Шығармашылық іс-әрекетке оқушылар мотивациясын қалыптастыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 9
1.1 Шығармашылық, іс-әрекет, мотивация ұғымдарына теориялық сипаттама 9
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамытудың педагогикалық-психологиялық негіздері 23
1.3 Бастауыш сыныптарда қазақ тілі сабағында шығармашылық іс-әркет мүмкіндіктері 37

2 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ 51
2.1 Қазақстанда шығармашылық іс-әрекетті қолданудағы озат тәжірибелер 51
2.2 Эксперимент жұмысы мен қорытындысы 58

3 ҚОРЫТЫНДЫ 71

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 74

ТІРКЕМЕ А 80
ТІРКЕМЕ Ә 81
ТІРКЕМЕ Б 82
ТІРКЕМЕ В 83
ТІРКЕМЕ Г 85
ТІРКЕМЕ Д 87
КІРІСПЕ

Зерттеу көкейкестілігі: Қазақстан Республикасының ғылыми техникалық, экономикалық, ресурстық және рухани дамуының жаңа деңгейіне бағытталуда. Республика өміріндегі бұл өзгерістер, сөз жоқ, білім беру саласына соның ішінде мектепте оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу ісіне де әсерін тигізуде.
Сондықтан мектеп оқушыларын ғылыми білімнің қоғамдық қажетті деңгейімен қамтамасыз ету, оларды сусындату - басты міндет болып қала береді. Өйткені егеменді елдің оқу-білімнің тереңдігімен өлшенеді. Толассыз, үздіксіз өзгеріп тұрған әлем адамнан да қабілет пен қажеттіліктерді толассыз дамытуды талап етеді. Осыған байланысты мектептегі оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу үшін жүргізілетін жұмыстың мақсаты мынандай болуы тиіс:
1) оқушыларды өзгермелі өмірде қорықпай, еркін өмір сүруге бағыттау;
2) білім мен білігіне сай келетін дәрежеде тәрбиелеу;
3) өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту;
4) шығармашылық қабілетін дамыту;
20 ғасырды артта қалдырып, 21 ғасырды бетке алып келе жатқан Қазақстанның бастауыш сатыдағы мектептері өздерінің тарихи миссиясын орындап болды, сондықтан бастауыш мектепті реформалау қажеттігі туды. Өйткені белгілі бір мөлшердегі «білім жиынтығын» алу жүйесі ескірді, ертедегі ойшылдардың сөзімен айтсақ, «шәкірт-нығарлай беретін ыдыс емес, керісінше тұтандыруды қажет ететін шырақ». Ал мектеп конвейер емес, керісінше кең түрде ойлай алатын жеке адамды қалыптастыратын сфера. Олай болса мектепте білім беру ісіндегі басты мүмкіндіктерін дамыту және оларды шынайы өмірдегі дара тұлға етіп әзірлеу.
Ел Президентінің «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасында білімге ерекше көңіл бөлетіндігі белгілі. Ол бүгінгі өскелең өмірдің талаптарына сай маңыздылығымен ерекшеленеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндеті ұлттық және адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктер негізінде жеке адамды қалыптастыруға жеке кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, білім беруді ақпараттандыру деп білім беру жүйесіне одан әрі дамыту міндеттерін көздейді.
Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында «Білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам тек зерттеу объектісі ретінде ғана емес, ең алдымен, шығармашылық пен таным субъектісі құдіретті мәдениет үлгілерін дүниеге әкелген, әрі өзінің шығармашылыққа деген құлшынысымен оқушыларды баурап әкететін субъектісі ретінде көрінуімен бедерленеді» делінген.
Оқыту екі жақтың да, мұғалім-оқушы, бірдей еңбек етуін талап ететін үрдіс, сондықтан ұстаз өзінің іс-әрекетін ұйымдастырып, тек оның орындалысымен ғана қанағаттанып қоймай, оқушының да белсенділігін, білім игерудегі әрекетін дамытуға ықпалын тигізуі қажет.
Қазіргі қоғам шығармашылық қабілеті бар, талантты іскер мамандарға мұқтаж.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» деген 1992 жылғы еңбегінде мемлекетіміздің егеменді, тәуелсіздігіне жеткізетін төрт күш аталған: біріншісі-жеріміздің қойнауындағы байлық; екіншісі-жеріміздің бетіндегі байлық; үшіншісі-өндіріс байлығы; төртіншісі-тапқырлардың ақыл-ой байлығы, тапқырлардың үйреншікті қалыпқа сыймайтын, бүкіләлемдік деңгейдегі жасалымдары» - дегеннің өзі шығармашыл тұлғаның ерекше, дәстүрлі емес ой-пікірінің нәтижелі мағынасын береді. Мектептегі оқыту үрдісінің негізгі мақсаттары баланың білім игеру кезінде ойлау қабілетін қалыптастыру, сол арқылы таным әрекетін белсендіру. Бұл оқушының өзіндік әрекеттерін, дербес жұмыс істеу қабілеттерін дамытудың маңыздылығын айқындайды.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасының Білім туралы заңындағы білім беру жүйесінің міндеттері туралы бабында:
- жеке адамның шығармашылық, рухани және жеке мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интеллектік байытумен қатар әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне баулу, қажеттігі атап көрсетілген.
Педагогика ғылымы мен мектеп практикасы баланың білім игеру кезінде ойлау қабілетін қалыптастырып, сол арқылы таным әрекетін белсендіру қажеттігін көрсетеді. Осы мәселелер оқушының шығармашылық қабілеттерін, шығармашылық әрекеттер қырларын дамытудың өзекті екенін анықтайды. Ол үшін не істеу керек, қандай шаралар ойластырылуы қажет? Оқуға деген қызығуы, өзінің білім алуға ұмтылысы керек. Ол ұстаз тарапынан сабақ өткізудің әртүрлі жолдарын қарастырып, әдіс-тәсілдерді жетілдіріп, сабақ түрлерін әдістемелік тұрғыда дұрыс ұйымдастырылуды талап етеді. Осындай еңбек оқушының оқу әрекетін тиімді меңгеруіне, соның нәтижесінде оқуға деген ынта, құлшыныс, талап туып бұрынғы игерілген білім, білік, дағдыны пайдалана отырып, әртүрлі оқу тапсырмаларын шешуде шығармашылықпен еңбек етіп, өз әрекетін бақылауды, басқаруды және дамытуды үйренуіне себебін тигізеді [ 45, 3б ].
Жас ұрпақтың қабілеті мен талантын ашу, шығармашылық ойлау қабілетін жетілдіру, осы арқылы өзіне деген сенімін нығайту, бір сөзбен айтқанда, өз жолын өзі таңдауына түрткі болу-міне, бүгінгі таңның басты мәселесі болып отыр.
Қазақ тілі сабағында шығармашылық іс-әрекеттің мақсаты - өз бетімен жұмыс істеу дағдыларын, шығармашылық, ойлау қабілетін қалыптастыру, шығармашыл тұлғаны дамыту жолында жұмыс жургізу.
Дей тұрғанмен, зерттеу барысында мынандай қарама-қайшылықтардың орын алғанын байқадық.Олар:
- бастауыш сыныпта белгілі шығармашылық іс-әрекет толық мәнді ұйымдастырылмауынан оқушылардың шығармашылық тапсырмаларды орындай алмауы;
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды / Б.Г. Ананьев. – М: Педагогика, 1980. – 317 с.
2. Әбдібекқызы Қ. Оқушылардың көркем шығармашылық қабілетін дамыту / Қ.Әбдібекқызы.- А: Рауан, 1994.- 75 б.
3. Әбішева Б. Білім мазмұнын жаңарту - өмір талабы / Б. Әбішева // Қазақстан мектебі. - № 6. – 2002. – 42 - 43 б.
4. Бабаев С. Б. Жалпы педагогика / С. Б. Бабаев, Ж. К. Оңалбек. – Алматы, 2005. – 42 – 43 б.
5. Богоявленская Д. Б. Творческая личность: ее диагностика и поддержка // Психологическая служба вуза: принципы, опыт работы // Д. Б. Богоявленская. – М. – 1993. –
6. Богословский В. В. Жалпы психология / В. В. Богословский, А. Г. Ковалев, А. А. Степанов, С. Н. Шабалин. – А. – 1980. – 102 – 105 б.
7. Бұлғалиев Б. Шығармашылық қабілетті дамытудағы әдістер мен жетістіктер / Б. Бұлғалиев // Әдіскер мұғалім. - № 5. – 2004. – 11 б.
8. Байшуақова М. Оқушыны ойлауға үйрету / М. Байшуақова // Бастауыш мектеп. - № 2. – 2005. – 43 б.
9. Букатина С.И. Музыкально- ритмическая деятельность как средство формирования художественно творческих способностей у детей старшего дошкольного возраста: дис...канд. пед. наук / С.И.Букатина.- М, 1998.- 415 с.
10. Джамболатова Т. Қ. Жеке тұлғаның шығармашылығын дамытудағы ұжымдық шығармашылық іс / Т. Қ. Джамболатова // Наука и образования. достижения и проблем. Сборник научных трудов. – 2002. - № 10. – 98 – 102 б.
11. Доданов Б. И. Эмоция как ценность / Б. И. Доданов. – М. – 1978. – 11 с.
12. Доданов Б.И. Структура и динамика мотивов деятельности / Б.И.Доданов // Вопросы психологии. – 1984.- №4. – 18- 29 с.
13. Есботанова Л. Шығармашылық қабілетті дамытудың бір жолы / Л. Есботанова // Тәрбие құралы. - № 4. – 2005. – 72 – 73 б.
14. Есеева Р. Өзіндік жұмыс түрлерінің оқушылардың ойлау қабілеттерін дамытудағы рөлі / Р. Есеева. // Бастауыш мектеп. - № 5. – 2005. – 22 б.
15. Жақыпова Н. Шығармашылық қабілет мектептен басталады / Н.Жақыпова // Қазақстан мұғалімі.- 2002.- №7.- 3б.
16. Жігітбекова Б. Жеке адамның мотивация мағыналығын тудыру мәселесінің өзектілігі / Б. Жігітбекова // Ізденіс. – 2000. - № 6. – 122 – 125 б.
17. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері / Қ. Жарықбаев. – А. – 2002. – 324 б.
18. Исаева З. А. Формирование профессионального – исследовательской культуры педагога в системе Университетского образования: автореф. дисс... докт пед.наук / З. А. Исаева . – А. – 1997. – 47 с.
19. Ильин Е.П. Мотивация и мотивы / Е.П.Ильин. - Санкт-Петербург, 2000.- 245 с.
20. Калошина И. П. Структура и механизмы творческой деятельности / И. П. Калошина. – М. – 1983. – 138 с.
21. Кәрібаева Г. Кәсіби іс-әрекеттің мотивациялық құрылымы / Г. Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 3. – 21 б.
22. Кәрібаева Г. Кәсіби іс-әрекеттегі сыртқы және ішкі мотивацияны зерттеу ерекшеліктері / Г. Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 1. – 27 б.
23. Қаңтарбаева Г. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту / Г. Қаңтарбаева // Бастауыш мектеп. – 2005. - № 7. – 25 б.
24. Қадірова Б. Н. Оқушылардың шығармашылық әрекетін дамыту - ғылыми – педагогикалық проблема / Б. Н. Қадірова // Білім. – 2004. - № 2. – 16 б.
25. Қадірова Б.Н. Оқушылардың шығармашылық әрекетін ұйымдастырудағы өзіндік жұмыстың мүмкіндіктері / Б.Қадірова // Хабаршы.- 2005.- №3 (16).- 102-105 б.
26. Қазақ тілі терминінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Педагогика және психология. – А. - 2002. – 133 – 242 б.
27. Қожабаев Қ. Бала саны аз мектептер мен сыныптардағы бастауыш сынып оқушыларының танымдық іс-әрекетін белсенді етудің педагогика және психологиялық ерекшелігі / Қ. Қожабаев, О. Төлегенов // Ауыл мектебі. – 2003. - № 3. – 15 – 18 б.
28. Қабатай Б. Т. Бастауыш сынып оқушыларын шығармашылыққа баулудың психологиялық ерекшеліктері / Б. Т. Қабатай // Білім берудегі менеджмент в образовании. – 2004. № 4. – 153 – 157 б.
29. Қазақ совет энциклопедиясы. – 8 том. – 173 б.
30. . Қазақ совет энциклопедиясы.- 12 том.- 362-363 б.
31. Қадірова Б. Оқушы тұлғасын дамытудағы әрекет түрлері / Б. Қадірова // Қазақстан мектебі
32. Қазенова Г. Ойын арқылы оқыту / Г. Қазенова // Бастауыш мектеп. - № 4. – 2001. – 12 б.
33. Қоянбаев Ж. Б. Педагогика / Ж. Б. Қоянбаев, Р. М. Қоянбаев. – А. – 2004. – 110 б.
34. Леонтьев А.Н. Деятельность, Сознание, Личность / А.Н.Леонтьев.- М: Политиздат, 1979.- 257 с.
35. Леонтьев А. Н. Проблема деятельности в психологии // Вопросы философии // А. Н. Леонтьев. – 1972. № 9. – 95 -108 с.
36. Лазарев В. С. Как разработать программу развитие школы: метод. пособие для руководителей образовательных учреждении / В. С. лазарев, М. М. Поташник // М. Нов шк, - 1993. – 46 с.
37. Леонтьев А. Н. Потребности, мотивы, эмоция / А. Н. Леонтьев. – М. 1971. – 14 с.
38. Лингвистикалық түсіндірме сөздік.
39. Леонтьев А. Н. Проблемы развития психики / А. Н. Леонтьев. – М. – 1965. – 293 с.
40. Лернер И. Я. Проблемное обучения / И. Я. Лернер. – М. – 1982. 11 – 12 б.
41. Мұқанов М. М. Жас және педагогикалық психология / М. М. Мұқанов. – А. – 1982. – 154 – 157 б.
42. Миразова. А. Т. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудағы мұғалімнің кәсіптік шеберлігі / А. Т. Миразова // Ұлағат. - № 2. – 2004. – 4 – 8 б.
43. Мұхамедин М. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылықтарын қалыптастыру негіздері / М. Мұхамадин // Ізденіс. - № 6. – 2001. – 121 б.
44. Мырзабаев А. Б. Оқушылардың шығармашылығын дамытуда белсенді оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері: педагогика ғылым. Доктор – ғылыми дәрежесін алу үшін дайын. Дис. Автореф. / А. Б. Мырзабаев. – Қарағанды: Б.П. – 2004. - 26 бет.
45. Нағымжанова Қ. М. Иновациялы – креативті технологиялар / Қ. М Нағымжанова . - Өскемен. – 2005. – 16 -18 б.
46. Наркулова Б. Бастауыш мектепте қолданылатын дамытушы ойындардың лингвистикалық негіздері / Б. Наркулова // Ізденіс. - № 1. – 2003. – 245 – 247 б.
47. Немов Р.С. Психология: учебник для студентов высшего педагогического учебного заведения / Р.С.Немов.- М: Просвещение, 1995.- 496 с.
48. Орлова. Ю. М. Потребностно – мотивационные факторы эффективности учебной деятельности студентов вуза. Дисс.. док. Психол. Наук. М. 1984.
49. Олпорт С.В.Личность психологии / С.В.Олпорт, В.Гордон.- М: Ювента, 1998.- 345 с.
50. Педагогика: Учеб. пособие ( Под ред. П. И. Пидкасистого. – М. Российское педагогическое агентство 1995. – 637 с.
51. Пазылова Г. А. Оқушылардың шығармашылық қызығушылығын қалыптастырудың қазіргі заманғы аспектісі / Г. А. Пазылова // Менеджмент в образовании. - № 2. – 2004. – 87 б.
52. Реигетова З. А. Типы ориентировки в задании и типы производственного образования // Доклады АПИРСФСР. - 1959. - 5 с.
53. Решетова З. А. Характеристика знаний учасщихся, формируемых при изучении обекта как система // Психолого – педагогические проблемы профессионального обучение / З. А. Решетова, С. Т. Тарлева. – М. – 1979. – 45 – 54с.
54. Рубинштейн С. Л. Основы общей психологий / С. Л. Рубинштейн. – М. – 1989. – 322 с.
55. Рүстемова Ж. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту / Ж. Рүстемова // Бастауыш мектеп. - № 1. – 2003. – 31 – 34 б.
56. Рахымтаева Ә. Баланың шығармашылық қабілетін дамыту / Ә.Рахымтаева // Бастауыш мектеп.- №5.- 2005.- 51-53 б.
57. Сосновский Б. А Мотив и смысл / Б. А. Сосновский. – М. – 1993.- 43 с.
58. Сүйіндікова Г. Оқушылардың шығармашылық, ізденгіштік қабілеттерін дамыту / Г. Сүйіндікова // Бастауыш сыныпта оқыту. - № 6. – 2004. – 4 – 6 б.
59. Сәкенова Р. Дарындылықты қалыптастыру / Р. Сәкенова // Сынып жетекшісі. - № 2. – 2005. – 43 б.
60. Сардарова Ж. Оқушының шығармашылық бағытта дамуы / Ж. Сардарова // Бастауыш мектеп. - № 7. – 2001. – 8 б.
61. Сәкенова Р. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту / Р. Сәкенова, П. Найманбаева // Бастауыш мектеп. - № 1. – 2003. – 45 -46 б.
62. Сағымбаев Ә. Ә. Бастауыш сынып оқушыларының бейнелеу өнері арқылы шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары: педагогика ғылым. докторы. ғылыми дәрежесін алу үшін дайын. дис. автореф. / Ә. Ә. Сағымбаев. – Алматы: Б. И. – 2003. –
63. Тойымбаева Ж. Шығармашылықты дамыту / Ж. Тойымбаева // Тәрбие құралы. – 2004. - № 3. – 33 б.
64. Теплов Б.М. Избранные пхилогические труды / Б.М.Теплов.- П.П.М: Просвещение, 1985.-215 с.
65. Формирование творческих способностей: сущность, условия, эффективность // сб. Науч.тр.- Свердловс.- 1990.- 160 с.
66. Хекхаузен Х. Мотивация и деятельность / Х.Хекхаузен.- М: Педагогика, 1986.- 406 с.
67. Шувалова В. В: Методическая работа в инновационной школе системный подход // Нар. Образование. – 1998. - № 4. – 112 – 114 с.
68. Щукина Г. Н. Проблема познавательного интереса в педагогике / Г. И. Щукина. – М. – 1971. – 351 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Бастауыш оқыту теориясы
мен әдістемесі кафедрасы
(іштей бөлімге ... ... ... ... ... ... 3
1 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ... ... ... ... ... ... ұғымдарына теориялық сипаттама 9
1.2 Бастауыш ... ... ... ... ... ... Бастауыш сыныптарда қазақ тілі ... ... ... ... ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТИІМДІ
ЖОЛДАРЫ ... ... ... іс-әрекетті қолданудағы озат тәжірибелер 51
2.2 ... ... мен ... ... ... ... ... Б ... В ... ... ... ... ... ... ... техникалық,
экономикалық, ресурстық және рухани дамуының жаңа ... ... ... бұл ... сөз жоқ, білім беру саласына соның
ішінде ... ... дара ... етіп ... ... де ... мектеп оқушыларын ғылыми білімнің қоғамдық қажетті
деңгейімен қамтамасыз ету, оларды ... - ... ... ... ... ... ... елдің оқу-білімнің ... ... ... ... ... әлем ... да ... пен
қажеттіліктерді толассыз дамытуды талап етеді. Осыған байланысты мектептегі
оқушыларды дара тұлға етіп ... үшін ... ... ... ... тиіс:
1) оқушыларды өзгермелі өмірде қорықпай, еркін өмір сүруге бағыттау;
2) ... мен ... сай ... ... ... өз ... ... істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту;
4) шығармашылық қабілетін дамыту;
20 ... ... ... 21 ... бетке алып келе жатқан
Қазақстанның бастауыш ... ... ... ... ... болды, сондықтан бастауыш мектепті реформалау қажеттігі туды.
Өйткені белгілі бір ... ... ... алу ... ... ... ... айтсақ, «шәкірт-нығарлай беретін ыдыс емес,
керісінше тұтандыруды қажет ететін ... Ал ... ... ... кең ... ... ... жеке адамды қалыптастыратын сфера. Олай
болса мектепте білім беру ісіндегі басты мүмкіндіктерін ... және ... ... дара ... етіп ... ... «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасында білімге
ерекше көңіл бөлетіндігі белгілі. Ол бүгінгі өскелең ... ... ... ... Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің
басты міндеті ... және ... ... ... мен ... ... жеке ... қалыптастыруға жеке кәсіби шыңдауға
бағытталған білім алу үшін ... ... ... ... ... деп ... беру жүйесіне одан әрі дамыту ... ... ... ... беру тұжырымдамасында
«Білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам тек ... ... ... ... ең ... ... пен таным субъектісі құдіретті мәдениет
үлгілерін дүниеге әкелген, әрі ... ... ... ... ... ... субъектісі ретінде көрінуімен бедерленеді»
делінген.
Оқыту екі жақтың да, мұғалім-оқушы, бірдей еңбек етуін талап ... ... ... ... ... ... тек ... ғана қанағаттанып қоймай, оқушының да белсенділігін, білім
игерудегі әрекетін дамытуға ... ... ... ... ... қабілеті бар, талантты іскер ... ... ... Н. Ә. ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуының стратегиясы» деген 1992
жылғы еңбегінде мемлекетіміздің егеменді, тәуелсіздігіне жеткізетін төрт
күш аталған: ... ... ... ... ... үшіншісі-өндіріс байлығы; төртіншісі-тапқырлардың ақыл-ой
байлығы, тапқырлардың үйреншікті қалыпқа сыймайтын, бүкіләлемдік деңгейдегі
жасалымдары» - дегеннің өзі шығармашыл тұлғаның ерекше, ... емес ... ... ... ... ... ... үрдісінің негізгі
мақсаттары баланың білім игеру кезінде ойлау қабілетін қалыптастыру, сол
арқылы таным ... ... Бұл ... өзіндік әрекеттерін, дербес
жұмыс істеу қабілеттерін дамытудың маңыздылығын айқындайды.
Бұл ... ... ... ... туралы заңындағы білім беру
жүйесінің міндеттері туралы бабында:
- жеке адамның шығармашылық, рухани және жеке мүмкіндіктерін ... пен ... өмір ... ... негіздерін қалыптастыру,
жеке басының дамуы үшін жағдай ... ... ... ... ... және ... мәдениеттің жетістіктеріне баулу, қажеттігі атап
көрсетілген.
Педагогика ғылымы мен мектеп ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы таным әрекетін белсендіру
қажеттігін көрсетеді. Осы ... ... ... ... әрекеттер қырларын дамытудың өзекті екенін анықтайды. Ол үшін
не істеу керек, қандай шаралар ойластырылуы қажет? Оқуға ... ... ... алуға ұмтылысы керек. Ол ұстаз тарапынан сабақ ... ... ... әдіс-тәсілдерді жетілдіріп, сабақ түрлерін
әдістемелік тұрғыда дұрыс ... ... ... ... ... оқу ... тиімді меңгеруіне, соның нәтижесінде оқуға деген
ынта, құлшыныс, талап туып бұрынғы ... ... ... ... ... ... оқу тапсырмаларын шешуде шығармашылықпен еңбек
етіп, өз ... ... ... және ... ... ... [ 45, 3б ].
Жас ұрпақтың қабілеті мен талантын ашу, шығармашылық ойлау қабілетін
жетілдіру, осы ... ... ... ... ... бір ... ... өз
жолын өзі таңдауына түрткі болу-міне, бүгінгі таңның басты мәселесі болып
отыр.
Қазақ тілі сабағында шығармашылық іс-әрекеттің мақсаты - өз ... ... ... ... ойлау қабілетін қалыптастыру,
шығармашыл тұлғаны дамыту жолында жұмыс жургізу.
Дей тұрғанмен, зерттеу барысында мынандай ... ... ... ... сыныпта белгілі шығармашылық іс-әрекет толық ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының қазақ тілі оқу процесінде ... ... ... ... оқушылардың шығармашылық,
ойлау қабілетінің дамымауы;
Сонымен, анықталған қарама-қайшыылықтар біздің зерттеу жұмысымыздың
тақырыбын: «Шығармашылық іс-әрекетке ... ... ... алуымызға себеп болды.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сыныптарда қазақ тілі сабағында шығармашылық
іс-әрекетке оқушылар мотивациясын ... ... ... ... ... ... оқу үрдісінде тиімді қолдану жолдарын анықтау.
Зерттеу объектісі: Бастауыш сыныптағы қазақ тілі сабағындағы оқу
процесі.
Зерттеу пәні: ... ... ... тілі оқу ... шығармашылық
іс-әрекетке оқушылар мотивациясын қалыптастыруда мұғалім мен оқушының іс-
әрекеті.
Зерттеу болжамы: Егер бастауыш ... ... тілі ... ... ... асырса, онда оқушылардың білім деңгейі
артады, шығармашылық қабілеті ... ... ... іс-әрекет
баланың өз бетімен жұмыс істеу дағдысының, ойлау, шығармашылық қабілетінің
қалыптасуына ықпал етеді.
Зерттеу міндеттері:
- шығармашылық, іс-әрекет, ... ... ... ғылым педагогикалық-психологиялық және лингвистикалық әдебиеттерді
талдау;
- шығармашылық, іс-әрекет, мотивация ... ... ... ... ... ... беру;
- озат тәжірибелі ұстаздардың тиімді әдіс-тәсілдерімен, ... ... ... ... дағдысының сапалық көрсеткіштерімен танысу;
- зерттеу барысында жиналған материал ... ... ... ... ... оқу ... бақылап, шығармашылық жұмыстар әзірлеу;
- шығармашылық жұмыстарды жүзеге асыруда мұғалімнің әрекет қадамын
бақылау ... ... ... ... оқу ... ... сипатта эксперимент жұмысын ұйымдастыру,
қорытындылау;
Зерттеу әдістері:
- ғылыми теориялық әдебиеттерге талдау;
- зерттеу материалдарын талдау, ... ... озат ... ... ... ... педагогикалық іс-тәжірибеде өткізу; (эксперимент және ... ... ).
- ... ... дайындау;
- эксперимент және бақылау сыныптарының диагностикалық картасын жасау;
- оқу процесін ұйымдастыру;
- шығармашылық жұмыстар жүргізу;
- эксперимент қорытындысын сараптау;
Зерттеу кезеңдері:
- 2004-2005 жылы осы ... ... ... ... жұмыс қорғалды;
- 2005-2006 жылы іс-тәжірибеден өтілді.
- 2006 жылы ғылыми конференцияда баяндама жасалды, мақала ... осы жылы ... ... ... ... жүргізіліп,
диплом жұмысы қорғалды.
Зерттеу базасы: Өскемен қаласы А. ... ...... ... орта ... ... ... Дипломдық жоба негізінде
ұйымдастырылған зерттеу жұмысының ... ... ... ... практикалық пікірлердің негізінде тұжырымдалып, ... ... ... ... ... ... мен ... колледж
мұғалімдеріне, бастауыш оқыту теориясы мен әдістеме ісі ... ... ... ... ... ... құрал болып табылады.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Диплом жұмысы кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... 87
бет.
1 ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯ-
СЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ... ... ... ... ... ... ... сипаттама
Бүгінгі мектептің білім беру ... ... ... бірі – білім беру жүйесі мен ... ... ... ... және мазмұнын жетілдіру, әдістемелік
жағынан дамыту болып табылады.
Бастауыш ...... ... ... ... ... Осыған
сәйкес оқушыға белгілі бір көлемдегі білім, ... ... ... қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте отырып, оларды
шығармашылық бағытта жан-жақты дамыту – бүгінгі күннің талабы [ 23, 25 ... ... ... ... түрде меңгеру емес,
оны дамыту – негізгі мәселенің бірі. Яғни, оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... ... ... талап етіледі. Сондықтан,
педагогика жаңалықтарын пән ерекшелігіне қарай қолдана білу – ... ... ... – бір ... ... оқушының іс -әрекеті арқылы
қол жетеді [ 63, 33 б].
Шығармашылық іс-әрекет ұғымының теориялық ... ... ... ... ... ... қаншалықты мәні
барын қарастырған жөн.
Егер «шығармашылық» ұғымының мазмұнын толық ашып, ... ... ... ... дәл көрсетеді.
«Шығармашылық оқушының даралық бейімделіктері мен қабілетінің
көрінуі» деп Қ. Қожабаев анықтама ... - ... ... және ... ... ең
жоғарғы формасы. Шығармашылықтың масштабы әр түрлі болуы ықтимал. «Бірақта,
- дейді зерттеушілер,- онда міндетті түрде ... ... ... ... ... [ 10, 98б ... – бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылу,
іздену [ 56, 35 б ].
«Шығармашылық» – бүкіл болмыстың, қозғалыстың, ... бір ... ... көзі [ 15, 3б].
«Шығармашылық» – бұл жекелеген мотивациялық құрылымарқылы ... ... ол ... ... ... қоғамдық маңызды
мәселе... Шығармашылық потенциал әр ... ... ... ... ... жинақталады [ 9].
Ю.Н.Кулюткиннің пікірі бойынша, шығармашылық ұғымынан екі өзара
байланысты құбылысты көруге болады. Біріншіден, ... – бұл ... және ... ... ... ... Демек, бұл жерде
адамдар ұжымы немесе ... ... ... өнім жайлы, нәтиже жайлы, соның
ішінде ... ... ... ... мәнді нәтиже жайлы сөз болмақ.
Екіншіден, шығармашылық ... ... жету ... өзін ... ... ... тұлға өзінің әлеуметтік қуаты мен ... ... және ... ... өзін-өзі дамытатын процесті атау ағаттық емес.
Шығармашылық адамдардың кез келген өмірлік әрекетінің, тіпті адамдар
арасындағы қатынастың мәні ... ... ... ... ... мен ... ... туғызады [ 5, 41 б ].
Исаева З.А шығармашылық–бұл өзіне жол ашу, өзіндік жетілуге ұмтылу
деп ... ... Ол үшін ... пен ... ... ... құрбан ету, өзін-өзі ұстап, сабырлық таныту –
шығармашылық тұлғаға тән ... ... ... ... тұлғаны
тәрбиелеу мен оның өзіндік тәрбиеленуінен келіп шығады [ 18, 47б ... ... ... ... артықшылығы болып
есептелмейді. Шығармашылық – еңбек достық, ынтымақтастық, өзара түсінікті
қалыптастырып, кедергілерді ... ... ... ... ... ... және ... құбылыстарын жеңу үрдісін тездетуде ... өте ... орын ...... ... ... ... факторы.
Шығармашылық тұлға:
- пікірлестің шығармашылық тобын шоғырландырып және сонымен өзінің
әлуетін бірнеше есе ... ... ... ... ... еңбегінде көрсете алады;
- істі ұйымдастыруды жаңартуға қол жеткізу;
- өзінің жаңа идеяларын өмірде жүзеге асыра алады [ 20, 138 б ... деп ... ... жаңа және ... ... әлеуметтік
мәнді өнім жасалатын іс-әрекетті айтады [ 52, 67 б ].
Л.С.Выготский ... деп ... жаңа ... ... ... ... ... Л.Н.Лук мәселені шешудегі көрегендік, қырағылық деп
тануды ұсынды.
В.В.Давыдов «жеке тұлға негізінде шығармашылық ... ... ... маңызы оның жасампаздыққа, ... және ... деп ... ... шығармашылыққа мынадай анықтама
береді: «Шығармашылық -бұл ... ... ... жаңадан жасалған
нәрсе, бұрынғы нәрселердің ... ... ... ... ... ... онда бұл ... туғызған шығармашылық
акт туралы сөз қозғауға болады».
Оқушылардың шығармашылық мүмкіндіктері В.В.Давыдов пен В.В.Репкин
еңбектерінде қарастырылады [ 24, 16 ... ... ... ... мынаны көрсетеді: олар мазмұны
жағынан жақын, қайшы келмейді, қайта бір-бірін ... ... ... ... ... ... анықтама бере отырып, өзінің ... ... ... саланы көрсетуге тырысады. Сондықтан жоғарыда аталған
анықтамалар нақты өмір ... ... және әр бірі өзін ... ... ... ... жаңалығы және
әлеуметтік мәнділігі деп саналады. ... ... ... ашуда
жалпы іс-әрекет мәселесіне қазіргі әдебиеттерге талдау жасадық.
Келесі ... ... ... тілі терминінің салалық ғылыми
түсіндірме сөздігінде адамның ... ... ... ... іс ... көрінісі деп түсінік берілген [ 26, 241 б ].
Іс-әрекеттің жалпы теориясын М.Б.Демин, ... ... ... ... т.с.с ... еңбектерінде
қарастырылады:
А.Н.Леонтьев – ... ... ... ... ... ... [ 35, 95, 108 ... – мәдениетті жасаушы күш [ 50, 637 б ].
Б.Г.Ананьев - өмірде әрбір индивидке қажетті ... оқу, ... 36, 46 б ...... ... бір мұқтаждығын ... ... ... ,- дейді Ә. Алдамұратов [ 67; 112 б ].
Іс-әрекет – бұл қарым-қатынас, ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету [33, 110 б ].
Іс-әрекет түрткісі аламның түрлі қажеттіліктеріне, қызығушылықтарына,
жауапкершілігіне, ... ... ... етеді. Іс-әрекетке түрткі
белгілі бағыт береді. Түрткісінің ... мен ... ... ... ... көздеген мақсатына жетеді. Іс-әрекет ... ...... ... ... қол ... Кез келген іс-әрекет
субъект арқылы мақсат, құрал үрдіс, нәтиже ... ... ... және ой ... ... көрінеді. Өнімді еңбек материалды құндылықты, ал
ой еңбегі рухани құндылықтар ... ... ... ... ... шындықты игереді, іскерлігі артады, дамиды [ 26, 242 б ... ... ... рухани өмір байлығы; ақыл-ой тереңдігі,
күйіну – сүйіну қалпы, қиялдау ... мен ... , ... мен
мінез-құлық сипаты ашылады.
Іс-әрекет адамның жолын анықтайды. Психика мен ... ... ара ... бар. Бір ... ... іс-әрекетте қалыптасады және
көрініс танытады, екінші ...... ... ... отырады.
Әрбір адам іс-әрекет кезінде белгілі бір жайларға байланысты және қандай ... ... ... қимыл жасаушы ретінде іс-әрекет етеді [ 6, 105 б ... ... ... ... және бір ... ... дамуы
жүріп жатады, оның қоршаған дүниеге көзқарас, қарым-қатынасы қалыптасады.
Оқушы неғұрлым белгілі салада көбірек ... ... оның сол ... ... ... ... ... Әлбетте, бұл заңдылықтың шексіз
қолданыла беруі мүмкін емес. Ол жағдай әрбір адамның қабелеттеріне, ... ... ... ... ... ... [ 4, 73 б
].
Жас кезде игерілген ойдың оралымдылығы, ақылдың икемділігі ... ... ... мүмкіндік береді. Аталған ... ... ... ... Н.А.Лук, Л.С.Выготский,
Я.А.Пономорев, А.Н.Леонтьев сияқты ғалымдардың еңбектері арқау болады.
Педагогикалық және әдістемелік тұрғысынан бала ... ... ... ... Н.А.Половникова, И.Я.Лернер, Л.П.
Аристова, Г.И.Щукина, М.И.Махмутов, М.А.Анилов, М.Н.Скаткин, ... және ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекет деген не ?
Бұл мәселені зерттей келе, ... бұл ... ... ... ... – білім, білік, дағдыны жаңа жағдайда тасымалдай білуді,
объектінің жаңа қызметін көре білуді, жаңа шешім таба ... ... - ... деп түсіндіреді.
- Л.Н.Лук шығармашылық іс-әрекетті мәселені шешудегі көрегендікке,
қызығушылыққа балайды, идеяларды іске асыру болжай білу қабілеттерін ... 27, 18 б ].
- ... - жаңа ... және ... ... ... адам әрекетінің нәтижесі, жемісі. К.Маркстың ... ... ... іс-әрекетінің хайуанаттардың тіршілігінен өзгешелігі,
оның дүниені өзгертуінде.
- Әл-Фараби шығармашылық іс-әрекет – адамның өз таңдауымен, қиялы мен
ерік ... ... қол ... ... ... процесі [ 28, 153 б ].
- Шығармашылық іс-әрекет – дербестіктің пайда болуының ... ... ... ... ... өзіндік іс-әрекетінде,
оның өмірлік күш қуатында, тәрбиесінде, ... мен ... ... Бұл ... ... ... ... ғана істес болады, ал бұл адамға
деген арнайы амалды болжайды. Шығармашылық іс-әрекет – бұл ... ... ... күш – ... мен қабілетін жұмсау [ 53, 45 б ].
- Шығармашылық іс-әрекет – оқушының өз жеке ... ... ... және ... ... ... ... бағытталған
жауапкершілігін қамтитын әрекет [ 24, 17 б ].
Жеке адамның даму жолы «мотивацияның іс-әрекетке және ... ... ... ... ... ... зер ... «мотивация» ұғымына былайша түсінік
берілген.
Мотивация адам мінез-құлқының ... ... күші ... ... түрлерінің нәтижелігіне үлкен әсерін тигізеді.
Психологиялық ... ... мен ... өзара
байланыстылығына көптеген ғылыми жұмыстар арналған.
Іс-әрекет мотивациясының маңыздылығына ... ... ... ... ... С.Г.Москвичевтің, С.Л.Рубинштейннің,
В.Д.Шадриковтың, Е.А.Климовтың, И.Аткинсонның, Н.Миллердің, В.Г.Асеевтің,
М.Ш.Магомед – ... және т.б ... ... ... [ 21, 21б ].
Мотивация мәселесіне байланысты ғылыми әдебиеттердің талдауы іс-
әрекет пен ... ... ... ... мен ... ... өте көп жұмыстар арналғанын көрсетті,
бірақ адамның мотивациялық ... осы ... ... ... ... ... ... себептердің біреуі – мотивацияға байланысты
ғылыми зерттеулерде мотив және мотивация түсініктерінің мән – ... ... ... ... Сондықтан осы мәселеге байланысты ... ... бір ... ... ... ... мәселесіне байланысты көпшілік зерттеулерде негізгі рөл
мотивацияны іс-әрекетпен байланыстырып талдануында деп ... ... ... ... ... ... ... А.Н Леонтьев,
С.Л.Рубинштейн, ... ... ... және ... ... ... ... байқалып дамитындығын көрсетті.
Мотивацияны талдаудағы әр түрлі теориялық ...... ... ... ... ... және
т.б «мотив» түсінігіне негізделеді. Тұлғаның ... ... ... пайда болуы мен дамуында өзара байланыста болады
және ... ... ... ... ... субъективті
формалары ретінде байқалады [ 22, 26 б ].
А.Н.Леонтьев мотивке берілген ұғымдардың ... ... ... әр ... заттар салынған қаппен» теңестіреді [ 37, 14б ]. Көптеген
зерттеушілер өздерінің мотивке көзқарастарын ... ... ... ... . Мотив – (motif – қозғаушы себеп) –
адамды ... ... ... себеп [ 29, 173б ]. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мағына мен мәннің пайда болуының өзара әсері механизмін талдау арқылы
А.Н.Леонтьев мотивация ... ... үлес ... ... ... ... ал мән ... спецификалық категориясы ретінде
байқалады. Ол әрқашан объектіленген және жеке ... ... ... ... ... әрқашан субъективті. Адамның жекелік қатынасын
мағына тудырады. Іс-әрекет жасауға не ... ... ... мағына
пайда болады. «Таза» мағына болмайды. Ол ... ... ... ... даму жолын А.Н.Леонтьев пәндік мазмұнның дамуына, яғни адамның
іс-әрекетінің нақты мотивтерімен байланыстырады. ... ... – бұл ... тудырушы функция. Субъект үшін өмірлік ... ... ... А. Н. ... ... ... мағына тудырушы
функциясы адам санасындағы ... ... рөлі мен ... ... мағына түсінігінде нақтыланады. ... ... ... ... ... ... мотив ретінде болады,. Мотивация құрылымындағы
олардың ара ... ... ... ... ... ... оның ... функционалдық күрделенуіне көмектеседі.
Әрекеттерге дербестік беріп, жеке адамды белсенді қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... ... [34, 293 б] А.Н. Леонтьев бойынша мотив – ол субъект ... ... ... оның ... ... бағытталған
іс-әрекет себебі.
Мотивация жалпы көп функциялы түсінік ретінде қарастырылады.
Мотивация – ... және ... сөз ... ... болуы [ 38 ].
Мотивация психологиясында қажеттілік ... ... ... болып есептелінеді. Қажеттіліктің өзінің түрткі күші жоқ. Бағытталған
қажеттіліктің жалғыз ... осы ... ... ... зат.
А.Н.Леонтьев қажеттілік затын іс-әрекет ... ... ... ... адамның іс-әрекетінің ... ... ... ... ... мен ... ... жояды. Бұл трактовка В.К.Вилюнас,
Б.А.Сосновский, Ю.М.Орлов еңбектерінде маңызды өзгерістерге ие бола ... ... да тап ... ... ... ... зерттеуі бойынша
үш мағынада қолданылады:
- дұрыс өмір сүру іс - ... ... ... орта ... ... да бір ... жетіспеуін білдіретін психикалық күй ретінде;
- жеке адамның ортаға қатынасын анықтайтын басты қасиет ретінде;
Б.И.Доданов оларды қажеттілік – ... ......... ... көрсетеді [ 11, 11б ]. Ю.М.Орлов
қажеттіліктерді мына ... ... [ 48 ]
- ... мінез-құлық түрін тудыратын, қолдайтын және белсенділік
тудыратын ішкі фактор;
- қоршаған орта объектісіне ... ... ... фактор;
- қысым редукциясына тенденция ретінде;
- ... ... ... ... ... ... бейімдеушілік деңгейінен ауытқуға дейінгі реакция ретінде;
- ... ... ... ... ретінде;
- дұрыс өмір сүрудің керекті шарты ретінде;
- қатынас ретінде;
- ... ... ... ... Ю.М.Орлов бұл түсініктерді жоққа шығара алмайды.
Әрқайсысын, ... ... ... ... жүйе ... ... көп ... екендігін мойындайды. Әсерленушілік қажеттілік
қалпы ретінде ... ... ... ... ... жағдайдан актуалдылыққа өту моментіне сәйкес келеді.
Қажеттіліктердің бейнеленуінің жоғарғы ... ... ... ... пікірінше, бір мотивке бірнеше қажеттіліктер
бейнелене алады. Ал бір қажеттілік әр ... ... іске ... Сонымен
қатар Ю.М.Орлов қажеттіліктің мотивациялық синдромын суреттеу керектігін
дәлелдей отырып, төмендегідей сипаттама береді:
- мотив және «қажеттілік» ... ... ... ... осы ... мотивацияның ғылыми классификациясын құруға тырысады;
- адам мінез-құлқын тек қана мотивтер ... ... одан ... ... ... ... авторы ерекше рөлді қанағаттану түсігіне аударады. Бұл
Орловтың пікірінше жалқы әрекет емес, әрекет ... ... ... ... ... ... ... мотивтің бірінші ерекшелігі ретінде оның басқа
психикалық ілімдерден байланыссыз, яғни, өз бетінше өмір сүре ... ... ... ... ... ... жоқ. Сәйкес функцияны
орындаушылардың бәрі мотив болып табылады. Ол психикада ... ... ... ... да ... ... ... эмоциялар,
сендірулер, мінез, темперамент, қабілеттер, әдеттер ерекшеліктері, ... т.б бола ... ... ... ... негізгілердің бірі деп
ерекшеленеді. Сондай-ақ іс-әрекетке түрткі, бірақ мағына тудырушы эффектісі
жоқ ... ... ......... айқындап береді. Бұл тұжырым
әлі анықтауды ... ... ... да ... тудыра алмайтын мотив
белсенділікке әсер етуі мүмкін бе? Мұндай ... ... бір ... бола ала ма? Бұл ... «адамның потенциалды ниетімен, физиологиялық
активацияның векторы ретіндегі таңдамалы тенденциясы» сөз болуда [ 57, ... ... ... бұл ... емес, әртүрлі көріністегі қажеттілік болып
табылады [ 48 ].
Б.А.Сосновский: «Түрткінің ... ... ... ... емес. Мотивтерін иерархиялық қатынасында потенциалды стадияда мұны
қажеттіліктер жүзеге асырады. Түрткінің ... ... ... иерархиясымен қайшылықтарында бірлескен мотивтер динамикалық жұмыс
істейді» - деп жазды [ 57, 45б ].
Мотивация ... motif ... ... ... іске итермелейтін күш
болып есептелінеді [ 41, 154б ]. ... ... ... ... ... Жеке адамның даму жолы «мотивацияның іс-әрекетке және
іс-әрекеттің мотивацияға» өзара әсері ... ... ... педагогикалық әдебиеттерде мотивацияны нақты
белсенділік деп, ал мотивті ішкі фактор, нақты ... деп ... [ ... ... ... ішкі ... ... болуы тек таным нысаны емес,
әрекеттің қозғаушысы деген. Бұл ... ... мен ... ... арасындағы қайшылықты жеңіл қарастыруға болатынын О.К.Тихомиров
ұсынады [54]. Бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... болуы қажет.
Субъектіні дамыту оның «әлем бейнесі» трансформациясымен қамтамасыз
етіледі [100, 318б]. Кординациялау қызметін ... ... ... [
46 ], ... функциясының жаңа түсінігін ұсынады, адам ашық ... ... үзіп ... әлем бөлшегін ғана бейнелейді деп көрсеткен.
Іс-әрекеттік тәсілде мотив категориясы маңызды анықтамалық функция
атқарады деп ... оны ... ... ... ... ... ... ғылымды адамның мотивациялық сферасы
жайында біртұтас пікір қалыптаспаған, мотивацияның ... ... ... қатар отандық мотивация психологиясында адамның мотивациялық
жүйесінде базалық болып ал адам ... оның ... ... [ ... ... ... мотивациядан маңызды принципі
ретінде белсенді – ... ... яғни ... концепциясы (Дж.
Гильфорд, З. Фрейд).
Бұл гомеостатикалық тұжырымдаманы отандық мотивация ... ... ол адам ... шығармашылық сипатына шек
келтіреді. Сондай-ақ бұл ... ... және ... ... ... ... Ал ... психологияда
мотивацияның мазмұнды факторын энергетикалық және ... ... ... ... А. ... ... мен эмоция тығыз байланыста деп көрсетеді: олардың
модальдылығын анықтаған (жағымды-жағымсыз) эмоция ... ... ... ... ... ... ... пікірлері мен
концепцияларына қарай қорытындылап, мотивация ... ... ... ... ... ... емес өмір әрекетін
реттеушісі;
2) адамның қарапайым жай-күйі-тынығу жағдайы, мотивациялық күш жұмсауы;
3) ... ... ... ... және мағыналық жағының
тұтастық принципі жатыр;
4) сананың деңгейлік құрылымы мотивация структурасы ... ... ... ... ... ... атқарады.
Мотив пен қажеттілік арасында тығыз ... ... ... ... ... ... ... таңдауды жасауға жағдайсыз.
Мотивтің жүйелі-мәнді трактовкасы оның факторлар ... ... ... ... ... ... оның ... ішкі бір-
біріне тығыз байланысты функцияларын сипаттайды.
Егер мотив мағыналық жағын көрсетсе, онда ... осы ... ... ... бағыттылықты түсіндіру, тұрақтылық пен
әрекетті таңдау негізгілер деп қорыта айтуға болады.
А.Н. ... : ... ... ... дегенді айта келе, адам
санасындағы тұлғалық мағына «өмір мен шындыққа оның мәні мен ... ... ... [37, 153]. Бұл ... ... белгілі
түрлерін оқшаулауды анықтайды: мағыналық, ... ... [37]. ... тудырғыш функциясы қажеттілік анықталған обьектіге қарай қозғалса
немесе керісінше обьектіден кері мотивтерге байланысты алшақтайтын ... ... ... ... тек қабылданып қоймайды, субьектімен бағаланады
[19, 245б]. Жаңа әрекеттер мотивінде ... ... ... ... ... болады.
Мұндай жағдайда «тұлғалық мәні мақсаты» мотивтің ... ... ... ... ... сипаттайды [37, 206б ].
Сонымен, мағына қалыптастырушы мотивтер адамға жеке ... оның ... ... ... ... [12] шығармашылықты бір ғана негізде көруге
болмайтынын, олар ішкі және ... ... ... және ... ... ... ... көрінеді де өзі әрекеттің
психологиялық жаңалығы ретінде қолданылады. Сондықтан ішкі ... ... ... ... ... ... сөз ... мотивті оқытушы, ... ... ... ... ... ... ... алға қойған
мақсатқа жету әрекеті кезінде «қиындықтар» ... ... ... орын ... ... ... ... мен кәсіби ойлау
шеберлігін шыңдауды талап етеді.
«Кедергі» физикалық ... ... ... ... оның ... ... үшін ... құндылық позициясы, оның мотиві, мақсаты, ... ... ... ... бұл әлем ... кәсібилігі және кәсіби қондырғысына
байланысты.
Осы факторлар белгілі бір бейнеде шығармашылық ... ... ... ден қояды, оны шешу әдістеріне мән ... ... ... қалыптастыру сабақ барысында ең маңызды саналады.
Шығармашылық әрекет деңгейін О.М.Краснорядцева «кедергілер» ... ... ... ... ... келтіреді. Осыдан педагогтың
шығармашылығы кедергілерді ... ... ... ... ... ... педагогикалық мотивті «сырттан» , «жоғарыдан»,
«жанынан» ... ... ... ... күшіне қарай нормадан тыс
әрекеттенуге мәжбүр. Бұл кәсіби-педагогикалық шығармашылық ... ... ... ... педагог біреудің қалыптастырған
міндеттеріне қарай қабылдап және шешім қабылдауға ... ... ... бір саздылықтан арылу» мотиві. Кәсіби шығармашылықты
көрсетуге қабілетті.
Бұл ешқандай кедергілерді көрсетпейді.
Шығармашылық сәт ... ... ... ... ... Бұл
шығармашылық нормасы белгіленбегендігімен маңызды.
Бұл педагогтың барлық қабілетін, шеберлігін ашып ... ... ... еңбектегі шығармашылық мотив құндылықтар болуы мүмкін.
Бұл шығармашылықтың ең ... ... ... ... норма болмайды, оны
педагогтың мүмкіндігі қалыптастырады. Бұл шығармашылық ... ... ... мақсатында барлық кәсіби шеберлігін іске асырады.
Сонымен, педагогикалық шығармашылық еңбек ... ... ... ... ... анықталады. Бірінші жағдайда
бұл қажеттілік, екінші жағдайда ... яғни ... бір ... талаптардың шегінен шығу.
О.К.Тихомировтің пікірімен келіспеуге болмайды, себебі бүгінде мотивация
ойлау әрекетінің ... және ... ... ... [19].
Біздің болжамымыз бойынша О.К.Тихомировтың : «Біз мотивацияның ойлау
әрекеті проблемасына кеңінген ... ... ... ... шешу жайында сөз болғанда» деген методологиялық мәнінің маңызды
екенін атауымыз қажет. Мотив түсінігіне ... ... ... ... Құндылық-адам қажеттілігінен туындайтын ... ... ... ... ... ең ... ... деп көрсетілген.
Жаңа құндылықтар шығармашылық әрекет үшін ... ... ... ... ... ... ... енуі; жаңа мүмкіндіктерді анықтауы және
мүмкіндік ретінде жаңа кәсіби әрекеттің негізі болады, яғни оның ... ... ... ... ... қабілеттерін
дамытудың педагогикалық-психологиялық негіздері
Білім ұйымдарының қазіргі басты міндеті – ... ... ... ... ... дербес өмір сүруге үйрету
болса, мемлекеттік білім берудің басты мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... іскерлік,
бәсекелестікке дайын, түрлі мамандықтарды меңгере алатын, күрделі өмірлік
мәселелерді жылдам шеше алатын ... ... ... ... – бұл оқушы тұлғасы мен санасының ... ... ... ... ... кезең. Сондықтан бастауыш білім –
үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Бастауыш мектеп балаға белгілі ... ... қана ... оны ... ... яғни ... оқу, қоршаған орта
жөнінде дұрыс көзқарас қалыптасмтыру, ... ... ... ... ... ... ойын дұрыс айтуға, салыстыра білуге, дәлелдеуге,
сөйлеу мәдениетіне үйретеді [41, 15б].
Педагогикалық ой-тұжырымдарда гуманизм ... ... ... ... жеке ... ... ... оның шығармашылық мүмкіндігінің дамуы
басты рөл атқаруда. Олай болса, қазіргі ұстаздар қауымының алдындағы ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетіне
қабілетті, еркін және жан-жақты жетілген тұлға ... ... ... ... шеше білу тек шығармашыл тұлғаның қолынан келеді.
«Шығармашыл тұлға» деген ... біз өнер ... ... ... өзінің дара, көркемдік танымын әйгілейтін суреткер деп
қабылдаймыз. Жалпы «шығармашылық» тұлға категориясы ... ... ... дара ... дара ... эстетикалық принцип,
өмір тәжірибесі секілді ұғымдар ауқымында талданады.
Шығармашылық тұлға қалыптастыру ... ... ... арқылы қалыптасады. Шығармашыл тұлға бойында батылдық, еркіндік,
ұшқырлық, сезімталдық сияқты ... ... ... ой ... ... ... анықтау, шығармашылыққа деген құштарлық
болуы қажет [61, 43б].
Бастауыш сынып жасындағы балалар бойында шығармашылық қабілеттің
бастаулары ... Өмір ... ... дара ... ... ... бойларындағы шығармашылық қабілетті
ашып көрсете ... ... ... ... аш» ... халқымыз [58, 45б ].
Бала қабілетін дамыту мәселесі өз тамырын адамзат тарихының тереңінен
алады. Ежелгі грек ... және ... ... ... ... ... жасап отырған.
Ұлы Абай өзінің қара сөзінде ( 43-сөз ) бала өмірге ... әрі ... ... ... қажет ететінін, сонда ғана олар
пайдаға асатынын жазған. Ы. ... ... ... әңгімесіндегі
әкенің балаға айтқан ақылы, адамның тағдыры туысынан белгіленбейтіндігі,
адамдық қасиеттердің, қабілеттердің қалыптасатын жері - өмір ... ету ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселесін талдау, ең
алдымен, «қабілет» ... ... ... ... алуды талап етеді.
Философияда «қабілеттерді тұлғаның белгілі бір ... ... ... жеке ... дей ... олар қоғамдық тарихи іс-
әрекеттердің нәтижесінде ... әрі ... ... ... ... – білім алуға қажетті адамның психологиялық ерекшеліктері»,
- дейді А.В.Петровский.
«Қабілет – іс-әрекеттің белгілі бір ... ... ... ... ... жеке ... - деп жазды Т.Тәжібаев [ 58, 4б
].
«Қабілет – белгілі бір істі ... ... ... ... ... түрлі жеке қасиеттерінің қиысып келуін, яғни адам ... - деп ... ... [ 17, 324б ... қабілеттің екі түрлі деңгейде ... ... ...... не ... ... үлгі бойынша
қабылдай, меңгере алу деңгейі.
Шығармашылық – жаңа нәрсе ойлап табуға бағытталған қабілет деңгейі.
Көрнекті педагогтар ... ... ... ... М.Жұмабаев шығармаларында қабілеттерді
дамытудың және қалыптастырудың ... ... даму ... ... келе ... ... ... В.С.Шубинский, М.Мұқанов,
Т.Тәжібаев, Қ.Жарықбаев қабілеттер оқытусыз да дамитынын, бірақ ол ұзақ
процеске айналатынын ... ... еш ... ... жоқ адам ... ... әр адамда әр түрлі деңгейде болады. Қабілеттер туа біткен
қасиет емес, ол өмір сүру барысында іс-әрекет арқылы ... ... ... ... ... мәселесі жаңашыл педагогтар
(Ш.А.Амонашвили, И.П.Волков) еңбектерінде арнайы сөз етіледі. Бастауыш
сынып оқушыларының шығармашылық ... ойын ... ... ... ... ... оқыту барысында бастауыш сынып
оқушыларының шығармашылық қабілеттерін ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін ашып, көрсетілген.
Қабілет деп әр адамның белгілі іс-әрекет түріне икемділігін айтады
немесе қабілет ...... ... ... жұмысына
байланысты адамның бір іс-әрекетке ұйымдасқан түрде бейімделу және оны
нәтижелі етіп атқарады.
Адам қабілеті оған ... етіп ... ... орай ... ... ... ... Адамныңғ қандайда болмасын белгілі бір іс-
әрекет түріне ... ... ... екі ... ... ... Іс-әрекетті тез өзгерту.
2) Іс-әрекетті орындау нәтижесінің сапасы.
Егер адам өзге адамдардан салыстыруда, ... ... ... ... да ... тез және табысты меңгеріп, сол әрекетке лайық дағдыны
оңай игеретін болса, екіншіден, ... бір ... ... жетсе,
оны қабілетті адам дейді. Сонда қабілеттің сыры неде? Не себепті әр адамның
жетістіктерге жетуі бірдей жағдайда ... ... ... ... ... ... ие ... іс-әрекет нәтижелері әр қилы
болады?
Әрбір адам іс-әрекетті орындау тәсілі сол адамдардың психикалық таным
процесінің даму ... ... ... ... ... ... сыртқы тітіркендіргіштерге әсерленіп, қабылдау ... ... ... ... ... – адамдағы жеке-дара өзіндік ерекшелік, яғни, бір
адамның екінші ... ... ... психологиялық сипат.
Қабілеттің мұндай сипаттарын былайша түсіндіруге болады. Мысалы, саусақтың
салалы болуы көбінесе ... ал ... ... келу ... тән ерекшелік. Адам бойындағы ерекшеліктер қабілеттіліктің тек
белгілі бір іс-әрекетке орай табысқа жетуге көмектесетін ... ... ... ... екі-үш іс-әрекетті атқаруға бейімділігі болады. Бұл –
адам қабілетінің жалпы түрі, өмір сүру мен тіршілік етуге ... ... ... ... Адам ... еңбексіз ешқандай іс тындыра алмайтын
болса, ол өмір сүре ... еді. ... ... ... жеке ... ... ... жүзеге асады. Адамның даралық ерекшеліктерінен
оның арнаулы ... де ... ... ... түрі белгілі бір
істі үздік орындаудан, оған деген ықылас-ынтадан, дағды мен ... ... ... ... бір ... икемді болуы оның сол әрекетті
орындау үстінде, ... ... ... анық ... Бұл –
адамдардың даралық ерекшелігі. Мысалы, бірдей жағдайда бір істі бір ... ... өте ... ... әрі сапалы етіп атқарса, ал екінші ... ... ... кете алмай, сол іс-әрекетке лайық әдет-дағдыларын
қалыптастырмағандықтан, істі баяу, ... ... ... ... ... ... адамның қабілеттілігі екінші адамға қарағанда ... ... ... көрсетеді.
Арнайы жүргізілген зерттеулердің көпшілігі ... ... ... ... ... қуалау факторына байланысты деген көзқарасты ... ... ... әр ... ... – оған туа ... ... дара
табиғи қасиет.
Дегенмен, қабілетті адамда тек туа пайда болатын ... ... ... Себебі, қабілет - адамның даралық психологиялық ерекшелігі. Ал туа
пайда болатын нәрсе – ... ... ... ... ... ... ... – нышан. Нышан – ... ... ... ... арасындағы табиғи даралық өзгешеліктерін ... ... тума ... және ... ... ... бір іс-әрекетті орындауға бейім болуы қабілеттің дамып қалыптасуына
мүмкіндік туғызады. Алайда бұл нышандар іс-әрекеттің нәтижелі ... ... ... саналмайды. Ол үшін адам бойындағы нышандарды ... ... алу ... Содан соң, оны әр алуан әрекет үстінде дамытып
отыруға бейімделіп, тәлім-тәрбие арқылы өрістете түсу қажет.
Адамдардың қабілетіне жеке ... тән ... да ... ... ... әр адамда әр түрлі. Біреуінің ісі ... ... ... ... адам ... ... ... яғни, оның сәтті не сәтсіздігінен байқалады [ 45, 18б ].
Шығармашылық қабілеттілік мәселесі психология ғылымында біржақты ғана
қаралмайды. Бұл бұрыннан-ақ келе ... ... ... ... ... ... ашу ... психология, педагогика ғылым салаларындағы
ғалымдар түрліше ... ... ... – бала өз ... ... бір ... ... яғни іс-әрекеттің қандай түрінде болмасын жаңалық ашу арқылы,
жасампаздық бейне ... ... ... жеке ... ... бір ... ... түсіндіріледі. (Тіркеме А).
Соңғы жылдары шығармашылық психологиясы туралы ... ... ... ... ал ... ... ... туралы Б.М.Теплов, Н.С.Лейтес, А.Крутецкий,
Е.И.Игнатьев, К.В.Тарасов, қабілеттілік және жеке ... ... мен ... ... Б.М.Теплов, В.Д.Небылицин,
Э.А.Голубева, В.М.Русаловтың еңбектері қабілеттілік мәселелері бойынша
жүргізілген ... ... ... ... ... мектеп кезеңінде оқу үрдісінде әр түрлі пәндерде
шығармашылық қабілеттілік, ақыл-ой ... ... ... және шет ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізген. Г.В.Бабиков, А.Крутецкий
(математика), Б.М.Кедров (ғылыми-техникалық шығармашылық), Е.И.Игнатьев,
О.И.Никифорова ... ... ... ... ... ... ... Ж.аймауытов, М,Мұқанов т.б.
Қабілеттілік мәселесінің теориялық және пркатикалық негізін ... ... зор роль ... Ең ... ... ... қабілеттің қалыптасуының негізін салса, кейінірек олардың
көрінуінің психологиялық құрылымын ашып берді [54, 322б]. ... ... бір ... икемділік деп түсіндіреді. Оның айтуы
бойынша қабілеттілік – жаңа бір іс ... ... ... ... ... бір іс-әректтен екінші бір әрекетке кошуі мен қабылдау
тәсілдерін терең меңгере алуы. Оның ... ... ... ...... нышан, тұқымқуалаушылықтың белгісі болып табылады, яғни, адамның
жүйке, ми аппараттарының ... ... ... ... орай, ғылым «қабілет нышандарының негізінде дами отырып,
нышанның өз бетінше функциялануы емес, тек дамудың ... ... ... деп ... ... барысында қабілет пен ептіліктің ... ... роль ... ... Бұл ... ... ... екендігн еске сала отырып, бір жағынан ептілік, тығыз байланыста
екендігін еске сала ... бір ... ... білім т.б. меңгеру
қабілеті бар екенін ... ... ... сол ... мен ... ... арқылы іске асатындығын түсіндіреді.
Р.С.Немов, егер баланы оқытудың ... ... ... ... ... ... ... баланың өзі де барлық нәрсеге қабілетті
бола алатындығын айтады [47, 321б].
Б.М.Теплов ... ... ... жеке ... ... деп ... [64, 215б]. ... қабілеттілікке анықтама
бере отырып, қабілеттіліктің үш ... ... ... бір адамды екінші адамнан ажыратуға негіз болатын жеке даралық
психологиялық ерекшелік; ... ... ... жеке ... ... беруге болмайды, тек қандай да бір немесе бірнеше іс-
әрекетті орындау ... ... ... сәйкес жететін ерекшеліктерді,
қабілет деп атауға ... ... ... ... ... бар ... және дағдымен ғана шектеліп қоймайтындығын ... ... ... ... дағды ғана бар деп айтуға болмайды, керісінше, сол ... ... ... ... деп ... Б.М.Теплов қабілеттіліктің
дамуы – бір жақты ғана болмайды, оның қозғаушы күші ... ... деп ... ... ... жетілдіре отырып, қабілет тек
индивидтің ... ... ... тәжірибені меңгерудегі
психологиялық аспектісі ретінде ғана көрсетпей, сонымен қатар психологиялық
құрылым ретінде жеке ... ... ... ... Оның айтуы
бойынша, қабілеттілік – ақылдың шығармашылық дамуының ... [1, ... ... ... әрі бұл ... шығармашылық көрсетуінде
ғана емес, жаңа бейне, жасампаздық әрекет құра алуы деп көрсетеді.
В.И.Корюкин өзінің «Шығармашылық ... ... атты ... ... ... ... ... іс-әрекетінің дамып
жетілуі – қоғамдық дамудың негігі факторы деп көрсетіледі.
Ю.Е.Виноградов еңбектері аффектілі ... мен ... адам ой ... ... ... пайда болу жағдайы
және оның ой-әрекетінің ... ... ... жан-жақты түсіндіреді [6,
160б].
А.Н.Леонтьевтің қабілет мәселесі туралы [34, 257б] айтылатын ... рның ... ... ... берілген кез келген психикалық іс-
әрекет, соның ішінде қабілет ұрпақтан-ұрпаққа берілетін тәжірибелерді
меңгеру барысынд ... және ... Оның ... ... ... ... ... нәтижесі – ғылым мен техниканың даму ... ... ... ... қабілет тұқымнан берілмейді. Қабілет жаңа
құрылым жасауды қажетсінеді.
Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттері екі ... ... ... кез ... бала ... ... осы ... дейінгі
жинақталған тәжірибесін меңгертуге бағытталған оқу әрекеті арқылы дамиды,
білім, білік, дағдыны қабылдайды.
Екіншіден, кез келген оқушы ... ... ... ... ... ... Екі ... әрекеттер, екі түрлі мүдделер әр
түрлі мақсатты шешеді.Мысалы, оқу ... ... бір ... ... бір ... ... ... орындалса,
шығармашылық әрекеттер баланың іздену әрекеті басты нысанда болады.
Бастауыш сыныпта оқу әрекеті ... ... ... ... ... ... ... білімі мен дағдыларының
дәрежесі емес, сонымен бірге ... ... ... ... ақыл-
ой – жұмысының тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік беретін оқу процесін
жолға қою ... ... ... шығармашылық қабілеті оның ойлау мен
практикалық әрекеттері арқылы ғана дамиды. ... ... ... ...... мен ... арасындағы ерекше қарым-қатынас. Мұғалім
бұл жағдайда дайын білімді түсіндіріп қоюшы, бақылаушы, бағалаушы ... ... ... ... істердің ұйтқысы. Тек осындай
оқыту ғана баланың интеллектісінің көзін ашып, шығармашылығын дамытады ... ... ... жұмыс жасау үшін олардың ақыл-ой
дамуын, интеллектісін, ... және ... ... ... мен ... ... ... зерттеп білу қажет.
Кесте 2.1 Тұлға шығармашылығының сапалары
Педагогикалық сапа
Психологиялық сапа
Кесте 2.1 жалғасы
Әлеуметтік сапа
Мектепте оқушының шығармашылық сапасын дамытумен ... осы ... ... тежелу факторларының да бар екенін ұмытпауымыз керек.
Бұған:
1) әлеуметтік-эконимикалық
2) психологиялық-педагогикалық
3) физиологиялық-психологиялық факторлар жатады.
Кесте 2.2 Тежелу факторлар [42, ... ... ... ... ... ... ... оқушы мұғалімнің басшылығымен орындаған шығармашылық
жұмысының нәтижесінде өзінің ішкі ... ... ... мен талантын дамытуды негұрлым ертерек бастаса, соғұрлым оның
қабілеті толық ... ... Егер бала ... ... ... ол бала ... ... бірдей болып қалады. Сондықтан
қабілеттің дамуына түрткі бола білу ... Ең ... ... ... алмау. Сабақты тартымды өткізу үшін, нәтижеге жету үшін мұғалім
оқушының қабілетін ескерген жөн [ 7, 11б ].
Оқушылардың ... ... ... үшін бірнеше шарт орындалуы
тиіс. Олар:
- шығармашылық қабілетін дамытуды ерте бастан қолға алу;
- жүйелі түрде шығармашылық әрекет жағдайында болуы;
- ... ... ең ... ... ... ... ... жағдай туғызу; [ 8, 49б ].
Шығармашылық әрекет оқушыны өзіне тарта, баули түседі. Осыған орай
А.Н.Лук өз ... ... ... ... мен ... ең
алдымен шығармашылық ойлауға ... ... ... ... Ол
шығармашылық қабілеттердің белгілері ретінде:
- жүйке жүйесін (ақпаратты) код арқылы жіберу ;
- тасымалдай білу;
- ... ... ... ... ... бағалауды айтады [ 24, 18б ].
Тұлғаның белгілі бір әрекетке қабілеттілігі ... ... ... оның ... сол іске ... көп ... Шығармашылық іс-
әрекеттің бір түрінен хабардар жеке тұлғаның басқа ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекет өнер мен мәдениеттің;
музыка; бейнелеу өнері; көркемөнер; әдебиет, яғни сөз ... ... ... ... ... ... алып ... бала бойында жоғарыда
көрсетілген шығармашылық іс-әрекеттің белгілі бір түріне қызығушылығының
қалыптасуы оның ... ... ... ... ... қызығушылық – дүниедегі заттар мен құбылыстарды ... ... ... жеке ... бір ... ... адам бір ... қызығып, соған зейін аударады, ол
көлемі жағынан әр ... ... Бұл ... ... ... ауқымды
болып келсе, екінші адамда керісінше өте таяз, тар ... ... ... ... мен ... ... байланысты
қызығушылықтары да әр түрлі болады. Адам ... ... сан ... ... ... басыңқы болады. Қызығушылық тұрақты қасиетке айналғанда
ғана адам өз іс-әрекетінен жақсы нәтиже шығара алады [ 26, 133б ... ... ... ... ... оның ... қалыптастырушы ретінде, шығармашылық процестің «оталдырғыш»
механизімі ... ... ... ... ... ... іс-әрекет барысында бір жаңалықты, белгісіз
нәрсені ашу барысында көрінеді. Ол ... ... ... ... жасаушы, жалғастырушы позициясына қояды.
Шығармашылықпен айналысатын адам шығармашылықпен ... ... ішкі ... ... ... – ішкі дүниесіндегі
бейнелер, ойлармен ерекшелінеді.
Әуестіктің, ... ... жету ... ... шығармашылық процесс барысында жаңалық ашудағы
таңдану, таң қалу, күту эмоциялары, ... ... өз ... ... ... іске ... кері ... рөлін атқарады.
Олар мақсатқа жету жолындағы қиыншылықтарды ... ... ... орнықтырады. Сезім мен ... ... ... күші ретінде көрініп, ол іс-әрекетке деген ықыласты
арттырып, оның өту жылдамдығы мен нәтижелігін ... ... ... ... ... ... мен эмоциональдық
процестер арасында ... ... ... ... ... ... болжаудың
қалыптасуы, оның дұрыстығын дәлелдеу кезеңдеріндегі байланысты белгілейді.
Мұндай ... ... ... ... эмоцияның жай қана
рөліне тоқталмай, эвристикалық функцияларын, шығармашылықтық ойлау жүйесін
іске асырады.
Эмоция мен сезім жаңа ... ... ... ... жаңа
білімге қаланған жолдағы кедергілерді жоюды солар атқарады, өйткені
«адамзатқа тән эмоциясыз, ... ... ... болған емес және
болмайды да» Ақыл-ой жұмысын зерттеу барысында эмоциялық қозғаушы күштің
мәнін ... ... ... қасиеттері – оның ұзақ уақытқа
шоғырлануы, - деп жазды, ...... ... болмаса онда мидың қабы
өзінің негізгі күш көзінен айырылады» [ 68, 258б ]. ... ... мен ... ... ... ... бағыттылығының өздігінше
көрінуі ретінде қарастырылады. А. Г. Ковалевтің берген анықтамасы бойынша
«қызығушылық – бұл ... ... мәні мен ... тартымдылығында
көрінетін тұлғаның нысанаға деген таңдап алған қарым – қатынасы» [ 6, ... ... ... ... ... ... үш
типологиялық айырмашылықтарын білу қажет. Қызығушылықтың дамуы үш сатыдан
тұрады. Олар: әуестік, құмарлық және таза ... ... - ... ... ... ... бала ... уақытша байқалатын
сырттай қызығушылық. Құмарлық – ... ... ... Құмарлық
жеке тұлға бойында тұрақты бір қасиет болып, орныққаннан кейін, әр түрлі
салаларда көрініп, танымдық белсенділікті ... ... Таза ... бұл іс-әрекеттің бір немесе бірнеше бағытындағы тұлғаның танымға деген
тұрақты ұмтылысы.
Бастауыш сынып ... ... ... тәрбиелеу
және қалыптастыру үшін, қызғылықты жаңалықты сан қилылық мазмұндағы ... ... жас ... ... ... ... ... болып табылады. Шығармашылыққа қызығушылықты туындататын
негіздердің бірі – ол балалардың ... ... ... ... мұндай іс-әрекет тапсырманы жеке даралайтын шығармашылық
міндеттерді ... ... ... жаңа ... ... ... жету мен ... шығу жағдайын қалыптастыруды, қол
жеткен жетістіктердің барабарлық (адекваттық) бағасын беру, іс-әрекеттің әр
түрлі формаларын қолдануды ... ... ... ... ... ... өзара және тәрбиешілермен арадағы ... ... ... ... көңіл-
күй, қарым-қатыныстағы байсалды, тілектестік сарын, қиыншылық пен табысқа
ортақтастық, өзара көтермелеу, педагогтың бала ... ... ... оны ... жоғары эмоциональды тонусы мен ерекшеленетін қатынас,
педагогтың өзінің шығармашылыққа көңіл-күйіне, сондай-ақ жарыстық тыныс пен
мадақтаудың ... ... ... шығармашылықпен ойлау қабілеті сияқты
өзінің дамуында ... ... ие ... ... ... ... көрінуіне жататын танымдық,
қызығушылық нәтижелері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... оның тәрбиелік ... даму ... ... ... ... ... сынып
оқушыларының шығармашылыққа қызығушылығының негізгі нәтижелерін ... және оның даму ... ... ... ... ... ... эмоциональдық түрде көріну, ерекшелікке ұмтылыс,
қызығушылықтың көріну сипаты; жоғары ... ... ... ... ... ... ... бір жерге
шоғырлануы жатады. Аталмыш көрсеткіштер, бастауыш сынып оқушыларының
шығармашылыққа ... ... ... ортаңғы, жоғарғы
деңгейлерінің сипаттамасын жасаған ... ... ... [ 43, 121б ... ... ... көріністеріне тән сипат ойлау,
интуиция, шабыт, ал ... ... ... ... ... ... данышпандық, т.б болып табылады.
1.3 Қазақ тілі сабағында шығармашылық іс - әрекет мүмкіндіктері
Қазақ тілі пәні – болашақ ел иелерін тәрбиелейтін ... ... ... ... беру ... өзіндік орны бөлек жетекші пән. Өйткені ана
– тілі жас ұрпақтың дүниені тануының көзі болып саналады.
Сондықтан бұл пән тек ... ... ... ... соған сай іскерлік
дағдыны меңгерумен, яғни жеке пәндік қызмет атқарумен ... Ол ... ... ... ... ... біліктерде ... ... ... ... ... ... мазмұндық-құрылымдық жүйесін жаңартуда осы мәселеге
назар аударылады. Сондықтан ана тілінің қарым-қатынастық және ... ... ... ... ... Соған орай тілдің әдістемесі
әлеуметтік ... ... рөлі ... тіл ... ... ... ... сүйене отырып, ... ... ... ... ... дара ... даярлауға мүмкіндік туғызу
деп бекітіледі.
Бұл мақсат қазіргі білім беру ... ... ... ... ... ... ... түпкі мақсатымен ұштасып жатыр.
Мемлекеттік тілдің іргетасын қалау бастауыш мектептен басталуы әбден
заңды. Демек, ... ... ... ... беру ... осы ... ... мен талабына сай болуы керек.
Соңғы жылдары бастауыш сыныптарда оқушылардың өз бетімен жұмыс істеу,
білік ... ... ... ... жеке тұлғаны
дамыту жолында жұмыс жүргізілуде. Оның мақсаты – оқушыларды ... ... ... ... ... ... ретінде сезіне білуге үйрету.
Оқушы шығармашылығының ғылыми-педагогикалық проблема ретінде өзекті
мәселелерінің бірі – оның қалыптасу ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мәселесі ... неше ... ... ... ... ... Шығармашылық
прцесті А.Н.Лук бес кезеңге бөледі:
1) айқын және дұрыс қойылған мақсат;
2) ... ... ... күш ... ... ... ... қозғамау;
4) интуиция, ояну, инсаит;
5) Нәтижені жан-жақты тексеру;
Ал көрнекті француз математигі Ш.Адамар шығармашылық процесті ... ... ... ... ... ... идеялар , тұйыққа тірелу кезеңі;
3) интуицияның жарқ етуі, эврика;
4) тексеру кезеңі;
Осы зерттеулерге сүйене отырып, Б.А.Тұрғынбаева өз ... ... ... шартты түрде төмендегіше топтастырады:
1) жаңалықпен бетпе-бет келу;
2) шығармашылық белгісіздік, екіұштылық;
3) шешімнің жарқ ... ... ... шешімнің дұрыстығын дәлелдеу;
Шығармашылық процестің әр кезеңінде бала бойында әр түрлі сапалық
қасиеттер қалыптасады. Мысалы, алғашқы кезеңдерде ... ... ... ... ілтипат, келесі сәттерде шығармашылыққа деген күдік,
шығармашылық елес орын алады. Егер де белгісіздік ... ... ... ... еңбектің нәтижесі баланы жоғары ... ... жаңа ... қанаттандырады. Оқушының ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, өзінің
кандидаттық диссертациясында оқушылардың ... ... кері әсер ... ... ... ... ... жағдайдың болмауы;
- отбасында шығармашылық жағдайдың болмауы;
Педагогикалық:
- мұғалімнің баланың белсенділігін қолдамауы;
- баға қоюдағы әділетсіздік;
- ... ... ... ... ... ... төмендігі;
- өз күшіне сенбеуі;
- жалқаулығы;
Физиологиялық:
- денсаулығының нашарлығы;
Зерттеу барысында ... ... ... ... іс-әрекетін қалыптастырудың құрылымдық моделін төмендегідей
жасайды ... ... ...... ... ... ететін
талдау, салыстыру, абстракциялау, түсіндіруден тұрады.
2.Мотивациялық компонент - өз бетінше ... ... ... ынталық, жақсы оқуға, жақсы баға алуға талпыну. ... ... ... компонент – сезім, интуиция, шабыт, қиялдаудан тұрады.
Шығармашылық ... ... ... ... жаңа ... тасымалдау;
- жаңа қызметті көре білу;
- жаңа шешімдер табу (тапқырлық) жатады [62, ... оқу ... ... мен оқушының тығыз байланыста
болуы, мұғалімнің бар күш-жігерін, педагогикалық шеберлігін оқушы бойындағы
табиғи мүмкіндіктерді ... ... ... бағыттау, шығармашылық
жағдай жасауы, оқушының өз тарапынан белсенділік, дербестік көрсетуі, өзіне
деген сенімділігі арқылы ғана шығармашылық әрекетті қалыптастыруға болады ... ... ... ... ... ... процесі негізінде дамыту мәселесінде басты ... ... ... өз бетімен әрекеті, белсенділігі атқарады.
Егер сабақ қаншалықты сапалы болсын ... ... ... ... мол ... ... бала ... өзіндік белсенділік,
әрекет болмаса жұмыстың нәтижелігі, сапалы орындалуы екі талай.
А.Байтұрсыновтың «Қазақша оқу ... атты ... бала ... ... өз ... алуы ... Ал ... мұғалімнің қызметі –
балаға орындалатын жұмыс түрлерін тағайындап беру және ... ... үшін ... ... ... [ 60, 8б ... ... оқушыларын шығармашылыққа баулып, үйрету үшін қажетті
жағдайлардың мазмұнына тоқталсақ:
- мұғалім ең алдымен, ... ... ... ... ... назарын бір нәрсеге бағыттау керек. Яғни оқушылардың ... ... бұру үшін ... ... болса да) шығармашылық
тапсырма-міндеттер, жаттығу, ойын түрлерін ұсынған жөн;
- әрбір ... ... ... ұсынудың жолын, әдіс-тәсілін
білу керек;
- шығармашылық жаттығу, ойын-тапсырмалардың ... ... ... ... ... ... ... жеке-дара оқушы емес, сыныптың, мектептің бүкіл
балалары ... үшін ... ... туғызу. Сыныпта, ұжымда өзара
шығармашылық қарым-қатынас, ... ... ... бала ... бір ... ... ... өз туындысын ұтымды аяқтап
шыққанға дейін оны назардан тыс қалдырмау, шығармашылық ... ... ... үшін психологиялық қауіпсіздік, еркіндік, ашықтық,
бостандықты қамтамасыз ету;
- шығармашылықты тежейтін үш ... бар: ... ... ... ешнәрсе келмейді» деген тыс қорқыныш сезімі, екінші -
өзіне-өзі тым риза ... ... (не ... да өзі ұнатпайды, кейде
өзін-өзі жек көріп кетеді), үшіншісі – жалқаулық. ... ... ... ... ... оқушының шығармашылықпен айналысуына мектепте, сабақ үстінде, үйде
қолайлы жағдай туғызу;
- шығармашылық ... ... ... ... түрде қалыптастырып
отыру; [ 55, 33 б ]
- ... ... ... ... беріп, жаттығу, іскерлік
ойын түрлерін ұсынып ... ... ... ... ... жеке дара оқушы емес, бүкіл
сынып оқушылары айналысатындай жағдай туғызу ... ... ... ... ... іскерлік ойындарға баға
беріліп, қорытындысы ... ... ... [ 13, 72 б ] ... тілі ... ... оқу ... ұйымдастыру жан-жақты,
топтық, жеке-дара түрлері сабақта қолданыс табуда. Жаңа буын оқулықтарының
басты жаңалығы да осында. Оқулық арқылы ... жеке ... ... ... ... кең жол ашылуда. Оқушының өз бетімен ... ... ... ... нәтижесінде қалыптасады. Өз бетінше жұмыс істеу
– шығармашылық қабілетті ашу ... Сол ... ... ... ... өз ... ... дамыту мүмкін емес.
Өзіндік жұмыс оқушыдан белсенді ой қызметін, танымдық ... ... ... жұмысты оқушының оқу нәтижелеріне жету құралы деп
есептеуге болады. Жұмыстың бұл түрі оқушының ... ... ... оның ... ... ... ... Өзіндік
жұмысты оқу үрдісінің барлық ... ... ... ... оқу ... шешуге, игерілген білімді тәжірибе жүзінде
қолдана білу ... мен ... ... ... [25, 102б].
Бастауыш мектепте өз бетімен жұмысты тиімді ... жол ... ... - бұл ... жас ... сәйкес өзіндік
ерекшеліктері. Өйткені бұл жастағы балалардың ойлау қабілеті жоғары және
қиялдау, елестету, шығармашылық ... ... ... ... өзіндік жұмысына мұғалімнің тапсырмасы бойынша, өздері
жоспар жасап, істің тәсілін анықтап, оның ... ... ... ... ... ... оқушылардың өзіндік жұмысының жоғары
түріне олардың өз еркімен жаңа ... ... ... ... жатады. Өзіндік жұмыстың негізгі мақсаты – оқушылардың ... ... ... ... мен қызығуын жетілдіру,
білімге құштарлығын ояту.
Оқушылардың өзіндік жұмыстарының мән-мағынасын ұйымдастырудың ... бір ғана ... ... ... ... ... ... шарттары мыналар:
- мұғалімнің нақты тапсырмалар беруі;
- жұмысты орындаудың уақытын белгілеу;
- мұғалімнің басқаруымен оқушылардың ... өз ... ... ... оған әсер ... ... және т.б [ 14, 22 б ... өзіндік жұмысын іске асырудың құралы – тапсырмалар дейтін
болсақ, осы тапсырмалардың шығармашылық сипатын басты назарда ... ... ... ... ... ойлау қабілетін, өз бетімен білім
алуға қызығушылығын туғызады, ал ... ... ... өзіндік
талпынысы, ерлік-жігері дамиды да, сол арқылы оқу ... ... ... болады.
Оқушының өз бетімен жұмыс істеу дағдысы ... ... ... қалыптасады. Атап айтқанда, бастапқыда жеңілден ... ... ... тапсырмаларды орындау барысында
салыстыру, қорытынды жасау, түрлі жағдайда ... ... ... ... ... алудың негізгі жолы-оқушыны таным процесіне үйрету.
Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... жасау
керек [ 63, 33 б] .
Сабақ барысында оқушының шығармашылық әрекеті өзіндік жұмыс ... ... Оқу ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
1. алғашқы кезең;
2. даму кезеңі.
Алғашқы кезеңде өзіндік жұмыс арқылы пәндік ... ... ... Бұл оқу ... ... ... өте маңызды, өйткені олар
тапсырманы орындаудағы дұрыс және тез іс-амалдар жүйесі болып табылады.
Дамыту кезеңінде өзіндік ... ... ... ... ... ... ... операцияларын орындау нәтижесінде оқушы біліктілігі
қалыптасады. Оқушы ... – оның ... ... ... ... ... дағдыларын нақты нәрсеге не жағдаятқа байланысты қолдана
алуы. Біліктілігі қалыптасқан ...... ... ... жол ... ... талаптарына жауап беретін жеке тұлға.
Оқушының шығармашылық әрекетін ... ... ... ... ... болады;
- оқушының логикалық ойлау қабілеттерін дамытады;
- жеке тұлғаның бойында дербестік, ... ... ... ... ... ... пәндік білім, білік, дағдыларды қалыптастырады;
- оқушының алған білімдерін оқу және өмірлік жағдаяттарда ... ... ... қалыптастырады;
- оқушыларды өз бетімен нәтиже шығаруға жетелейді;
- оқушылардың біліктіліктерін дамытады.
Шығармашылық әрекет оқу процесінің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... мақсатын дұрыс
айқындауына, керекті материалдарды іріктей алуына, оқытудың ... ... ... алуына байланысты. Оқушылардың шығармашылық әректін
дамытуға бағытталған оқу процесінің мақсаты ретінде ... ... және ... ... ... [25, ... шығармашылыққа баулып, олардың ... ... ... өз ... ... түріне төмендегі жұмыс
түрлері жатады:
1) логикалық дамытушы ойындармен ... ... ( ... ... ... ... ... берілген тапсырманы түрлендіру бағытындағы жұмыс түрлері ( мәтін
мазмұнын ... ... ... т.б ... өз ойын еркін тақырыпқа құрастыруға берілген әдеби шығармашылық
бағыттағы жұмыстар ( өлең құрастыру, ... ... жазу ); [60; ... ... баулып, икемділігін дамытып отыруда әр түрлі
дамытушы ойын түрлерін пайдаланған өте тиімді.
Ойын – балалардың негізгі іс-әрекетінің бір ... Ойын ... ... ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктерін
қалыптастырады, яғни ойын арқылы бала білім алады. Бала ... ... ... ... ... оның ... дүниетанымын
кеңейтеді, мінез-құлқын, ерік-жігерін қалыптастырады. Ойын - бір қарағанда
қарапайым құбылыс не әрекет іспетті. Ол ... ... ... ... ... ... қисынды ой қабілетінің дамуы, бір-біріне
деген сыйластық қажеттіліктерімен санасуы әр ... жеке ... [32, ... да ... тән ... болады. Мысалы, мазмұндық, рөлдік
ойындар баланың зейінін, есін, ойлауын, ... ... зор ... Ойын ... ... бала өз ... қалай қанағаттандыра алатынын,
қандай қабілеті бар екенін байқап көреді. Ал, ... ... ... ... зейінділігін арттырумен қатар, ерік сезім
түрлерін де дамытады.
Сабақта тиімді қолданылған ойын элементтері - ... ... ... ... аса зор ... тыңдап, жемісті, сапалы
меңгеруіне сенімді көмекші бола алады. Өйткені, кіші жастағы оқушылар жас
ерекшелігіне байланысты ... өте ... ... ... тез ... мез әрі ... орындайтын болады.
Ойын балалардың оқуға, еңбекке деген белсенділігін, қызығушылығын
арттырудағы басты ... Ойын ... ... ... артады.
Ойын түрлері өте көп. Соның ішінде бастауыш сыныптарда пайдаланатын:
ойын-сабақ, ойын-жаттығу, сергіту ... ... ... сөздік ойындар, логикалық ойындар, ұлттық ойындар, т. б. Бұндай
ойындар оқушыны жан-жақты дамытып, ... ... ... ... процесінде – кеңінен қолданылатын ойынның тағы бір түрі ол ... ... ... ойындардың маңыздылығы оқушылардың ынта-
ықыласын есепке ала отырып, оқуды қызықты етіп, ... ... ... ... ойындарға қойылатын бірінші талап – оқушының
танымдық әрекетін, қызығушылығын дамыту.
Бұл талаптар төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... білуге мүмкіндік беру;
ә) баланы басқалармен жарыса білуге қалыптастыру;
б) білік пен дағдыны қалыптастыру үшін ... өзі ... ... ойын ... ... жаңа ... білік, дағдылардың қайнар көзіне
жету;
г) баланың ойын барысында жеткен жеңісі оның жаңа алған білім, білік,
дағдылармен сәйкес келетіндігі.
Дамытушы ойын барысында ... жаңа ... ... ... ... ... ойлау, сөйлеу тілімен ... ... ... ... ... т.б ... ... сыныптарда өткен тақырыптарды бекітуге арналған дамытушы
ойындар ... ... ... ... білімдік икемділіктері мен
дағдыларын қалыптастыруда ... ... рөль ... ... дамытушы ойындарға берілетін тапсырмалар мынандай
талаптар бойынша жіктеледі:
- оңайдан қиынға, жеңілден ауырға принципіне негізделуі;
- ... ... ... ... мен білдіретін ұғымы
бастауыш сынып ... жас ... сай ... тапсырмалардың өтілген материалдармен байланысты болуы;
- тапсырмалардың оқушының шығармашылық қабілетін қалыптастыруға
негізделуі;
- тапсырмалардың ... ... ... ... негізделген
болуы;
- тапсырмаларды оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру тұрғысынан
іріктеу; [ 46, 245 б ] ... ... ... ... ойындар арқылы шығармашылық
қабілеттерін қалыптастыруда олардың психикалық қабілеттерін ескере ... ... беру ... ... ғана ... ... орындауға, білімді сіңіруге деген түрткі қалыптасады (тапсырманы
орындаған бала мұғалімнен жақсы баға, жылы сөз ... ... ... ... да ... ... ... өзін көрсету, мақтануына
негіз болатын сыртқы түрткілер). Осындай сыртқы түрткілердің қалыптасуы
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ойындар балаларды ойландырады, сол арқылы ойлау
қабілетін дамытады. Мұны ... ... ... ... ... или ... с удивления или недоумения, с противоречия. ... ... ... ... личности в мыслительный
процесс», - дегені растай түседі [ 54, 47 б ] .
Дамытушы ... ... ... балалардың санасында
аналетикалық-синтетикалық процестер жүреді де, ... ... ... басқа да практикалық жағдайларда дұрыс қолдануын қамтамасыз ... ... ... шығармашылық іс-әрекеттер ... ... ... ... ... и рядом в огромном
множестве случаев ... ... ... ... и умений в
новую ситуацию», - дейді [ 40, 11 б ] ... ... ... ... ... қолдана отырып,
олардың бойында шығармашылық қабілетін қалыптастыруға болады.
Дидактикалық ойындар-көп салалы, күрделі педагогикалық ... Оны ... ... бір ... ... ... тәрбиелейтін құралдардың
бірі деп айтуға болады.
Ойын элементтерін пайдалана отырып, мұғалім оқушылардың сабаққа деген
қызығушылығын, зейінін арттыру ... әр ... ... Атап ... ... ойын ... ... отырып, әр
түрлі заттарды қолдану арқылы сұрақтар қойып, затты көрсетіп, түсіндіріп,
ойын сюжетін құрастырады.
Дидактикалық ойын оқу ... екі ... ... ... ... және ойын ойнау мақсатында. Мұғалім өзі де ... ... ... Бала ойын ... отырып үйренеді.
Бастауыш сыныптардың тіл сабақтарында дидактикалық ойындар жаңа
тақырыпты түсіндіру барысында қайталау, пысықтау, ... ... ... ... ... ... ... әлі де ойын баласы, сондықтан
мұғалім оларды жалықтырмай әр түрлі ойын түрлерімен ... ... ... ... ... ... ... дамытып, ойлау қабілетін
арттырумен үйретілген , өтілген тақырыптарды саналы да ... ... әсер ... ... ... ... ойлау қабілеттерін
жетілдірумен қатар, сөздік қорларын молайтып, сауатты жазуға да баулиды.
Оқушылар ойнау барысында үйренген сөздерін ... қана ... оның ... ... да ... Ойын оқу пәндерінің мазмұнымен тығыз
байланыста жүргізілгенде ғана ... ... ... Дидактикалық ойындар
барлық сыныптарда қолданылады. Демек, ойын деген аты ғана, ал ... да ... ... ... ... [ 45, 54 б ]. (Тіркеме Ә).
Оқушылардың ойлау қабілетін дамытуда ... ... ... ... ... білімділік, жазу сауатын байқауға, оқушыға әртүрлі
заттың атын білуге, не үшін қолданылатынын, не ... ... ... ... баланың ой ұшқырлығын дамытуға әсері мол. Баланы
ұшқыр ойла, тапқырлыққа ... ... әр ... ... жүйелі
пайдалану керек. Жұмбақ баланы шапшаң ... ... ... сөйлеуге
үйретеді [ 32, 12 б ].
Олай болса, ойынның негізгі ...... ... ... ... меңгерту болса, мұғалімнің міндеті – сол ойын түрлерін пайдалана
отырып, оқушыларды өздігінен ... ... ... ой ... мен ... ... ... түрлі дағды мен шеберлікті меңгертуге қол жеткізу.
Ойын түрлерінің материалдары сабақтың тақырыбы мен мазмұнына негұрлым
сәйкес алынса, оның ... ... ... да арта ... Оны ... ... ... тартымдылығын күшейтеді, оқушылардың сабаққа
ынтасы мен қызығушылығы, ... ... ... тілі ... ... ... ... жүргізілетін
шығармашылық диктанттың алатын орны ерекше.
Үйрету диктантының ішінде мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ... ... ... ... сөздік қорын білім денгейі ... ... ... ... ... көрсеткіштері. Бұл диктанттың
көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру арқылы
сөйлем ... басы ... ... ... ... ... ... өзгешеліктері болады. Мысалы:
1) Ауамен, біз, дем, аламыз.
2) Ауа, денсаулыққа, таза, пайдалы, өте.
3) Үйдің, таза, ауасын, әр уақытта, сақтаңдар.
4) Жиі, ... ... ... ... ... ауаны.
Бұл жерде сөзді дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрап жазу керек.
Қазақ ... ... ... ... ... ... өз бетімен ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамытатын, әрі
жеке тұлғаны жан-жақты дамытуға негізделген жұмыс жүйесі деп тануға болады.
Сонымен қатар шығармашылық ... ... тілі ... ... процестерді дамытуға; оқуға жағымды қызығушылық қалыптастыруға;
белсенді сөздік қорын дамытуға; тұлғаның қиыншылықтарға даяр болу және ... ... ... ... ... өзектілендіру, өзін-өзі бекіту
қажеттіліктерін қанағаттандыруға ықпал етеді ( Тіркеме Б ).
2 БАСТАУЫШ СЫНЫПТАРДА ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ
ОҚУШЫЛАР МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ... ... ... ... ... озат тәжірибелер
Біз білім беру адамзаттың ортақ мүлкіне ... ... ... ... беру жүйесінең басты міндеті ұлттық және адамзаттық
құндылықтар және ... ... ... жеке тұлғаны тәрбиелеу. Бұл
мәселелер өкіметтің қаулыларында басты орын алып ... ... ... жаңа ... ... ... », ... Республикасының Білім заңының
жобасында», ұлттық менталитеті жетілген, бүгінгі ... ... ... ... жауапкершілігін сезіне алатын, өздігінен әрекет етуге
және әрекеттің шешімін таба ... ... ... істе сауатты, іскер
жеке тұлғаны қалыптастыру мәселелері қарастырылады. Бастауыш білім ... ... ... ... ... сәйкес оқушыға білім мен тәрбие
берумен қатар дарынды шығармашылық тұлға ... ... ... ... талап мұғалімдер қауымына үлкен талап жүктейтіні сөзсіз. Ұстаздар
оқу-тәрбие үрдісінде, оқытудың тиімділігін арттырудың, жоғары ... ... ... ... ... алдында зор жауапкершілік жүгін арқалап келеміз» деген
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың сөзі жай ... ... ... болашағы
көркейіп, өркениетті елдер қатарына ... ... ... ... ... ... жас ұрпақтың бойындағы іскерлік пен қабілетін ашу
және оларды ... ... ... [ 3, 42б ] . Бұл ... асуы ... шығармашылық іс-әрекеттерін оңтайлы ұйымдастыруға
тікелей байланысты. Ұстаздар соңғы кезде өз ... ... ... ... ... ... тапсырмалар беру арқылы
жоғары нәтижеге жетуде.
Қазіргі заман талабына сай шәкірттеріміз ... ... ... ... үшін ... еті ... баланың білімпаздылыққа құштарлығын, тілін,
ойын, баланың жеке бас ... ... ... зор үлес ... жүрген
ұстаздарымызды айта берсек, өте көп. Мәселен сондай ұстаздардың бірі
Алматы ... ... ... Каменка ауылындағы Б.Соқпақбаев атындағы орта
мектептің мұғалімі Г.Жакшиева. Ол қарапайымнан күрделіге жету ... ... ... ... ... белсенді шығармашылық
қызметін дамытып, әр оқушының өздігімен білімді игеруге ... ... ... ... Осындай істерді өзінің шығармашылық
жұмысында ... ... ... дәлелдеген Г.Жакшиева ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізудің тиімді екеніне көз жеткізген. Солардың
қатарында Баян ... ... ... ... Сырым ауданы, Жаңаөңір орта
мектебінің мұғалімі өз тәжірибесінде модульдік ... ... ... ... түрлерін ұйымдастырды.
Ұстаздар әдіс-тәсілдерді жете ... ... ... ... өз ... танысып үлгі бойынша талдайды. Қиындық туғызатын болса,
сабақта ... ... ... ... ... ... ... шығарма жазу, өлең, әңгіме, ертегі құрастыруды
үйретіп оқушылардың ой-шапшаңдығын, қиялын дамытады. Өз бетімен ... ... ... ... ... ісіне сын көзбен қарап
байқампаздығын қалыптастырады. Осы ... ... ...... ... ... ... Г.Қаңтарбаева өз тәжірибесінде үлкен
жетістікке жететініне көз жеткізген [ 23, 25б ] . ... ... ... ... ... ... ғана жетістіктерге жетуге болады.
Мұғалім - өз халқының өкілетті өкілі, болашақтың жауапты өкілі, адам
күрескер. Балаларға ... ... ... асыл қасиет негізінде
өрбитін болса, баланы сүюдің мәні – ... ... ... ... рухани жағынан көркейтуге қамқорлық жасауда болса, тек ... ... ... алдымызда педагог тұр деп айта аламыз. Бұл бос сөз ... ... ... ... ... ... Біз: өмір дегеніміз-күрес
дейміз. Педагог баланы өмірге, яғни күреске баулиды.
Осы ... ... ... ... ... ... ... іс-
тәжірибесімен ел алғысына бөленіп ... ... ... қатарына
Рахима Сәкенованы атауға болады. Р.Сәкенова № 12 көп ... ... тілі мен ... пәнінің мұғалімі. Ол Республикалық ғылыми
әдістемелік «Дарын» орталығының ... ... ... ... ... атты ... семинарда өз
сабағын жоғары дәрежеде өткізіп, шығармашылық жұмыстың маңызын көрсетті.
Оқушылардың дүниетанымын кеңейтуде, жеке қабілеттерін көре ... ... ... жұмыстарды тиімді етіп тапты. Оны мына ... ... ... «Көп ... ... әдебиет және қазақ тілі
сабақтарының қолайлы сәтінде ұтымды уақыт тауып, ... ... Мен өзім ... ... ... ... әдеби
шығармашылық қабілетті оятуға түрткі ретінде өткізуге тырысамын».Ол көбіне
жоғарғы сыныптарда оқытудың шығармашылықпен ұштастырғанды өте ... ... [61, ... ... ... бірі – ... облысы, Панфилов ауданындағы
Нағарашы орта мектебінің мұғалімі Ділдә Шайзатова: «Қыран-түлегіне қайыспас
қанат сыйлайды, ұстаз-шәкіртіне талап сыйлайды» ... ... ... ... дарыған талаппен ұрпақтың алысқа ұшатынын меңзеген ... ... ... күні ... ... ... неғайбыл емес пе? «Бала
болсаң, болғандай бол, ел-жұртыңа қорғандай бол» ... дана ... ... отырып айтқан ғой.
«Ел қорған, ұлтына ... ... ... ... көңілі ояу,
айналасындағы өзгерістерге сын көзбен ... ... ... қорытынды
айтатын, шешім қабылдай алуы қажет-ақ. Міне, бұл биік - ... ... ... ... ... іс»,- деп өз тәжірибесінде
оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту жолдарын үш ... ... ... ... түрінде берсек:
1 сезім іште түлеп, сыртта сымбаттанады
2 Кемел ой – ... ... ... ...... ... 14 орта мектеп-гимназияның қазақ тілі мен әдебиеті пәні ... ... өз ... бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық
қабілетін дамытуда дамытушы, рөлдік ойындардың ... ... ... ... ... айналысуға тиімді деп мен
орта буынды айтар едім. Оқушылардың бұл кезеңі ойлау үрдісінің ерекше ... ... ... ... құруға, философиялық
шарықтауға, қиял, романтикаға бой ... ... ... ... ... ... болып келетін жас ерекшелігіне жатады. Олар бір зат ... зат ... ... тез байқап, үйлесімді байланыстыра біледі.
Бұл кезеңде олар өлең, ертегі, әңгіме жазуға құштар болады. [ 13, 72б ] ... ... ... ... орта мектептің қазақ тілі пәнінің
мұғалімі ... ... ... ... білімді жүйелі түрде меңгеруіне
және ... ... ... ... ... ... маңыздылығын ерекше көрсетіп, оқу үрдісінде жүзеге асыруда.
Атап айтқанда білікті маман оқушылардың ... ... ... әдістері мен түрлерін пайдалануда. Мысалы өзінің оқу ... ... ... және жеке-дара түрлері сабақта қолданыс
табуда.
Шығармашылықпен жұмыс жүргізіп жатқан мұғалімдер күннен ... ... ... ... ... ... ... бір қатар ашық
сабақтар көрсетіп, өз іс-тәжірибелерін негізіп жүр. Атап ... ... ... ... ... ... ... білім беру үздіктері Рахима Сәкенова , П.Найманбаева ... ... «Ана ... және ... ... ... ұтымды
уақыт тауып, шығармашылық жұмыс түрлерін жүргізуде. Өз ... ... ... сыныптарда шығармашылықпен жұмыс істеуге ... ... ... ... ... қай түріне болсын бейім
болады. Олар жаңа идеяға проблемаларды өздігінен шешуге ... ... ... ... ... ... бойынша дамытуда Талдықорған
қаласы Бақтыбай Жолбарысұлы атындағы № 18 мектеп лицейінің ... ... ... ... ... Қала ... бастауыш сынып мұғалімдері
арасында оқушылардың жеке бастарын тәрбиелеуге байланысты «Оқушылардың
интегративтік ... ... және ... ... ... тарапынан жақсы бағаланды. Оның тәрбие туралы бейне таспалары
республикалық семинарларда ... ... ғана ... ... шығармашылықпен жұмыс істейтін бастауыш сынып
мұғалімдері А.Тоқтасынбекова қазақ тілі пәні бойынша «Сан ... ... ... қазақ тілінен «Етістіктердің мақсаттары»
тақырыбына ашық сабақтар өткізді. 2003 жылы өткізілген ... ... 100-ге ... ... сынып мұғалімдері қатысқан. Семинарда:
Л.Мүлкібекова қазақ тілі пәнінен 4-сыныпта «Етістік», Н.Ю.Зыкова 4-сыныпта
«Су», Б.Қадырғалиқызы 4-сыныпта «Сын есім», ... ана тілі ... өрге ... атты ... ашық ... өткізсе, ал 3-
сыныптардағы дарынды балалармен ... ... ... атты ... сыныптан тыс іс-шаралар өткізген.
Оқушылардың тұлғалық қажеттіліктерін, ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетті - өзекті тақырып
етіп алған әріптестеріміздің бірі ... ... ... ... Тиірмен
қазақ орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиет пәні ... ... оқу ... ... ... ... ұрпақтың еркін дамуына,
жан дүниесі таза, рухани байлығы мол, шығармашылық қабілеті дамыған ... ... ... ... Бала ... интеллектуалдық
ерекшеліктерін, танымдық қабілеттерін ашу – одан әрі жетілдіру шығармашылық
іс-әрекет негізінде ... ... және ... ... ... ... ... бойында еркіндік, өз пікірін саналы, шебер
ортаға сала білу ... ... ... жалпы дамуды үнемі сабақта жүйелі
жүзеге ... ... ... қажеттіліктерін ... ... ете ... Алға ... ... жету үшін Б.
Бұлғиев сабақтың әдіс-тәсілдерін әлі де ... ... ... жеке ... ... өз қабілеттерін жүзеге
асыруға және оның қанағаттандырылуы оқушыға қуаныш сезімін тудырып, іс-
әрекетіне ... ... ... жылы – ауыл ... ... кездесу өткізді. Ол баспасөзде жарияланды.
Білім негізі бастауышта екеніне ... мән бере ... ... ... ... сынып бірлестігі
мұғалімдерінен басталады.
Алматы ... № 146 орта ... ... ... ... 4 ... ана тілі, қазақ тілі пәндерінде ... ... ... ... мен ... ... мақсат қоя отырып, жоғары нәтижеге жету ... ... ... ... ... сай ... абайын, есін, қиялын, интеллектісін дамытуды өзекті ... ... ... бірі Орал ... № 42 «Ақ ... ... ... мұғалімі М.Байшуақова оқу үрдісінде ... ... ... есте ... ... ... ... бақылауын,
жүйелеуін зерттеуге арналған сынау жұмыстарын жүргізуде. Сызба ... ... ... ... сынау жұмыстарының тиімділігін өз тәжірибесінен байқаған.
Төмендегідей ... ... ... ... ... бақылау, оның деңгейін
анықтауға мүмкіндік береді;
2) оқушының осы қабілеттерін ... және ... ... ... көтерілді;
3) осы тапсырмаларды пәндерге бейімдеп ... ... ... ... ... ... ... көтерілді;
5) оқушылардың логикалық ойлауы шығармашылық іс-әрекетке қабілеті
артты;
6) Бақылау ... мен ... ... ... ... орай ... бұл сынау жұмыстарын әрқашан өз тәжірибелерінде
ұстанса үлкен жетістіктерге жетеді.
Сонымен шығармашылық іс-әрекет ұстаз шеберлігін ... ... ... ... ... ... ... түсуіне әсері мол.
Олай болса, өздігінше даму бағдарын анықтай дамитын, ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуші тұлға қалыптастыруға болады.
Қорытындылай келе, өзгеріске, жаңалыққа толы бүгінгі заман: ... ... бір ... ерен иесі ... ... Ұстаз алдында отырған
бірі шапшаң, бірі баяу, енді біреулері төмен қабылдайтын зейіні, ... есте ... ... шәкірттердің жүрегіне жол тауып, олардың
шығармашылық қабілетін дамыту күрделі құрылым ... ... ... ... ... ... ұстаздар өз тәжірибелерінде
шығармашылық іс-әрекетті кеңінен қолдануда. Сонымен ... ... ... сай ... ... ... ... деген, бала үшін бауыр еті
ауыратын, баланың білімпаздыққа ... ... ... ... жеке
қасиеттерін жан-жақты дамытуға зор үлес қосып, жаңалықтар ашып ... ... ... ... ... ... жұмысы мен қорытындысы
Шығармашылық іс-әрекетке ... ... ... ... диплом жұмысының практика ... ... ... ... мақсатында арнайы эксперимент
жұмысы ұйымдастырылды.
Ұйымдастырылған эксперимент Өскемен қаласы А.Байтұрсынов атындағы № 20
гуманитарлы-эстетикалық бағытындағы орта ... ... ... ... ... 4 «б» ... жүргізілді.
Эксперимент жүргізбес бұрын 4 «б» сыныпты эксперимент сынып деп алдық,
ал 4 «ә» ... ... ... ... ... деп белгіледік.
Шығармашылық іс-әркетті жүзеге асыруда әр оқушыны тұлға ретінде
қабылдап, оның ... ... ... шығармашылық қабілетін, ой-
өрісін дамыта отырып, білім берген жөн. Соған орай шығармашылық іс-әрекетті
оқу процесіне кіргізудің өз ... бар. ... ... ... ... берілген материалды терең меңгерту;
- оқушыны ойлату, ойланту, ой салу;
- өз бетімен жұмыс істеуге дағдыландыру;
- оқушыны жеке тұлға ретінде ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамытуға жағдай жасау;
- шығармашылыққа баулу, ынта, қызығушылығын ... ... ... кезеңінде шығармашылық іс-әрекеттің
мақсаттарына сүйене ... ... ... эксперименталдық және
бақылау сынып оқушыларының білім деңгейін анықтадық.
Кесте 2.1 ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... |Оқу ... ... ... шығармашылық қабілетті, өз |
| | ... ... ... ... шығармашылық |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... жұмыстарды орындауға ынталы. ... ... |Оқу ... ... ... білім қорының болмауы, өз |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... жұмыстарды орындауда соншалықты қызығушылық, |
| | ... ... ... ... ... |Оқу ... туралы ұғымы төменгі дәрежеде қалыптасқан, өз |
| | ... ... ... ... алмайды, |
| | ... ... ... қалыптаспаған, шығармашылық |
| | ... ... ... ... ... |
Білім денгйін анықтау картасының қорытындысы ... ... ... ... ... денгейінің сапалық көрсеткіші % есебімен
төмендегідей болады.
Кесте 2.2 Эксперимент басындағы оқушылардың білім денгейі.
|Сынып ... саны ... ... ... |
|4 «б» |25 |40% |36% |24% ... | | | | |
|4 «ә» ... |25 |44% |36% |20% ... бұл ... ... ... суретке түсірсек, өте айқын
көруге болады.
Сурет 2.2. Білім денгейінің гистограммасы
Эксперименттің екінші кезеңінде ... ... ... ... мен ... барысында жұмыс жүргіздік. Оқу процесінде
шығармашылық іс-әрекетті жүзеге асыруда жоғары нәтижеге жету ... ... ... ... ... оқу ... ... алғаннан кейін шығармашылық жұмыстарды
әр сабақта тиімді пайдалана бастадық. Сабақ кезінде оқушылар шығармашылық
тапсырмаларды орындай отырып, өз ... ... ... Ал біз ... ... ... ... мадақтап, әр оқушымен жеке
байланыс жасадық. Әрбір оқу элементі аяқталған соң бақылау жүргіздік.
Оқу процесінде шығармашылық ... ... ... ... – ең алдымен оқушының шығармашылық, ойлау қабілеттерін дамыта
отырып, оқушыны өз бетінше ... ... ... ал ... ... ... ... беруші міндетін атқарады.
Мәселен, эксперимент сыныбында қазақ тілінен «Дара және ... ... ... ... ... ... үлгі ... ұсынамыз.
Сабақ тақырыбы: Дара және күрделі сан есім.
Сабақ мақсаты:
1) Оқушыларға дара және ... сан есім ... ... беру, оларды
ажырата білуге үйрету.
2) Танымдық жұмыстар арқылы ой-өрісін, шығармашылығын арттыру.
3) Оқушыларды көркем таза ... ... ... ... Үш ... ... ... вен диаграммасы.
Сабақ көрнекілігі: Тірек сызба, үлестірмелі парақтар.
Кесте 2.3 Сабақ барысы
|р/с|Сабақ кезеңдері |Сабақ мазмұны ... ... ... | | |
| ... | | ... |Үй ... |А) сан есімді қайталау |- сан есім дегеніміз не? |
| ... | |- ... ... |
| | | |- сан есім ... ... |
| | | ... ... |
| | |Б) ... ... ... алмаларды |
| | ... мына ... екі ... ... |
| | ... сан ... Алматыға дейін екі-үш |
| | ... ... жазу ... жер жүру ... |
| | | ... он алты ойыншығы бар. |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... | |
| ... | | |
| | ... ... ... | |
| | ... шығару. | |
| | | | ... ... ... ... ... |
| ... |сан ... екі |1) дара сан ... |
| ... ... бөліп жазу. |2)күрделі сан есім: |
| ... | |жүз отыз бес, екі жүз бір, |
| | | ... екі, үш, он, ... бес,|
| | | |жүз он бір, ... ... ... |
| | | |он ... екі жүз елу бес, ... | | |он екі, жүз елу ... үш жүз |
| | | |он бес, ... ... ... |
| | | |үш. |
| | |Үш ... тапсырма | |
| | |3 ... ... ... сан ... |
| | | ... жаз. |
| | | |11, 47, 113, 205, 55, 124, |
| | | |157. |
| | |2 ... ... сан|
| | | ... тап. Дара сан ... | | ... сан ... айналдырып |
| | | |жаз. |
| | | ... ... |
| | | |Ана ... |
| | | ... бір өледі, |
| | | ... мың ... |
| | |1 ... ... сан ... |
| | | ... сөйлем құрастыр. |
| | | |Он бес, ... үш, ... бір, |
| | | ... екі, ... ... |
|6. |Психологиялық ... ... ... ... он екі, он тоғыз,|
| |тренинг |он сан есім ... ... бес, отыз бір, ... |
| | ... Оқушылар үнсіз |алпыс алты, он сегіз, жетпіс |
| | ... ... есте ... |
| | ... ... | |
| | |«Үш сөз» ... ... ... он бір. |
| | ... ... үш сөз |Кітапхана, жиырма бес, оқушы. |
| | ... ... ... ... жеті. |
| | ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... керек. Үш | |
| | ... ... | ... ... |Вен ... | ... |Үй ... |А) Өздік жұмыс |Кез келген әңгімелердің ішінен|
| | | ... ... сан ... |
| | | ... ... |
| | |Ә) ... ... |Жаттығу орындау. ... ... | | ... ... ... ... |
| | ... ... | ... ... бір ... ... өз ... жұмыс жасайды. Ал
мұғалім балаларға тек нұсқау беріп, баланы шығармашылыққа баулиды.
Алайда оқушылармен ... ... өз ... ... ... ойға алғаннның бәрі іске аспағандық болды.
Дегенмен де қазақ тілінен ... ... ... ... ... ... ... отырып, балалардың пәнге деген қызығушылығын
белсенділіктерін арттырып, ... ... ... ... ... тілі ... өткізу барысында
оқушылардың қызығушылығын, шығармашылық жұмыстарға, ... ... ... атқару екенін белгілеу үшін екі сыныпта да бір
тақырып сабақтарды салыстырып ... Сан ... осы ... өту ... ... ... құрадық.
Және осы сабақтың өту барысында қисық динамикасын құрадық
Уақыт, мин 5 10 15 20 25 ... 40 ... ... G ... Ғ
төмен ... ... ... ... ... (ВС) ... 5-25 (20 мин).
Оқушылар сабаққа қызыға ... ал (Д) ... ... ... ... ... жоғарылай түседі, өйткені оқушыларға берілген
шығармашылық ... ... ... ... G ... ... мақсатында қысқаша тест жұмысын енгіздік, және оқушылар
сабақ аяқталғанын да білмей қалды.
Ал келесі сабақта ... ... ... Сан ... ... ... мына ... динамиаксы арқылы көруге болады.
Уақыт, мин 5 10 15 20 25 ... 40 ... ... ... ... ... ... отырып, бақылау сыныптың сабағы төмен
деңгейде өткенін бұл қисықтан көруге болады. Сабақтың (АВ) ... үй ... ... ... ... ... т.б. ... сабаққа деген ынтасы көрінеді, мұғалімнің сұрақ қоюынан байқалды.
Бірақ оқушылардың шығармашылық тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... жазбасақ» деген . Ал ... ... ... ... ... ... ... жаққа бұрылды. Сабаққа
қатысқысы келмеді.
Ал эксперимент сыныптың оқушылары сабаққа белсене қатысып, жан-жақты
болып, «енді бізді не ... тұр» ... ... ... екі ... салыстыра отырып мынандай қорытындаға келуге болады:
оқушылардың сабаққа белсене қатысуы, ... ... ... ... ... бұл ... іс-әрекетті тиімді жүзеге асырумен
байланысты.
Төменде тәжірибе жасалған сыныбында қазақ тілі сабағы өту барысында
оқушылардың ... ... ... ... мынадай ойындарды
қолдандық ( Тіркеме В)
Ойын « Ойнай отырып, ойлай отыр»
Ойын шарты: Бастаушы тақтаға бір зат есім ... ... ... ... сол ... ғана ... тиісінше пайдаланып, жаңа зат есімдер
тауып жазулары ... ... « ... ; қазақ; қаз; ақ; қас, т.б.
1) Көп сөз тауып жазған балалар жеңіске ие болады.
2) Ол сөздерді дәптеріне жаз.
3) Орындаған жұмысқа баға қой, ... ... ... ... Бірлесе отырып қойған бағаны тақтадағымен салыстыр.
«5» бағасы – барлық он сөз дұрыс табылған және жазылған болса;
«4» - сөз ... кем ... және ... қатесі болса;
«3» азғана сөз; (4-5) табылса, жазғанда қате көбірек жіберілсе;
«2» ...... сөз ... аспаса, жазғанда да қателер жіберілсе
қойылады.
Қорытынды шығаруға оқушылардың бәрі қатысады.
1-топ – ... ... ... ...... ... ... оқушылар.
3-топ – жұмысын төмен бағалаған оқушылар.
Бұнда балалардың өзін-өзі бағалаудың ... ... ... – 10 ... – 9 ... – 6 ... ... да тест жүргізу арқылы оқушылардың қазақ тілі пәнінен
өтілетін жұмыстың қай түрлерін ұнататындығын анықтадық.
Тест: «Неліктен сен ... тілі ... ... әдіс – тәсілдермен
2) қалай мұғалім сабақ береді.
3) әртүрлі жаттығуларды орындауды ұнатамын.
4) Практикалық саақтармен
5) өте оңай пән, сондықтан оқуға оңай.
Екі ... ... ... мынадай пистограмма құрдық.
Сурет 2.3 Салыстырмалы гистограмма
Осы пистограммадан мынадай қорытынды шығаруға болады: екі сыныпта да
сабақта ... ... ... қызықтырады (60-70пайыз) және жазба
жұмыстарын, әртүрлі жаттығуларды орындауды жақсы ... ... ... ... ... ... онша ... көрмейді. (20 пайыз).
Одан гөрі эксперимент сыныбының оқушылары бақылау сыныппен салыстырғанда
практикалық сабақтарды қажет ... ... (70-30 ... Ал ... ... ... эксперимент сыныбынан қарағанда бақылау сыныбына жеңіл
тиеді.
Іс-тәжірибенің қорытынды кезеңінде екі сынып та тест ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық, ойлау қабілетін дамытатын ойын түрлерін жүргізе
отырып, іс-тәжірибе кезеңіндегі материалды қаншалықты ... ... ... білім деңгейінің дамуын келесі интеллектуалдық
ерекшеліктеріне ... пен ... ... ынтасын, өз бетіндік
жұмыстарды орындай алуы, ойлау ... ... ... ... ... критерийлер арқылы анықтап қорытынды шығардық.
Кесте 2.4 Білім деңгейінің диагностикалық картасы.
|Р/с|Денгейі |Критерийлер ... ... ... ... ... |өз ... ... орындай алады; |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ынталы; |
| | ... ... ... ... асыра алады; |
| | ... ... ... ... ... ... ... |оқу материалы көлемінде жеткілікті білім қорының болмауы; |
| | |өз ... ... ... ... жеңіл-желпі қателіктер|
| | ... |
| | ... ... ... ... танытпау; |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... жұмыстарды орындауда қызығушылық танытады; |
|3. ... |өз ... ... ... алмайды; |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... орындауға қызықпағандықтан белсенділік танытпайды; |
| | |өз бетінше тапсырмаларды ... ... ... ... |
| | ... ... ... бұл деңгейдің проценттік көрсеткіші эксперименттік және
бақылау сыныбында төмендегідей шықты.
Кесте 2.5 Білім деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... |44% |40% ... ... |40% |36% ... ... |16% |24% ... ... ... 4 «б» ... ... ... ... дағдыларының денгейі 4 «ә» сыныбымен салыстырғанда қаншалықты жоғары
жетістіктерге жеткенімізді ... ... ... ... ... 2.5 ... нәтижесі бойынша гистограмма.
Бұл суреттен 4 «б» сыныбында жүргізілген эксперимент жұмысымыздың
нәтижелігін көре ... ... ... бастауыш сыныптарда қазақ
тілінен шығармашылық жұмыстарды тиімді қолдану арқылы ... ... ... Ол нәтиже:
- оқушының оқуға деген қызығушылығының артуы;
- білім, білік, іскерлік дағыдсының дамуы;
- өз ... ... ... ... ... белсенділігінің дамуы;
- шығармашылықпен айналысуына талпынысы;
- шығармашылыққа қызығушылық, беленділігінің, қалыптасуы;
- сауаттылығының қалыптасуы.
Қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... ... ... өмірден орнын таба алатын өзіне сенімді, нағыз ұлтжанды,
парасатты, шығармашыл тұлғаны қалыптастыру үшін ... ... ... жаңашылдықпен пйдаланып, тәжірибені байыта түсу – бүгінгі
таңның басты мәселесі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бүгінгі әлемдік өркениетке ... ... ... ел ... ... ... ... орнатып отырған Қазақстан
Республикасының ...... ... ... етіп ... ... ... «Біліп қана қою аз, сол білгеніңізді істе қолдана ... - ... ... бабаларымыз «Білімдіге дүние жарық, білімсіздің
күні қаріп» деген.
Президентіміз Н.Ә.Назарбаев: «Ғасырлар мақсаты – ... ... көшу ... ... және рухани дағдарыстарды
жеңіп шыға алатын, ... 21 ... ... ... ... ... ... щығармашыл тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру», - деп
тұжырым жасайды.
Қазіргі заманда білімді механикалық ... ... ... оны ... мәселелердің бірі. Яғни, оқушылардың шығармашылық іс-әрекетін
дамыту арқылы білім деңгейін көтеру ... ... ... ... іс-әрекет ұстаз шеберлігін жетілдіруге ... ... ... ... ... қабілетінің ұштала түсуіне әсері
мол, сонымен бірге шәкірттің танымын, ой-өрісін, сөз ... өз ... ... ... бағдарлама бойынша алынған білім, білік, дағдыны, өз
бетінше жұмыс істеу дағдыларын, сауаттылығын ... ... ... ... ерекшелігі білімді меңгеру деңгейі
анамізде бастап, ... ... ... яғни, оқушының бірінші
сатыдан шығармашылық сатыға жетуіне ыңғайлы жағдай ... ... ... ... іс-әрекетке окушылар
мотивациясын қалыптастыру мәсесіне арналған.
Ғылыми-теориялық, әдістемелік зерттеу ... ... ... ... Зерттеу барысында шығармашылық іс-
әрекет, мотивацияға анықтама беріліп, осы мәселе жөнінде ... ... ... ... ... шығармашылық іс-әрекетті жүзеге ... ... ... оның ... ... ... анықтадық. Олар:
- берілген материалдарды терең меңгерту;
- оқушыны ойлату, ойланту, ой салу;
- оқушыны жеке ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызу;
- ойлау, шығармашылық қабілеттерінің ұштала ... ... ... сөз ... ... өз ойын ... ... білім, білік, дағдыны, өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын;
- сауаттылығын қалыптастыруға;
- шығармашылыққа баулуға негізделеді.
Бұл анықталған ... ... ... ... оқу ... ... ... нәтижеге жеттік.
Біздің ойымызша, қазақ тілі сабақтарында шығармашылық іс-әрекетті
қолдану өте орынды. Себебі: шығармашылық іс-әрекет оқушыларды өз ойын ... ... ... логикалық ойлауға, сөздік қорын
молайтуға жетелесе, ал қарапайым жағдайда, баланың сабаққа ... ... ... ... ... өзін ... ... қорытындылай келе шығармашылық іс-әрекеттің ерекшеліктерін
ашып, көрсете отырып, оқушының білім деңгейінің көтерілуіне, сонымен қатар
оқушының жеке тұлғалық ... яғни ... ... ... ... ... тұлғасының танымдық қабілеттерін дамытады; танымдық процестерді (ес,
ойлау, ... ... ... ... дамытады, баланың
шығармашылығын арттырады, шығармашыл азамат қалыптастырудың негізі ... ... даяр ... және оны жеңе ... ... танымдық,
шығармашылық, өзін-өзі өзектілендіру, өзін-өзі бекіту ... ... ... күнгі білім жүйесінің алдына қойылған талаптарды жүзеге
асыруда шығармашылық іс-әрекетті дұрыс таңдап ... ... ... ... ... 80 % ... ете ... қорыта айтқанда, шығармашылық іс-әрекет:
- оқушының өз қабілетіне, болатындығына сезінуіне ;
- оқушыны ынталандыруға;
- шығармашылыққа, т.б ... ... ... ... практикалық зерттеу қорытындысына сүйене
отырып, шығармашылық іс-әтекетті бүгінгі оқу ... ... ... деп ... ... - ... қолымен» демекші ертеңгі біздің
ұрпағымыздың саналы, логикасы ... ... қоры ... ... ... шығармашыл азаматтар болу үшін еңбек етсек дейміз.
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Б.Г. ... ... ... / Б.Г. ... – М:
Педагогика, 1980. – 317 с.
2. Әбдібекқызы Қ. Оқушылардың көркем шығармашылық қабілетін ... ... А: ... 1994.- 75 б.
3. Әбішева Б. Білім мазмұнын жаңарту - өмір талабы / Б. ... ... ... - № 6. – 2002. – 42 - 43 ... ... С. Б. ... педагогика / С. Б. Бабаев, Ж. К. Оңалбек. –
Алматы, 2005. – 42 – 43 ... ... Д. Б. ... ... ее ... и
поддержка // Психологическая служба вуза: принципы, опыт ... // Д. ... – М. – 1993. ... ... В. В. ... психология / В. В. Богословский, А. Г.
Ковалев, А. А. Степанов, С. Н. Шабалин. – А. – 1980. – 102 – 105 ... ... Б. ... ... ... ... мен
жетістіктер / Б. Бұлғалиев // Әдіскер мұғалім. - № 5. – 2004. – 11 б.
8. Байшуақова М. ... ... ... / М. ... // ... - № 2. – 2005. – 43 б.
9. Букатина С.И. Музыкально- ритмическая деятельность как ... ... ... ... у ... ... возраста: дис...канд. пед. наук / С.И.Букатина.- М, 1998.- 415
с.
10. Джамболатова Т. Қ. Жеке ... ... ... ... іс / Т. Қ. ... // Наука и образования. достижения и
проблем. Сборник научных трудов. – 2002. - № 10. – 98 – 102 ... ... Б. И. ... как ... / Б. И. ... – М. – 1978. ... ... Доданов Б.И. Структура и ... ... ... ... // Вопросы психологии. – 1984.- №4. – 18- 29 с.
13. Есботанова Л. Шығармашылық ... ... бір жолы / ... // Тәрбие құралы. - № 4. – 2005. – 72 – 73 ... ... Р. ... ... ... ... ... қабілеттерін
дамытудағы рөлі / Р. Есеева. // Бастауыш мектеп. - № 5. – 2005. – 22 б.
15. Жақыпова Н. ... ... ... ... / Н.Жақыпова
// Қазақстан мұғалімі.- 2002.- №7.- 3б.
16. Жігітбекова Б. Жеке ... ... ... ... өзектілігі / Б. Жігітбекова // Ізденіс. – 2000. - № 6. – 122 ... ... ... Қ. ... ... / Қ. ... – А. – 2002. – ... Исаева З. А. Формирование профессионального – исследовательской
культуры педагога в системе ... ... ... дисс...
докт пед.наук / З. А. Исаева . – А. – 1997. – 47 ... ... Е.П. ... и ... / Е.П.Ильин. - ... 245 ... ... И. П. ... и ... творческой деятельности / И.
П. Калошина. – М. – 1983. – 138 с.
21. Кәрібаева Г. ... ... ... ... / ... // ... – 2003. - № 3. – 21 б.
22. ... Г. ... ... ... және ішкі ... ... / Г. Кәрібаева // Ұлағат. – 2003. - № 1. – 27 б.
23. Қаңтарбаева Г. Оқушылардың ... ... ... / ... // ... мектеп. – 2005. - № 7. – 25 б.
24. Қадірова Б. Н. Оқушылардың шығармашылық әрекетін дамыту - ғылыми
... ... / Б. Н. ... // ... – 2004. - № 2. – 16 ... Қадірова Б.Н. Оқушылардың шығармашылық әрекетін ұйымдастырудағы
өзіндік жұмыстың мүмкіндіктері / ... // ... 2005.- №3 ... ... Қазақ тілі терминінің салалық ғылыми ... ... және ... – А. - 2002. – 133 – 242 ... Қожабаев Қ. Бала саны аз мектептер мен сыныптардағы бастауыш
сынып оқушыларының танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ерекшелігі / Қ. Қожабаев, О. Төлегенов // Ауыл мектебі. –
2003. - № 3. – 15 – 18 ... ... Б. Т. ... сынып оқушыларын шығармашылыққа баулудың
психологиялық ерекшеліктері / Б. Т. Қабатай // Білім ... ... ... – 2004. № 4. – 153 – 157 ... ... ... энциклопедиясы. – 8 том. – 173 б.
30. . Қазақ совет энциклопедиясы.- 12 том.- 362-363 ... ... Б. ... ... дамытудағы әрекет түрлері / Б. Қадірова
// Қазақстан мектебі
32. Қазенова Г. Ойын арқылы оқыту / Г. ... // ... ... № 4. – 2001. – 12 ... Қоянбаев Ж. Б. Педагогика / Ж. Б. Қоянбаев, Р. М. ...... 2004. – 110 ... Леонтьев А.Н. Деятельность, Сознание, Личность / А.Н.Леонтьев.-
М: Политиздат, 1979.- 257 с.
35. ... А. Н. ... ... в ... // ... // А. Н. ... – 1972. № 9. – 95 -108 ... Лазарев В. С. Как разработать программу развитие школы: метод.
пособие для руководителей образовательных учреждении / В. С. ... М. ... // М. Нов шк, - 1993. – 46 ... ... А. Н. ... мотивы, эмоция / А. Н. Леонтьев. ... 1971. – 14 ... ... ... ... ... А. Н. ... развития психики / А. Н. Леонтьев. – М. –
1965. – 293 с.
40. Лернер И. Я. Проблемное обучения / И. Я. ... – М. – 1982. ... 12 ... Мұқанов М. М. Жас және педагогикалық психология / М. М. ... А. – 1982. – 154 – 157 ... ... А. Т. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудағы
мұғалімнің кәсіптік шеберлігі / А. Т. Миразова // Ұлағат. - № 2. – 2004. ... – 8 ... ... М. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылықтарын
қалыптастыру негіздері / М. Мұхамадин // Ізденіс. - № 6. – 2001. – 121 ... ... А. Б. ... шығармашылығын дамытуда белсенді
оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері: ... ... ...... алу үшін ... Дис. Автореф. / А. Б. Мырзабаев. – Қарағанды:
Б.П. – 2004. - 26 ... ... Қ. М. ...... ... / Қ. ... . - ... – 2005. – 16 -18 б.
46. Наркулова Б. Бастауыш мектепте қолданылатын дамытушы ойындардың
лингвистикалық негіздері / Б. ... // ... - № 1. – 2003. – 245 ... б.
47. Немов Р.С. ... ... для ... высшего
педагогического учебного заведения / Р.С.Немов.- М: Просвещение, 1995.- 496
с.
48. Орлова. Ю. М. Потребностно – ... ... ... ... ... ... Дисс.. док. Психол. Наук. М. 1984.
49. Олпорт С.В.Личность психологии / С.В.Олпорт, В.Гордон.- М:
Ювента, 1998.- 345 ... ... ... ... ( Под ред. П. И. ...... ... агентство 1995. – 637 с.
51. Пазылова Г. А. ... ... ... ... ... ... / Г. А. ... // Менеджмент в
образовании. - № 2. – 2004. – 87 ... ... З. А. Типы ... в задании и типы
производственного образования // ... ... - 1959. - 5 ... ... З. А. Характеристика знаний учасщихся, формируемых ... ... как ... // Психолого – педагогические проблемы
профессионального обучение / З. А. Решетова, С. Т. ... – М. – 1979. ...... ... С. Л. ... общей психологий / С. Л. Рубинштейн. – М.
– 1989. – 322 ... ... Ж. ... ... ... дамыту / Ж.
Рүстемова // Бастауыш мектеп. - № 1. – 2003. – 31 – 34 ... ... Ә. ... ... қабілетін дамыту ... // ... ... №5.- 2005.- 51-53 ... Сосновский Б. А Мотив и смысл / Б. А. Сосновский. – М. – 1993.-
43 с.
58. Сүйіндікова Г. ... ... ... ... / Г. Сүйіндікова // Бастауыш сыныпта оқыту. - № 6. – 2004. – 4 – ... ... Р. ... қалыптастыру / Р. Сәкенова // ... - № 2. – 2005. – 43 ... ... Ж. ... ... бағытта дамуы / Ж. Сардарова
// Бастауыш мектеп. - № 7. – 2001. – 8 ... ... Р. ... ... ... дамыту / Р.
Сәкенова, П. Найманбаева // Бастауыш ... - № 1. – 2003. – 45 -46 ... ... Ә. Ә. ... ... ... бейнелеу өнері арқылы
шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары: педагогика
ғылым. докторы. ғылыми дәрежесін алу үшін дайын. дис. ... / Ә. ...... Б. И. – 2003. ... ... Ж. Шығармашылықты дамыту / Ж. Тойымбаева // Тәрбие
құралы. – 2004. - № 3. – 33 ... ... Б.М. ... ... ... / Б.М.Теплов.- П.П.М:
Просвещение, 1985.-215 с.
65. Формирование творческих ... ... ... // сб. ... ... 1990.- 160 с.
66. Хекхаузен Х. Мотивация и деятельность / Х.Хекхаузен.- М:
Педагогика, 1986.- 406 ... ... В. В: ... ... в ... школе системный
подход // Нар. Образование. – 1998. - № 4. – 112 – 114 ... ... Г. Н. ... ... ... в ... / Г.
И. Щукина. – М. – 1971. – 351 с.
ТІРКЕМЕ А
1.3 Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыта түсу ... ... ... ... ... ... ... дамыту.
Ойынның шарты: Әріптер жазылған картондар пайдаланылады. Ең алдымен үш
дауыссыз дыбысты алады. Мысалы: К, Н, Т.
Енді әрбір ойыншы қалтаға ... ... ... ... ... үш ... ... дауысты дыбыстар қосып, сөздер ойлап табады.
Ең көп сөз ... ... бала ... ... ... ... Бала ойын ... ... ... ... ... ... дыбыс әріптері: иуә, үу, уә, әуі қандай
сөздерде қатар келе алады? Осындай сөздер көп пе?
Жауабы: Миуа, түу, куә, ... ... ... ... тұлға қажеттіліктерін қанағаттандыруы
Тіркеме В
Ойнай отырып, ойлай отырып
Педагогтың мақсаты: Баланың ... ... ... ... ... ... бір зат есім ... жазып қояды. Ойынға
қатысушылар сол сөздің ғана ... ... ... жаңа зат ... жазулары керек. Мысалы: «екпінділер», ерлік, ер, піл, пікір т.б
Көп сөз тауып жазған ... ... ие ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыту.
Ойынның шарты: Мұғалім тақтаға бір-біріне ұқсамайтын үш сөз жазады.
Оқушылар сол үш сөз ... ... ... ... ... құрайды.
Сөйлемнен мәтін құрастыруы керек. Мысалы:
1) көше, кітап, алжапқыш;
2) доп, сөмке, машина;
3) ... ... ... көмбе ойыны
Ойынның мақсаты:
1. Оқушылардың пәнге қызығуын ояту.
2. Баланың жеке қабілеті мен әлеуметтік белсенділігінің дамуына ... ... 2-топ ... ... 3-топ ... тобы).
Ойынға қажетті заттар: көмбе, қазына, қазына кілті.
Ойынның жүргізілу барысы:
1. Қатысушыларды таныстыру.
2. Ойын шартымен таныстыру.
Ойын шарты:
Шығармашылық көмбе түрлі тақырыптағы қазына ... ... ... ... кілтін табу керек. Ол үшін көмбені айналдырып,
Тіркеме В жалғасы
қазына кілтінің бағытын анықтайды. Әрбір кілттің астына тапсырма ... ... ... ... онда кілт ... ... деп
есептеліп, ойын кезегі қарсылас топқа беріледі. Әрбір ... ... тобы ... ... ... ... топты анықтайды.
Қазыналар:
1. Қоғам. Табиғат. Экология.
2. «Ана тілім-аодағым».
3. «Тәуелсіздік-тірегім».
4. «Жүрек қылын шертер үн».
Қазына кілттері:
1. Шағын шығарма жазу.
2. ... өлең ... ... ... ... қимыл-әрекет (музыка, сурет, би).
Тіркеме Г
1. Көп нүктенің орнына тиісті әріпті қойып жаз.
Көл..ңке, көйл..к, ... ... ... бүрк..т.
Жуан дауысты дыбыстардың астын- бір рет, жіңішке дауысты дыбыстардың
астын- екі рет сыз.
2. Түбір сөзге тиісті жұрнақтарды дұрыс қойып ... - ... - ... - ... - ... - ... Көп ... ... ... сөздерді қой.
1. Оқушылар мектепке ... ... ... ... ... басталды
3. Мектепте сабақ ... ... ... ... ... ... Оқушылар ... отыр ... Көп ... ... сан ... ... Азат ... ... отыр ... ... гүл ... ... ... ... оқушы бар 3) ... Бір ... ... ... ... 4) ... ... ... тақта ілулі тұр 5) ... Көп ... ... ... жалғауларын қой.
1. ... ...... ... ...... Бала ... – дар
4. Есік ...... ... ...... ... ...... Г ... ... сөйлем мүшесіне талда, сөйлем мүшелерімен байланысын тап.
Ағын су арнасын табады.
7. «Тазы» сөзін жекеше, көпше ... үш ... ... ... етістігін үш шақта жаз.
9. «Кітап» сөзін септеп жаз.
10. Кітап ... ... ... жаса.
Тіркеме Д
1-сурет. Бастауыш сынып оқушысының шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың
құрылымдық моделі.
-----------------------
Өз бетінше өмір сүре білу
Өзгемен өмір сүре ... ... өнер ... ... шығармаларымен
танысу,көркемөнер шығармаларымен танысу, өсімдіктану(флористика) өнер
тарихы, өлкетану, мұражайларға бару, көрмелерге бару т.б.
Экскурсиялар, ... ... ... ... ... шығармалар
тыңдау(күйлер, әндер т.б.)
Бастауыш сынып оқушысы
Білімді жаңа жағдайда тасымалдау
Жаңа шешімдер табу/тапқырлық/
Жаңа қызметті көре білу
Компоненттер
Эмоциональдық
Интуиция
Шабыт
Сезім
Қиял
Мотивациялық
Жақсы оқуға талпыну
Ынталық
Интеллектуалдық
Қызығушылық
Өзбетінше жұмыс
Дәлелдеу
Абстракциялау
Оқушының ... ... ... ... тек ... ... ... төмендігі
Оқушының құлықсыздығы
Оқулық тілі мен мұғалім тілінің түсініксіздігі
Оқушы ынтасының жоқтығы
Оқу ... ... ... ... ... ... ... шектеуі
Оқушы жұмы-
сын мұғалімнің бақыламауы
Оқушы сапасының ғылымилығы
Отбасылық-тұрмыстық жағдай
Матералдық қамтамасыздығының төмендігі
Ата-ананың самарқау көзқарасы
Оқушының еріксіздігі
Отбасындағы қостілділік ... ... ... ... ... ... ... отбасылық (жасқаншылық)
Ата-ананың көңіл-бөлмеуінің кері әсері
Достарының кері әсері
Болашағына сенімсіздік
Ұлттық тілде сөйлеуге көңілдің аз бөлінуі
Оқушы тіліндегі мүкістік
Дене ... ... ... ... ауырғандық ( сары ауру)
Дәрігердің есебінде тұрушылық
Оқушы денсаулығының төмендігі
Салыстыру
Ш
Ы
Ғ
А
Р
М
А
Ш
Ы
Л
Ы
Қ
І
С
Ә
Р
Е
К
Е
Т
Ы
Қ
П
А
Л
Ы
Қиындыққа дайын болу және оны жеңу, ... ойын ... ... ... ... ... бекіту
Елестету. Ойлау, жады, қабылдау
Қажеттілікті қанағаттандыру
Танымдық процесті дамыту
Оқуға жағымды қызығушылықты қалыптастыру
Белсенді сөздік қорын дамыту
Білу, түсіну, қолдану
Танымдық ... ... ... ... байланысты қабілеттер
Темпераметпен байланысты қабілеттер
ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕР
Күрделі сан есім
Заттың санын білдіреді. Қанша? Неше?
Дара сан ... сан ... сан ... ... ... ... жұмыс
Шағын топпен жұмыс
Сыныппен жұмыс
Қорытын-дылау, мониторинг
Дамыту. жаттығу, тапсырма
Қорытындылау, мониторинг
Диагнос-тикалау
ғылыми жұмыстар
рецензия
өлең жұмыстары
әңгіме
Талант пен шеберлік
образ жасау
оқиға құру
деталь
Қиялдамасаң қызыл тіл ... ... ... ... білсем....

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның қажеттілігі мен мұқтаждығын және іс - әреет түрлері8 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын экспериментальды зерттеу45 бет
Жеке даралық психологиясы10 бет
Кәмелетке толмағандардың азаматтық айналымдағы әрекет қабілеттілігі32 бет
ӘРЕКЕРТ ҚАБІЛЕТТІЛІК24 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
«Бекмаханов ісі» ХХ ғасырдың 40-50 жылдардың ортасындағы республикадағы шығармашылық интеллигенция26 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
Адам мотивациясының дамуының психикалық механизмдері23 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь