаторы бұл
салтанатта сөз ... ... ... ... ... құрылған Абай
мұражайы ашылды.
Абайдың «Таңдамалы шығармалары» түрік тіліне ... ... ... екі тілде Анкара қаласында 200мың данамен шықты. Абай ... ... ... ... ... ... түрлі университеттерде ғылыми
конференциялар өткізілді. Көптеген журналдарың жекелген нөмірлері Абай
шығармашылығына арналды. ... ... ... ... мен
сұхбаттар жүргізілді. Мүндай іс-шаралар түрік жастарының біздің халқымызды
кеңінен танып білуіне елеулі ықпал еткені анық. ... ... ... «Біз Абай ... ... ... әлемге танытамыз» [91, 1].
Түркияның мемлекеттік опера және балет театрында аса ... ... 150 ... ... ... жиналыс болды. Салтанатта Түркия
президентінің бас кеңесшісі Абайдың жалпы түрік және әлемдік өркениет
қазынасына қосқан зор үлесін айтып, оның халықтар арасындағы достық ... ... ... ... атап ... [92, ... кешке қатысушыларға арнап Қазақстанның өнер шеберлері гала
концерт қойды, онда ... ... ... ... 150 жылдық мерейтойына
байланысты ұлттық лоторея басқармасы тарапынан ұтыстар ұйымдастырылып,
билеттер шығарылды. Түркияның ... ... бір ... және ... бір ... Абай ... берді [93, 9].
Сондай-ақ, Жамбылдың 150 жылдық мерейтойы Түркияда да аталып ... ... ... ұсынсымен Анкарада “Яссауй ... ... ... ... ... төрт ... ... жарық көрді.
“Tүрік тілі және әдебиеті” журанлына Әбіш Кекілбаевтың зерттеуі басылды.
Ақынға арнап Анкараның мемлекеттік ... ... ... кеш ... ... ... ... бір бірімен әлденеше рет жүздесіп, ортақ
ойларын үйлестіріп шешкен мәселелері, мәдениетке ... ... ... Оны ... ... мен ... арасындағы мәдени байланыстары
айқын көрсетіп отыр.
Мәселен, Қорқыт атаның 1500, ... мың ... ... ... ... 925 ... ... Сағырбаевтың 175 жылдығын,
М.Әуезовтың, М.Жұмабаевтың 100 жылдық мерейтойларын, басқа ... де ... ... ... ... ... елі болып қуаныш
еттік.
Түркияда Мұхтар, Құрманғазы т.б. мерейтойлары кеңінен ... ... ... ... ... ... көше ... беріліп,
конференциялар өткізіліп, саябақтар ашылды. ... ... ... ... ... ... Осы ауданның Ататүрік ботаникалық
саябағына М.Жұмабаевтың ескерткіші орнатылды [95, 9].
Анкарада ... ... ... ... атты ... ... он жылдың ішінде Түркияда түрік тілінде Абай, Мұхтар,
Жамбыл, Шоқай, Мағжанның және ... ... ... ... ... ... Қазақстанда қазақ тілінде
“Tүркістан халықаралық ... ... ата, ... ... Н.К.Зейбек, Ф.Будак, С.Гурал, Ә.Шынар, К.Кочтың кітаптары жарық
көрді [95, 10].
1992-1995жылдар аралығында Түркияда өткен өнер фестивальдарында Балқаш
қаласының ... ... ... ... ... ... ... балалар қоры, Алматы хореографиялық училищесінің бишілер
тобы қатысты. Стамбулда түркі әлемінің қолданбалы өнері көрмесінде ... ... ... ... ... ... Қарастырып
отырған кезеңде мәдениет және өнер саласында үнемі мамандармен алмасу
процесі жүріп отырды. ... ... ... ... би ... ... ... сынау мерзімін өткізді (стажировка).
Сонымен қатар қазақстандық мүсіншілер Стамбулда, ... ... ... ат ... ... ... Д.Түлеков, В.Киреев және
У.Шанов сыды атақты шеберлер болды [96, 1].
1998ж 8-10 желтоқсанда ... ... ... 70 ... ... ... оның ... Қазақстан жағынан қатысқан
Ш.Ыбыраев «Ш.Айтматов және қазақ фольклоры» және З.Ахметов «Ш.Айтматов және
қазақ әдебиеті» атты ... ... ... ... қазақ
прозасының дамуына тигізіп отырған үлкен ақпалын атап өтті [76, 93].
1998 жылдан бастап Анкара ... ... ... ... ... ... ... үлес қосып келе жатқан “Отау” атты ғылыми-
зерттеу және аударма орталығы ... ... ... Бұл орталық түрік тіліне
М.Әуезовтың “Әңгімелерін”, Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... пен Смағұловтың “Түркістан
тарихын” аударды. Ал, К.Зейбектің “Яссауи жолын”, ... ... ... ... ... тілін”, М.Айдынның “Селжұқ
империясының тарихын”, “Дін философиясын” қазақ тіліне ... [95, ... ... ... ... мен ... жағдайын таныстыруда
Ф.Будактың 1999 ж. түрік тілінде шыққан “Қазақстан:кеше,бүгін,ертең” атты
кітабы үлкен рол атқарады.
Атақты түрік ойшылы әрі ... ... 1924 жылы ... ... ... ... атты ... қазақ тіліне аударылды. Бұл
кітабында автор түрікшілдіктің нақты бағыттарын, теориясы мен бағдарламасын
айқындайды, бұл шығарманы қазақ ... Абай ... ... мемлекеттік
университетінің доценті Али Фадли тәржімалап, ТИКА қолдауымен жарыққа
шығарды ... ... ... Түркістан қаласында Яссауй
атындағы халықаралық Қазақ түрік университетінің өнер ... ... ... ... ... ... ... рухани астанасы Яссуй
кесенесін қайта қалпына келтіруді Түркия Республикасы атқарды. Түркістанның
1500 жылдық тойына екі ел ... ... ... ... ... жазушылар мен журанлистер қорының “Түрік дүниесі халықтарының
арсындағы қатынастарды ... ... ... атты ... сыйлығы
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевқа берілсе, 1997 ... өнер ... мен ... ... ... ... ... сіңірген еңбегі үшін” сыйлығына қазақ жазушысы М.Мағауин ие
болды. ... ... ... Ә.Нысанбаев, О.Сүлейменов, М.Шаханов,
Р.Бердібаевтар да иеленді [91, 6].
Түрік ... ... ... ... да, ... ... Қазақстан Респрубликасының Президенті Н.Назарбаев ЮНИСЕФ-тің
Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... орденін тапсыруын айтуға болады [98, 7].
Осы жоғары наградаға ол әбден лайық деп атап ... ... ... іс ... ... ... ... Э.Бирердинч бастама көтеріп, ... ... ... ... ең ... ... арасындағы шетінеудің негізі себептерінің
бірі болып табылатын тыныс жолдарының ауыр жұқпалы аурулары мендиорейлік
ауруларға қарсы күреске ... ... мен ... ... ақпарат құралдары арасында да
байланыстар орнатылған. Бұл бастамалардың ... ... көзі 1998 ... ... ... ... төрағасы К.Исмайлов мырза бастаған
Қазақстандық он делегация Түркияда бір апталық сапармен ... ... ... Бұл ... ... ... жазушылар одағы құрылды. Бұл
Одақтың ... ... мен ... ... хабарларын бір-біріне жылдам
тарату. Сонымен қатар, радио, ... және ... ... ең үздік
Түрік Қазақстандық қатынастарын көрсетіп және ... ... ... ... беру тағы ... ... өткізу шараларын қолға
алатын болып келісілді. Қазір бұл жоспарлар іске асырылуда [100,5].
Осы одақтың ... ... ... 1998 ... ... ... бір рет еліміздегі Түркия азаматтары үшін ... ... ... Бұл хабар Қазақстандағы түркиялықтарға Түркияда не болып
жатқандығын, ... ... ... ... ... Бұл үрдіс қазір
де жалғасын тауып отыр ... ел ... ... үшін де ... ... ... 1998 ... 15-20
қыркүйек күндері Түркістанда “Түркі әлемі жастарының құрылтайы” болып өтті.
Оған 29 түркі тектес елдерден 160 ... ... Осы ... ... ... да ... араласты. Жиында мәдениет, спорт, саясат, экономика
т.б. ... ... сөз ... ... салуатты өмір сүруге
насихаттады [23, 291].
Бұған дейін де айтып өткеніміздей, ең ... ... ... және ... ... ел - Түркия Республикасы болатын. Бұндай көмекті ... ... ... болып табылатын -діни аяда да ... ... ... ... ... ... ... түгелеге жуық
ислам дінінің сунна ағымын ұстанды.
Мәдени және діни тұрғыдағы басты ролді ... ... ... ... ... ... түркі діни қайраткерлері
(Түркия Діни істер басқармасы) Қазақстан Республикасында дінді және ... ... ... ... ... ... діни оқуда білімін жетілдіру
және тәжірибе жинақтау үшін Түркияға ... ... ... шақырды, бұл іс әлі де өзінің жалғасын табуда. Бұдан басқа да
имандылық ... ... ... салуда түркиялық өкілдер белсенді
әрекет етуде. Осындай істердің қатарына: Жетігенде (Николаевка), Белбұлақта
(Мичурин), ... ... діни ... ... ... ... Алматыдағы орталық мешіттің ішкі әрлеу жұмыстарын жатқызуға
болады. Олар тек мешіттер салып қана ... ... дін ... өз ... шыңдау үшін жыл сайын Түркияға он адам жіберіп
отырады. Олардың шығындарын Түркия діни істер ... ... ... ... ... діни ... мүмкіндігінше халыққа,
студенттерге ғибадат үйретеді. Лицей ... ... ... ... ... түркиялық қазақтар құрған қордың жәрдемімен Түркияда бір-
екі жыл діни ... оқып ... ... ... діни ... тарату жөнінде де Қазақстанға
өлшеусіз көмек көрсетуде және көбінесе қазақ тілінде басылған ... ... ... ... ... “Құран әліппесі”, “Ислам дініндегі харам
нәрселер”, “Арақ, темекі зияны”, “Пайғамбарымыздың өмірбаяны” т.б. Қазіргі
уақытқа дейін ... ... ... 450000- нан ... ... ... келіп жетті.
Қазақстанда атқырылып жатқан ... ... ... діни ... ... және ... жүзеге асады.
Аталмыш кеңесшіліктің Қазақстанда жұмыс ... 27 діни ... ... атындағы ХҚТУ-де студенттер арнайы дінтану
мамандығы бойынша дәріс алса, қазақстандық әріптестерімен қоян-қолтық ... ... ... ... университетте түрік зерттеу
жұмыстарын жүргізумен ... осы ... ... ... ... ... ... Түркия байланыстарының тығыз дамығаны
соншалықты, Қазақстан бұл салада басқа ... ... ... ... қарым қатынастар орнатқан жоқ.
2000 жылы мамыр айында Түркияда ... алып ... ... ... «Түркиядағы Қазақстан күндері» аталып өтті.
2000 жылы 30 мамырда мәдениет, ақпарат және ... ... ... ... Республикасына ресми сапармен барды. Сапар кезінде
министр ... ... ... ... ... Сезермен, Вице-
премьер–министрі Девлет Бахчелімен, мемлекеттік министр Абдулхалук Мехмет
Чаймен, мәдениет министрі Истемихан Талаймен, діни ... ... ... Иылмазбен кездесті. Министр Мәдениет Министрлігі және ... ... ... ... ... ... ... достық күндеріне «қатысты, мереке барысында Н.Назарбаевтің «Тарих
толқынында» атты кітабінің презентациясы өтті ... ... ... ... ... ... ... 2000 ж қазаңда Анкарадағы ҚР-ң Елшілігі ... ... ... және даму ... ... бірігіп, бірнеше
қалаларда қазақ-түрік достығының кештерін өткізді.
2000ж қазанда Түркістан қаласының 1500жылдық тойына құрметті ... ... ... ... келді. Онымен бірге министрлер мен
депутаттардан 70 адамға жуық және ... ... ... ... 2000 жылы 19 қазанда ресми сапар ... ... ...... ... Талай Қазақстанға келді
[103,1].
2001ж маусымда Астанада Анкара күндері өтті. Оған Анкарадан осы қаланың
әкімі Мелих Гокчек бастаған делегация ... ... ... ... бойынша 2000жыл Түркістан қаласының
1500 жылдық мерейтойын құттықтау және Қ.А.Иассауидің рухани мұрасын ... ... ... ... қатар Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев тарапынан да
бұл шараның рухани және мәдени ... ... ... ... ... ... және ... да Орталық Азия мемлекеттерінде түрлі іс-
шаралардың өткізілуі жоспарланған. Осы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
қоғамдық қоры. «Катев» және Түркістан ... ... ... ... 1500 ... ... ... халықаралық өлең және мақала
бәйгесін жариялады. Бұл бәйгеге Түркия , ... ... ... ... мемлекеттерден де шығармалар қатысты.
Бәйгенің мақсаттары: Түркістан мен ... ... ... ... көрсету; халықтар арасындағы бірлестік, бейбітшілік және достықты
нығайту; ... ... ... ... пен имандылық тақырыптарының қажеттілігін белгілу [104,42].
«Катев» халықаралық қоғамдық қорының жоспарларының бірі – қазақ-түрік
мәдени ортақлықтарда қазақ және ... ... бай ... ... және ... ... мен әдет-ғұрып, салт-дәстүрмен танысу.
Бірлесіп Түркия мен Қазақстан елдеріне мәдени іс-шаралар ұйымдастыру [72,
34].
1995 Алматыдағы Түрік Республикасы ... ... ... ... ... ... ... аян. Орталық бірқатар іргелі шараларды жүзеге
асырды және әлі де асырады ... ... ... ... шын ... ұйытқысы болуға күш салуда. Әсіресе, жастардың түрік тілін ... ... ... ... ... өмірдің сан алуан бағыттарында
өзіндік ізденісімен, ... ... ... ... ... ... көрсетілуде. Халықтың ұлттық салт-дәстүрі, мәдениеті мен
әдебиетін, тілін жаңғыртып, жандандыруға талпыныс жасалуда. Алдағы уақытта
мәдени ... ... ... және ... ... ... аспаптарын
меңгеруге және халық билерін үйрететін курстар ашу ... ... қоса ... халықтардың (ұлттық аспаптарын меңгеруге және халық)
дәстүрлі қол өнерлерін игеру ойда бар, - ... ... ... ... ... және ... жөніндегі кеңесшісі Хаяти Түрекшоғлу мырза
[105,3].
Екі ел ... ... ... одан әрі ... ... ... берері мол екендігі белгілі. ... ... ... қаласының мәдени күндері көпшілік есінде қалған ... ... бірі ... Бұл ... Түркиядан 200-ге жуық өнер
майталмандары қатысып, өз ... ... ... ... мен ... өкілдерінің еңбегімен, шығармаларымен
қазақстандықтарды кеңірек ... ... ... өз ... ... мәдени-білім орталығы мамандардың айтуынша, түбі бірге туыс,
бауырлас екі ... ... ... достық қарым-қатынасты
одан әрі нығайтуының және жоспар біліктілігін ... ... зор. ... ... бұл ... 150 –ге жуық ... түрік тілін
үйренуде. Оларға Түркиядан келген 25 ... ... ... 1998 жылдан
бастап бұл орталықта 1210 студент түрік тілін меңгеріп, арнаулы сертификат
алды. Орталықтағы жақсы ... ... ... көпшілікке көмек
көрсетуде, мұнда 1мыңға жуық құнды әдебиеттер бар. Осыдан он жыл ... ... ... ... ... ... ... орталық болып отыр.
Алдағы уақытта мұндай орталықтарды Бішкек, Ташкент, Душанбе, Ашғабад, Баку
және Ұфа қалаларында ашу ... бар. Осы ... ... ... екі ... ынтымақтастықтың көпірі іспеттес.
Қорыта келгенде, түркі елдері ішіндегі Қазақстан мен Түркия ... ... екі ... ... аса ауқымды және тарихи
тамырларға негізделген. Халықтар арасындағы сенім мен ... ... және ... ахуалды сауықтыруда мәдени байланыстардың
маңызды орын ... ... ... және ... ... ... принциптері негізінде еркімен, егемендік пен ұлттық
мүдделерді құрметтеу жағдайында дамып отыр.
Жылдар өткен сайын шығармашылық қарым-қатынас ... ... ету, ... ... ... ... үлес қосуда, бауырлас халықтар
арасында достықты нығайта түсуде.
Білім беру саласындағы қазақ –түрік ... ... ... жоғары білімді, екі ... ... ... ... ... білім алып шығуына кепілдік беріп отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Түрік-қазақ мәдени, экономикалық және ... ... екі ... ... мемлекетаралық байланыстардың құрамдас бөлігі ретінде
тәуелсіздік жылдары ... ... ие ... ... ... ... өз ... алуға септігін тигізуде.
Тәуелсіздігін алған жылдар көлемінің ішінде еліміз алғашқылардың бірі
болып әлемнің алдыңғы қатарлы ... ... ... халықаралық ұйымдарға мүшелікке еніп, мемлекеттің тәуйелсіздігін,
территориялық тұтастығын және ... ... ... ... мүмкіндік
алды. Сөйтіп, еліміз Орта Азия аймағында ... үні бар ... Бұл ... ... ... ... даму ... қарай сыртқы
саясатта дәйекті, сындарлы бағыт ұстап, дер кезінде оқиғалар желісінің
өрбуіне ... ... ... ... ... ... білуі еліміздің әлемдік
даму үрдісіне сіңсіп кетуіне жағдай жасады.
Осы жағдайда зерттеу ... ... Азия ... Батыс
мемлекеттермен деңгейлес дамыған Түркия мемлекетімен ... ... ... ... ... даму деңгейіне сипат беріп,
саралап, екі ... ... ... қаншалықты тиімді, пайдалы
жағдайда өрістеп ... ... ... ... ... ... Қазақстан және тәуелсіздігін алған Орта Азия
мемлекеттері үшін ... ... және ... әріптес. Азия мен
Европаның арасындағы ыңғайлы орналасуы, соңғы он жылда елдің ... ... ... ... ... ... айналуы Қазақстан
үшін тәжірибе алмауда ... ... ... ... ... ... анықталды.
Қазіргі таңда отаршылдық және тоталитарлық саясаттың кедергісінен
үзіліп ... ... ... ... негізсіз еместігі тарихи
фактілер негізінде көрсетілді.
Осы ретте Қазақстан мен Түркияны байланыстыратын мүдделер үндестігі ... ... ... өз ... Қазақстанды тілі бір, діні бір атажұрт
санайтындығы, алайда Түркияның біртұтас ... ... Бұл ... ... маңы ... ... шикізатын
өндіріп, әлем рыногына шығаруға Түркия мемлкетінің ... ... ... ... тиімсіз жақтары анықталып,
Қазақстан экономикасын тез арада өркендету ниетінде осы жобаның
да есепке алынып жүзеге асырылуы артық болмас еді ... ... үшін ... ... қарағанда тарихи жақындастығы
бар, діні бір, дәстүрі бір, ... ... ... ... реформалардың нәтижесінде алдыңғы қатарлы елге айналған
Түркиямен жақындасуы, оның даму ... ... ... бағытында назар аударуы зандылық. АҚШ пен ... ... бұл ... өз ... ... ... жүзеге
асыруға тырысып отырғаны Түркияның рөлінің артуына себеп
болуда.
Түркия ... ... мен Азия ... рөлі ... ... өзі, әлем саясатында алып отырған ... ... ... ... дүние жүзі қауымдастығына енуіне
қолдау, көмек болары ... ... ... ... кейінгі 10 жылдағы экономикасын өркендетудегі ерен табыстары
жан-жақты сараланып, «түркі кереметі» деп аталған бұл ... ... кері ... сараланып, бұл қайта құрудағы Түркия ... ... да ... ... ... ... қазіргі таңда
экономикалық дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасап жатқан шетел компанияларының ішінде түрік
фирмалары мен бірлескен ... ... орны ... ... Бұл ... ... Іскерлік қоғамының жұмыстарының
маңыздылығына ... ... ... мен ... ... ... және
ғылыми қарым-қатынастары мәселелері, сондай-ақ, оның ... ... мен ... оның ... мен ... ... ... ғылыми ынтымақтастықты дамыту жөніндегі екі ел үкімет басшылары
деңгейінде жаңа ... ... және қол қою, ... ... мен қор құру, бүгінгі күн талабына сай өзекті мәселелердің бірі
болып отыр. Бұл тұжырым біздің егемендігімізді ... және ... ... ... тұрған жас мемлекетіміздің міндеттеріне
сай келеді. Екі ел ... ... ... ... ... және мәдени-тарихи сабақтастықтан да ... ... ... байланыс жүйесін жасау мен оны жүзеге ... ... және ... ... жасалған келісімдермен
шарттастырылған.
Жыл өткен ... ... ... ... келе ... шығармашылық
қарым-қатынас мәдениетіміздегі өзара әсер ету, өзара байыту процестеріне
маңызды үлес қосуда, бауырлас халықтар арасындағы ... ... ... ... екі елдің арасында дәйекті дипломатиялық қарым-қатынас
орнап, халықаралық аренада түркі ... ... ... нығайып
келе жатқандығын бүкіл әлем мойындап отыр. Баспасөз беттері бұл кезенді
«түркі ғасыры» деп бекерден ... ... жоқ. Бір ... ... ... дүбірлеткен түрткілер рухы, мәдениеті, ... ... ... ... түркі мәдениеті жасағандығын тағы бір дәлелдеп отыр.
Түркі мемлекеттері басын қосып, ынтымақтастығын жарастыруға ... ... ... бұл ... ... ... ... алған Қазақстан және Отра Азия мемлекеттері тарапынан қолдау
тауып, жан-жақты ... ... ... ... тыныштық
пен бейбітшіліктің кепілдігі екені анық.
Кең өріс алған түрік-қазақ байланыстарын одан әрі ... ... ... ... ... Қазақстанның халықаралық, сонымен қатар түркі
әлеміндегі орнын, рөлін нығайта түсер еді. Сондықтан бұл ... әрі ... үшін ... ... аса ... Қазақстанның инвестиция саясатындағы жетіспеушіліктерді айта
кетуіміз керек. Елде инвестиция заңы ... ... ... екі ел ... ... күшейтіп, экономикалық өсім және дамуды тездетуге
мүмкіндік бар.
- ауыл шаруашылық саласында екі ел ... ... ... ... ... мұнай, газ жәнекен өндіру салаларындағыдай
ауыл шаруашылығында да халықаралық экономикалық қатынастар
құруға мүмкіншіліктері көп. ... ауыл ... ... жаңа ... қолданылуда және ... ... ... Оған ... ... ауыл
шаруашылығының салаларында маманданған университеттер бар. Ауыл
шаруашылығында екі ел арасындағы ынтымақтастықты тез ... қою ... екі ... ... ... қарым-қатынасы тығыз болғанымен екі
ел университеттерінің байланысы өте аз. Кейбір достық ... ... ... ... да ... Түркиялық жоғары оқу орындарында студенттермен, мамандармен,
оқышулармен алмасуды жүйлі жолға қою қажеті;
- ғылыми ізденістер жолында жаңалықтармен ... екі ... ... беру жүйесіндегі айырмашылықтарға, оқу
бағдарламалары мен мазмұны, техникалық және ... ... ... білім деңгейіндегі алшақтықтарды жою.
Екі жақты ынтымақтастықтың мүмкіндіктерін кеңейту жеткіліксіз ... ... ... бұл ... жол ... ... ... қажет.
Осы мәселелер тиімді шешімін тапса, түрік-қазақ саяси, мәдени, экономикалық
байланыстарының ауқымы көлемінде екі ел арасындағы қарым-қатынас ... оң ... ... ... ... мен ... тізімі.
1. Нысаналина Н. С. Қазақ - түрік қатынастары ... – 2000 ...... ... Н. Ә. ... ... - А. ... 1996 – 290б.
3. Токаев К. Под стягом независимости. Очерк о внешней политике
Казахстана – A: ... ... ... М. ... ... ... ... дамуы тарихы және
бүгінгі жағдай //Иассауи унив-н хабаршысы -95-№3.
5. Құдышев О. Панисламизм және пантюркизм //Ақиқат.-95-№3.
6. Касенов У. ... ... и ... Азия ... трубопроводы,
геополитика //Саясат-95-№2.
7. Нұсқабаев О.Ф.Будак Қазақстан – Түркия ынтымақтастығы //Ақиқат.-2003.-
№6.
8. Мендикулова Т.М.Исторические судьбы казахской диаспоры: происхождение и
развитие.-А.-Ғылым.-97,-264c.
9. Budak.F. ... dunu, bugunu ve yarini. ... Saray.M. Yeni Turk ... Tarihi. Ankara-1999-439
11. Бұлұтай М. Қазақстан-Түркия//Ақиқат 2001 №12.
12. Ирмуханов Б.Политика и ... ... и ... ... ... С. ... и ... ситуация в регионе
Каспийского моря//Саясат-1996-№1.
14. Авдашева С. Турция национальная модель либерализации экономики//Вопросы
экономики ... ... М. ...... ... ... T. Erdogan, M. Akguni. Turkiye ile Turk Cumhuriyetleri ve Turk
topluluklari arasinda yapilan anlasmalar ve faabietler. Ankara-1993-350
17. ... Әли. ... ... тағлымы //Халық кеңесі-1994-2том.
18. І. Сманов, Ш.Орынбек. Түркі дүниетанымы мен менталитеті туралы// ... ... ... ... және ... келуі// Егемен Қазақстан-2005-26 мамыр
20. Тоқашбаев М. Туыстықтың түбі бір//Халық кеңесі-916 14наурыз.
21. ... ... ... ... мен Түрік Республикасы
арасындағы ынтымақтастық туралы келісім // Социалистік Қазақстан.-1991.-
22 ... ... А.М. ... ... ... в ... на соискание ученой степени к.и.н.А.-1998г.
23. Мұхамедов М. Қазақстан әлемдік қауымдастықта. А.-2000-166б.
24. Еровченко А. Түркілер ғасыры басталды ... ... ... Т. Түркияның түркі тектес елдерге гегемондық жасауы мүмкін емес
//Заман Қазақстан -1997-19қыркүйек.
26. Данилов В. В ожидании Столетия тюрок новые ... во ... ... ... ... 1992-9 ... ... Республикасының халықаралық шарттары, келісімдері және жеке
заң актілерінің бюллетені 1997-№5.
28. Тажудов А. Пантюркский ажиотаж и ... ... ... Түркиямен әскери ынтымақтастық қанат жаюда//Егемен Қазақстан 1996 - 4
қыркүйек.
30. Бюллетень международных договоров Республики Казахстан-А.-1998.-№1.
31. Тоқаев.К. Қазақстан Республикасының дипломатиясы. А.Gauhar – ... ... Е., ... Р., ... В. ... участие в
оздоровлении экономики Казахстана // Саясат-1985 №2
33. Жансевер Е. Сауда және экономикадағы ... ... ... ... ... Г. Казахстан Турция: сотрудничество поможет решить многие
проблемы // Казахстанская правда – 1994 - 19 октябрь
35. ... мен ... ... ... ... таяу арадағы мөлшері
1миллиард АҚШ долларына жететін болды:[Каз Таг] // Егемен Қазақстан –
1995, 14 мауысым.
36. Иембекова М. ХХғ. 90 ж. ... ... т. ғ. к. ... ... үшін ... ... – 1998
37. Әбілдаұлы Б. Түрік – қазақ біріккен Ақсүт шағын кәсіпорыны //Ақ жол –
1995, 27 қыркүйек.
38. ... с ... ... ... // ... ... 1997, 17
декабря.
39. Kazakistan Orta Asyanin Incisi.Almaty-2003-176
40. Токаев К. Казахстанская дипломатия: первые итоги, новые задачи// Мысль
– 96 № ... ... Л. К. ... ... суверенного Казахстана //Саясат – 97№ 11.
42. Абдулпаттаев С. Қазақстан дипломатиялық және экономикалық
қатынастарының алғашқы қадамдары //Ақиқат 1995№3
43. Төренияз Н. Ақтөбедегі Қазақ-Түрік ... ... ...... ҚРОММ-2261-қор-5 тізбе-39іс-13-14 ,18,2-п
45. Төлеу Ж. Түркия Түркия бұғаздарынан мұнай өткізуге қарсы//Түркістан-
2001-5-11 мамыр.
46. Мұхаммед ... ... мен ... //Қазақ елі-2003-№36.
47. Билиг Э.Қазақстан Турция [экономические и торговые связи
]//Казахстанская правда-1994-19октябрь.
48. ҚРОММ-2261-қор-1тізбе-18-іс-77,81,78-п
49. Олжай Қ.Біздің Веснет ... ... ... қазақ жеріндегі
қарлығашы болып табылады.// Егемен Қазақстан. – 1992-20 қазан.
50. Нұргалиева С. Веснет. Байқонырмен байланысқа шықты:[Қазақстан –Түркия
кәсіпорны Веснет туралы]//Егемен ... – 95ж, 31 ... ... Ә. ... ... ... ашты //Егемен Қазақстан 1996ж -14желт
52. ҚРОММ-2261-қор-1 тізбе-38-іс-1-п
53. Бюллетень международных договоров Республики Казахстан. А. -1995 – № ... ... ... О ... ... Министра Казахстана А.Кажегельдина Турецкую
Республику //Панорама,-1997,7 март.
56. Жансеитов Ш. ... ... ... бы нам свою ... – 1994 №1
57. Қайыржанов С. Бауырластармен бірге болашаққа қадам: ... ... ... жұмысынан //Атырау – 1997 – 12сәуір
58. Дикташ Х. Да не омрачит нефть наше кровное родство // Заман Қазақстан-
1996-7 июня
59. ... А. Қара ... ... ... ... ... ... соңғы
демі// Республика, 2001, 22 наурыз.
60. Мақатұлы С. Баку – Жейхан халындағы қызу қарбалас : [ мұнай және ... ... ... ... ] //Ана тілі – 1998 – 30 ... А. ... ... или не строить? // Республика, 2001 – 22 наурыз
62. Қазақ Советтік Социалистік Республикасы мен Түрік Республикасы
арасындағы ынтымақтастық ... ... ... Қазақстан-1991-22
наурыз
63. Имашова И. Современные культурные казахско-турецкие отношения и роль
Туркестана в их ... ... ... А. ... ... саласындағы байланыстар.//Ақиқат-
2002-№2.
65. Первые ласточки Фараби фонда вылетели в Турцию// Казахстанская правда-
1992-4июня.
66. Қарабаева З. Қазақ-түрік лицейі //Қазақстан ... ... Е. ... ... ... ... ... // Заман
Қазақстан-19797-6 маусым.
68. Назарбаев Н. Тәуелсіздікке білім шашуы //Катев-2001.
69. Сотрудничество Турции и Казахстана в области образования //Kazakhstan
today-2002 №4
70. ... М. Қос ... ... ... ордасы //Егемен Қазақстан 2000-
20 қазан.
71. Алиаз Т., Ұ. ... ... ... ... ... Заман-2002-8қараша №45) .
72. Зиманов С. Бастауы мол бұлақ //Катев-2001.
73. Оңалбеков Ж. Білікті бірді ғана жыға ма? [Қ. ... ... ... ... ... ... Т. ... ХҚТУ //Егемен Қазақстан -1999-21желтоқсан.
75. Н.Назарбаев и С. Демирел знакомятся в Алматы //Казахстанская правда-
1993, 4 июня.
76. Имашова Н. ... ... ... // ... хабаршысы-2002-№1.
77. Өркениеттілік негізі – білім //Заман Қазақстан -1997-8тамыз.
78. Түрік балалары қазақша ... ... ... ... ... А. ... грамота// Kazakhstan today-2004 №5
80. Жансевер Е. Бауырластықтың белгісі: [Түркия ... оқу орны ... ... ... // Заман Қазақстан -1994-30 тамыз.
81. Шакизадин Е. Түркі біткен баласы Түркістанда оқып жүр. //Заман
Қазақстан-1993-19 ... Очаг ... ... ... ... Т.» Туркия» живёт и работает //Мурагер-1994-№3.
84. Укрепляются культурные связи с ... ... ... ... ... встречает гостей //Казахстанская правда -1991-26 апреля.
86. Қазақстаның Түркиядағы күндері аяқталды // Социалистік Қазақстан –1991-
15мамыр.
87. Джолдаспеков М. Крепнет интерес, расширяются ... ... -1991-25 ... ... Б. ... ... бас ... //Жетісу, -1994-12 шілде.
89. Turksoy Turk Duniyasi Kultur, Sanat, Bilim, Haber ve ... ... ... ... ... и ... ... и развиваются//Казахстанская
правда -1997-2 сентября. №135
91. Живы традиции великого Абая //Казахстанская правда -1993-17 сентября,
№200.
92. Турция ... к ... Абая ... ... ... ... ұран ... ұлы ақын//Егемен Қазақстан-2001-11қыркүйек-№202.
94. Чествование великого акына Джамбула в Турции //Казахстанская правда –
1996 – 21 августа.
95. Сәулемқызы С. ... ... ... // ... ... – 2002 - № ... Симпозиум музыка тюрских народов // Казахстанская правда – 1994 – 28
апреля №57.
97. Бауырлар көмек көрсетуде // Егемен Қазақстан – 1995 – 6 ... Kazak ... Gilenc anlamli ziyaret ... ... Kazak- turk ... birligi kuruldu // Заман Қазастан-1999-19 мамыр
100. Cihan N. Kazakistanda turkce yayin // Заман Қазақстан -1998-12-маусым
101. Ғалымқызы М. Ататүрік атамның ... мың ... // ... елі 2003 - ... ... и ... со всего тюрского мира соберутся в Стамбуле // Түркі
әлемі – 2001 – № 1 – ...... ... ... ... туы ... // Егемен Қазақстан – 2000 – 20 қазан.
104. Ерғалиева Ж. Түркістанға ... // ...... ... Б. ...... орталығы // Егемен Қазақстан – 2005 – 26
мамыр.
( Бұл зауыт дәл уақытында салынған, алғашқы өнімдерін де берген. Бірақ
қазіргі ... ... ... ... ... консервацияда тұр.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге


Пәндер

2008-2014 © stud.kz группа сайтов Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.1130