Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары

Мазмұны

Кіріспе

I тарау Адам мен азамат жағдайының Қазақстан Республикасындағы конституциялық негіздері.
1.1 Қазақстан Республикасы заңдары бойынша азаматтық ұғымы, оны алу және жою..........................................................................................................6 - 14
1.2 Адам мен азаматтың Конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттері жүйесі............................................................................................15- 37 1.3 Халықаралық адам құқықтары мен бостандықтар.................................38-45

II тарау Адам құқықтарын қорғаудың тетіктері.
2.1 Құқық қорғау органдарының адам құқын қорғаудағы ролі..................46-57
2.2 Қазақстан Республикасындағы адам құқығын қорғау жөніндегі өкілетті органдар............................................................................................................58-72
2.3 Сот жүйесінің адам құқын қорғау жүйесіндегі орны.............................73-81

Қорытынды.....................................................................................................82-84

Қолданылған әдебиеттер..............................................................................85-87

Қосымша..........................................................................................................88-90
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Адамның негізгі құқықтары мен бостандықтары жоғары құндылық ретінде мемлекеттің, оның органдары мен лауазымды тұлғаларының өктемдігінің жолында тосқауыл болуға, мемлекеттің қоғамды шексіз билеп-төстеуіне кедергі қоюға тиіс.
Құқықтар мен бостандықтар көп жағдайларда адамның қоғамдағы орнын, оның мемлекетпен өзара байланысын анықтайды.ҚР Конституциясының 1-бабында адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең қымбат қазына деп бекітілген.Бұл конституциялық норма – мақсатта мемлекеттің құқықтық дамуының ұзақ мерзімдік міндеті – мемлекеттің құқықтық сипатын қалыптастыру жарияланған. ҚР Конституциясының негізгі идеясы мен адам мүдделерінің жалпыға бірдей презумпциясы болып табылады. «Адам мүдделерінің презумпциясы, - дейді профессор Г.Мальцев, - заң аясында барлық қарама – қайшылықтар, барлық дау-дамайлар адам үшін не тиімді деген көзқарас тұрғысынан шешіледі, барлық шешімдер осы тұрғыдан қабылданады, ал ол адам қайдағы бір қиялдағы, қандай да болмасын демократиялық сұлбаға сәйкес әсерленген адам емес, нақтылы мақсаттары мен қажеттіліктері өмірде бар, тірі адам.
Адамның құқықтары – бүкіл адамзаттың ажырамас, бөлінбес игілігі. Бұл дүниеде қандай да оқиғалар мен әрекеттер орын алмасын, қандай да ғылыми жаңалықтар ашылмасын, олар адамның жағдайына, оның құқықтары мен бостандықтарына жағымсыз әсер етпеуге тиіс. Қоғамдық процестердің дамуында құндылық бағдар адам құқықтарын ұлағаттаған дүниежүзілік және ұлттық дамудың барлық процестерін адаммен өлшеудің мәні осында.
XX ғасырдың екінші жартысынан бастап көптеген мемлекеттер жалпы адамзаттық құндылықтардың, либералдық-демократиялық идеялардың ықпалымен адам құқықтарын қорғауды көздейтін құқықтық, әлеуметтік, демократиялық мемлекет принциптерінен бағдар алды. Адам құқықтарын жан-жақтылау процесіндегі мына төмендегідей аса маңызды кезеңдерді атап өту қажет. 1948 жылдың 10 желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымы негізгі құқық қорғаушы құжат – Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын қабылдады. Адам құқықтарын қорғауда 1975 жылы Хельсинки және 1989 жылы Вена келісімдері де маңызды құжаттар болды.
ҚР Конституциясында тек әлеуметтік мелекеттің ғана емес, сонымен бірге құқықтық мемлекеттің де қағидалары дамытылды. Тұңғыш рет мемлекет пен тұлғаның өзара қарым-қатынасы сот негізіне қойылды, барлық құқықтар мен бостандықтарды сотта қорғау құқығы бекітілді, заңға мемлекеттік органдар, азаматтар және олардың бірлестіктері араларында туындайтын барлық дауларды сот жолымен шешу қағидасы енгізілді.
1997 жылы қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдардың қабылдануына орай 1995 жылғы Конституцияның талаптарына сай адам мен азамат құқықтары мен бостандықтарына берілетін кепілдік кеңейтілді. Адамның құқықтарын, бостандықтары мен мүдделерін басымдылықпен қорғау қағидасын бекітудегі келесі маңызды қадам – ҚР Конституциясының қабылдануы болды.
Конституцияда адамның құқықтары мен бостандықтарының үлкен тізімі бекітілген. Бұл арада ҚР Конституциясында адамның құқықтары мен бостандықтарының адам құқықтарының халықаралық стандарттарынан бастау алып, бекітілуінің аса маңызды факт екенін атап өткен жөн. ҚР Конституциясында бекітілген адамның құқықтары мен бостандықтары заңдардың, мемлекеттік билік органдарымен олардың лауазымды тұлғаларының қызметтерінің мәнін, мазмұны мен қоданылуын белгілейді. Конституция құрамындағы бұл маңызды ережелер мемелекттік органдардың қызметін реттейтін бөлімдердің алдынд келтірілген, бұл мемлекеттің адамды, оның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын ең жоғары құндылықтар деп санап, қоғамның оның мүдделерін мемлекеттікінен жоғары қоятынын білдіреді.
ҚР Конституциясында адам мен азаматтың азаматтық және саяси құқықтары мен бостандықтарының бекітілуінің арқасында бұл құжат адамның дербестігін, жеке-дара мүдделердің әрекет кеңістігін қорғаудың құқықтық кепіліне айналды. Мемлекет барлығын бақылаушы және барлығына қол сұғушы ұйымның рөлін атқаруға ұмтылмайды. Бұл Қазақстанда азаматтық қоғам орнатудың маңызды алғы шарты болып табылады. Нақ осы тұлғаның белгіленген дербестігі оның қорғалғандығы, оның белсенді әрекеті және қоғам мен мемлекеттің проблемаларын шешуге қатысу үшін жағдайлар жасауы егеменді Қазақстанда азаматтық қоғам қалыптастырудың негізі болмақшы.
Жалпы алғанда ҚР Конституциясында тұлғаның еркін өздігінен дамуына көмектесетін адам құқықтары мен бостандықтарының кең тізімі бекітілген. Бұл каталог жалпы халықаралық стандарттарға сай келеді. Оның үстіне, Конституцияда бекітілген құқықтар мен бостандықтар абстракция емес, оларды қорғаудың және кепілдік берудің нақты механизмі бар. Аталған қағиданың Конституцияда бекітілуі Қазақстан Республикасының даму бағытын дұрыс таңдағанын дәлелдейді, өйткені тарих сабақтары қоғамдық проблемаларды шешу, әлеуметтік өзгерістер барысында адам мен оның мүдделері ұмыт қалған жағдайда осы өзгерістердің өз мағыналарын жоғалтып, қоғамдық прогреске кедергі болатынын талай мәрте дәлелдеді.
Қазіргі жағдайда адамның бостандығы біршама басқаша түсініледі. Адамның бостандығы тек белгілі бір әрекеттер жасау және оларды іске асыруда кездесетін кез келген кедергілерді жоюдан ғана құралмайды. Адамның бостандығы көрініс табатын маңызды тұстардың бірі – жауапты шешімдерді қабылдау еркіндігі. Бұл адамның санасы мен мәдениетінің даму деңгейінің аса жоғары болуын қажет етеді.
Осылайша, қазіргі адам құқықтарының тұжырымдамасы мына қағидаларға негізделеді: адамның өзінің дербес дүниесі бар, оған ешқандай биліктің қол сұғуына болмайды; өзінің құқықтарын қорғай отырып, адам мемлекетке өзінің талаптарын қоя алады; адамға оның құқықтары мен бостандықтарын құдай да, мемлекет те сыйлаған емес, сондықтан да оларды адамның табиғи құқықтары деп атайды. Адам өзінің құқықтары үшін ешқандай құдай немесе зайырлы билікке қарыздар емес. Ол еш уақытта да мені жарылқап, маған құқықтар мен бостандықтар берді деп ешкімге бас июге, ешкімнің алдында өзін мәңгілік борышкермін деп сезінбеуге тиіс. Адамның қадір-қасиеті оған, адамға, өзінің құқықтары мен бостандықтарының түйірмелерімен пайдаланғандығы үшін кімге де, неге де болса да құлшылық етіп, бас ұрумен сыйымсыз. Олар оған оның тек адам болғаны үшін ғана тиесілі.
Дипломдық жұмысымның мақсаты - Қазақстанда адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мен қамтамсыз ету проблемаларын тиімді шешу. Осыдан келіп туындайтын міндеттер:
1. ҚР заңдары бойынша азаматтық ұғымы, оны алу және жою жолдарын зерттеу.
2. Адам мен азаматтың Конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттері жүйесін ашып көрсету.
3. Халықаралық адам құқықтары мен бостандықтарының мән мазмұнын сипаттау.
4. Құқық қорғау органдарының адам құқын қорғаудағы ролін салыстыру.
5. Қазақстан Республикасындағы адам құқықтары жөніндегі өкілетті органдарының қызметтеріне талдау жасау.
6. Сот жүйесінің адам құқын қорғау жүйесіндегі орнына құқықтық баға беру.
Тақырыптың зерттеу обьектісі: Адамдардың құқықтарын реттейтін ҚР Конституциясы, ҚР Азаматтық кодексі, ҚР Әкімшілік құқық, ҚР «Еңбек туралы» Заңы, ҚР-ның «Білім туралы» Заңы т.б. Қазақстан Республикасының заңнамаларымен қарастырылған.
Қолданылған әдебиеттер

I. Нормативтік құқықтық актілер.

1.Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жылы
(1998 жылы 7 қазан, 2007 жылы 21мамырдағы №254-III заңымен енгізілген өзгертулер).
3. Қазақстан Республикасының еңбек туралы кодексі 2002 жылы
1 қыркүйек.
4. Қазақстан Республикасының білім туралы заңы, 2004 жылы 28 сәуір.

II. Оқулықтар.

1. Аграновская Е.В., Лапинь О.А., Лукашева Е.А., «Права человека в истории человечества и в современном мире» Москва, 1989г.
2. Адам құқықтары туралы халықаралық билль. –Алматы, 1998ж.
3.Бюргенталь Т. «Международные права человека», Алматы, «Ғылым»1999г.
4. Винсент Р.Дж. «Адам құқықтары және халықаралық қатынастар» Алматы, Жеті жарғы, 1998ж.
5. Сапарғалиев Ғ. «Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы» Алматы, Жеті жарғы.,2004ж.
6. Сарсембаев М. А. «Халықаралық құқық»Алматы Жеті жарғы,1996 ж.
7. Степанова Т.А. «Основы права» Москва, «Финансы и статистика» 2004г.
8. Дулатбеков Н.О., Амандыкова С.К., Турлаев А.В. «Основы государства и права современного Казахстана» Астана -2000г. «Фолиант».
9. Комарова С.А. «Основы государства и права» Москва 2003г.
10.Мюллерсон Р.А. «Права человека: идеи, нормы, реальность». Москва, Юридическая литература, 1991г.
11.Нәрікбаев М.С., Өтебаев Ғ.Қ., Алиев М.М. «Қазақстан Республикасындағы прокурорлық қадағалау» Астана.,2005ж.
12.«Основные международные документы по правам человека материалыи коментарии» Алматы, 1998г.
13. Основы права, Учебное пособие - Москва «Юристь» и «Гардарика» 1998г.
14. «Основы государства и права РК» Уч. пособие Алматы: «Жеті жарғы», 1999.
15. «Основы права» Москва 1998г. НОРМА-ИНФРА учебник.
16. Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы, Жеті жарғы.,2006ж.
17. Права человека. Учебное пособие.Алматы. «Дәнекер» 1999г.
18. Пугинский Б.И. «Правоведение» Москва, Юрайт 2004г.Учебник.
19. Табанов С.А., Оразова А.Ә. «Күрделі заманның өтпелі кезеңдегі қазақ қоғамы». Ата заңдылығының (конституцияның) тарихи құқықтық сабақтастығы. Алматы., Жеті жарғы,2005 жыл.
22. Шкатулла В.И, Надвикова В.В., Сытинская М.В. «Право» Москва «Высшая школа»,2004г
21. «Халықаралық құқық» Дәрістер курсы. –Алматы., ҚазГЗУ, 2003ж.

III. Баспа сөз материалдары

1. Аманбаев А. «На защите конституционных прав и свобод граждан» Заң және Заман журналы №5, қыркүйек-қазан 2007ж.
2. Асанов Б. «Қатардағы еңбек адамы өз құқын жете біле бермейді» Заң газеті №123, 14 тамыз 2007 жыл.
3. «Адам құқығын қорғау кепілі» Заң газеті №53(677), 29 маусым 2005 жыл.
4. «Адам құқығын құрметтеу дәстүрлі даму үстінде», Заң газеті №30, 13 сәуір 2005 жыл.
5. «Адам құқығы ең жоғары құндылық» Құқықтық Қазақстан №27, 2007 жыл.
6.Балдабекова А. «Қазақстандағы адам құқықтары жөніндегі парламенттік өкілетті институтының (Омбудсмен институтының) пайда болуы мен дамуы» Заң журналы №4, 2007жыл
7. Байқадамов Б. «Әр адам өз құқығын өзі қорғауы тиіс» Заң газеті 25 тамыз, 2004 жыл.
8. Буралқиев І. «Әр азамат өз құқығын білу тиіс» Заң газеті №6, 1 қаңтар 2005 жыл
9. Смағұлов А. « Адамның құқықтары мен бостандықтарының қайнар көздері» Тураби журналы №5, 2007жыл.
10. Сәбекенов С. «Ата Заң және адам құқығы» Заң газеті №149,17 қараша 2005 жыл.
11. Смағұлов А. «Азаматтық қоғамда адам құқын қорғау адамзат парасаттылығының негізгі қағидасы» Тураби журналы №4, 2007жыл.
12. Ибраева А. «Адам құқығы-құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамның басты игілігі» Заң және Заман журналы №9, қыркүйек 2006ж
13. Ибраева А. «Құқықтық мемлекеттегі адамның құқықтары мен бостандықтарының абсолюттігі» Тураби журналы №6, 2007жыл
14. «Қазақстан сот жүйесі бастамашылық қасиетке ие» Заң газеті №171, 8 қараша 2007 жыл.
15. ҚР Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі 2003 жылы ҚР-да адам және азамат құқығын сақтау жөніндегі баяндамасы «Азаматтық қоғамның негізгі қағидаты: адам құқығының сақталуы». Заң газеті 16 сәуір, 2004 жыл.
16. ҚР Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі 2003 жылы ҚР-да адам және азамат құқығын сақтау жөніндегі баяндамасы «Азаматтық қоғамның негізгі қағидаты: адам құқығының сақталуы» Заң газеті 21 сәуір, 2004 жыл.
17. ҚР Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі 2003 жылы ҚР-да адам және азамат құқығын сақтау жөніндегі баяндамасы «Азаматтық қоғамның негізгі қағидаты: адам құқығының сақталуы» Заң газеті 5мамыр, 2004 жыл.
18. Қаржаубаев Е. «Қазақстан Республикасының мемлекеттік механизміндегі сот билігінің кейбір өзекті мәселелері» Тураби журналы №1,2008 жыл.
19. Тоқпатаев У. «Азаматтардың құқың қорғап,заңдылықты жіті қадағалау-қасиетті міндет», Заң және Заман журналы №12 желтоқсан, 2006ж
20. Тоқпатаев У. «Азамат құқығынан артық қазына жоқ», Заң және Заман журналы №10 қазан, 2006 жыл.
        
        Адам және азаматтардың Конституциялық құқықтары мен бостандықтары»
Мазмұны
Кіріспе
I тарау Адам мен азамат жағдайының Қазақстан Республикасындағы
конституциялық негіздері.
1.1 Қазақстан Республикасы заңдары бойынша азаматтық ұғымы, оны алу ... - ... Адам мен ... ... ... ... мен
міндеттері
жүйесі......................................................................
......................15- 37 1.3 ... ... мен ... ... Адам құқықтарын қорғаудың тетіктері.
2.1 Құқық қорғау органдарының адам құқын қорғаудағы
ролі..................46-57
2.2 Қазақстан Республикасындағы адам құқығын қорғау жөніндегі өкілетті
органдар....................................................................
........................................58-72
2.3 Сот жүйесінің адам ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары
жоғары құндылық ретінде мемлекеттің, оның ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттің қоғамды
шексіз билеп-төстеуіне кедергі қоюға тиіс.
Құқықтар мен бостандықтар көп жағдайларда адамның қоғамдағы ... ... ... ... ... Конституциясының 1-бабында адам,
оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең қымбат қазына деп бекітілген.Бұл
конституциялық норма – ... ... ... ... ... ... – мемлекеттің құқықтық сипатын қалыптастыру жарияланған.
ҚР Конституциясының негізгі ... мен адам ... ... ... ... ... «Адам мүдделерінің презумпциясы, - дейді
профессор Г.Мальцев, - заң аясында барлық қарама – қайшылықтар, ... ... адам үшін не ... ... көзқарас тұрғысынан шешіледі, барлық
шешімдер осы тұрғыдан қабылданады, ал ол адам ... бір ... ... ... ... ... сәйкес әсерленген адам емес, нақтылы
мақсаттары мен қажеттіліктері өмірде бар, тірі адам.
Адамның ...... ... ... бөлінбес игілігі. Бұл
дүниеде қандай да оқиғалар мен ... орын ... ... да ... ... олар ... жағдайына, оның құқықтары мен
бостандықтарына жағымсыз әсер ... ... ... ... ... бағдар адам құқықтарын ұлағаттаған дүниежүзілік және ұлттық
дамудың барлық процестерін адаммен өлшеудің мәні ... ... ... ... бастап көптеген мемлекеттер жалпы
адамзаттық құндылықтардың, либералдық-демократиялық идеялардың ықпалымен
адам ... ... ... ... ... ... принциптерінен бағдар алды. Адам құқықтарын жан-жақтылау
процесіндегі мына төмендегідей аса ... ... атап өту ... ... 10 ... Біріккен Ұлттар Ұйымы негізгі құқық қорғаушы құжат
– Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын қабылдады. Адам құқықтарын
қорғауда 1975 жылы ... және 1989 жылы Вена ... де ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен бірге
құқықтық мемлекеттің де қағидалары дамытылды. Тұңғыш рет ... ... ... қарым-қатынасы сот негізіне қойылды, барлық ... ... ... ... ... ... заңға мемлекеттік органдар,
азаматтар және олардың бірлестіктері араларында туындайтын барлық ... ... шешу ... ... жылы қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдардың қабылдануына ... ... ... ... сай адам мен ... ... ... берілетін кепілдік кеңейтілді. ... ... мен ... басымдылықпен қорғау қағидасын ... ... ... – ҚР ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарының үлкен тізімі
бекітілген. Бұл арада ҚР ... ... ... ... адам ... ... ... бастау
алып, бекітілуінің аса маңызды факт екенін атап ... жөн. ... ... ... құқықтары мен бостандықтары заңдардың,
мемлекеттік билік органдарымен олардың лауазымды тұлғаларының қызметтерінің
мәнін, мазмұны мен қоданылуын ... ... ... ... ... ... органдардың қызметін реттейтін бөлімдердің
алдынд келтірілген, бұл мемлекеттің ... оның ... ... ... ең ... құндылықтар деп санап, қоғамның оның мүдделерін
мемлекеттікінен жоғары қоятынын білдіреді.
ҚР Конституциясында адам мен азаматтың азаматтық және саяси ... ... ... арқасында бұл құжат адамның дербестігін, жеке-
дара мүдделердің әрекет ... ... ... ... айналды.
Мемлекет барлығын бақылаушы және ... қол ... ... ... ұмтылмайды. Бұл Қазақстанда азаматтық қоғам орнатудың маңызды алғы
шарты болып ... Нақ осы ... ... ... ... оның белсенді әрекеті және қоғам мен мемлекеттің
проблемаларын ... ... үшін ... ... егеменді Қазақстанда
азаматтық қоғам қалыптастырудың негізі болмақшы.
Жалпы алғанда ҚР ... ... ... ... ... адам құқықтары мен бостандықтарының кең тізімі бекітілген. Бұл
каталог жалпы халықаралық стандарттарға сай ... Оның ... ... ... мен бостандықтар абстракция емес, оларды
қорғаудың және кепілдік берудің нақты механизмі бар. Аталған ... ... ... ... даму ... ... ... өйткені тарих сабақтары қоғамдық проблемаларды шешу,
әлеуметтік өзгерістер барысында адам мен оның ... ұмыт ... осы ... өз ... жоғалтып, қоғамдық прогреске
кедергі болатынын талай мәрте дәлелдеді.
Қазіргі жағдайда адамның бостандығы біршама басқаша түсініледі. Адамның
бостандығы тек ... бір ... ... және ... іске ... кез ... кедергілерді жоюдан ғана құралмайды. Адамның
бостандығы көрініс табатын маңызды ... бірі – ... ... ... Бұл адамның санасы мен мәдениетінің даму деңгейінің аса
жоғары болуын қажет ... ... адам ... ... мына ... ... өзінің дербес дүниесі бар, оған ешқандай биліктің қол
сұғуына болмайды; өзінің құқықтарын ... ... адам ... ... қоя ... ... оның құқықтары мен бостандықтарын құдай да,
мемлекет те сыйлаған емес, сондықтан да оларды адамның табиғи құқықтары ... Адам ... ... үшін ... ... ... зайырлы билікке
қарыздар емес. Ол еш уақытта да мені ... ... ... мен
бостандықтар берді деп ешкімге бас июге, ешкімнің алдында өзін ... деп ... ... Адамның қадір-қасиеті оған, адамға, өзінің
құқықтары мен бостандықтарының түйірмелерімен пайдаланғандығы үшін ... неге де ... да ... ... бас ... сыйымсыз. Олар оған оның тек
адам болғаны үшін ғана тиесілі.
Дипломдық жұмысымның ... - ... адам мен ... ... бостандықтарын қорғау мен қамтамсыз ету проблемаларын тиімді ... ... ... міндеттер:
1. ҚР заңдары бойынша азаматтық ұғымы, оны алу және жою ... Адам мен ... ... ... ... ... ... ашып көрсету.
3. Халықаралық адам құқықтары мен бостандықтарының мән ... ... ... ... адам ... қорғаудағы ролін салыстыру.
5. Қазақстан Республикасындағы адам құқықтары жөніндегі өкілетті
органдарының қызметтеріне талдау ... Сот ... адам ... ... жүйесіндегі орнына құқықтық ... ... ... ... ... ... ... ҚР Азаматтық кодексі, ҚР Әкімшілік құқық, ҚР «Еңбек туралы»
Заңы, ҚР-ның «Білім ... Заңы т.б. ... ... ... ... Адам мен ... ... Қазақстан Республикасындағы
конституциялық негіздері.
1.1 Қазақстан Республикасы заңдары бойынша азаматтық ұғымы, оны алу және
жою.
Адам құқығы ... ... ... ... ... құқықтың жалпыға танылған нормаларынан бастау алатыны
баршаға белгілі. Тек Конституциядағы және халықаралық құқықтағы адам құқына
деген көзқараста кездесетін ұқсастықтар мен ... ... ... ... ... ... ... да
қандай да болсын нәсілдік, тері түсі, жыныстық, ... ... ... ... және ... және өзге де ... ... кемсітуді толықтай теріске шығарады.
2.Жасына: балалар, еңбекке қабілеттер, зейнеткерлер екендігіне
байланысты мәртебе бірдей белгіленеді.
3.Отбасы ... ... ... ... ұясы ... ... ұясы ... де бірыңғай шешіледі.
4.Адамның мемлекет пен қоғам өмірінің барлық саласында құқықтары мен
бостандықтары ... ... ... асыру кепілдігі қарастырылады.
5.Абырой, өмір, денсаулық және қадір-қасиет өз дәрежесінде қорғалады.
6.Адамның құқы мен ... ... ... ... ғана жол
беріледі.
7.Азаматтардың кез келген әр түрлі ассоциацияларға бірігуіне кепілдік
беріледі.
Халықаралық құқық нормалары адам құқы мен ... ... ... бөліп сипаттайды. Азаматтар мен аталған
мемлекеттің азаматы ... ... ... ара ... дұрыс
белгілеу үшін ұлттық заңдарда да осындай өзгешелік жүргізілуі ... ... ... да осы ... ... ... мен апатридтердің құқы мемлекеттің мүдделері ... ... ... ... ... шешіледі. Атап айтқанда,
олар мемлекеттің өкілетті органдарын сайлауға қатыстырылмайды, ... ... және ... ... ... ... ... мен
бостандықтарының шеңбері кең. Тек меншік және кәсіпкерлік ... ғана атап ... ... басқа ретте ешкім ешкімді
өз меншігінен айыра алмайды. Мұнда әңгіме барлық ... ... ... ... болып отыр. Шетелдіктердің де, азаматтығы ... да ... ... ... ... ... ... шешімі халықаралық құқық нормаларына сәйкес келеді.
Азаматтық және саяси құқық туралы пактте «әр ... ол қай ... ... да,
оның құқықтық субьектілігін тануға құқы бар» делінген (16-бап).
Осы ... ... ... ҚР ... ... ... ... актілердегі демократиялық, гуманды құндылықтардың
бәрін барынша ... ... ... ... ... Конституция -
мемлекеттің Негізгі Заңы болғандықтан ол бастауларды көрсетпейді. Дегенмен,
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... жүгінеді.
Сөйтіп, Қазақстан Республикасының Конституциясы халықаралық құқықтың
жалпыға мәлім нормаларына бағдарланған ... ... ... ... ... Республикасының заңдары азаматтықты азаматтардың ... ... әр жеке адам ... ... ... азаматтығына адамның мемлекетпен
арасындағы ... ... мен ... ... білдіретін тұрақты
саяси-құқықтық байланыс ұғынылады.1«Азаматтық» ұғымы заң ... ... ... 1)адамның мемлекетпен байланысы уақытша емес, тұрақты
болуы тиіс. Адам өз ... ... ... ... ... ... одан
бас тарта алмайды; 2) адамның мемлекетпен байланысы саяси-құқықтық сипатта
болады. ... ... ... ... болып табылмайтын кез
келген адаммен құқықтық ... түсе ... ... ... ... тек
мемлекет пен оның азаматы арасында ғана орнай алады; 3) мемлекет ... ... ... ... пен міндеттемелер белгіленеді.
Қазақстан Республикасы өзінің органдары мен лауазымды адамдары
атынан өз азаматтары алдында жауапты, ал ... ... ... ... алдында жауапты. Ол ... ... және ... ... оның мүдделерін, аумақтық тұтастығын
қорғауға, әдет-ғұрып, дәстүрлерді, мемлекеттік тілді және оның ... ... да ұлт ... тілдерін құрметтеуге, Қазақстан
Республикасының қуатының, егемендігі мен тәуелсіздігінің нығайтылуына үлес
қосуға ... ... ... ... мәселелері
Конституциямен және ... ... ... ... ... азаматтық туралы негізгі қағидалар: барлық азаматтардың
теңдігі ... ... ... мен ... ... ... мен ... шектелуіне жол берілмейтіндігі туралы,
азаматтықтан айыруға, республика шегінен қуғындауға және басқаларына жол
берілмейтіндігі туралы ... ... ... ... ... Заң: ... ... Қазақстан Республикасының азаматы
болып табылатынын, олардың құқықтық жағдайларын, азаматтықты алу және
тоқтату тәртібін, ... ... ... және бала етіп ... ... олардың балаларының азаматтығын, азаматтық мәселелері бойынша
мемлекеттік органдардың өкілеттігін, азаматтық мәселелері бойынша арыздар
мен ұсыныстарды қарау, ... ... ... ... ... жөніндегі шешімдерге шағымдану тәртібін белгілейді.
Қазақстан Республикасының азаматтары азаматтықты алу ... ... ... және ... ... ... және ... жынысына, біліміне, тіліне, дінге қатынасына, саяси және өзге де
наным-сеніміне, руы мен қатынас сипатына, тұратын орнына және ... ... ... заң ... ... ... ... Заң күшіне енген күнге -1992 жылдың 1 наурызына
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
азаматтығын алған адамдар Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.
Қазақстан аумағында тұратын, ... ... ... ... және ... ... ... дәлелдемелері жоқ
адамдар азаматтығы жоқ адамдар деп есептеледі.
Қандай да бір болсын шет мемлекетке жататындығына ... ... ... азаматтары болып есептеледі.
Қазақстан Республикасының азаматтығы: 1)тууы бойынша; 2)Қазақстан
Республикасы азаматтығына ... ... ... ... ... ... негіздер бойынша; 4)
Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы Заңда қаралған өзге де негіздер
бойынша алынады.
Бала ... ... ... ... ... де Қазақстан
Республикасының азаматтығында болса, қай жерде туғанына қарамастан ... ... ... ... табылады. Егер бала өмірге ... ... ... де ... ... тыс жерде тұрақты
тұрса баланың азаматтығы ата-аналарының жазбаша ... ... орай ... Егер ... бірі бала ... келген
кезде Қазақстан Республикасының азаматтығында болса, егер бала: ... ... ... 2) ... тыс ... туған, бір-ақ ата-
аналарының немесе олардың біреуінің осы кезде Қазақстан аумағында ... орны ... бала ... ... азаматтығында болса, ал
екіншісі азаматтығы жоқ адам болса, бала қай ... ... ... ... ... ... мемлекеттің азаматы және азаматтығы жоқ адам олардың өтініштері
бойынша азаматтық туралы заңда қаралған ... ... ... ... қабылдануы мүмкін. Кәмелеттік жасқа толмаған
қабілетсіздер, Қазақстан Республикасына ерекше еңбек сіңіргендер, саяси
себептермен Қазақстан ... ... ... ... ... және олардың
ұрпақтары көрсетілген шарттарсыз Қазақстан ... ... ... ... 1993 ... 23 ... ... туралы Заңға бірқатар өзгерістер енгізілді. Бұл Жарлық ... ... ... ... ... кейбір ерекшеліктерін
бейнелейді. Бұрынғы КСРО азаматтары бір республикадан екіншісіне еркін
қатынады. Туыс ... әр ... ... тұруларына мүмкіндігі
болды, тұрып жатты да және ... ... ... араласты.
Алайда, КСРО-ның ыдырауының және дербес мемлекеттердің ... ... ... Шекара белгіленді және соған орай шектеулер
қойылды. Бұл адамдардың қатынасына, мемлекетаралық қатынастарға әсер ... КСРО ... ... ... ... ... одан әрі нығайту және Қазақстан азаматтығын ... ... ... ... Жарлық Қазақстан
Республикасының азаматтығы туралы ... ... ... Отбасылық
қатынастарды қалпына келтіру үшін ... ... ... ... азаматтарына жақын туыстары (балалары, жұбайы,
ата–аналары, апа-сіңлілері, аға-інілері, атасы мен әжесі) барлар Қазақстан
азаматтығына ... ... ... ... мәні ... ... азаматтығын қабылдау туралы тілек білдірген
адамдардың өтініштері өтініш берген күннен алты ... ... ... ... ... осы ... ... азаматтық туралы Заңмен белгіленген
басқа адамдардың азаматтық алуға қажетті 10 ... ... тұру ... ... ... кемітті.
Азаматтық туралы мәселелер Қазақстан Республикасының мемлекетаралық
шарттарымен шешіледі. Қазақстан Республикасы мен Беларусь Республикасының,
сондай-ақ Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... азаматтығын алудың жеңілдетілген тәртібі туралы ... қол ... ... ... ... мемлекеттердің өздерінің
азаматтығының жалпыға бірдей нормаларын, құқықтары мен ... ... ... ... және ... ... ... мен нығайтуға ұмтылудан туындайды. Келісімге сәйкес әр тарап басқа
елден өз аумағына тұрақты тұруға келген, ... КСРО ... ... ... ... ... ... (тіркелген) тәртібін
ұсынады. Мұндай тәртіп төмендегідей шарттардың бірі ... 1) ... ... ... ... ... аумағында туған немесе тұрған
болса; 2) өтініш білдірушінің біреуі болса да азаматтығын алатын тараптың
аумағында ... ... және ... ... ... ... (бала етіп асырап алғандардың) біреуі, баласы ( оның ішінде
асырап алған ... ... ... атасы және әжесі оның
азаматтары болып табылса қолданылады.Ішкі ... ... ... ... алуын тіркеуді үш ... ... ... ... ... ... ... азаматтығының өзгерілгеніне байланысты
балалардың азаматтығы өзгеруінің ерекше тәртібі ... ... ... ... ... орай екеуі де басқа тараптың
азаматы болады не екеуі де ... ... ... ... ... ... ... балаларының да азаматтығы өзгереді.
Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдаудың ... ... ... ... қабылдауға қарсылық білдіру негізі
қолданылады. Азаматтыққа қабылдау туралы ... егер ... ... ... ... мен тәуелсіздігіне қарсы ... ... ... ... мен тұтастығын бұзуға
шақырса;
Мемлекеттік тәуелсіздікке, халықтың денсаулығына ... ... ... қызметті жүзеге асырса;
Мемлекетаралық, ұлтаралық және діни ... ... ... ... ... ... етсе;
террорлық әрекеті үшін сотталған болса;
сотпен аса қауіпті қылмыскер деп танылса;
басқа мемлекеттің азаматы болса қабылданбайды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша ... ... ... азаматы болып танылмайды, яғни, қос азаматтық
танылмайды.
Жалпы, ... ... ... ... қос азаматтыққа рұқсат
етпейді.1 Қос азаматтық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік негізі, мемлекеттік биліктің қайнар
көзі халық, ол ... ... ... ... ... алған
адамдар санының көбеюі саяси себептер бойынша халықты тек ... ... кез ... мемлекеттің бөлінбейтін қасиеті
болып табылады. Егемендік пен тәуелсіздік мемлекеттің бүкіл қуатымен, оның
осы мемлекеттің азаматтарына қызмет ететін ... ... ... Қос
азаматтығы бар адамның, егер ол сонымен бір ... ... ... ... ... өзі тұратын мемлекетті жан-тәнімен қорғайды деп толық
сеніммен айтуға бола ма? Әрине, жоқ. Адамның патриоттық ... бір ... ... ғана ... Одан әрі, кез ... ... өзінің
мемлекеттік құпиясы, жасырын: әскери, ғылыми, техникалық, қызметтік ... ... ... ... ... ретінде елдің құпиясы білуге
мүмкіндігі болған адамның, оны тап ... ... ... ... бір елге
таратып жібермейтіндігіне шексіз кепілдік жоқ.
Жеке адамға қатысты алғанда қос ... ... ... білдіреді. Халықаралық құқық нормалары ретінде де, ... ... ... де ... ... үшін ... тең құқықтар мен
бостандықтар белгілейді. Алайда, қос азаматтығы бар адамдар ... екі ел ... да ... құқылы. Мұндай кепілдік кез келген
елдің ... ... ... ... бір ... ... мен қос азаматтық алғандар ... ... ... ... қос ... кезінде ол бір елдің азаматтығын
алғандар санасына теріс әсер ... ... ... жағынан, азаматы болып
табылатын бірінші ел ... ... елге ... ... тұрақты факторы
болады.
Осы айтылғандар жеке азаматтықтың дұрыстығы және қос ... ... ғана ... ... ... ... қос
азаматтыққа барлық мемлекеттің заңдары рұқсат етеді. ... ... ... ... қос азаматтылықтың пайда болуының
бір себебі болып табылады. Әр ... ... ... ... қайшылығының нәтижесінде азаматтың екі немесе одан да ... ... ... ... ... тууы мүмкін. Қос азаматтық
көп жағдайда халықаралық шарттар негізінде пайда болады.
Азаматтылықтың тоқтатылуы. ... ... ... ... ... ... жағдайда тоқтатылады.
Оған Қазақстан Республикасы азаматтығынан шығу жатады. ... ... ... Заңда белгіленген тәртіппен берілген өтініш
негізінде рұқсат ... ... шығу ... арыз Ішкі ... және ... ... ... арқылы Президенттің атына
беріледі. Жасы 14-ке толмаған бала ... ... ... ... ... ата-аналарының бірі Қазақстанның азаматтығында қалатын болса,
осы ... ... ... ... ... ... ... арызы берілуі тиіс.
Заңмен белгіленген жағдайларда азаматтықтан шығуға рұқсат берілмеуі
де мүмкін. Егер ... ... ... ... ... Қазақстан
аумағында орналасқан азаматтардың ... ... ... ... ... байланысты мүліктік міндетте иелерін
орындамаған болса оған Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... азаматтығынан шығуға, егер
шығу туралы өтініш білдірген адам айыпталушы ретінде қылмыстық жауаптылыққа
тартылған болса ... сот ... ... өтеп ... егер ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік қауіпсіздік
мүддесіне ... ... де ... ... ... азаматтығы: 1)Қазақстан Республикасының
халықаралық шарттарымен қарастырылған жағдайларды есептемегенде, адам ... ... ... полицияға, әділет немесе өзге ... ... және ... органдарына қызметке орналасуына байланысты;
2) егер Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ұсыну нәтижесінде алынған ... 3) ... ... ... ... ... ... екеуінің де Қазақстан Республикасының азаматтығынан
шығуына орай олардың ... да ... ... ... ... шығарушы лауазымды тұлға ... ... ... ... ... қарамастан басқа елдің
азаматын және азаматтығы жоқ адамдарды ... ... ... Қазақстан Республикасына азаматтығын қалпына
келтіру; Азаматтық туралы ... ... ... ... ... ... ... басқа мемлекеттің азаматтарына
Қазақстан Республикасының азаматтығын беру туралы шешімді ... ... ... ... ... ... деңгейін
сипаттайды. Адамның өміріне, жеке ... ... мен ... қол сұғуға ешкімнің де құқығы жоқ.Сондықтан, ... ... ... да ... ... жеке ... ... айрықша назар аударады. Егер ... ... ... ... ... әр адам мемлекеттік органдардан
көмек сұрауға, заңмен қорғалуға құқылы. Жоғарыда ... ол ... ... ... ... Адам өзінің құқы мен бостандығын
бұзушылардан қорғанып Республика Президентіне ... ... ... ... бір де бір ... адам ... құқығын шектей
алмайды. Бұл, адам құқығы мен ... ... ... оған қай ... қандай құқық бұзушылық жасағаны туралы ... ... ... ... ... құқығы-өмір сүру құқығы.
« 1. Әркімнің өмір сүру құқы бар.
2.Ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиюға қақысы жоқ. Өлім ... ауыр ... ... үшін ең ауыр жаза ... ... ... ... кесілген адамға кешірім жасау туралы арыздану құқығы
беріледі».1Өлім жазасы ауыр ... ... ... ... ... және ... ауырлататын мән-жайларда қолданылады. ... ... ... үкім ... ... сот ... ең ауыр жазаны
қолданудың мән-жайын жан-жақты дәлелдеп, өлім ... ... ... толық сипаттап көрсетуі тиіс. Сонымен ... сот ... ... ... да ... ... ... дертке
ұшырағандарға жаза мүлдем қолданылмайды.
Өлім жазасына кесілген адам ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Президентіне жүгінуіне құқылы. Кешірім жасау туралы шешім
шығарған кезде, ... адам ... ... ... сотталған ба, бұрын оған
кешірім жасалған ба, ... ... ... және ... ... адамның өміріне қол сұқпаушылық Конституция арқылы қорғалады.
«Ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге не
жазалауға болмайды » (17 бап).
Конституцияның осы қағидасы, негізінен, лауазымды адамдарға қатысты.
Қазақстан Республикасының заңдары денеге жарақат ... ... ... ... ... ... ... үзілді-кесілді тыйым
салады. Азаптау ұрып-соғу, төбелесу, дене жарақатын салу түрінде көрінуі
мүмкін.
Қорлау - жеке ... ... ... ... және ... түрінде көрінуі мүмкін. Айыпталушыға, күдік келтірілушіге,
куәгерге, сарапшыға қатысты мұндай ... ... ... ... ... ... тартылады.
Заң адамның бостандығын басқа жеке адамдардың да ... Егер ... ... өз бетімен бостандығынан айыруға әрекет
етсе ол адам қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... (жеке бөлмеге қамау, психикалық ауруханаға жатқызу және басқалары)
не күш қолданамын деп ... ... ... мүмкін. Егер адам
қылмыскерді ұстау және оны құқық қорғау органдарына тапсыру мақсатында күш
қолданса, әрине, ол ... ... ... ол ... ... ... Егер де лауазымды адам (милиционер, ... ... ... ... ... ... заңсыз айырса, онда ол
билігін теріс және ... ... үшін ... ... Оның
үстіне айыпталушыдан, куәгерден күштеу жолымен алынған жауаптың ... ...... және сот ісі ... маңызды тұлға. Заң
бойынша ол тергеу (алдын ала анықтама алу), сот процесінде куәлік ... ... ... Ол кім ... де ... болуы тиіс. Егер адам жеке
адамның , қоғамның және мемлекеттің заңды мүддесіне ... ... ... ... ... ... онда ... ашу үшін тергеу және сот
органдарына көмектесу оның адами және ... ... ... өрісі
кең жағдайында ақиқат жауап бергені үшін қылмыскерлер тарапынан болуы
мүмкін кек алу ... ... сот және ... ... ... ... ... өзінің азаматтық міндетін орындауы үшін ... ... ету ... ар-намыс бостандығы да адам бостандығының көрініс болып
табылады. Әр адам, өз еркі ... ... ... ... өзі белгілеуге
құқылы. Егер адам қайсыбір дінге сенетін болса, оның діни ... ... ... ... ... ... құқы жоқ. ... діни
рәсімдерді, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді орындау басқа ... ... ... ... ... ... Заң ... сенетіндердің құқы мен
бостандығын тікелей және жанамалап шектеуге немесе оларға ... ... ... ... ... ... ... артықшылығын
көздемейді. Діни көзқарастары үшін жаулық пен кекшілдікті қоздыру адам
құқын бұзу ... ... ... ... ... деп ... мен орындарды, заттар мен бұйымдарды қорлау мен ... ... ... ... ар-намыс бостандығын жариялай отырып, адамды оның азаматтық
міндетін орындауынан босатпайды. Өзінің діни ... ... ... ... атап айтқанда әскери міндетін өтеуден бас тартуына ... ... ... ... бөлу ... бостандығының басты
кепілі болып табылады. Мемлекет, оның органдары, лауазымды адамдары діни
бірлестіктердің қызметіне араласа ... ... ... немесе дінге
сенбеушілерге жеңілдіктер бермеуі тиіс. Сонымен бірге ... ... ... белгілейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы адамның ең сапалы қасиеті -
ар-намыс пен қадір-қасиетті ... ... ... Республикасы
Конституциясының 17–бабында: «Адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды» деп
жазылған.
Бұл қағида қылмыстық және азаматтық ... ... Егер ... адамның ар-намысына, қадір-қасиетіне нұқсан келтіретіндей мәліметтер
таратса және оның ... ... ... онда ол ... ... ... Жәбірленуші, егер мұндай мәліметтер жалған ... сот ... ... ... ... ... ... зардап үшін мүліктік құн талап етуге құқылы.
Заң адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін кемсітетін қылық ретінде
қорлауға ... ... ... – жағымсыз, жалпы адамзаттық мораль
принциптері тұрғысынан бұған жол ... ... ... ... ... ар-намыс, қадір-қасиетпен бірге жеке өмірге кім-кімнің тарапынан
болсын заңсыз қол сұғушылықтан қорғайды. Мысалы, азаматқа қатысты ақпаратты
оның келісімінсіз ... ... ... және таратуға болмайды. Ол
үшін тек азаматтың ғана келісімі емес, сондай-ақ мұндай ақпараттың заңда
қарастырылған ... ... ... де ... ... Егер ол ... ... болса, ақпаратты құқық қорғау органдары (милиция,
прокуратура, сот) азаматтың келісімінсіз ... ... Егер ... ... болса, аталған органдардың ол туралы ақпарат
жинауға, сақтауға, пайдалануға және таратуға құқы жоқ ... ... ... ... ... қол сұқпаушылықты белгілеуді де
білдіреді. Үй иесінің келісімінсіз ешкімнің де ... ... ... ... ... ... кіруіне құқы жоқ. Тұрғын үйге өз бетімен басып
кіруге: үй иесінің еркінен тыс ашық ... үй иесі жоқ ... ... ... жатады. Бұл үшін заң тіпті қылмыстық жауаптылық та белгілейді. Мұндай
жауаптылық билікті теріс пайдалану жолымен басып ... ... ... рұқсатынсыз) басып кірген жағдайда қозғалады. Тұрғын ... ... ... ... түсу және қылмыскердің тарапынан
қоғамдық тәртіпке, адамдардың қауіпсіздігіне қауіп төнген жағдайда кіреді.
Адамды ... ... ... ... салынады. Егер адам тұрғын үйге
меншік құқына ие ... онда ол оны ... ... және оған ... ... Адам мен ... Конституциялық құқықтары, бостандықтары мен
міндеттері жүйесі.
Жеке адамның Қазақстан ... 1995 ... ... ... мәртебесі адамдар мен ... ... ... және ... ... құжаттардың негізгі
қағидаларынан туындайды.
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы (1995ж.) азаматтардың
құқықтары мен ... ... ... ... ... мен ... сүйенеді. Аталған және басқа халықаралық
актілер ... ... ... мен ... ... кез ... өмір ... бостандыққа және жеке басына қол сұғылмауына құқылы;
ешкім де ... ...... ... көз ... және
жазаға ұшырамауы тиіс; барлық адамдар заң алдында тең, заңмен тең дәрежеде
қорғалуға құқылы; кез ... адам ... ... мемлекет шегінде еркін
алмастыруға және таңдауға құқылы; кез келген адам өзінің, отбасының және
басқаларының денсаулығын және ... ... ... ... ... еңбек етуге, білім алуға, дем алуға құқылы. Халықаралық – құқықтық
құжаттар адам құқы мен бостандығын ең жоғары ... деп ... ... Конституциясы адам құқы туралы халықаралық
құжаттардың негізгі ... мен ... ... және оны ... ... ескере отырып нығайтты. Конституцияда мемлекеттің
адамға және азаматқа қатынасы туралы қағида ... ... ... ... әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп танылады,
олардан ешкім айыра ... ... мен өзге де ... құқықтық
актілердің мазмұны мен қолданылуы ... ... ... ... ... ). Бұл ... табиғи құқын мемлекеттің тануы және ... ... көзі ... ... және Конституцияның «Адам және азамат» деген II
тарауының мазмұнын белгілейді. Мұнда адам құқымен бірге азаматтың да ... ... ... ... ... ... өзінің азаматтығына
орай құқықтарға ие болып, міндеттер ... ... ... ... ... ... конституциялық заң тарихында бірінші рет
азаматтардың құқықтары және міндеттерімен бірге «адам құқы» ... бір ... ... және ... ... ұштасқан ұғымдар. Азамат деген – адам.
Сондықтан, адамға ... бәрі де ... да ... ... тумысынан
жазылған, абсолютті деп танылған және олардан ешкім айыра ... ... ... ... Республикасының азаматына да тән. Сонымен бірге
табиғи құқықтар мен бостандықтар ... ... және ... да ... ... құқығы» азаматтың құқынан ерекшеленеді, өйткені
мемлекет азаматқа мейлінше кең ... мен ... ... мемлекеттің
өз азаматтарына деген ерекше қатынастарына орай оған айрықша ... ... осы ... ... ... ... жеке
тұлғалардың құқықтары мен бостандықтарын ... Егер ... мен ... ... ... болса, онда «барлығы», «адам»,
«әркім», ешкім де емес» деген терминдер қолданылады. Егер де ... мен ... тек ... ... ... ... онда ол тура ... 13-бапта: «Әркімнің құқық субьектісі
ретінде танылуына құқығы бар және өзінің ... мен ... ... қоса ... заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен
қорғауға хақылы » делінген. 14-бапта: «Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең
» ... ... ... ... ... ... азаптауға, оған
зорлық – зомбылық жасауға, басқадай қатыгездік немесе адамдық қадір ... ... ... ... не жазалауға болмайды». Сонымен
бірге, егер әңгіме тек азаматтардың құқықтары мен ... ... онда ... айрықша мән беріледі. Өйткені, Қазақстан Республикасының
азаматын ешқандай жағдайда азаматтығынан, өзінің азаматтығын ... ... ... оны ... тыс ... ... ... 2-тармағы). Конституцияда республика азаматының әскери қызметті
өтеудегі міндеті ... атап ... ... және т.б. ... Конституциясы бойынша, шетел азаматтары және азаматтығы ...... ... ... ... ... тобы. Айталық,
Конституцияның 12-бабында айтылғандай, Конституцияда, заңдарда және
халықаралық шарттарда ... ... ... мен ... ... Республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды
пайдаланады, сондай-ақ міндеттер атқарады.
Қазақстан Республикасының ... адам және ... ... ... ... және ... құқықтық мәртебесінің жүзеге
асырылуына ықпал ететіндей негіз боларлық принциптерді ... ... ... мыналар жатады:
1.Адам құқы мен бостандығының айнымастығы. Табиғи танылған құқық
мемлекеттің сыйы ... Ол оны тек ... ... және ... жүзеге
асырылуына, сақталуына кепілдік жасайды. Не мемлекеттің, не ... не ... ... ... ... өзге жағдайда,
одан айыруына, шектеуіне құқы жоқ.[1]
2.Конституция құқықтар мен бостандықтарды теріс пайдалануға тыйым
салады. ... және ... ... ... мен ... асырылуы екіншісінің құқықтарымен бостандықтарын бұзбауы,
конституциялық құрылысқа және ... ... ... келтірмеуі тиіс
екендігі Конституцияда анық ... Әр адам мен ... құқы ... ... ... олардың бәрінің де иелігін білдіреді. Әрине,
адам құқы мен бостандығын екінші біреу (біреулер) бұзған ... ... ... ... құқын, бостандығын, ар-намысы мен қадір-қасиетін
құрметтеу жөніндегі міндеттеме бұзылғандықтан, заң кепілдігі ... ... ... құқық пен бостандықтың заңсыз шектелуіне тыйым
салынады. Сонымен бірге Конституция ... шегі мен ... ... ... адам мен ... құқы мен бостандығын тек заң ғана
шектеуі мүмкін. Бұл заңға ... ... ... ... ... ... жарлықтарымен,Үкіметтің қаулысымен,
министрліктердің, мемлекеттік комитеттердің, ... ... ... органдарының нормативтік актілерімен) адам мен азаматтың құқы мен
бостандығын ... ... ... ... адам мен
азаматтың құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... адам құқы мен ... халықтардың денсаулығы мен
ізеттілігін қорғау үшін қажеттілік деңгейінде шектелуі мүмкін. Бұл ... шын ... адам мен ... құқы мен бостандығын шектеуден гөрі,
мемлекет пен адамның мүддесін жекелеген адамдар тарапынан болуы ... ... ... ... болып отыр. Үшіншіден, азамат саяси құқықтар мен
бостандықтарды шексіз пайдалана алады. Конституция саяси ... ... құқы мен ... ... да бір жол ... ... Конституция қағидасының тағы бір құндылығы осында. Демек, саяси
тұрғыдағы себеппен ... құқы мен ... ... болмайды. Бұл
арада, адам мен азаматтың саяси, әлеуметтік, ... жеке ... ... ... ... ... ... қайсысы екендігі нақты
көрсетілді. Ол азаматтың тең бостандығынан азаматтықтың қандай негізде
алынғанына қарамастан, ... ... ... ... ... ... өз ... өз азаматтарын қорғауға және қорғаушылыққа
кепілдік береді және оны мұндай қорғаушылықтан ешкім айыра алмайды. Мұндай
шектеусіз ... ... ... сот ... ... құқығы, заң
және сот алдында теңдік, өмір сүру ... ... ... ... ... (16-баптың 1-тармағы), адамның қадір-қасиетіне қол
сұғылмаушылық (17-бап), ана ... ... ... ... ар-ождан
бостандығы құқығы (22-бап), меншікке кепілдік құқығы (26-бап, ... Адам мен ... құқы мен ... ... ... ... ... өзінің құқығы мен бостандығын пайдалану мүмкіндігі
мен ақиқаттығын білдіреді. Мемлекеттік патернализм ... ... ... ... ... жағдайда қабілетті адамның өзі заңда
көзделген ережелер мен кепілдікке сүйене ... ... құқы ... жүзеге асыруға өзі қамқоршы болуы тиіс. Конституцияда әркімнің
білікті заң көмегін алуға құқығы бар екендігі ... ... ... заң көмегі тегін көрсетіледі.
5. Олардың тең құқылығы адам мен азаматтың құқықтық ... ... ... табылады. Конституцияда осы принцип адам мен
азаматтың қызмет өмірінің барлық ... орай ... ... ... сот ... бәрі де тең. Бұл заң ... ... бірдей міндеттілік
екенін, заң ... ... үшін ... де бір ... жауапты
екендігін білдіреді. Сот алдында бәрі де тең. Ол адам мен ... ... ... ... ... ... ... басқаларына) қарамастан, сот бәріне де бір деңгейде қызмет етеді1.
Сонымен бірге сот істі қараған ... ... ... ... тек Конституцияны және заңды ғана басшылыққа ... Адам мен ... ... ... ... пен бостандықтың
ешқандай кемсітушілікке жол берместен, барлығына бір деңгейде ... ... да ... Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік
жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, ... ... ... немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша
ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды (14-баптың ... ... мен өзге де ... құқықтық актілердің адамның
конституциялық құқықтары мен бостандықтарының мазмұны мен ... ету ... Бұл ... ... адам құқығы мен
бостандығы осы құқық пен бостандықты ... ... ... мен тәртібін
белгілейтін заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және
қабылдау кезінде ең басты ... ... ... ... ... және ... ... бөлінбестігі
адам мен азаматтың құқықтық мәртебесінің ... ... ... ... де ... және Қазақстан Республикасының заңдарын сақтауы
тиіс. Әр адам мен азамат адамдардың қауымдастығында өмір ... ... мен ... тең ... қана ... ... ... қоғамға, мемлекетке қатынастары бойынша оларға бірдей міндеттілік
жүктеледі.
Сонымен қатар, азаматтардың экономикалық және ... ... ... ... ... пен бостандық ... ... ... және ... саласындағы өз мүмкіндіктерін жүзеге асыру
үшін қажет. Әлеуметтік құқық пен бостандық адамның рухани және ... ... ... ... өтеуге қызмет етеді.
Қазақстан социалистік (мемлекеттік) экономикадан рыноктік ... ... өту ... ... ... ... ... экономикалық саясатының негізгі бағыттары:
- жеке және мемлекеттік меншікке негізделген ... ... ... ... материалдық игіліктер өндірісі, құрылыс,
көлік, жеке сауда саласындағы қоғам үшін пайдалы кез ... ... ... ... ... мемлекеттік меншіктің елеулі бөлігін ... ... ... ... ... ... мәселелерді
шешеді:
1)жекешелендірудің мақсаты - әр адамға оның мемлекеттік ... ... ... әр азамат мемлекеттік мүліктегі үлеске
құқығын куәландыратын құжат алады.
Әрбір азамат белгілі бір ... жеке ... ие ... ... ... ... бастау қамтамасыз етіледі. Ал одан арғысы әркімнің
жеке қабілетіне, басқа да ... ... ... ... тек азаматтың ғана өзіндік меншігін нығайтты. Ол ... ... және ... ... қанағаттандыруға қызмет етті. Жеке
меншіктің өзі баюдың қайнар көзі болып табылады. Сондықтан жеке ... ... ... ... ... ... түрде ерекшеленеді.
Жеке меншік иесінің құқығы қандай? Меншік иесінің құқы үш элементтен
тұрады: а) иелену ... ... ... ... ... және
жылжымайтын мүлікке заңдық тұрғыдан иелену ... ә) ... ... ... обьектісінің пайдалы қасиеттерінің тиімділігін көру,
техниканы, технологияны пайдалану ... б) ... ету ... ... ... беру, мұралыққа қалдыру, біреуге қайтарымсыз беру және т.б.
Меншік иесі өз ... ... ... ... ... ... Бұл ... жекелеген адамға, қоғамға зиянды түрде, яғни, басқа адамдардың,
қоғамдық ... ... ... ... нұқсан келтіре
отырып пайдалануға болмайды деген ... ... әр ... ... ... игілік өндірісі, рухани
құндылық, мұра, сыйлық алу, бағалы қағаздарды өткізу және т.б. нәтижесінде
алынуы мүмкін. Егер ... ... ... ... ... ол ... ... өз азаматтарының меншікке құқын ел ішінде де, ... ... ... де ... Мемлекет жеке меншікті, біріншіден, қылмысты қол
сұғушылықтан (ұрлықтан, талан-таражға салынудан, бұзылудан), ... ... ... кез ... ... қорғайды. Жеке меншікке қол
сұққаны үшін кінәлі қылмыстық және мүліктік жауаптылыққа тартылады. Заң
жеке меншікті ... ... және ... ... ... ... қол сұғушылықтан қорғайды. Егер мемлекеттік орган ... ... ... ... шығарса, онда ол келтірілген залалдың орнын толтыруды
немесе ... ... ... етіп ... жүгінуге құқылы.
Меншік иесі басқалардан заңсыз иеленген өз мүлкін қайтаруын талап
етуге құқылы. ... ... ... ... қолында болып шыққан өз мүлкін
(малын) таныды делік. Егер заңсыз иеленуші ... ... өз ... ... мүліктің қайтарылуын талап етіп сотқа жүгінуге құқылы.
Егер мүлік әлдекімнің кінәсінен бұзылса меншік иесі ... ... ... сот ... ... ... құқылы.
Жекешелендіру процесінде жеке меншіктің құрылуының қайнар көзі болып
табылатын жеке кәсіпкерлікке айрықша назар аударылады.
Жеке ...... ... ... ... ... Рыноктік қатынасқа көшудің басты шарттарының бірі ... ... ... ету ... табылады. Кеңестік кезеңде
жеке кәсіпкерлікпен шұғылдануға талпынған ... ... ... ... ... ... ... негізі, ізгіліктің жойылуына апарып
соқтыратын ... ... ... деп ... Нәтижесінде
жеке кәсіпкерлік толық дерлік таратылады.Осының кесірінен адамдар жүздеген
жылдар бойғы сақталған ұлттық кәсіпшілік дәстүрін ... және ... ... ... кілем тоқу, зергерлік іс т.б). Бұл адамдардың
шаруашылық өміріне елеулі зиян келтірді, кәсіпкерлік құлшынысты ... ... ... ... ... ... Осындай саясаттан
мемлекет те, қоғам да, халық та, әр адам да ... Енді ... ... көзқарас түбегейлі өзгерді.
«Әркімнің кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне құқығы бар» (26-бап). Жеке
кәсіпкерлікті қолдау және қорғау ... ... ... ... Онда шағын кәсіпкерлікті қорғау мен қолдаудың негізгі нысандары
мен ... ... ... оның органдарының шағын кәсіпкерліктің
қызметіне тікелей араласуына құқы жоқ. Шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... бұл ... олар ... ... тиіс. Шағын
кәсіпкерліктің құқын бұзған лауазымды адамдар жауаптылыққа тартылады.
Шағын кәсіпкерлік – ... әр ... ... ... ... ... ... бағытталған қызметі. Мұндай
қызметті азаматтың өзі немесе оның атынан басқа адам ... ... ... шешім қабылдаған адам оның тіпті жеңіл жұмыс емес
екендігін, тәуекелді ... ... ... ... Өйткені адам өз
қызметіне, өз мүлкіне өзі жауап береді. Кәсіпкерлік ... ... ... келтіруі мүмкін зардаптар үшін ешкім де: мемлекет те ... ... да ... не ... ... емес тек өзі ғана ... ... бірге кәсіпкердің мүлкі заңмен қорғалады, ешкімнің оған қол
сұғуға құқы жоқ. Тек заң ... ғана ... ... алып ... ... ... шектеуге болады. Мысалы, ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қорғау мақсатында,
қауіпсіздік ережелерін сақтауды қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... ... адам ... қоршаған ортаға (жерді
бүлдіру, суды ластау және т.б.), ... ... ... ... ... ... жеке ... немесе адамдар тобы айналыса алады.
Мемлекет кәсіпкерлерге көптеген жеңілдіктер белгіледі: ... ... ... ... жабдықтармен және басқалармен қамамасыз етеді. Мұндай
көмек ең алдымен материалдық құңдылықтар ... ... ... ... ... ... экономиканы дамытуға, адамдардың осындай
тауарларға сұранысын ... ... ... ... ... тұтыну тауарларын өндірушілерге және
басқаларына) қолдау көрсететін ... пен ... ... қоры
құрылды.
Еңбек ету бостандығы – азаматтардың негізгі құқықтарына жатады. Бұл
құқық еңбекке ... ... өз ... өз өмірін асырауға заңды
мүмкіндігі бар екендігін білдіреді.
«Әркімнің еңбек ету ... ... пен ... ... еркін
таңдауына құқығы бар» (24-бап).
Сонымен, еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... әрбір еңбек етуге қабілетті адамның
өз қалауымен мемлекеттік ... жеке ... ... мен ... ... ... ... бар екендігін білдіреді.Үшіншіден, бұл
құқық адамның жұмысқа өз мамандығы бойынша орналасуына мүмкіндік береді.
Конституция, заңдар ... ... ... ... ... ... ... үшін еңбек шарты жасалады. Еңбек шартының мынадай
белгілері бар:
еңбек етуші белгілі бір ... ... ... ... ... бір
адамға жұмыс істеу үшін жалданады;
ол еңбек шартында көзделген жұмысты орындайды;
ол еңбек тәртібіне, ... ... ... ... ... ... ... сан мен сапа бойынша алады;
және еңбекақы заңмен белгіленген мөлшер деңгейінен төмен болмауы
тиіс;
ұжым ... жеке ... ... ... жағдай жасайды.
Конституцияда мынадай қағида бар:
«Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша не төтенше ... ... ... ғана жол ... ... ... ешкімді зорлап жұмыс істеуге құқы
жоқ. Жұмысқа зорлау – ... ... ... және ... ... ... пактте көзделгендей: «Ешкімді ерксіз ... ... ... мәжбүрлеуге жол берілмейді» (3-а ... ... ... бұл талапқа толық жауап береді. Аталған
пактте мынадай да қағида бар: ... үшін жаза ... ... қоса
бостандығынан айыру жазасы тағайындалатын елдерде, 3-а тармақ осындай жаза
тағайындаған құзыретті сот ... ... ... ... ... ... есептелмейді». Тиісінше, Қазақстан Республиасының сот үкімі
бойынша еріксіз еңбекке рұқсат ететін қағидасы халықаралық құқықтың жалпыға
мәлім нормаларына қайшы келмейді.
Төтенше ... ... ... жарияланған кезде заң азаматтардың
белгілі бір ... ... ... орындау жағдайын қарастыра алады.
Мұндай «мәжбүрлеу» азаматтардың, қоғамның заңды мүдделеріне ... және ... ... ... ... уақытша сипатта болатынын айтқан жөн және адамның
денсаулығына нұқсан келтірмеуі, ар-намыс бостандығын шектемеуі, азап ... ... ... ... ... ... ... мен заңдары еңбек ету
бостандығын жариялай отырып, еңбек шартының еркіндігіне де кепілдік береді.
Мемлекет жұмыс істегісі келетіндердің ... ... ... ... қатынас жағдайында, жеке кәсіпорын пайда болған кезде мемлекет
онда жұмыс істегісі келетіндерді оған күштеп қабылдаттыруға жол ... ... ... жұмысқа қабылдау мен жұмыстан шығару
мәселелерін заң негізінде өз ... ... ... ... ... ... Заңы
қызметкерлердің демалыс құқығын жан-жақты реттейді, оның үстіне ... заң ... ... ... және жеке ... да ... ... - қызметкердің өзінің еңбек ету міндеттемесін орындаудан
босаған кездегі уақыттарын оны өзінің ... ... ... уақыты.
Демалыс уақытының мынадай түрлері бар.
Жұмыс күні ішіндегі үзіліс. Мұндай үзіліс екі ... ұзақ ... және ... ... ... ... әдетте, жұмыс уақыты басталған
соң төрт сағаттан кейін ... ... ... бар ... кем ... ... қосымша үзіліс беріледі. Ол уақыт жұмыс уақыты деп есептеледі
және ақы төленеді. Жұмыс күнінің мұндай тәртібі ... ... 7-8 ... ... ... Оқу орындарында үзіліс берудің басқа
тәртібі белгіленеді.
Жұмыс күндері арасындағы үзіліс. Мұндай үзіліс жұмыс аяқталған ... ... ... ... ... созылады.
Апталық демалыс уақыты. Баршаға ортақ демалыс күні – ... 5 ... күні ... ... ...... күні деп
есептеледі. Жұмыс уақытының ұзақтығы 40 сағаттан аспауы тиіс.
Жылдық демалыс ... – кем ... 18 ... ... демалыс. Әр
түрлі салаларда тағы да қосымша ... ... ... мұғалімдерге
берілетін демалыстың ұзақтығы 48 жұмыс күні.
Мектептерде, ... оқу ... ... ... ... демалыс ақысы төленеді. Бұл
оқитындардың ойдағыдай білім ... ... ... Жұмыс орны
әкімшілігінің қандай да бір себептермен болсын ... ... ... бас ... ... жоқ. Мемлекеттік сияқты, жеке кәсіпорындардың да
әкімшіліктері заң ережелерін орындауға ... ... үйге ... ... ... ... мемлекет әр
азаматына қолайлы жағдай жасауға, олардың әрқайсысының тұрғын үиі болуға
ұмтылуы тиіс. Міне осыдан ... ... ... ... ... құқына мынадай кепілдік береді.
1. Азаматтар тұрғын үй салуға, сатып ... ... ... кооперативтік тұрғын үй қорынан пәтер алуға құқылы.
2. Азаматтар тұрғын үй немесе пәтер сатып алуға, ... ... ... ... ... жалға алуға құқылы.
3. Мемлекет азаматтарының жеке немесе кооперативтік үй тұрғызуына,
оның ішінде қарыз алу жолымен ... ... ... ... ... қуып ... кім-кімге болсын тыйым салынады. Қуып
шығу заңда көзделген ... ғана ... ... ... ... үйді пайдалану мүмкіндігінен айрылған немесе ол
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... Егер азаматтың үйі орналасқан участок мемлекет мүддесіне алынатын
болса, мемлекет оның құнын ... ... ... беруі тиіс.
Азаматтардың тұрғын үйге құығы болумен бірге, ... ... ... ... міндеттер де жүктеледі.Олар тұрғын үйді белгіленген
мақсатта пайдалануы, тұрғын үйді күтіп, ... үйді ... ... ... ... уақытында енгізіп отыруы, салықты төлеуі тиіс.
Рыноктік қатынасқа көшуге байланысты мемлекеттің тұрғын үй жөніндегі
саясатты айтарлықтай өзгерді. Енді мемлекет бұрынғыдай ... ... ... ... ... ... ала ... Еңбекке қабілетті
азаматтар өз еңбегімен, өз қаражатымен ... ... алуы ... ... тұрғын үй құрылысын жүргізуіне жеңілдетілген кредитпен
көмектеседі, ал ... ... ... ... пәтер тұрғызып беретін
болады.
Азаматтардың денсаулығын сақтау ... Бұл ... ... ... ... көрсетілетін тегін медициналық көмек арқылы
жүзеге асырылады. Бұрын барлық медициналық көмекті мемлекет көрсетті, ... ... ісі ... ... ... Енді ... ... мекемелерімен (ауруханалар, емханалар, дәріханалар,т.б.) бірге жеке
медициналық мекемелер құрылуда. Әрине, ... ... ... ... ... арнаулы медициналық білімі барлар құруы және
заңда белгіленген тәртіппен құрылуы тиіс. Жеке ... ... ... мөлшерде ақы төленеді.
Медициналық қызмет көрсетуді жақсарту көп жағдайда жергілікті
мәслихат депутаттарының, ... ... ... ... ... ... Денсаулық сақтау туралы, жергілікті
өкілетті және атқарушы органдар туралы ... ... ... 1)
балалар өлімін қысқарту, олардың денсаулығын жақсарту; 2) өндірісте еңбек
ету жағдайын жақсарту; ... ... ... ... алу және ... жұмыстарын жүргізу; 4)барлық адамдардың денсаулығын сақтау үшін қолайлы
жағдай жасау, ... ... ... ... ... ... сақтау құқы, сондай-ақ азаматтардың әр түрлі жолдарды
(бұқаралық ақпарат құралдары, өтініш, хат және т.б.) ... ... ... ... ... ... білдіреді. Халықтың
денсаулығының негізі - ... ... ... Оның ... ... ... ... да сондай.
«Мемлекет адамның өмір сүруі мен денсаулығына ... ... ... ... етіп ... ... Республикасының
Конституциясы, 31-бап).
Қазақстан Республикасының «Білім ... ... ... ... ... ... ... осы аядағы ... ... ... ... және ... ... білім алуға ... ... ... ... беру ... ... саясаттың негізгі принциптері
мыналар болып табылады:
1) Қазақстан Республикасының барлық азаматтарының ... ... ... ... ... ... психикалық-физиологиялық
және жеке ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың барлық деңгейдегі білімге
қол жеткізуі;
3) білім берудің зайырлық сипаты;
4) жеке адамның білімділігін ... және ... ... білім беру сатыларының сабақтастығын қамтамасыз ететін білім беру
процесінің үздіксіздігі; оқу мен тәрбиенің бірлігі;
6) білім беру ... ... ... ... оқу ... ... білім беру бағыттары бойынша алуан түрлі болуы,
7) білім беруді басқарудың демократиялық сипаты және ... ... ... ... мен ... кеңейту;
8) білім берудің ізгілікті және дамытушы сипаты;
9) білімнің, ... және ... ... ... ... ... ... беру жүйесін ақпараттандыру.
Білім беру ұйымдарында саяси партиялар мен діни ұйымдардың
(бірлестіктердің) ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтарына тегін жалпы орта
білім мен кәсіптік бастауыш білім алуға және егер ... осы ... ... рет ... ... ... ... негізде мемлекеттік
білім беру тапсырысына сәйкес ... беру ... ... ... ... шегінде тегін кәсіптік орта білім мен кәсіптік жоғары
және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім алуға кепілдік береді. ... ... ... ... мемлекеттік білім беру ұйымдарын ұстауды
бюджеттен қаржыландыру, білім беру ұйымдарының білім беру ... ... ... ... не ... ... беру гранттарын беру арқылы
іске асырылады.
Білім берудің ... ... ... ... жеке білім
беру жүйесін: мектептер, колледждер, университеттер және ... ... ... ... ... Жеке білім беру ... жеке ... ... Жеке оқу ... ... ... ... беріледі.
Оларды мемлекеттік органдар емес, оны құрудың бастамашылары басқарады.Олар
білімді көлемі ... да, ... ... да тиісті мемлекеттік оқу
орындарынан аз және төмен бермеуі тиіс. Тек сондай ... ғана ... және ... істеуіне рұқсат етіледі, олардың ... ... ... ғана ... күші болады.
Азаматтардың көркем, ғылыми және техникалық шығармашылық құқығы
туралы да айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ... Академиясында, университеттерде, ғылыми
орталықтарда мемлекеттің қолдауына сүйенген ... ... ... ... жағынан, мемлекет азаматтардың өнертапқыштыққа, жаңалық
ашуға, ғылыми еңбектер мен көркем шығармаларға авторлық құқығын ... ... ... ... белгісіз жаңа ұғым-интелектуальдық
(зияткерлік) меншік ұғымы пайда ... Ол да ... ... ... ... ұғымының өзінде азамат пен мемлекеттің ... ... ... мәні бар. ... - ол ... сол ... ... байланысы. Тиісінше, азаматтар бірінші кезекте
өзінің мемлекетімен тұрақты саяси ... ... ... ... ... ... ... пен бостандықты, яғни мемлекет ісін
басқарумен, демократиямен тығыз байланысты ... пен ... ... ісін ... ... ... байланысты құқық пен
бостандықты білдіреді. Ауылда, поселкіде, ... ... ... ... басқару ісіне кеңірек араласқан ... ... де ... ... ... ... құру ... азаматына саяси сипаттағы айтарлықтай кең мөлшердегі ... ... ... ... Мемлекетті құрудың ең басты проблемасы -
өкілетті органдарды қалыптастыру. ... ... ... ... ... мәслихаттардан Республика Парламентіне дейінгі деңгейдегі
өкілетті органдарды қалыптастыруға тікелей қатысады. Аталған ... ... жасы 18-ге ... азаматтар қатысады. Азаматтардың бұл
құқығы ұлтына, нәсіліне, біліміне, ... ... ... ... ... ... шектелмейді. Егер кімде-кім азаматтық сайлау құқығын
шектеуге әрекеттенсе, онда ол тіпті қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... кедергі келтіруге әрекеттенгендерге жаза көздеген. Бұл ... ... ... ... ... кездесу,
кандидатураны, олардың бағдарламаларын талқылау кезінде ... ... ... ... ... келтірудің күштеу, алдау, қорқыту, сатып
алу тәсілдері де болуы ... ... ... ... ... тең ... Әр адам бір дауысқа ие ... ... ... ... ... ... азамат тек бір рет дауыс береді. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... бар. Республика азаматтының саяси құқығына бейбіт жиналыстар,
митингілер, ... ... ... ... тұру ... Бұл ... ... бір мәселелерді шешу немесе азаматтардың еркі
мен тілегін ... ... ... ... ... ... ... үшін, мемлекет сияқты жеке ұйым ұжымдары
өздерінің мемлекет саясатына ... ... ... органдардың
заңдары мен шешімдерінің жобаларын талқылау үшін жиналуы мүмкін. ... ... ... кезінде өз еріктерімен демонстрацияларға
шығулары мүмкін. Мемлекеттік органдар азаматтардың мұндай заңды тілектеріне
кедергі ... ... ... ... ... ... келетін демонстрациялар, жиналыстар өткізуге, тосқауылдарға тұруға
тыйым салынады.
Мемлекеттік қызметке кіруге тең ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Конституцияда мемлекеттік қызмет туралы бірқатар негіз боларлық идеялар
беріледі. Онда мемлекеттік қызмет ... ... ... ... лауазымдық міндеттер сипатымен ерекшеленіп, ... ... ... ... асыру, мемлекеттік қызметті
ұйымдастыру ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет саласындағы қатынастарды ... ... ... Президенті «Мемлекеттік қызмет туралы» (1995
жылғы 26 желтоқсан) Заң күші бар ... ... ... ... ... ... ... Республикасында мемлекеттік қызмет
мемлекеттік органдар мен олардың аппараттарындағы азаматтардың конституция
негізінде жүзеге асыратын және ... ... ... өзге ... мен ... ... ... көздейтін кәсіби қызметі.
Жарлықта лауазымдық өкілеттігін мемлекеттік органның атынан ... ... ... мемлекеттік қызметкер болып табылатындығы
көрсетілген.
Жарлықта мемлекеттік ... ... ... ... мемлекеттік қызметке, мемлекеттік қызметкердің құқықтары ... ... ... құқықтық байланыс орнатуына қарай
үш топқа бөлуге болады.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жатады: а) заңдылық, яғни, мемлекеттік қызмет саласындағы
қатынастарды реттейтін конституция ... ... ... ... ... ... мүлтіксіз орындауғы негізделуі тиіс;
ә)мемлекеттік қызмет жүйесінің тұтастығы, ол ... ... ... ... және сот ... ... қарамастан
қызметтің тұтас жүйесін ұсынатындығын білдіреді; б) мемлекеттік қызметтің
үздіксіздігінің мемлекеттік ... ... ... ... ... ол бір ... қызметкердің ауысып, оның
орнына екіншісінің келуімен мемлекеттік қызметтің ... ... ... ... ... ... а) ... жолдың
ашықтығы, яғни, өздерінің қабілетіне және кәсіби даярлығына сәйкес
мемлекеттік ... ... ... тең ... ... жол ... келген азамат кез келген мемлекеттік қызметке кіре алады деген сөз
емес. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қызметі. Тиісінше, мемлекеттік қызметке кіргісі келген
азаматтың нақты жұмысты орындауға кәсіби ... және ... ... ә) азамат мемлекет қызметіне өз ... ... ол ... ... ... ... ережені орындауды міндетіне алады. Ол ... ... ... ... ... органдардың шешімін орындау
міндет; б) өз қызметін жүргізу процесінде ... ... ... ... ... ... жұмысы халықтың көз алдында, жария жүргізілуі
керек. Сонымен бірге, жариялауға болмайтын мемлекеттік құпия ... ... ... ... азаматтардың мемлекеттік қызмет
көрсетуіне қатысты ережелер ... Ол ... ... және ... мүдделерінің мемлекет мүддесінен жоғары
тұратындығы. Бұл ... ... ... ... ... және ... өз азаматтарына қызмет етуі тиіс ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін
көздейтін қызметті білдіреді. Сондай-ақ, азаматтардың құқықтары ... ... олар өз ... ... тиіс ... де бар.
Мемлекеттік қызметкерге азаматтардан олардың заңды міндеттерін орындауларын
талап ету өкілеттігі беріледі.
Мемлекеттік қызметкер ... ... ... ... ... ... ... өкілеттікті жүзеге асырады. Сондықтан мемлекеттің
беделі мен мәртебесін сақтау үшін мемлекеттік ... ... ... Осыны ескере отырып, заң мемлекеттік қызметкерге
заңдық қана емес, ... ... де ... ... ... Жарлықта мемлекеттік қызметкер Конституцияны, Республика заңдарын,
сондай-ақ қызмет этикасының нормаларын сақтауға ... ... Осы ... одан әрі дамыту үшін Президент Жарлығымен 1997
жылдың 16 маусымында «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметке
келудің қоғам мен мемлекет тарапынан ерекше ... ... ... айтылған. Ал бұл Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ортақ этикалық нормалар мен
принциптерді сақтауы тиіс деген сөз. Ол екі топқа ... ... ... ... міндетті қызметін орындау
кезінде сақтауы тиіс ... ... мен ... ... ... оған мыналар кіреді: мемлекеттік қызметкер мемлекет мүддесін
қорғауға ... және ... ... ... ... ... Ол Қазақстан
халықтарының бірлігін және елдегі ұлтаралық келісімді нығайтуға күш ... Ол ... ... ... ... ... және
Қазақстан халықтарының алуан түрлі әдеп-ғұрыптары мен ... ... ... ... шындықты тура айту, ешкімді алаламау,
жемқорлық көріністеріне қарсы тұру ... ... ... ... Ол ... ... адамдардың ар-намысын, қадір-қасиетін
құрметтей білуі керек.
Екінші топ – ол ... ... жеке ... ... ... Ол ... тыс қатынастарда өзінің лауазымын алға
тартпауға, республиканы кемсітіп, оның беделіне нұқсан келтіретіндей қандай
да болсын міндеттемелер ... ... ... ... ... қызметкер
мемлекеттік ақпараттарды өзінің жеке басына және басқа да жеке мүдделерге
пайдаланбауы, қызметтік міндетін ... ... жеке және ... ... ... және ... да теріс қылықтарға бармауы
тиіс.
Азаматтардың басты міндеттері туралы.Азаматтардың құқықтары ... ... мәні ... (оны азаматтар өз ... ... ... ... ... бөлек қарастыруға
болмайды. Әр адамның басқа ... ... ... ... ... ... бір ... бар. Әр адамның өмір сүруге,
өзінің денсаулығын сақтауға, өз еңбегінің жемісін ... ... ... ... ... өмір ... ... меншігін және басқаларын сақтауға
құқылы басқа адмдар да бұл құқықты ... ... ... ... ... ... түрде пайда болады. Адамдар да олардың өмір
сүруінің нысаны болып ... және ол ... ... жасауы тиіс
қоғамның алдында, мемлекетінің ... ... Бұл ... ... ол ... ... ... орындамаудың оны
бұзғандар үшін елеулі зардаптары болады.
Азаматтарға көптеген ... ... ... ... ... міндеттерге және конституциялық заңдарда көзделген
міндеттерге бөлуге болады. Конституциялық міндеттер басты ... ... Оған ... ... ... заңдарын сақтау. Конституция –
Қазақстан мемлекетінің негізгі заңы, ол ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтық жағдайын белгілейді.
Конституция халықтың мемлекетті билеу ... ... ... егемендігі мен тәуелсіздігін бекітетін ең ... ... ... айтқанда, Конституция – Қазақстан мемлекетінің басқа елдердің
мемлекеттерімен өзара байланысының негізгі қырларын белгілейтін акт. ... ... ... алаламай, лауазымды адамдардың ... ... ... Егер олай ... ... ... ... азаматтар, мұны қалай ма, мемлекеттің егемендігі ... ... ... ... ... істеуіне, оның іште
де, халықаралық қатынастарда да беделі түсуіне әрекет қылған болып шығады.
Сондықтан қоғамда қандай орын алса да, ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясын құрметтеу және оны мүлтіксіз
сақтау әр ... ... ... болып табылады.
Республиканың заңдарын сақтау азаматтардың конституциялық міндеті
болып ... ... ... бір жағынан, заң талаптарын бұзбау,
мысалы, әкімшілік, ... ... ... ... ... ... міндетті орындау. Әрине, заңдарды сақтау талабы азаматтардың
заңдарды ... ... ... ... ... ... ... заңдарды азаматтардың бәрі бірдей біле ... ... ... ... ... да ... актілерді жариялауды
міндеттейді. Жарияланбаған заңдар қолданылмайтын заңдар деп ... ... ... ... ... білуі, сақтауы тиіс.
Азаматтардың заңдарды сақтамауы басқа адамдарға, қоғамға және мемлекетке
зиян ... Оның ... ... бұзу – құқық бұзушының өзінің өміріне,
бостандығына, игілігіне ... ... ... бұзудан ешкім де
ұтпайды. Айналып келгенде бәрі де зардап шегеді.
Ә) ... тағы бір ... ...... адамдардың
құқықтарын, бостандықтарын, ар-намысы мен ... ... ... ... ... ... Конституция ең жоғары құндылық
ретінде азаматтардың құқықтарына, бостандықтарына, ар-намысы мен ... ... мән ... ... және ... ... ... Мемлекеттің, барлық
адамдардың, мемлекет қаржыландыратын ұйымдар мен мекемелердің өмір сүруінің
маңызды ... ... мен ... болып табылады. Рыноктік қатынастарға
көшу, жеке кәсіпкерлікті дамыту жағдайында салықтар мен ... ... ... жеке ... ... ... ... мен алымдарды
дер уақытында саналы түрде төлеу қажеттігін ... ... ... ... де ... арта ... ... өмірін жақсартуға, білім,
ғылым, денсаулық салаларын дамытуға, зейнетақы ... ... ... ... мен ... ... және ... салықтар мен
алымдарға бөлінеді. Республикалық салықтар мен алымдарды ... ... ... және ... Салықтар, алымдар,
баж салықтары – салық төлеушілерден міндетті түрде түсетін ақшалай қаржы.
Жеке тұлға – ол ... ... ... ... ... ... жоқ ... Жоғарыда көрінгендей, салықтар мен алымдарды тек
республика азаматтары ғана емес, ... ... және ... ... да ... ... ... қолайлы жағдай жасайды, олардың өмірін,
денсаулығын, мүлкін қорғайды, ... ... ... ... ... Соған
орай шетелдіктер де мемлекетке материалдық қолдау ... ... ... ... заңмен белгіленген ақшалай қаражатты енгізуі керек.
Салықты төлемегені үшін кінәлі жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... ... меншіктің екі түрі: мемлекеттік және жеке меншік құрайды. Мүліктік
меншік – ол ... ... және ... ... ... пайдалы
қасиеттерін алу үшін құрылады. Меншік иесі өз ... ... ... ... ... ... шеңберінде, адамдар арасында жүргізілуі және
оларға, олардың заңды мүдделеріне зиян келтірмеуі тиіс.
«Меншік міндет жүктейді,оны пайдалану сонымен қатар қоғам ... ... ... ... ... ... Конституциясы,6-бап).
Мүлікті дұрыс пайдаланудың конституциялық талабы мемлекетпен бірге
азаматқа да ... ... өз ... ... ... ... атап айтқан жөн. Енді мүлік дегеніміз тек жеке ... ғана ... ... ... ... ... фабрикалар
және басқа кәсіпорындар мен техникалық құралдар ... да ... Осы ... иелері оны қоршаған ортаға, азаматтардың денсаулығына,
басқа да ... ... ... ... етіп ... қажет. Бұл
міндет орындалмаған жағдайда кінәлі адам мүліктік, ал кейде қылмыстық
жауаптылыққа тартылады. ... – ақ, олар ... ... ... ... ... болғандықтан мұндай міндет шетелдік азаматтарға
да жүктеледі.
Г) ... ... ...... ... ... ... Барлық азаматтар өздерінің әскери борышын
өтеуге міндетті.
Әскери қызмет – республика ... ... ... ... әскери борышын өтеуіне қатысты мемлекеттік қызметтің ерекше
нысаны.
Әскери қызметтің түрлері ... ... ... және ... ... әскери қызметі;
солдат,матрос,сержант және старшина ... ...... ... ... қызмет;
әйелдердің бөлімдерде келісім-шарт бойынша орындайтын әскери
қызметі;
әскер оқу ... ... ... қызметі;
прапорщиктер мен мичмандардың әскери қызметі;
офицер құрамының әскери қызметі;
Әскери міндетін өтеуден мынадай:
16 жасқа дейінгі және 50 ... ... ер ... ... ... және 40 ... ... әйелдер босатылады.
Әскери міндетін өтеу - әр азаматтың Отан алдындағы қасиетті борышы.
Қазақстан мемлекеті – ... ... діни ... ... ... ... олардың Отаны.
Отбасының құқықтық негізі.
А.Отбасы – қоғамның ең басты ұясы. Сондықтан мемлекет оған ... ... ... ... ... кім ... болсын
сырттан заңсыз араласуынан қорғайды. Әрине, некеге отырған, отау тіккен
адамдарға ... те ... бір ... ... Тек ... талаптар
орындалған жағдайда ғана мемлекет неке, отбасына қамқорлық жасау туралы
міндеттеме қабылдайды. Мұндай талаптар ... ... олар ... кемелденуінен және т.б.), сондай-ақ қоғамның (өнегелі отбасы-
игілік негізі) мүдделерінен туындайды. ... отау тігу үшін ... ... ... қажет. Некеге отыру жасы ерлер үшін – 18 жас, ал
қыздар үшін 17 жас болып белгіленген. ... ... ... жасы бір
жасқа кемітілуі мүмкін. Неке жасын кеміту туралы өтінішті тұрмысқа шығатын
қыздың өзі ... ... ... ... ... ... да жаза
алады, бірақ ол үшін қыздың өзінің келісімі керек. Некеге тұру ... ... ... ... ... ... Әдетте толық
қабілеттілік 18 жастан басталады ( құқықтық қатынасқа өз еркімен тұру және
өзнің әрекетіне өзі ... ... ... некеге 17 жасқа дейін тұруға рұқсат
етілсе, отбасылық қатынаста ... ... ... 18 жасқа дейін
тұрумен басталады. Бұл, атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... басқа да
мәселелерді шешудегі құқықтары мен міндеттерінің теңдігін білдіреді.
Неке әйел адам мен ер ... екі ... ... ... қиылады.
Тек мәжбүрлеусіз неке ғана заңды деп есептеледі. Егер кімде – кім әйелді
некеге ... ... онда ... әрекет қылмыс деп есептеледі.
Мәжбүрлеу әр түрлі: ұрып-соғу, денеге жарақат салу, бостандығынан айыру,
қорқыту, ... және т.б. ... ... ... ... хал ... жазу мекемелерінде тіркеледі. Бұл мән-
жайдың ерекше маңызы бар. Ерлі-зайыптылардың заңдық құқы мен міндеттері
неке АХАЖ –да ... ... ғана ... ... Тек ... ... ... өзіне ерлі-зайыптыларды қорғау туралы ... ... ... ... ... сондай-ақ бұл отбасыға қамқорлық
көрсетеді. Ар – намыс бостандығы жағдайында адамдар діни ... ... ... ... діни ... ... тұра ... Қазақстан
Республикасының заңы мұндай некеге тыйым салмайды. Бірақ мұндай некенің
заңды күші бар деп ... Бұл ... ... ... туа ... олардың некелік құқықтарының ... ... ... (сот, ... және ... ... ... мен болашағы отбасы тағдырымен, олардың
игіліктерімен тығыз ... ... заң ... ... адамдардың
денсаулығын сақтауға ерекше талап қояды.
Мынадай жағдайларда некеге тұруға рұқсат етілмейді: 1.Некеге ... ... ... басқа адаммен некеде тұрса. Мұндай шарт ... неке ... ... ... адаммен неке» деп басқа адаммен
АХАЖ – да тіркелген және ... неке ... ... ... жақын туыстар, қандас және жартылай қандас аға және
қарындастар арасындағы, бала етіп ... ... мен ... ... ... ... салынады. Заң тікелей туыстық ... ... ... – бірі ... ... әке немесе ана және ұл немесе
қыз, әже немесе ата және немерелер тікелей туыстар болып табылады. Бір ... (әке мен ... ... қандас аға-іні және апа-сіңлілер болып
есептеледі. Егер анасы бір, бірақ ... ... ... ... бір, ... басқа
аға-іні, апа-сіңлілер жартылай қандастар есептеледі. Туыс аға-іні, апа-
сіңлілер де ... Ол әр ... ... ... ... ... мұндай аға-іні және апа-сіңлінің некелесуіне тыйым салмайды.
3.Бала етіп ... мен ... ... ... ... мен ... жағынан шығу тегі бойынша ата-аналарға және
балаларға ... ... ... неке моральдық нормаларға қайшы
келеді. Сондықтан олардың арасындағы некеге тыйым салынады.
4.Рухани дертке шалдыққандар немесе ақылы кем ... ... де ... салынады. Ол үшін, сот мұндай ауру адамдардың некелесуге
қабілетсіздігін тануы тиіс. Некеге отырғысы келетін азаматтар ... ... ... ... ... керек.
Ә. Отау құрғаннан кейін ерлі-зайыптылардың құқығы мен бостандығы
пайда ... Егер ... ... ер адам мен әйел ... арасындағы
қатынас ізгілік нормаларына негізделсе, некелескеннен кейін олардың
арасында заң нормаларына негізделген ... мен ... ... ... ... ... екі ... жеке құқыққа және
мүліктік құқыққа ... Жеке ... ... ... ... оны ... тартып алуға болмайды. Оған тегін, мамандығын, жеке қалауы бойынша
қызмет тандау құқығы жатады. Заң бойынша әйел қыз ... ... ... ... ... алуға құқылы. Отбасылық өмірдегі мәселелерді ... ... ... өз пікірін екіншісіне тануға құқығы жоқ,
әйтпесе, ол жеке бостандықты ... ... ... ... ... орнын таңдауын шектеуіне құқығы жоқ. ... ... ... ... мен ... ... ... тиіс. Конституция бойынша еңбек етуге, мамандық, қызмет
түрлерін және т.б. таңдауға әйелі мен ері тең ... өмір ... ... мүлік ортақ меншік болып табылады.
Әдетте, отбасындағы ... ... ... ... ... ... Кейде зайыбы жұмыс істемеуі, үй ... бала ... ... ... ... осындай жағдайдың
өзінде ерінің кірісі де ортақ мүлік болып есептеледі. ... егер ... ... ... туралы егесулер туған жағдайда, олар мүліктің
тағдырын шешу ... ... ... ... алады. Сот мүліктің пайда
болуына қатысты барлық мән-жайды ескере отырып, ... ... ... Сот ... ... жағдайын (екеуі де салауатты өмір
салтын ұстана ма немесе бірі ... ... бой ... ба, ... емес пе және т.б.), бір-біріне деген, балаларына деген қатынасын
ескереді. Ортақ мүліктегі кейбір заттар ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... жағдайдың өзінде ол заттар
ортақ мүлік ... ... ... ... бірі ... ол заттарды сатуға, алмастыруға, сылауға және т.б. құқығы жоқ.
Ерлі-зайыптылар ортақ ... ... ... ... ... ... ... ғана иелігіндегі мүлік те болуы мүмкін. Оған
некелескенге дейінгі мұралыққа қалдырылған, ... ... ... Олар ... ... ... ... Ол мүліктерге ерлі-зайыптылардың
әрқайсысы тиісінше өзі билік ... ... ... ... ... ... ... жеке пайдаланудағы заттар да жатады ( сырт киім, аяқкиім ... ... ... тұрмыс құрған кезде алынған құнды заттар жалпы ... ... ... ... ... зиян үшін ерлі-зайыптылардың әрқайсысы өзі
жеке жауап береді. Егер ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... мүлкін бүлдірсе, ол өзінің жеке ... ... ал егер ол ... онда ... мүліктегі өз үлесінен төлейді. Егер
жалпы ортақ ... ... ... нәтижесінде пайда болса немесе
көбейсе, онда екіншісіне келтірілген ... орны ... ... ... Бұл осы іске ... барлық деректер жан-жақты тексерілуі
негізінде сот арқылы ... ... ... ... ... Ол ізгілікті, адами жауаптылық қана емес, сонымен бірге заң
алдындағы да жауаптылық. ... ... ... бірі ... ... ... ... байланысты, материалдық
кемтарлық жағдайында және т.б.) ... ... ал ... көмек көрсетуден
саналы түрде бас тартқан кезде туады. Мұндай жағдай заң ... ... ... алимент өндіріп алу туралы сотқа жүгіну құқын ... ... ... ... ... мәселені сот шешеді. Кейбір жағдайларда
ерлі-зайыпты алимент төлеуден босатылуы мүмкін. Егер ... ... ... ... ... ... міндетін орындамаса, ішімдікке салынса,
және т.б.), онда ол алимент алу құқығынан ... ... ... ... ... мен ... ... оқыту және тәрбиелу үшін мектеп жасына дейінгі
мекемелерге, оқу ... ... ... ... ... ... ... және арнаулы білім (орта, жоғары)алғанға, жеке өмір сүруге
қалыптасқанға дейін оқытып, тәрбиелеуге ... ... ... ... балалардың орта білім алуы
міндетті болғандықтан, олардың білімін алуын қамтамасыз ету, қажетті жағдай
туғызу ата-аналардың міндеті болып ... ... ... тек ... ... ал енді білім беру деңгейі мемлекеттік мектептердегіден
төмен болмауы тиіс жеке мектептер құрылуда. Тек ... ... ғана ... ... ... ... мектептерде берілетін куәлікке
теңестіріледі. Ата-аналар балаларын мемлекеттік мектептермен ... ... де ... ... мектептер (гимназиялар, колледждер) жеке ғылым саласы бойынша
мейлінше терең білім береді. Әр халықтың балаларды ... ... ... бойы ... ... дәстүрлері бар. В.Даль
тәрбиеге мынадай анықтама береді: «...сәби шағынан бастап ержеткенге дейін
заттық және ізеттілік жөніндегі сұранысына; ең кем ... ... ... ... және ... ал ... мәнінде өмір ... ... ... ... ... ... ... қамқорлық
көрсету». Тәрбиелі адам-дөрекілікке, көргенсіздікке қарсы ... ... ... ... Ата-ананың ізгі де, құқықтық та міндеті-
тәрбиелі адам қалыптастыруға талпыну.
Ата-аналар бірінші кезекте өз ... ... ... өнегелілік қағидалармен тәрбиелеуге тырысады. Өз балаларын
тәрбиелей отырып, ата-аналар балаларының ... ... ... ... ... ... жетілмеуіне байланысты балалар өз
мүдделерін қорғай ... ... ... өз ... құқығын
қорғауға тиіс. Мұндай құқықтың қатарына мүліктік, жеке және ... ... ... ... ... ... жатады. Оған, атап
айтқанда, нәтижесінде балада белгілі бір құқықтар, мысалы мұралыққа құқық
пайда болуы ... ... ... ... ... ... мен
мүдделерді қорғау балалардың құқығын бұзушылықпен күресте көрінеді. Ата-
аналар өз ... ... ... ... ... Ол ата-аналардың,
белгілі бір жағдайларда балаларға қорғаншылық және қамқоршылық органдарымен
тағйындалуы мүмкін қамқоршы мен қорғаншыдан ерекшеленеді.
Әке мен ана тең ... ... ... де кәмелетке толмаған
балаларының заңды өкілдері болып ... ... ... ... мен ... ... құқықтық
қатынасты тоқтатады. Сот ата-аналық құқықтан айырған бұл ата-аналар бала
(балалар) тәрбиелеу құқын, сондай-ақ басқа да жеке ... ... ... ... баланы талап ете алмайды, заңды өкіл ретінде олардың мүддесін
қорғай ... ... да ... айрылады. Ата-аналық құқықтан
айрылғандар балаға материалдық көмек көрсетуден босатылмайды. Егер ата-
аналар (ата-ана) өзінің ... ... ... ... ... ... ... Ата-аналық аялаудан айрылған балаларға қамқорлық жасау,
оларды асырау мен ...... ... ... ... ... ... толған, еңбекке қабілетті
балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті» (Қазақстан
Республикасының Конституциясы, 27-бап). Заң ... ... ол ... ... ... шарттарды да белгілейді. Кәмелеттік жасқа
толған балалар, егер ата-аналары еңбек етуге қабілетсіз болып қалса және
өмір сүруге ... ... ... ... ... міндетті.
Қазақстан Республикасының Конституциясы Республика аумағына келген
шетел азаматтарының және ... жоқ ... ... ... негізгі принциптерді бекітті. Конституцияда, заңдарда және
халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, ... мен ... ... ... ... үшін ... ... мен
бостандықтарды пайдаланады, ... ... ... ... ... ... ... «Шетелдік азаматтың құқықтық
жағдайлары туралы» Жарлығында шетелдіктердің ... ... Онда ... ... ... мәртебесі туралы
халықаралық шарт нормаларының басымдығы орнықтырылды. Егер Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... құқықтық
жағдайлары туралы жарғыдағыдан өзге ереже белгіленсе, халықаралық шарттағы
ереже қолданылады. Жарлық шетел азаматы және ... жоқ адам ... ... ... ... ... ... табылмайтын,
өзге мемлекеттің азаматы екендігі дәлелденген ... ... ... ... деп ... Қазақстан Республикасының
азаматы болып табылмайтын және өзге ... ... ... жоқ ... ... жоқ адамдар деп танылады.
Президент Жарлығында Қазақстан Республикасындағы шетелдік ... ... ... ... Олар ... ... табылады:
1. Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтар да Конституцияда және
заңдарда белгіленген барлық құқықтар мен бостандықтарға ие және ... ... ... ... ... II ... бар. Оның ... Қазақстан Республикасы азаматтары мен шетел
азаматтарына ... ... ... мен ... ... міндеттер
туралы баптар. Бұл баптарда «шетелдік азамат» термині қолданылмайды,
«әркім», «барлығы», «ешкім» ... ... ... ... ... құқықтары, бостандықтары мен міндеттері
Қазақстан Республикасының халықаралық ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясы мен заңдарынан
туындайтын ережелер белгілеуі мүмкін. Халықаралық шарттарда ... ... ... өзге ... ... мүмкін. Егер
мұндай шарттар Парламентте бекітілетін болса, ондағы ережелердің ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары шығу тегіне, әлеуметтік
және мүліктік жағдайларына, нәсілдік және ұлттық ... ... ... ... ... руына және қызмет сипатына қарамастан заң
алдында тең. Бұл ... ... ... ... ... ... шарттарда, халықаралық құқықтық актілерде жекелеген топтарға
орай нақтылануы ... ... ... ... шетелдік
азаматтардың құқықтық мәртебесі қатардағы шетелдік ... ... ... ... азаматтар өздеріне берілген құқықтары мен бостандықтарын
Қазақстан Республикасының мүддесіне, ... ... және ... ... басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарына және заңды
мүдделеріне зиян келтірмейтіндей етіп пайдаланулары ... ... ... Республикасының Конституциясы мен заңдары шетелдік ... ... ... тиіс ... ... ... ... жағдайда
шетелдік азаматтар тең құқықтық негізде заңдық жауаптылыққа ... ... ... заңдарда анық айтылған.1
Шетелдік азаматтар: 1) Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын және
2) Қазақстан Республикасында уақытша тұратын ... екі ... ... Ішкі
істер органдары тұрақты тұруға рұқсат берген шетелдік азаматтар тұрақты
тұратындар деп танылады. ... ... ... келгендер деп
танылады. Олар Қазақстан Республикасына келуге ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасынан кетуі тиіс.
Президенттің «Шетелдік азаматтардың құқықтық жағдайлары туралы» Жарлығы
белгілі бір жағдайларда шетелдік азаматқа Қазақстан Республикасынан ... ... ... Кетуге: а)мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету,
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... заңды құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатында;
б) егер шетелдік азамат Қазақстан Республикасының егемендігіне қарсы шығып,
Қазақстан ... ... мен ... ... ... в)егер
мемлекетаралық, ұлтаралық және діни лауазымдық отын қоздырса; ... ... үшін ... және т.б. ... ... етілмейді.
Шетел азаматы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... баруға рұқсат еткендігі туралы
төлқұжатқа соққан белгісі бойынша еркін шыға ... ... ... ... ... ... ... да тәртібі белгіленуі мүмкін.
Белгілі бір ... ... ... ... ... ... Рұқсат етпеу: а)егер шетелдікті қылмыстық жауаптылыққа тарту
үшін негіз болса – істі жүргізу аяқталғанша; ... ... үшін ... ... өтегенге дейін; б)егер сот жүктеген міндетемені орындаудан ... ... ... ... және т.б. ... белгіленеді.
Көрсетілген тыйымдар шетелдік азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
шектеу болып табылмайды. Олар адам құқығы туралы халықаралық ... ... ... мемлекеті органдарының жалпыға бірдей белгіленген ... ... ... ... бұзған шетелдік азаматтар, республиканың
азаматтары сияқты ... ... ... ... ... бірге
шетелдік азаматтар солар үшін арнайы белгіленген келу ... ... ... тұруға рұқсат етілмейді. Олар солар үшін
белгіленген тіркелу және орын ауыстыру ... ... келу ... ... ... ... Бұл ... бұзса шетелдіктер әкімшілік
жауаптылыққа, сондай-ақ егер ереже ... ... ... ... жауаптылыққа тартылады.
Белгілі бір жағдайларда шетелдік азаматтар республика шегінен ... ... ... шаралар, егер шетелдіктің әрекеті мемлекеттік
қауіпсіздік мүддесіне ... ... егер бұл ... ... ... қорғауға қажет болса және т.б. жағдайларда қолданылады.
1.3 Халықаралық адам құқықтары мен бостандықтар.
Адам құқықтары – ... ... ... ... ... ... ... және мәдени құқықтар мен адам ... ... ... және жеке ... ... ... орындалуын көздейтін құқықтық-ұйымдастыру тетіктері.
Халықаралық құқықтың бұл саласының өзгешелігі – ... ... адам ... мен ... бұзылған жағдайда
мемлекеттің ішкі ... ... ... ... ... келісімдер, аймақтық келісімдер, екіжақты
келісімдер ... ... адам ... мен ... ету ... ... тікелей немесе жанама мамандандырылған
халықаралық ұйымдардың шешімдері халықаралық ... ... көзі ... іс ... ... адам ... каталогы ұзақ
тарихи қалыптасудың эталондары мен стандарттардың нәтижесі болып, қазіргі
демократияның ... ... ... ... мен ... арасындағы қарым-
қатынастардың әдістері мыңдаған жылдар бойы назарда ... ... ... ... ... бостандық жолында мемлекеттің тұтас ... ... ... органдар мен лауазымды ... ... ... ... ... ... барынша өз тағдырын өзі шешуге кең
түрде ... беру ... ... бастады.
Әрбір адам туылғаннан бастап белгілі бір мөлшердегі (материалдық және
рухани) ажыратылмас құқықтарға ие, ол құқықтарды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... да бұл ... мөлшері
материалдық өндіріс жүйесінде тұлғаның қоғамдағы әлеуметтік құрылымында
алатын орнымен анықталады. Қоғам дамуының әр ... күрт ... ... ... ... қағидасына негізделген адам
құқықтарына ... ... ... ... ... ... ежелгі полюстерде демократия идеясы мен ... ... рет ... ... ... ... Рим) адам ... пайда болуы прогресс пен бостандық жолындағы ... ... ... азаматтық пен саяси құқықтар байланысты болды:
бостандық, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құқығы және т.б. Сонымен ... ... ... ... ... адам ғана иеленеді.
Азаматтықтың ежелгі полюстерде ... ... ... тек ... жұмыс істеуі мен дамуының бір құралы болып
табылады.
Алғашқы кезде заңның ... ... ... ... бөлген азаматтық
туралы, адам құқықтары туралы ұғым, әр азаматтың полюске деген қамқорлығы
теория жүзінде ... бола ... ... ... ... ... ... Келесі қоғамның дамуы адам құқықтары мен заңның үстемдігі бір-
бірімен тығыз байланысты ... ... Бұл ... ойшылдардың
мемлекеттік, бостандық және ізгілік бағытындағы үдемелі дамуының белгісі
болды. Тарихи дамудың баспалдағы адам ... жаңа ... бере ... жаңа ... ... Бұл ... сословиелердің өз
құқықтары үшін, бостандықтары үшін кеңеюі және баюы үшін ... ... ... ... ... қорына енген адам құқықтары тұңғыш рет Ұлы
бостандық хартиясында (1215ж.) мазмұндалып, ағылшындардың құқықтары ... ... ... декларациясымен (1776ж.), американдықтардың
Құқықтар туралы билльмен және адам мен ... ... ... ... ... көре тұра, адамдардың табиғи құқықтарын оқып
зерттеуге талпыныс берген ежелгі гректердің ... ... пен ... ... ... ... мен білімпаздықтың
кезеңіндегі постулаттарды еске түсірмеуге болмайды.
1919 жылы Ұлттар Лигасының ... адам ... ... ... ... жоқ. Ол ... адам құқықтарын халықаралық түрде қорғау
туралы ойды Ұлттар Қауымдастығы мойындаған жоқ еді, ... ... ... ... оған ... мән берген жоқ. Бірақ ол келісімде
адам құқықтары ... ... ... ... әсер ... екі ... (22 және 23-баптар).
22-бапқа сәйкес, Ұлттар Лигасының жарғысымен Лига мандаттарының жүйесі
құрылды. Бұл ереже тек ... ... ... ... бұрынға отар
мемлекеттер Лигаға тәуелді аумақтар болып қайта құрылып, ол мемлекеттердің
басқаруын жеңуші ... ... ол өз ... жыл ... ... ... ... орындағаны жөнінде баяндайтын.
Ұлттар Лигасы жарғысының 23-бабы әйелдерге, ерлерге және балаларға
әділетті және ... ... ... ... ... мәселелерге
арналған. Сонымен қатар, бұл бап айтылған мақсаттарға жету ... ... ... ... Бұл ... ... Лигасы құрылған
уақытта құрылған Халықаралық еңбек ұйымы (МОТ) ... ... ... ... ... және оның ... ... еңбек стандарттарын
қадағалайтын жүйе еңбек шарттарымен адам ... ... ... ... ... үлес ... ... азшылықтың құқықтарын қорғайтын жүйенің дамуында үлкен
рөл атқарды. Ұлттар Лигасының жарғысында бұл мәселе қарастырылған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... қол
қойылған келісімдер арқылы алды.
Сол соғыстың салдарының бірі, Еуропа мен Таяу Шығыстың саяси ... ... Жаңа ... ... ... ... мемлекеттер өз
тәуелсіздігін алды. Көпшілікте олардың құрамына этникалық, тілдес және
мәдени ... ... Жаңа ... ... ... ... мәдени өмір
сүруіне қауіп-қатер туғызады деген байсалды, тарихи күмән болды. Сол үшін
жеңуші державалар одағының өкілеттіліктері, жаңа ... ... ... діни ... ... ... ... қол
қоюды кеуделеді. Бұндай келісім-шарттарға қол қойылды. Азшылықтың
құқықтарын ... ... ... мемлекеттер азшылық ... жол ... ... ... ... ... ... қалу үшін ерекше құқықтар беруге міндеттенеді.
Ұлттар Лигасының келісімі бойынша екі жақ өз міндеттерінің орындалуына
кепіл берді.
Азшылықтың құқықтарын қорғайтын жүйе ... ... ... ... құқықтардың ішінде түрлі топтардың құқықтарын қорғайтын
институттар мен ... ... ... ... құқықтардың бұл
аспектілерінің теория мен іс ... ... адам ... ... және институционалды негіздер қалады.
Қазіргі адам құқықтары туралы заңдар екінші Дүниежүзілік ... ... ... ... қауымдастықтың мұндай заңдарды қабылдауына түрткі
болған Гитлер заманындағы адам құқықтарының жан түршігерліктей бұзылуы еді.
Бірақ, ... ... ... адам құқықтары туралы ережелер әскери
уақыттың сенімін ақтаған жоқ. ... ... ... ... еді, өйткені
әрбір Ұлы державаның адам құқықтары туралы маңызды мәселелері ... ... ... АҚШ-та нәсілдік кемсітушілік, Ұлыбритания мен Францияда – отар
иеліктері болды. Сондықтан олар адам ... ... және ... ... бөлді. Бұл мемлекеттер жарғының зерттелуін қолдаған жоқ еді, өйткені
жарғы, кейбір кіші демократиялық мемлекеттер ... адам ... ... ... құрылуына алып баратын еді.
Бірақ БҰҰ-ның жарғысы қазіргі адам құқықтары туралы заңдардың тұжырымды
және заңды негізін қалады. Сонымен БҰҰ-ның жарғысында ... ... ... ... ... гуманитарлық мәселелрді шешуде,
нәсілі, жынысы, тілі, діні ... ... адам ... мен ... ... ... бірге жұмыс істеу болып табылады.
БҰҰ жарғысы адам құқықтары ... ... ... әр ... көп жақты келісім болып табылатын жарғыға қосылғанда
адам ... ... ... мемлекеттің ішкі ісі деп қарамай,
халықаралық мәселе болып табылатынын ... мүше ... ... сәйкес, адам құқықтары мен
негізгі бостандықтарының дамуына атсалысудағы ... және ... ... ... ... ... бұл заңдарға анықтама
беруге және кодификациялауға керекті заңды өкілдік береді.
Адам ... ... ... ... және қазіргі қолданылатын
адам құқықтарын қорғайтын көптеген келісімдердің ... ... ... болды.
Бұдан әрі қарай, БҰҰ өзінің өмір сүруі барысында, адам ... ... БҰҰ ... ... ... ... ... ережелеріне сәйкес адам құқықтарының орындалуын қадағалайтын
институттарды құрай алды. Бұл ... ... адам ... ... ... қорғап, кемсітушіліктің алдын алу жөніндегі ... ... ... және ... ... адам құқықтарын
басқару туралы комиссиясы.
Адам құқықтары жөніндегі комиссия Экономикалық және әлеуметтік ... ... ... Ол мынадай мәселелрмен шұғылданады: ЭКОСОС-қа
зерттеулер ... ... ... ... ... ... дайындауды және адам құқықтары жөнінде басқа да
жұмыстармен айналысады.
Адам құқықтары жөніндегі ... ... күн ... ... ... ... адам ... бұзушылықпен күресуде жаңа халықаралық
тәсілдерді қолданды (нақты жағдайлар және ... ... ... ... ... және ... торабын ұлғайту).
Халықаралық қауымдастықтың күн ... ... ... бірі ... ... ... болуы, сонымен қатар адам құқықтары туралы БҰҰ
жарғысы ережесінің ... ... – бұл ... зор еңбегі.
Азшылықты қорғап, кемсітушіліктің алдын алу жөніндегі шағын комиссия
1946жылы құрылды. Ол мынадай қызметтерді жүзеге асырумен ... ... мен ... ... діни және тілдес азшылықты
қорғауға байланысты адам құқықтары жөніндегі комиссияға сипаттама беру ... ... ... ... адам ... ... комиссияның кез келген
басқа да ... ... ... ... 26 ... ... Шағын комиссия жылына бір
рет сессия өткізеді. Оның басқа жоғарыда айтылған адам құқықтары туралы ... ... ... ол өз ... ... ... ... мүшелері өз беттерінше бөлек жұмыс істейді.
Әйелдердің әл-ауқаты жөніндегі комиссия 1946 жылы ... ... ... ... ... ... ... қорғалуының жүзеге
асырылуы жөнінде ЭКОСОС-қа баяндама мен ұсыныс дайындау болып ... ... ... ... 4 ... ... олар ... болып келеді.
Комиссияның қамқорлығымен әйелдердің құқықтарына байланысты ... мен ... ... ... ... 1952 жылы ... ... саяси құқықтары туралы конвенция қабылдады, 1957 жылы
Күйеуге тиген әйелдердің азаматтығы туралы ... 1967 жылы ... ... жою, ... мен ... заң алдындағы
құқықтарының теңдігі және ... ... ... пен ... ... ... құқықтары туралы жоғарғы комиссар, Адам құқықтары туралы Жоғарғы
комиссар басқармасы жетінші қаңтар 1994 жылы БҰҰ Бас ... ... ... Жоғарғы комиссар БҰҰ Бас хатшысының
басқаруындағы, БҰҰ-ның адам ... ... ... ... ... ... келеді.
Өз міндеттерін орындау барысында жоғарғы комиссар Бас ... және адам ... ... ... ... мен ... ... істейді. Бұл өкілдіктің арқасында жоғарғы комиссар бүкіл дүние
жүзінде адам құқықтары ... кез ... ... ... адам ... үшін күш ... комиссар лауазымының құрылуы БҰҰ-ның адам ... ... ... ... ... ... Жарғысының адам құқықтары туралы ... ... ... адам ... туралы Билль адам құқықтарының ... адам ... ... екі ... және ... ... ... екі факультативті хаттамадан тұрады.
Адам құқықтарының жалпы декларациясы. ... ... БҰҰ ... ... ... ... қосу туралы
пікірлер айтылған, бірақ олар қабылданған жоқ. Бұл мәселе БҰҰ-ның ... ... ... ... ... кейін, адам құқықтары туралы
қайта құрылған комиссияға Адам құқықтары туралы халықаралық ... ... ... ... ... ... келісімге қарағанда
кепілдемелі түрде қабылдау оңай болатынын түсінді. Сондықтан ол ... одан соң бір ... ... ... жобасымен жұмыс істеу
туралы шешім қабылдады. Бұл жұмыстың нәтижесінде ... ... ... ... Ол ... БҰҰ Бас ... 1948 жылы
10желтоқсанда қабылдады. Бас Ассамблея бұл күнді Адам ... күні ... бір ... мен ... басқа қағидаттар мен
нормаларға бағынуын айта ... ... әр ... ... және ... ... ... атап көрсетті. Бұл құжатта көрсетілген тұлғаның құқықтары
мен бостандықтарын жеке адамның ... мен ... ... ... ... ... мәдени құқықтар етіп топтастыруға
болады.
Декларация бостандық пен теңдік, кемсітушілікке жол бермеу, тұлғаның ар-
намысын ... ... ... ... ... баптардан
бастап: өмір сүру құқығы, бостандық құқығы, жеке адамның ... ... ... ... ... адам құқықтарының заңды кепілдігі,
әділеттіліктің ресімдік кепілдігі, тұлғаны ... ... ... ... Жоғарыда айтылған құқықтар дербес құқықтар мен бостандықтардың
тобын құрайды.
Тұрғын орынды таңдау және ... ... ар ... ой мен ... ... ... билік органдарына сайлану және сайлау құқығы,
азаматтық құқық Жалпыға бірдей ... ... ... ... ... ... құқықтарға Жалпыға бірдей декларация мынадай
құқықтарды жатқызады: еңбек құқығы, жұмыссыздықтан қорғалу құқығы, ... әділ ақы ... ... демалыс алу және демалу құқығы, білім ... ... ... ... ... Бұл ... декларацияның 22,
28-баптарда көрсетілген. Жалпыға бірдей декларацияны қабылдау ... жаңа бір ... ... Жалпыға бірдей декларация БҰҰ ... ... ... ... ... БҰҰ ... сәйкес
кепілдемелі түрде жазылған. Бірақ оның ережелеріне баға ... ... ... ... заң ... ... мемлекеттердің
халықаралық практикасында дәстүрдің пайда болуы, кейінен міндетті нормаға
айналатынын ескеру керек. ... ... ... ... ... бірдей
декларацияда көрсетілген құқықтар мен бостандықтар, заңды міндетті немесе
келісімді нормалар ретінде қарастырылады.
Жалпыға бірдей декларацияны қабылдғаннан ... Бас ... ... ... адам ... ... екі пакт ... ұсынды.
Бұл мемлекеттер құқықтары кешендерінің заңды ... әр ... ... болды. Мысалы, АҚШ және БҰҰ мүшелігіндегі кейбір
мемлекеттер азаматтық және ... ... ... мемлекеттермен жедел
және міндетті түрде орындалуын, ал ... және ... ... ретінде қойылып, оларға жету үшін Экономикалық дамуына
байланысты әрқашан тырысу керек деп түсінді. Бұндай түсінік ол ... ... ... ... Бас Ассамблея 1966 жылы 16 желтоқсанда екі ...... және ... ... ... пакт және ... ... құқықтар туралы пакт. Одан кейін бұл пактілердің күшіне
енуі үшін 35 мемлекет саны жиналып, біткенше 10 жыл ... ... ... ... ... ... халықаралық келісімдердің кіріспесінде азаматтық, саяси,
әлеуметтік-экономикалық құқықтардың бір-бірімен тығыз ... ... ... мәселелердің негізіне байланысты бірнеше жалпы
ережелер ... ... екі ... ... «әр ... ... құқығы бар» деп жазылған. Екі құжаттың да ... ... өз ... ... ... ... құқығы бар» екені
көрсетілді. Екі құжатта да адамдарды нәсілі жағынан, жынысына ... ... ... байланысты, саяси, идеологиялық, діни ... ... ... ... ... ... ... жол
берілмейді.[3]
Келісім бола отыра, пактілер мемлекеттерге заңды ... ... пакт ... өздеріне алған міндеттерін орындау үшін, келісімді
сақтау үшін, халықаралық жүйені құрайды.
Саяси және ... ... ... ... Бұл Пактіде жазылған саяси
және азаматтық құқықтар заң жүзінде талданып жазылған. Жалпыға ... ... ... ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы
Пактісіне айтылмаған құқықтар жарияланады, ... ... жеке ... құқығы, саяси баспана сұрау және саяси баспана алу құқығы, сонымен
қатар азаматтықты иелену ... Жеке ... ... ... ... себебі, БҰҰ –дағы идеологиялық және ... ... ... анықтамасы мен шекарасы туралы бір ойға келе алмағандықтарынан
болды.
Азаматтық және саяси құқықтар туралы пактіні Адам құқықтары ... ... ... ... ... мүше ... өздеріне алған
міндеттернің орындалуын қамтамасыз ететін түрлі міндеттер ... ... ... ... ... ... мен ... қарастыратын
және мемлекетаралық механизмдерді басқарудан тұратын.
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы Пакт. Бұл Пактіде
Жалпыға бірдей декларацияға ... ... ... және ... ... ... және ... көрсетілген. Пакт келесі
құқықарды мойындайды: еңбек ... ... және ... ... ... құру мен мүше болу ... әлеуметтік қамтамасыз етілу құқығы
және әлеуметтік сақтандыру құқығы; ... ... ... тән және ... ең ... ... жету құқығы; мәдени өмірге қатысу құқығы.
Пактіде бұл құқықтар тек ... ... ... ... ... бұл құқықтар іске асу үшін ... ... ... ... көрсетілді. Сонымен қатар, адам құқықтарының іске асырылуы
мемлекеттің ресурстарымен ... ... ... орындалатыны
құқықтардың маңызды аспектілері болғанын айта кету ... ... ... ... ... ... заңды талаптан гөрі, тілекті
көрсетеді. Мемлекеттер Пактінің ... ... ... ... экономикалық құқықтардың бірте-бірте орындалуына және оларды іс жүзіне
асыру үшін, қазіргі кезде ресурстардың ... ... ... ... ... қадағалау 1985 жылы ЭКОСОС пен құрылған
экономикалық, ... және ... ... ... берілген.
Комитеттің қолайлы жұмыс жасауы, имплементалды ... ... ... ... ... ... ... жоқтығымен қиындатылды.
Қазіргі кезде Пактіге толықтыру ретінде хаттама ... ... ол ... жоқ. Бұл ... ... ... ... орындалуына
жасалып жатқан шаралар туралы мүше мемлекеттердің баяндамаларын ғана
қарастырмай, жеке және ... ... ... және ... ... ... Пактіге факультативті хаттама. Бұл
келісім бөлек құжат ретінде ... ... және ... ... ... іске асырылуын қамтамасыз ететін ... ... Ол ... ... ... ... ... жеке тараптарға,
Адам құқықтары туралы комитетке жеке шағым беруге ... ... тек ... ... ... ... беріле алады.[5]
Азаматтық және саяси құқықтар туралы Пактіге екінші факультативті
хаттама. Ол 1989 жылы 15 ... қол ... үшін ... 1991 жылы ... ... ... Хаттаманың талаптарына байланысты оны азаматтық
және саяси құқықтар туралы пактіге толықтыру ретінде ... Ол ... ... Бұл ... ... ... ... жатқан
аумақта өлім жазасын қолданбауға мүмкіндігінше шара қолдануы керек.[6]
Адам құқықтары туралы билль, мемлекеттердің адам ... ... ... ретінде мойындалды. Адам құқықтары ... ... ... ... конституциясына, олардың ... ... да ... жылы 31 ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы Пактіні 133
мемлекет, ал Экономикалық, әлеуметтік және мәдени ... ... ... ... ... ... Республикасы қазіргі кезде адам құқықтары
туралы билль құжаттарына кіру туралы мәселені қарастырып жатыр.
II тарау. Адам құқықтарын қорғаудың тетіктері.
2.1 ҚР ... ... ... адам ... ... ... пен оның ... қызметінде басым бағыттардың бірі
ретінде адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының үстемдігін,
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тұрақты әрі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған ұлттық заңдарды
қалыптастыру орын ... ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, ... және ... ... ... оның ең ... ... - адам және ... өмірі,
құқықтары мен бостандықтары» деп айқын жазылған. Бұл ... және өзге де ... ... өз қызметін құқықтық нормалар,
Заңның үстемдігін қамтамасыз ету, жеке ... ... мен ... ... мемлекет пен азамат арасында өзара заң жауапкершілігін
белгілеу негізінде ... ... ... ... ... үшін олардың қызмет ауқымы, әрине,
аталғандарды, аса маңызды болса да, бірақ нақты шектелген міндеттер – ... ... ... мен ... ... ... мен өзге
құқық бұзушылықтарға қарсы күрес міндеттерін шешумен бітпейді, ... мен ... ... ... ... функцияларды олар өдерінің
негізгі міндеттерімен қатар жол-жөнекей орындайды.1
Құқық тәртібі мен заңдылықты қамтамасыз етумен ... ... ... ... ... ... ... оргнадары, яғни ... ... да ... және ... ... ... ... мен қызмет тәртібін күзетуге арналған ... ... ... ... органдары ұғымына құқық қорғау органдары ұғымы
өте жақын келеді. Бұл ұғымдар өте ... ... ... ... Олар білдіретін
органдар тобы сай келмейді. Құқық тәртібін қорғау ... ... ... ... деп ... Дәл осылайша құқық қорғау қатарына
кейбір құқық тәртібін қорғау органдарын жатқызуға ... ... ... қорғау қызметі ұғымын кең және тар мағынада
қарастырады. Кең мағынада – бұл ... ... мен ... олардың іске асырылуын, заңдылығы мен құқық тәртібін қамтамасыз
ететін барлық мемлекеттік органдардың қызметі. Тар мағынасында – бұл ... өзге ... ... сәйкес заңнамада белгіленген нысанда жүзеге
асырылатын бұзушылықтардан құқықтық қорғау ... ... ... сол ... өзге ... ... ... қорғау қатарына
жатқызу кезінде басшылыққа алынуға тиіс өлшемдердің мәнін айқын игеру үшін
белгілі шамада шартты түрде алынған, ... ... ... қызметі» атауы
сіңісті болған қызмет белгілерін анықтау аса маңызды.5
ҚР заңдарына сәйкес құқық қорғау қызметінің бірқатар ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың түрлері
бойынша мәжбүрлеу және өндіру ... ... ... ету ... ... тек ... негізінде жүзеге асырылады. Бұл жерде ... ... ... алу ... орын ... екіншіден, қолданылатын заңдық ықпал ету шаралары заңдар мен
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... құқық қорғау қызметі заңның ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мысалы, қылмыс жасағаны үшін
ешқандай жаза алдын ала ... ... ... ... ... қызметі іске асыру сауатты және
дайындалған қызметкерлерден тұратын арнаулы және уәкілетті ... ... ... отырып, құқық қорғау қызметі ұғымын айқындауға
болады – бұл заңдылықты, құқық тәртібін, қоғамның, мемлекеттің, ... өзге де ... ... ... мен бостандықтарын
қорғауды қамтамасыз ету, заңда белгіленген тәртіппен ... ... ... ... ету ... (соның ішінде мемлекеттік мәжбүрлеу
шаралары) қолдану арқылы жүзеге асырылатын қылмыстар мен ... да ... ... ... ... мемлекеттің оның арнаулы уәкілетті
органы атынан жүзеге асырылатын қызмет6.
Өз мазмұны бойынша құқық ... ... ... ... табылады.Оның көп
жоспарлығы осы мемлекеттік қызмет түрінің негізгі бағыттарымен мазмұны
айқындалатын әлеуметтік функциялардың әр ... ... ... бағыттардың қатарына мыналарды жатқызуға болады:
- конституциялық бақылау;
- сот төрелігі;
- соттарды ұйымдық қамтамасыз ... ... ... қылмыстарды анықтау және тергеу;
- заң көмегін көрсету және қылмыстық істер бойынша қорғау.7
Осы ... ... ... ... қол жеткізуге бағытталған:
ҚР Конституциясының ұйғарымдарын бұзуды жою, азаматтық, қылмыстық және өзге
де істерді әділ ... және ... ... ... жұмыс істеуі үшін
жағдай жасау; прокурорлық ден қою құралдарының ... ... ... және жою, ... ... кінәлі адамдарды әшекерелеу және ... ... ... ... үшін ... ... ... қажет болса,
барлығына білікті заң көмегін ұсыну. Осы нәтижелерге қол ... ... ... ... іске ... процесінде пайдаланылатын әдістердің
әртүрлілігі мен өзгешелігіне қарамастан, құқық қорғау қызметінің жоғарыда
аталған міндеттердің ... ... ... ... ... ... ... (функцияларын) орындау үшін
нақты құқық қорғау органдары жұмыс істейді. Заң ғылымында ... ... тобы ... бірдей пікір жоқ: біреулері олардың қатарына
көбейіп, ал ... ... ... Бұл ... осы ... ... ... түсіндіріледі, сондай-ақ ... де ... ... ... түсінік берілмеген. Бір автор,
қылмысқа қарсы тікелей ... ... ... ... органдары десе,
екіншілері – қылмыстар мен ... қол ... ... ... ...... ... тәртіпті қадағалайды дейтіндер.
Ғылымда сот құқық қорғау органы болып табылатындығы ... ... ... біздің ойымызша, соттарды құқық қорғау органдарына
жатқызу дұрыс емес, өйткені сот ... ... ... ... ерекшеленетін айрықша мемлекеттік орган болып табылады. Сот
жүйесі туралы Конституциялық заңның ... ... ... ... ... мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды
мүдделерін қорғау, Конституция мен заңдардың, өзге де ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету»
болып табылады.
Құқық қорғау қызметінің анықтамасын, оның функцияларының (бағыттарының)
сипаттамасын және ... ... ... отырып, құқық қорғау
органдарына мыналарды жатқызуға болады:
- соттардың ... ... ... ... ... ... ҚР ... Сотының жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі ... оның ... ... мен Алматы қалаларындағы әкімшілері);
- прокуратура органдары;
- қылмыстарды анықтауды, жолын кесуді және ... ... ... (ҚР ІІМ, ҰҚК, ӘдМ, ... полициясы агенттігінің кейбір алдын ала
тергеу және анықтау органдары);
- ... ... пен ... ... ... ұйымдастыруды
қамтамасыз ететін органдар (адвокатура, нотариат).
Соттар (аудандық және оларға теңестірілгендер, облыстық және ... ҚР ... ... ... ... ... ... жатады.
Ата Заңымызда атап көрестілгендей, ең қымбат қазынамыз – адам және
адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары болса, оны ... орын ... ... келтіру құқық қорғау органдарының басты борышы. Бұл
ретте ... ... ... ... ... ... заңдылықтың кез-
келген бұзылыстарын анықтау мен жоюдың шараларын қолдануға байланысты
конституциялық міндеттер жүктелген.
Адам және азаматтың ... мен ... ... тұлғалар мен
мемлекет мүдделерінің сақталуын прокурорлық қадағалау-дербес ... ... ... ... бірі болып табылады.
Осы сала дәстүрлі «жалпы қадағалау» деп аталатын, ол қарастырылып
отырған саланы ... ... ... ... ... шек қоюға
мүмкіндік беретін. Прокурорлық қадағалауды ... ... ... ... ... ... да, ол прокуратура органдарының
жұмыскерлерін құрастыру кезінен ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғайтын келесі
институты ... ... ... ... 83 – бабына ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті
жарлықтарының және өзге де нормативтік ... ... ... – дәл ... ... ... – іздестіру қызметінің, анықтау мен ... және ... іс ... заңдылығын жоғары қадағалауды
жүзеге асырады, заңдылықтың кез келген бұзылуын анықтау мен жою ... ... ... ... ... және ... ... заңдар мен басқа да ... ... ... білдіреді.
Прокуратура сотта мемлекет мүддесін білдіреді, сондай-ақ заңмен ... ... және ... ... қуғындауды жүзеге асырады» (1-
тармақ).
Қарастырылып отырған ... ... ... топтары жүзеге
асыратын ҚР прокурорлық қадағалаудың мәні және ... аса ... Тап ... ... ... ... ... негізін - адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын,
заңды тұлғалар мен мемлекет ... ... ... қараушылық заңын
қамтамасыз ету бойынша тікелей көрінісі бар. Адам және ... ... ... ... ... мен ... мүдделерін сақтауын
прокурорлық қадағалау, басқа мемлекеттік қоғамдық-жарамды, жасампаз қызмет
тәрізді өз мәні мен ... ... және ... ... мен ... ... тұлғалар мен
мемлекет мүдделерін сақтауын прокурорлық қадағалау ... мәні ... ... ... ... ... Республикасының аумағында заңдардың, Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... ... қызметтердің және атқарушы
биліктің өзге ... ... ... ... және ... органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдардың, ... ... ... ... ... ... ... органдары мен нысанына қарамастан коммерциялық және коммерциялық
емес ұйымдар басшыларының өзге де ... ... дәл және ... ... іске ... ... қадағалаудың осы
бағыттарының өзгешелігі ... ... мен ... ... ... ... ... аталып кеткен «органдармен шығаратын (қабылдайтын)
құқықтық ... ... ... келетіндігін қадағалау».
Прокурорлық қадағалаудың осы бағытын, Қазақстан Республикасындағы
азаматтар және адамдардың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... ... барлық органдар
аталмаған қорытындысын атап кету ... ... ... ... ... лауазымды адамдары, коммерциялық және коммерциялық емес
ұйымдар, қозғалыстар аталмаған.
Азаматтар заң ... ... ... органдары заңмен
белгіленген жазалау шараларын қолданады. Осыдан, егер ... ... ... олар прокурорлық қадағалаудың субьектілері болады.
Заңдар орындалуын прокурорлық қадағалау саласына ҚР Жоғарғы Соттың
Пленарлық мәжілісінің ... ... да ... ... ҚР ... ... ... оларға қосылған екіжақты және көпжақты
халықаралық шарттардың және тағы ... ... ... ... Онымен қоса ұлттық заңнама халықаралық ... сай ... ... ... ... және ... ... мен бостандықтарын, заңды тұлғалар мен
мемлекет мүдделерін сақтауын прокурорлық қадағалау саласының мәні ... ... ... ... ... олар ... болып
келеді:
1) « Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын, ... мен ... ... ... прокурорлық қадағалау құқықтық
актілердің және органдардың, ұйымдардың, лауазымды тұлғалардың ... ... ... ... болу ... кез ... ... айқындау, осындай заң бұзушылыққа мәжбүр
болған себептер мен ... жою, ... ... ... келтіру».
Прокуратура басқа мемлекеттік органдардың орнын баспайды және
ұйымдардың қызметі мен ... жеке ... қол ... ... ... ... асыратын қадағалау мен бақылаудан
осы прокурорлық қадағалау түрінің айырмашылығы – заңдар бұзушылық туралы
ақпарат прокурордың өз ... ... ... ... ... ... ие ... прокурор заң атқарушылық тексерістерін өткізеді
және басқа да қадағалау әрекеттерін жасайды.
Басқа салалармен салыстырғанда адам және ... ... ... ... ... мен мемлекет мүдделерін сақтауын прокурорлық
қадағалау саласы, анықтау мен ... ... және ... тағайындалған
жазалауды атқаратын органдардан басқа, заңдардың көбін қамтитын аса кең
және көп қырлы сала болып ... Осы сала өте ... және ауыр ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарын, заңды тұлғалар мен
мемлекет мүдделерін сақтауын прокурорлық қадағалау саласы - ... ... ... ... ... органдары, кәсіпорындар, мекемелер және
ұйымдар, қоғамдық ұйымдар, ... ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында құрылды.
Осы ... ... даму ... ... мен ... алдында тұрған
міндеттерге бейімделіп, прокурорлық қадағалауды реттейтін заңнамада
анықталады. Осы ... ... ... құқықтық мемлекеттің
нормативті негізін – адам және ... ... мен ... тұлғалар мен мемлекет мүдделерін сақтау ... ... ... ету ... ... Заңдар орындалуын прокурорлық қадағалаудың
негізгі мақсаты дәл осында.
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын, заңды тұлғалар мен
мемлекет ... ... ... ... ... – заңдарды бұлжытпай орындайтын, әсіресе мемлекеттік басқару және
бақылау, құқық қорғау органдары, ... ... ... міндеттерді
орындаудың маңызы ерекше мәнді болады. Бірінші кезекте, осы ... өмір ... ... ... ... өмірге өткізу
міндеттемелері жүктелген, ... ... ... ... ... заңдылықты және құқықтық тәртіпті бекіту.
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын, заңды тұлғалар ... ... ... прокурорлық қадағалауды жүзеге асырып,
прокурорлар онысымен ҚР ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына, әлеуметтік-
экономикалық және тағы басқа реформаларды ... ... ... ... ... ... байланысты, қылмыстардың алдын
алудың алғаш ... ... ... ... ... ... ролі
өсуде. Қадағалауды жүзеге асырып, прокурорлар тек қылмыстарды айқындаумен
шектелмейді, ерекше маңыздысы, олар қылмысқа айналатын немесе ... ... ... ... бұзушылықты айқындайды. Барлық аумақтық және
мамандандырылған прокуратураларға қатысты прокурорлық қадағалаудың нақты
міндеттері ҚР Бас ... оның ... ... ... мен ... ... Осы ... ішінде «Әлеуметтік-
экономикалық саласында адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын
қолдануына, сақтауына прокурорлық қадағалауды ... ... ... орын ... ҚР Бас ... ... басым бағытын былайша
анықтайды:
- нормативті құқықтық актілер Конституцияға, ҚР ... мен ... ... ... ... органдардың адам және азаматтың конституциялық
құқықтары мен ... ... ... және діни ... және де ... ақпарат
қызметтерінің заңдылығы.
Заңдарды орындау бойынша прокурорлық қадағалауды жүзеге асырған
кезде ... ... ... ... ... заң бұзушылық туралы түскен мәліметке байланысты, прокурор ... және ... ... ... ... айқындау және жою
шараларын қабылдау ... ... ... түрде кірісуі;
- құқық бұзушылықтың, бірінші кезекте – қылмыстардың алдын алу заң
талаптарын ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерін
қолдану;
- заңдарды және заңға ... ... ... ... пен
құқықтық тәртіпті бекітуін, әсіресе осы органдарда прокурорлық тексерістер
өткізу және бағынышты, бақылауындағы және ... ... ... және ... тексеріс өткізу тапсырыстарын беру ... ... ... ... ... және құқық қорғау
органдардың қызметін қарқындату және ... ... және ... ... ... ... ... заң алдында бәрі тең қағидатын ескере отырып, заңда белгіленген
жауапкершілікке тарту жөнінде, бұлтартпас ... ... ... өткізу;
- радио, теледидар, периодикалық ... ... ... қызметі жөнінде, оның ішінде заңдар орындалуын ... ... және олар заң ... ... ... ... ... және айыпты тұлғалардың аты-жөні, ... ... ... тартылғаны жөнінде және де аймақтың ... ... ... пен ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың нормативті
реттеуіндегі тұтынымдарының және өкілетті (заңнамалық) органдарға және ... ... ... ие ... ... ... енгізу арқылы,
кемістіктерін (ақауларды) айқындау және оларды жою шараларын қабылдау;
- ... ... ... ... ... мен ... маңызды
әрекеттер жасайтын мемлекеттік органдары басшыларының, коммерциялық
ұйымдардың, ... және де ... ... ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарын, заңды тұлғалар мен
мемлекет мүдделерін сақтауын прокурорлық ... ... ... ... – оның ... ... ол оның ақырғы қорытындысы –
құқықтық тәртіптің заңдылық жағдайына әсер етеді.
Адам және азаматтың құқықтары мен ... ... ... мен
мемлекет мүдделерін сақтауын қадағалау бойынша прокурорлық қадағалауды
жетік ... ... үшін ... анық ... ие және ... міндеттер атқарады, б.а. сәйкес өкілеттіктері бар. Прокурорлық
қадағалауды жүзеге асырған кезде прокурорлардың өкілеттіктері екі ... және ... ... мен ... заңды тұлғалар мен
мемлекет мүдделерін сақтауын прокурорлық ... ... ... тобы заң ... пен ... себеркер (себебі мен жағдайы) және
осыған айыпты ... дер ... ... бағытталған.Осы
өкілеттіктер ҚР «Прокуратура туралы» Заңының 29 ... 1 ... ... ... ... ... ... құқылы:
1)өткізіліп жатқан тексеріс мәселелері бойынша азаматтар мен
лауазымды тұлғалардың түсініктерін алуға;
2)қызмет куәлігін көрсету ... ... ... ... мен ... және де меншіктің барлық нысанды ұйымдарына
кіруге;
3)басшылар мен басқа лауазымды тұлғалардан заңдылық ... және ... ету ... шаралар туралы қажет құжаттарды, статистикалық
мәліметтерді алуға;
4)тексеріске қатысуға және қорытындысын шығаруға мамандарды тартуға;
5)өз ... ... ... түскен материалдардың,
жүгінулердің өндірісін талап етуге;
6)басқа құқық қорғау органдарының қызметкерлерімен ... ... ... ... ... ... да тексеру әрекеттерін орындау.
Заңдылық орындалуын қадағалау бойынша прокурор өкілеттігінің ... ... заң ... және оған себепкер болған жағдайды ... де заң ... ... ... ... ... ... өкілеттіктер ҚР «Прокуратура туралы» Заңының 29 бабының 2
бөлігінде бекітілген.
Тексеріс нәтижелері бойынша прокурор:
1)наразылық енгізеді;
2)заңдылық бұзушылықты жою жөнінде бұйрық береді;
3)қылмыстық іс ... ... ... немесе әкімшілік-құқық
бұзушылық туралы өндіріс қозғау жөнінде қаулы ... ... ... ... ... ... ... және азаматтың,заңды тұлғалар мен мемлекеттің құқықтары мен
заңды ... ... ... тек заңдардан басқа, ... ... ... тұрады;
5)мемлекеттік органдарымен және олардың лауазымды ... ... ... ... ... ... және ... және азаматтың, заңды тұлғалар мен мемлекеттің ... мен ... ... ... үшін ... ... заңдылықты жою жөнінде органға және лауазымды тұлғаға
ұсыным береді.
Бірақ, мемлекет өзінің әр даму ... ... ... ... ... формациялар ауысу кезінде, заңнама қазір ҚР
болып жатқан ең маңызды ... ... ... қалыптасқан қоғамдық
қатынастарды құқықтық реттеу қажеттілігі туды, мысалы, мемлекеттік және
муниципалдық кәсіпорындарды ... ... ... ... ету
институты түйінді өзгерістерге ұшырап жатқан аграрлық салада. Осылармен
байланысты жаңа ... ... ... ... қадағалау
прокурорларға жүктелген. Осы ... ... ... ... қорғаныс және тағы басқа салаларда мемлекетпен белгіленген
өзгерістерді және де заңдылық пен ... ... ... өткізуден
заңдарды орындауды прокурорлық қадағалаудың бағыттары анықталады. Бағыт –
белгілі салада (банктік, ... ... және ... ... реттейтін нақты заңды немесе бірнеше заңдардың орындауын
қадағалау болып ... ... ... алдында тұрған міндеттерді, қалыптасқан заң
құрылымы мен прокуратура жұмысының тәжірибесін негізге ала отырып, ... ... ... қадағалаудың мынадай бағыттары немесе
салаларын бөлу қажет:
- азаматтардың саяси құқықтары мен ... ... ... ... мен ... қоныс аударушылар туралы; еңбек заңы ... ... және ... ... ... ережелерді сақтау
туралы; халықтың жұмыс ... ... ... ... ... білім
туралы; тұрғын үй заңы ... ... үй ... жекешелендіру туралы;
тұтынушылар құқығын қорғау туралы заңдардың орындалуын қадағалау;
- зейнетақы; жеңілдіктер ... ... ... туралы;
кәмелетке толмағандар туралы; ... ... ... ... ... (әлеуметтік сала);
- меншік туралы; кәсіпкерлік туралы; мемлекеттік кәсіпорындарды
жекешелендіру туралы; банктер және ... ... ... ... туралы
заңдардың орындалуын қадағалау;
- аграрлық (жер); ... ... ... ... ... ... орындалуын қадағалау;
- қорғаныс туралы; қарулар туралы; шекара туралы; төтенше жағдайлар
туралы (қорғаныс ... ... ... ... ... экономика қызметі туралы; кеден туралы (сыртқы экономика
саласы) заңдардың орындалуын қадағалау,
- жеке және ... ... ... ... ... бұлтартпау және алдын-алу шараларын қолдану заңдылығын қадағалау.
Адам мен ... ... мен ... ... ... ... мүдделерінің сақталуына осындай көптеген прокурорлық қадағалау
бағыттары (салалары) бөлінеді және олар үнемі прокурорлардың ... ... ... ... прокурорлық қадағалауға келетін болсақ,
бұл жерде оларды өкілдік және ... ... ... сондай-ақ
жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, министрліктер мен ведомстволарда,
бақылау органдарында, әскери басқару ... ... ... ... емес ... ұйымдарда
шығарылатын құқықтық актілердің заңдылығын қадағалайтын бағыттарға бөлу
керек.
Заңдарды қолдану ... ... ... ... ... ... жақсы ұйымдастыруға, яғни нақты прокурорлық қызметкерге
(пәндік) жеке бағыттар ... ... ... ... ... ... заң бұзушылықтардың есебін ... ... ... жеңілдетуге, сондай-ақ статистикалық есепті құруға мүмкіндік
береді.
Заңдардың ... ... ... ... аймақтарда қандай заңдарды
бұзуға жол берілетіндігіне қарай бір прокурорларға ... ... ... ... бір ... ... ... болуы мүмкін. Егер сол немесе өзге ... ... ... онда оған ... ... негіз жоқ. Алдымен, бірінші
кезекте, бұзылып жатқан заңдардың орындалуын ... ... ... ... ... ... ... және банктік қызмет туралы ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттің заңды
мүдделеріне елеулі түрде нұқсан келтірілуде, сондықтан бұл ... ... ... ... аса маңызды болып табылады.
Аудандық ауылдардың прокурорлары үшін аграрлық (жер) ... ... аса ... ... ... ... көп кездесуде. Аумақтық
прокурорлар тарапынан кәмелетке толмағандар туралы ... ... ... назар аударуды талап етеді. Заң бұзушылықтардың аса көп
таралуына байланысты, көлік прокурорлары үшін ... ... ... ал ... ... ... үшін-атмосфералық ауа мен
суларды қорғау туралы ... ... ... ... болып
табылады. Ал әскери прокурорларға келетін ... үшін ... ... қызметшілердің материалдық-тұрмыстық қамтамасыз ету және
мемлекеттік мүліктер мен қаруларды сақтау мәселелерін реттейтін заңдардың
орындалуы табылады.
Өндірісте, ... ... ... ... ... барлық прокурорлар үшін ... ... және ... ... ережені сақтау туралы заңның орындалуын қадағалау
аса маңызды болуда.
Атыс қаруын, сондай-ақ жауынгерлік ... ... ... ... ... алмауға байланысты кең таралуына және қаруды, оқ-
дәрілерді пайдаланумен ... ... ... ... ... туралы заңның орындалуын қадағалау прокурорлардың бақылауында ... ... ... ... ... ... ... заң бұзушылықтарға
жиі жол беретіндеріне ... ... ... ... ... ... ... заңдардың орындалуын қадағалау да маңызды
болып табылады.
Облыстық өкілдік және атқарушы ... ... және ... ... ... ... ... басқару
органдарында шығарылатын ... ... ... ... ... да аса ... аудару қажет. Себебі, аталған
органдарда актілердің көбіне заң ... ... аз ... ... ... тұрып жатқан көптеген азаматтардың ... ... ... ... ... ... және
ұйымдардың заңды мүдделеріне нұқсан келтіріледі.
Мысалы, жүргізілген тексеріс нәтижесінде Алакөл ауданы мен ... ... ... ... заңсыз шешімдері, яғни облыстың
көлік долдарында заңсыз ақша жиналғандығы, бұл қаражат мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... заңсыз шешімдер бұзылған, азаматтардың
құқықтарына нұқсан келтіретін заң бұзушылықтарды жоюға шаралар қабылданған.
Қадағалаудың ... ... бірі ... ... ... ... заңның қолданылуын қадағалау болып табылады.
Тәжірибе көрсеткендей, кәсіпкерлер прокуратура органдарына өздерінің ... ... ... ... шағымдануда. Олардың құқықтарын
бұзушылық негізінен, жергілікті билік органдары мен көптеген құқық қорғау
және бақылаушы органдар тарапынан ... мен ... ... ... мен ... ... ... сақталуын қадағалау бойынша жұмысты ұйымдастыру кезінде оны
есепке алуға аса көңіл бөлінеді, себебі дұрыс ... есеп ... ... ... ... көмектеседі, орындалған жұмыстың көлемі мен
белгілі бір ... ... ... ... ... және
оларды бағалауға мүмкіндік береді, шұғыл және статистикалық есепті жүзеге
асыруды ... ... ... қорғау мәселесінде прокурорлық
қадағалау неғұрлым жүйелі де тиімді бола түсіп, мазмұны мен мәні оның құқық
қорғаушылық қызметін барған сайын айқындап ... ... ... бір
салаға қатысты екеніне ... адам ... ... ... ... құқықтарын қалпына келтіру, алдымен ... ... ... ... ... жою ... таңдағы
негізгі мақсаттарымызға айналды.
Облыста Бас прокурордың ... ... ... ... ... мен ... ... азаматтардың конституциялық құқықтары мен
бостандықтарын қорғау жөнінде өзара іс-қимыл жасау үшін ... тобы ... ... ... ... ... ... қорғауға байланысты толассыз нысана топ жұмыс істейді.
Бұл ретте криминогендік жағдайды тұрақтандыру үшін облыс прокуратурасы
өз ... ... ... ... шиеленіскен проблемалар алқа
мәжілістерінде қаралатынын атап көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... кеңесінінің рөлі елеулі түрде ширатыла
түсті. Оған облыс прокуроры басшылық жасайды.
2.2 Қазақстан Республикасындағы адам ... ... ... ... ... ... негізгі құқықтары мен бостандықтарын
қорғау мен іске асыруын қамтамасыз ететін заң базасын ... ... ... ... адам ... қорғау механизмдері мен ... ... ... ... анықтауға мүмкіншілік береді. Адам құқығы
жөнінде кейбір негізгі халықаралық құжаттарды Қазақстанның бекітпеуі не
оларға ... адам ... ... ... ... қорғайтын
халықаралық мемлекетаралық институттар мен (рәсімдерден) процедуралардан
қалыс қалды.
Қазақстандағы адам құқықтарының сақталуын бақылайтын және ... ... ... тек мына үш ... ... ... аралас (мемлекет органдары жанындағы қоғамдық-кеңесшілері мен
адвокатура жүйесін) және үкіметтік емес (қоғамдық, соның ішінде ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 40-бабы бекітті: «Республиканың
Президенті – халық пен ... ... ... ... адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының рәмізі әрі
кепілі».
Адам құқын қорғаудың аралас институттарының ... ... ... ... Адам ... ... комиссияны
жатқызуға болады, оның Ережесі, 2003 ... 19 ... ... ... ... ... басты мақсаты –
Мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... және ... құқықтары мен
бостандықтарының кепілі ретіндегі өзінің конституциялық өкілеттіктерін іске
асыруына жәрдемдесетін консультативтік – ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің Қазақстан ... және ... ... мен бостандықтарының кепілі ретіндегі
өзінің конституциялық мәртебесін іске асыруы үшін жағдай жасау;
2) адамның және азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... жетілдіруге жәрдемдесу;
3) орталық және ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын ... ету мен ... ... ... іске ... жөніндегі қызметіне жәрдемдесу;
4) адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... жәрдемдесу болып
табылады.
Комиссияның құзыреті:
1) Мемлекет ... және ... ... ... Қазақстан
Республикасы азаматтарының, шетелдік азаматардың, азаматтығы жоқ
адамдардың, сондай-ақ ... ... және ... ... ... ... фактілері туралы ақпарат бар өтініштерін қарайды;
2) Мемлекет басшысының атына ... ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы және арнаулы баяндамалар
әзірлейді. Бұл баяндамалар баспасөзде жариялануы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдардың, қоғамдық бірлестіктердің, өзге де ұйымдардың және азаматтардың
ұсыныстарын қарайды;
4) ... және ... ... мен ... ... ету,
қорғау тетігін жетілдіру туралы ұсыныстар әзірлейді және оларды Қазақстан
Республикасы Президентінің қарауына енгізеді;
5) адамның және заматтың ... мен ... ... ... ... мәселелерін қозғайтын Қазақстан Республикасының заңнамасына
талдау жасайды, осы мәселелерді реттейтін заң жобаларын әзірлеуге қатысады;
6) адам ... ... ... шарттар бойынша талдау
материалдарын, сараптау – ұсынымдық қорытындылар мен ұсыныстыр дайындайды;
7) адам құқықтары ... ... ... басқа да үкіметтік
емес құқық қорғау ұйымдарының жұмысына қатысады.
Комиссия өз ... ... ... ... ... ... үкіметтік емес құқық қорғау ұйымдарымен, сондай-ақ бұқаралық
ақпарат құралдарымен белгіленген тәртіппен өзара іс – ... ... ... және ... ... мен бостандықтарын қорғау
мақсатында құқық ... ... ... ... ... ... уәкілімен өзара іс – қимыл жасайды.
Комиссия өзіне жүктелген міндеттерді іске асыру ... ... ... ... ... мен лауазымды адамдардан
қажетті мәліметтерді, құжаттар мен материалдарды ... ... өз ... адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз етуге және қорғауға байланысты мәслелер ... ... ... ... адамдарының ақпаратын тыңдауға;
3) уәкілетті мемлекеттік органдардың ... және ... ... ... ... ... бастамшылық жасауға;
4) жекелеген жұмыстарды жүзеге асыру үшін белгіленген тәртіппен
ғалымдар мен ... ... ... және азаматтың негізгі ... мен ... ... ... ... үшін ... Мемлекеттер
Достастығына қатысуышы мемлекеттердің, сондай-ақ өзге де мемлекеттердің
адам ... ... ... және басқа да ... ... ... құқылы.
Комиссияның құзыретіне кіретін мәселелер бойынша оның мүшелерінің
заңнамада белгіленген тәртіппен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бар.
Комиссияның отырыстарында қабылданатын және ... ... ... ... ... мен ... оның
шешімдері болып табылады.
Комиссияның ұсынымдары мен шешімдері оның отырысқа қатысқан мүшелері
санының жай ... ... ... Дауыстар тең болған жағдайда
отырыста ... ... ... ... берген шешім қабылданған болып
саналады.
Комиссияның құрамын – ... ... мен ... ... ... бекітеді.
Комиссияның өз өкілеттігі шеңберінде қабылданған ұсынымдары ... ... шешу ... ... ... ... органға
жолданады.
Комиссияның ұсынымдары мен қорытындыларын алған мемлекеттік орган мен
оның ... ... ... мерзімде оларды қарауға және қаылданған
шешім туралы оған хабарлауға міндетті.
Комиссия төрағасы мен мүшесі оның жұмысына ... ... ... ... Комиссияға жалпы басшылықты жүзеге асырады, Комиссия
хатшысы мен мүшелеріне тапсырмалар беріп, оның ... күн ... ... ... ... мен ... ... адам құқықтары мен бостандықтарына қатысты кеңестерге қатысады;
Қазақстан ... ... ... ... ... ұсыныстар енгізеді.
Комиссия төрағасы орнында ... ... ... ... мен ... оның ... қол қояды.
Комиссияның отырыстарын оның ... ... ... ... ... бір рет ... Комиссия отырыстарына оның мүшелерінің
жартысынан астамы қатысса, құқылы болып саналады.
Комиссия төрағасы ... ... оның ... Комиссия
хатшысы төрағалық етеді.
Комиссияның қызметін ақпараттық - ... және ... ... ... ... ... ... құрамына кіретін хатшылығы
жүзеге асырады.
Комиссия хатшылығы адам құқықтары мәселелері ... ... ... ... бар қалалар мен республика астанасының
әкімдері аппаратарының лауазымды адамдарына ... ... және өзге де ... көрсетеді.
Сараптама – талдау зерттеулерін жүргізу үшін Комиссия жанынан ... ... беру ... мен ... емес ... ... негізде жұмыс істейтін сарапшылық кеңес құрылады.Сарапшылық кеңес
құрамы Комиссия отырыстарында бекітіледі.
Адам құқықтары аясындағы Қазақстандық заң ... адам мен ... ... мен ... ... мен іске ... тәжірибесін
қамтамасыз етілуін төрт деңгейге бөлуге болатындығын көрсетті.
Бірінші деңгей ... – адам құқы ... ... ... Еуропалық Кеңес, т.б.) шегінде қабылданған халықаралық ... және өзге де ... адам ... мен ... мен іске ... ... ... ету, егер де оның мүшесі болып
саналатын ел осы құжатарды таныса, бекітсе.
Адам құқықтары туралы конвенцияларға ... ... ... ... бұл халықаралық шарттар тікелей сот практикасында
қолданылмайды десеке те болады, ал ... ... ... ... олар ... ... Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық
шарттар нормаларына адам құқықтары мен ... ... ... ... мардымсыз.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 4-бабына сәйкес, оның ... ... күші бар және ... бүкіл аумағында ол тікелей
қолданылады, - делінген. ... ... ... ... адам ... мен бостандықтарын, қорғау мен іск асырылу
кепілдігі Қазақстан Республикасының Конституциясының екінші ... және ... ... ... ... ... тиіс (айталық, 11-39 баптарындағы).
Мұнымен қатар Конституцияда азаматтардың ... ... мен ... іске асыру принциптерінде қатысты кейбір ережелерімен бірге
кінәсіздік принципі де тұжырымдалған.
Адам ... мен ... ... тарапынан қорғалу
кепілдіктерімен олардың іске асырылуы заңдардың мынадай ... ... мен ... ... ... заңдарына, жай заңдарына,
жарлықтарына, қаулыларына және өзге де нормативтік ... ... ... нормалардың азаматтық, азаматтық істер жүргізу,
қылмыстық істер жүргізу, әкімшілік заңдарында ... ... мен ... нығайтуы да , немесе оларды негізсіз шектеуі
де мүмкін.
Қолданыстағы ел заңдары, яғни ... ... ... және ... ... ... мен бостандықтардың қорғалуы мен іске
асырылу кепілдіктерін қамтамасыз ету) көп ... ... мен ... ... ... ... ... төртінші деңгей (практикалық), мұндағы биліктің ... ... ... ... ... конституциялық
құқықтарын қорғау мен сақтау бөлігін кімдер бақылайтындығы, сондай - ... ... ... бұл ... заңдарда немесе құқық қолдану
практикасында мақұлданған болса, онда өз ... ... ... ... ... қай ... жүгінуі және бұл қорғаудың қандай рәсімдерінің
бар екендігі анықталады.
Қазақстан Республикасында қазіргі кездегі қолданылып жүрген адам ... ... ... ... бірі - оның адам ... ... ... ұғымдарға, нормалар мен ... ... ... ... ... ... ... мен
бостандықтарын пайымдайтын заң нормаларына ... ... ... ... ... ... ... адам өз мұқалаған
құқықтарын қалпына ... ... оның ... ... ... ... жағдайларда мұқтаж болуда.
Мұның өзі адам мен азамат құқықтары мен ... ... ету ... ... нормалар мен қағидаларын тиімді
қолданылуын көптеген жағдайларда ... ... ... адам құқығын кез келген бұзушылықтың қорғау жөнінде заңдар
жасап, ол өмірге енгізілуі тиіс.
Адам құқықтары мен бостандықтары құқықтың ... ... ... ... оның ... ... ортақ өмір сүруіне қажетті құндылықтар:
өмір сүру бостандықтары, жеке ... және т.б. ... ... адам құқықтарында өзінің нормативті жағынан бекітілген және
құқықтық құралдарымен институт арқылы қамтамасыз етілген. Қазақстан ... ... дами ... адам ... ең ... құндылық ретінде
жариялады және бұл ... ... ... ... ... Адам ... ... бірдей декларациясында (1948);
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар жөніндегі халықаралық пакт
(1966); ... және ... ... жөніндегі халықаралық ... мен ... ... ... ... ... және ... бекітілген. Өкінішке орай еліміз жоғарыда аталған
халықаралық құжаттарға ... адам және ... ... мен ... қорғау
саласында ұлттық заңдылыққа сүйенеді. Қазақстанның ... ... адам ... мен ... ... және сақтау
саласында әлем стандарттарына қол жеткізуінің басты факторы ... ... ... ... қана қою жеткіліксіз, оларды іс
жүзінде асыру өте күрделі міндет. Қоғам қазіргі кезде адам ... және ... енді ғана ... ... ... етуге және
толық кепілдікке беруге қабілетсіз болып отыр. Бұл қайшылық ... ... ... ... көрінуде. Сондықтан, адам құқықтарының теориясын
және ... ... ... қараған дұрыс. Адам құқықтарын іс ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... жағынан
төменгі сатыда тұрғаны ешкімге құпия ... Сол ... де ... ... ... ... экономикалық құқықтарды қамтамасыз
ете алмай отырмыз.
Жеке тұлғаның құқықтарын бұрын тоталитарлық ... ... ... ... олар посткоммунистік демократияның артықшылықтарынан және
конфронтациялық процестерден жапа ... ... ... ... ... ... ... етпейтін құқықтар мен бостандықтардың өзі
толық қорғалып ... жоқ. Бұл ... ... ... бір жәйт ... де ... адам құқықтарын қорғау жүз пайызға қамтамасыз
етілмеген, әр ... ... тән ... ... ... ... қоғамда болып жатқан катаклизмдар -
әлеуметтік ахуалды ... ... ... ... ... ... жемқорлық, құқықтық нигилизм, нарықтық ... ... ... және өзге де ... ... ... Адам
құқықтарымен заңды мүдделері теңсіздіктермен әділетсіздіктердің көрінісі
негізінде қыспаққа алынады. Дәлірек айтсақ, адам ... мен ... ... ... ... әлеуметтік орта қалыптаспаған. Құқық
бар, ал құндылық жоқ заң бар, ал оның ... ... ... ... кепілдігі нашарлаған. Жылдан жылға халықтың
жоғары білім алу, ... ... ... ... ... ... етілуі құқықтарын пайдалану мүмкіндіктері төмендеп барады. Бұл
жағдай қоғамның «өте бай» және «өте ... ... ... ... ... ... ... кезек күттірмес мәселенің бірі,
демократиялық өзгерістер барысында ... ... ... ... мазмұн беру. Әрине, оны жүзеге асыру өте күрделі іс,
өйткені біздің мемлекетімізде ... ... ... ... материалдық
тұрғыдан қамтамасыз етуге мүмкіндік жоқ. Заң ... өмір ... ... ... ... ... адам құқықтарымен бостандықтары жөніндегі тарау
құқықтық жүйенің сәнін келтіріп тұр, тіптен демократиялық даудың бірден-бір
көрінісі деуге ... ... ... ... ... ... ... құжат екеніне басты назар аударады. Оның мазмұны халықаралық-
құқықтық актілердегі адам ... ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптарына және салт-саналарына сүйену
керек. Оның нормалары адамға өркениетті әлемнің өлшемдері ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау және сақтау функциясын жүзеге асыру үшін процедура
мен механизмдермен және ... ... ... тиіс. Бұл
механизмдер процедуралар және институттар әр ... ... ... яғни олар қоғамдық жағдайлардың өзгеруіне қарай икемделіп ... ... адам ... ... алуан түрлі органдар
жүйесі мен ... ... ... ... ... ... өмір сүре ... Конституциялық соттар
(Испания, Италия, Ресей, Германия); Конституциялық Кеңес (Франция); Жоғарғы
сот ... ... ... ... ... ... ... соттар, омбудсмандар (Франция, Польша, Ұлы Британия); медиатр-
делдал (Франция) – міне адам ... және ... ... ... кейбір механизмдер осындай.
1948 жылдың желтоқсанында адам құқықтарының жалпыға бірдей
декларациясы қабылдануымен адам ... ... ... ... ... ... және ... жақсарту оларды іс жүзіне
асыру және ... ... ... Осы жолдағы адамзаттың жарты ғасырлық
тәжірибесі адам құқықтарымен бостандықтарын жеткілікті дәрежеде ... және ... ... ... ... ... қол ... еместігін көрсетіп берді.
Қазақстан Республикасында адамдар мен азаматтардың Конституция мен
заңдарда бекітілген құқықтары мен бостандықтарын қорғау мен ... ... еті тиіс ... ... ... және жұмыс істейді.
Адамның құқығы мен бостандығын қорғау және қамтамасыз ету жөніндегі
маңызды ... ... бірі ... Республикасының
Президенті болып табылады. Президенттің тиісті өкілеттігінің заңдық негізі
Конституцияда, сондай-ақ Президенттің Президент туралы ... ... бар ... бекітілген.
Конституцияда Қазақстан Республикасының Президенті – адам және азамат
құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі деп жазылған ... ... ... ... кірісер сәтінде халыққа ... ... ... бар: ... ... адал қызмет етуге, Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен ... ... ... азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге салтанатты ... ант ... ... Адам мен ... ... мен бостандықтарын
қамтамасыз ету жөніндегі мәселелер бойынша Парламент ... ... ... ... ... заң ... Президенттің
бастамашылығы Президенттің азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... бағыттарының бірі болып табылады. Үкімет
арқылы Президент бастамашы болған кейбір заңдарды айтуға ... ... ... ... мемлекеттік қолдау туралы
Заң, Қазақстан Республикасы азаматтарының денсаулығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... және жасының ұлғаюына байланысты мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы
төлеу туралы Заң, және т.б. Сонымен бірге Президент өз ... ... ... ... сияқты, адам мен азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз ету үшін жеке ... ... де ... ... ... ... бекітілген мемлекеттік қызмет
принциптерінен айқын көрінеді. Президенттің Жарлығы бойынша:
а) мемлекет мүддесі алдында азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ә) жалпыға ортақтық, яғни, мемлекеттік
қызметке кіруге барлық азаматтардың тең құқылығы; б) ... ... мен ... ... ... ... принциптері болып
табылады. Жоғарыда көрінгендей, мұнда мемлекеттік органдар қызметінің
азаматтардың құқықтары мен ... ... ... және ... ... қарастырылған. Бұл принциптер Президенттің құқық
қорғау ... ... ... ... ... жарлықтарында
нақтыланады. Мысалы, Президенттің «Қазақстан Республикасы ішкі істер
органдары туралы» 1995 ... 21 ... ... бұл ... мен ... ... мен бостандықтарына қарсы қылмыстық және өзге
әрекеттердің алдын алу және ... кесу ... ... ... жазылған.
Президент, сондай-ақ адам мен азаматтың саяси, әлеуметтік-экономикалық
және жеке құқықтары мен бостандықтарын жүзеге ... ... ... актілер шығарады. Атап айтқанда, Президент республика азаматтығын,
саяси ... беру ... ... ... ... ... және өзге де ... береді. Президент ауыр қылмысы
үшін сотталғандарға кешірім жасайды.
Президент тыйым ... ... ... ... ... мен ... бұзатын заңдар қабылдамауы үшін
пайдаланады. Қазақстан Республикасының демократиялық институттарына,
азаматарының ... ... ... ... жағдайда Президент
қалыптасқан жағдайға орай шаралар қабылдауға ... ... ... және оның ... ... ... ... енгізіп,
Қарулы Күшті қолдана алады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... адам ... қорғау жөніндегі комиссия құрылды. Комиссияның
басты міндеті Президенттің конституциялық мәртебесі – оның адам ... ... мен ... ... адам мен ... мен ... ... ету және қорғау тетігін жеңілдетуді
жүзеге асыруына ықпал ету болып табылады. Комиссия бұл ... ... ... ... және ... ... адам мен азаматтардың
құқықтары мен бостандықтары бойынша жолдаған өтініштерін қарайды, ... ... ... жыл ... ... ... адам ... құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету механизмін
жетілдіру туралы ұсыныстар және т.б. ... те адам мен ... ... мен ... ... мен қорғауға кепілдік беретін маңызды мемлекеттік институттардың
бірі. Парламент мұны, негізінен, заң ... ... ... жүзеге асырады,
онда Парламенттің конституциялық өкілеттігі айқын көрінген. Парламент жеке
тұлғалардың құқықтық субьектілігіне, азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... принциптер мен нормаларды;
жергілікті өзін-өзі басқару органдарын құру мен қызметінің ... ... ... ... ... ... ... адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... ... қабылдайтын заңдар арқылы
реттеледі.
Сот, ішкі істер, ұлттық қауіпсіздік ... адам мен ... мен ... ... мен ... ... ететін органдар
болып табылады.
Адамның құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беретін ... ... ... ... ... (2000 ... 19 қазандағы
Заңы ). Осы Заң ... ... ... күзет қызметінің
құқықтық негіздерін белгілейді.
Күзет қызметінің негізгі міндеттері:
1) жеке адамдардың өмірі мен ... ... және өзге де ... қол сұғушылықтан қорғау;
2) жеке және заңды тұлғалардың мүлкін құқыққа қайшы қол ... ... ... ... адам және ... ... мен ... маңызды және жаңа институты Омбудсмен институты болып ... ... ... ... болсақ, Омбудсмен институтының жеке
адамның құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... органның жүйесінде маңызды орын алады. Омбудсмен
институтының қызметі және мазмұны ... пен ... ... ... ... мен ... бағынатын тұлғалар арасындағы жаңа
қатынастарды ... Бұл ... ... ... ... ... және ... нығайтуға маңызды фактор болып табылады. Әртүрлі
елдерде ол әрқалай аталады, мысалы: омбудсмен, проведор, медиатор, ... тағы ... Бұл ... ... жалпы қабылданған атауы –
Омбудсмен. Бұл лауазым алғашқы ... 1809 жылы ... ... ... Омбудсмен» деп ... ... ... қоғамдағы
өзгерістерге байланысты Швецияда конституциялық нормалар пайда ... кең ... ... өкілеттіктерімен тепе-тең ету
үшін парламентке ... ... ... (Омбудсменді) сайлауға
құқығы берілді. Парламенттік ... ... ... және ... ... заң ... сақтауын қадағалауды жүзеге асырды.
Омбудсмен институтына атқарушы биліктің және ... ... ... басқаруды жүзеге асыру, сонымен бірге ... ... ... ... жетілдіру функциялары
берілген.
Мемлекеттік-құқықтық мағынада қарағанда омбудсмен ... ... ... ... ... ... ... лауазымды тұлғаларға кең қадағалау формасында жанама түрде
парламенттік ... ... ... ... ... ... қабылдаған шешімдерін өзгертуге құқығы жоқ сенімді тәуелсіз
тұлға болып табылады.
Осы лауазымды бекіту идеясы ... ... ... ... ... ... ... ел болып Финляндия саналады. Омбудсмен
институты 1919 жылы бекітілді. Кейінірек бұл институт Данияда, ... ... ... ... және т.б. ... ... институтын құру идеясы Еуропаны, Американың, ... ... ... кең ... (унитарлы мемлекеттерде және федерацияларда).
Омбудсмен институтының қалыптасуына байланысты халықаралық ... ... ... ... ... ... ... өзінде
адамдардың және азаматтардың құқықтарын және еркіндіктерін жария құқықтық
қорғау құралдарының қажет ... ... ... ... әділет
жүйесі жақсы дамыған Франция елі 1973 жылы медиатор ... ... ... бұл ... ... қажеттілік мемлекеттегі
институттар барлық бақылау міндеттерін орындай алмаған кезде және азамат
құқықтары ... ... ... ... заң ... қосымша
қорғау қажеттілігі туындаған кезде пайда болады. Мемлекеттік және әкімшілік
қызметтер кеңеюі билік және ... ... ... ... ... әкеп ... ... орай, мемлекеттік аппарат қызметкерлерінің
саны көбейді, көптеген құқықтық ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Осыған байланысты азаматтар күн
сайын ... және ... ... органдарының кері әсерлеріне тап
болады. Сондықтан азаматтар наразы болып, мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... салаларына араласуына,
қол сұғуына, әкімшілік аппараттың өсуіне байланысты (құқық негізінде қызмет
етсе де, абайсыз азаматқа ... ... ... ... ... ... ... кіргізу өте маңызды болып саналады. Бұл
процесті қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... да болған емес, тек қана оның
жөнділігі туралы даулар болды. Жаңа ... ... ... ... ... мен еркіндіктерін қорғаудың ескі құқықтық
механизмдерін жетілдіру және жаңа ... ... ... ... ... орай ... Республикасында Омбудсмен институтын құру идеясы
пайда болды.
Қазақстандағы Адам құқықтары ... ... ... ... ... төрт кезеңге бөлуге болады:
Бірінші кезең (1995-1996жж.) - Қазақстанда Адам құқықтары жөніндегі
өкілетті тұлға институтын құру ... ... ... және ... ... ... ... (1997-2000 жж.) - Омбудсмен институтын қолдау үшін алғашқы
арнайы шаралардың ұйымдастырылуы. Адам құқы жөніндегі комиссияның ... ... ... ... ... ... Адам ... өкілетті тұлғаның Қазақстанда құрылуына көмек көрсету туралы
жобасын ... және ... ... ... ... ... құру
жөнінде халықаралық конференциялардың өткізілуі.
Үшінші кезең (2001-2002ж.ж.). Жұмыс тобының Адам құқықтары жөніндегі
өкілетті тұлға туралы заң ... ... Заң ... ... ... мемлекеттік органдарында келісілуі.
Төртінші кезең (2002 жылғы қыркүйек). «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... бекіту туралы» Президент
Жарлығының шығуы.
Қазақстанда Омбудсмен институтын құру ... ... рет ... ... Бұл ... 1995 жылы қаңтар айында Женева қаласында БҰҰ
Жоғарғы Комиссары басқармасымен өткізілді. Бұл ... ... ... ... институтын құру туралы айтты. Қазақстандық
делегацияның Омбудсмен институтын құру туралы бастамасын семинар жұмысына
қатысатын БҰҰ ... ... ... БҰҰ ... ... ... ... қолдады.
2002 жылы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... лауазымын бекіту туралы» Жарлық шықты. Осы
Жарлыққа сәйкес, Адам ... ... ... ... өз құзыреті
шегінде адамның және азаматтың бұзылған ... және ... ... шаралар қолдануға, адамның және азаматтың құқықтары ... ... үшін ... ... ... ... ... тұлға болып табылады. Өкілетті тұлға қазіргі таңдағы
адамның және азаматтың құқықтары мен ... ... ... толықтырай түседі.
Париждік қағидаларға сәйкес, Омбудсмен институты тәуелсіз болуы қажет,
оның юрисдикциясы және өкілеттіктері нақты белгіленген болу ... ... ол ... ... құқықты қорғайтын үкіметтік емес ұйымдармен
қатынас жүргізетін, жедел және есеп ... болу ... ... лауазымы
мемлекеттің жоғары лауазымдарына кіреді.
Кейбір қазақстандық ... ... ... егер ... ... ... немесе өкілетті демократия болатын болса, яғни
қазіргі ... ... ... ... ... омбудсменнің өз
құзыретін жүзеге ... ... ... ... ... ... саналады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында Адам құқықтары өкілетті
тұлға қызметін реттейтін нормалары ... ... ... палаталарының өкілеттіктері жеткілікті, яғни Парламент қазіргі
Конституцияға ... ... ... ... ... ... ... құқы жөніндегі орталығы былай деп түсіндіреді: «мекеме өз функцияларын
еш кедергісіз жүзеге асыру ... яғни кез ... ... ... және ... жеке субьект немесе мемлекеттік субьект мекеменің қызметіне араласуы
үшін, мекемелерге әсері ... ... ... ... ... ... деңгейде болу керек. Бұл проблеманы шешу үшін осы мекемелерді
парламентке немесе мемлекет ... ... ... ... ... ... ... құқықтары жөніндегі өкілетті
тұлға лауазымын бекіту ... ... әлі ... ... заң шығарушылардың алдында прокуратураның «жалпы қадағалау»
функциясын омбудсменге беру қажет пе деген мәселе ... ... ... ... тек ... ... ғана айналысса, ал омбудсмен
қадағалау ... ... ... ... ... ... ... заңдардың дәлме-дәл әрі біркелкі орындалуын ... ... ... ... ... осы елдердің заң шығарушылары
прокуратураның қадағалау функцияларын ... ... ... ... және Балтық елдері Польшаның жолына түспеді. Польшада Бас прокурор,
Жоғарғы сот ... ... ... сияқты қадағалау наразыларын беруге
омбудсманның да ... бар. ... ... ... ... ... жаңа заңнамаға сәйкес, омбудсменге прокурордың
қадағалау функциялары берілмеген. Адам ... ... ... тұлға
адамдардың және азаматтардың арыздарын қарағаннан ... ... ... ... (әрекетсіздігі) нәтижесінде бұзылған арыз
иесінің құқықтары мен еркіндіктерін қалпына келтіру үшін өзінің ... ... ... ... ... тұлғаның ұсыныстарын келіп түскен
күннен бастап 1 ай ішінде қарап, оның нәтижесін ... ... ... ұсыныстарын қабыл алмаған лауазымды тұлға оның ... ... ... тұлғаның ұсыныстарында арнайы шаралар
көрсетіледі. Омбудсменнің ұсыныстары барлық мемлекеттерде жоғары бағаланады
және қоғамдық ... бар. ... ... ... ... шенеуніктер
Омбудсменнің баяндамасында жарияланғанын қаламайды. Өркениетті елдерде егер
шенеуніктер немесе ұйымдар ... ... ... жағдайда да, онда
шенеуніктердің қызметінің өсуіне теріс әсер әкеледі, ал ұйымдар үшін беделі
төмендейді.
Осыған ... ... ... ... ... ... жөн. ... қоғамдық демократия жолында туралы ... ... ... ... ... ... жүйесінің
тобы бола отырып, қызметтерін жүзеге асыру ... жеке ... ... ... ... ... және ... есте сақтау қажеттілігін
біле бермейді. Сол себепті, адамның ... ... ... ... ... ... заң шығарушы орган омбудсмен
қызметінің құқықтық реттелуінің халықаралық стандартын ескере ... ... ... ... ... ... ... Омбудсменнің ұсыныстарын орындаудан жалтарған лауазымды тұлғалардың
жауапкершіліктері әкімшілік, еңбектік және қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... ықпалы
дамыған елдердегілермен салыстырғанда төмен. Сондықтан оның беделін күшейту
үшін кепілдіктерді қамтамасыз ету қажет. ... ... ... ... ... қызметіне араласқан үшін заңды жауапкершілік
көрсетілген. РКФСР Әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің 165-бабына сәйкес
(«Ресей ... адам құқы ... ... ... ... ... өкілетті тұлғаның шешіміне әсер ету мақсатында оның
қызметіне ... үшін және ... ... Адам ... өкілетті тұлға лауазымын бекіту туралы» федералдық Конституциялық
заңда ... ... ... тұлғалар орындамаған жағдайда,
сондай-ақ, өкілетті тұлғаның ... ... да ... ... ... жүз ... жалақы мөлшерінде айыппұл салынады. Бұл норма Ресей
Федерациясының Әкімшілік құқық ... ... жаңа ... ... ... бірақ та кодекстің жаңа жобаларында айыппұл
санкциясы біршама төмендетілген.
Барлық ... ... ... ... бақылау жүйесіне
кіретін болса да, өз функцияларын формальды емес түрде орындайды. Адамдар
үшін омбудсменнің жұмысының ... ... ... және ... ... мен ... ... басқа органдардың
қызметтерімен салыстырғанда, ... ... ... болып
саналады.
Омбудсмен бұқаралық ақпарат құралдары арқылы мемлекеттік басқару
органдарының заңдарды бұзғандығы ... ... ... ... ... ... үшін осы органдарға ұсыныстарды жібереді. Осыдан
Омбудсмен институтының ақпараттық-тәрбиелеу функциясын көруге болады.
Азаматтардың құқықтары бұзылатын ... ... ... ... ... және айқындау, сонымен қоса заңдарды өзгерту немесе
жаңа заң актілерін қабылдау туралы ... ... ... ... ... маңызды функциясы болып табылады. Осы функциялар
омбудсменнің позициясын күшейтеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... заң ... дайындау жұмыстарын
жүзеге асырады.
Ресейде омбудсменге заң жобасын дайындау құқығы берілмеген. ... ... ... ... құқықшығармашылыққа ықпал
тигізуіне адамның құқықтары ... ... ... ... ... туғызу қажет деп көрсетті. Азаматтардың
арыздарын қарау өкілетті тұлғаның бақылау функциясын ... ... ... ... ... тұлға арызды қарауға алған кезде:
1. Арыз иесіне құқықтарды және ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге құзыреті бар тиісті
органдарға арыз иелерінің арыздарын жіберуге құқылы.
Омбудсмен арызды қарау кезінде әрекеттері ... ... ... ... ... тұлғаға тексеру процесі уақытында айқындалатын
мәселе бойынша ... өз ... ... ... ... Өкілетті тұлға мүддені екі тарапты да тыңдауға міндетті. Азамат
оған ұсынылатын түсіндірмелермен ... ... ... ... ... ... бекітілмеген, себебі өкілетті
тұлғаның қызметі спецификалық сипатқа ие. ... ... ... ... кей ... ... өзгерістерді енгізуге және т.б.
жағдайларға байланысты.
Сонымен қатар Омбудсмен институтын құру ... ... ... ... ... Омбудсменді қызметке Президент ... ... ... Омбудсменнің қызметін мемлекеттік мекеме болып табылатын
адам құқы жөніндегі Ұлттық орталық ... ... ... орталық
өкілетті тұлғаның қызметін ақпараттық-талдау, ұйымдастыру-құқықтық және
т.б. жағынан ... ... ... орталықтың қызметкерлері мемлекеттік
қызметкерлер болып табылады, олар өз қызметкерлерін мемлекеттік қызмет
туралы заңға ... ... ... Бұл ... ... ... ... жанасуы байқалады. Ал бұл омбудсман қызметіне ықпал ... ... ... табылады. Ресей заңдары бойынша кеңес беру және талдау
жүргізу функцияларын жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... та, бұл ... Қазақстан секілді ұлттық ведомстволардың
деңгейіне көтермейді.
Кейінірек адам құқықтарының жаппай және өрескел бұзылатын ... ... ... ... құру ... ... ие. ... құқықтары, әскери қызметкерлердің құқықтары, босқындар және
мәжбүрліктен ... ... ... құқық қорғау органдарының
қызметіне және пенитенцияарлық жүйе мекемелерінің қызметіне бақылау жүргізу
үшін мамандандырылған омбудсмендер институтын ... ... шет ... өкілетті тұлға институты нәтижелі жұмыс істеп жатыр.
2006 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... жөнінде бірқатар заңдарға түзетулер ... 2006 жылы 17 ... ... ... ... ... және екінші оқылымда «Адам құқықтары жөніндегі өкілетті тұлғаның
қызметін қамтамасыз ету жөніндегі кейбір заң ... ... ... ... ... ... Омбудсмен Б.Байқадамовтың айтуы бойынша
заңның жобасында Адам құқықтары жөніндегі өкілетті тұлғаның құқық қорғау
өкілеттіктері ... ... ... ... ... ... құқықтарын және еркіндіктерін қорғау үшін сот ... ... және ... ... ... сот қаулыларын, ұйғарымдарын, үкімдерін,
шешімдерін тексеру туралы өтінішін сотқа және ... ... ... 2006 жылы 8 ... ... ... жіберген заң жобасы Сенатта
мақұлданды.
Бірақ та кейбір қазақстандық мамандар заң жобасының нормаларын сынға
алды. Осыған ... ... ... Бас ... аппаратының
басшысы С. Темірболатов былай дейді: «Жалпы заңның жобасын ... ... та заң ... ... ... ... қолданылатын іс-
жүргізу заңнамасына қайшы келеді. Өкілетті ... ... ... ... яғни Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 7-бабында
белгіленген талапкердің, жауапкердің, мемлекеттік ... ... ... ... ... Заң ... ... сот процесіне қатыстыруды ұсынады, демек осы жағдайда омбудсменге
сот ісі бойынша өз ойын ... ... ... ол іс материалдарымен, сот
отырысының хаттамасымен таныса алады және жазбаша ескертпе бере алады».
Бас прокуратураның айтуы бойынша ... ... ... ... ... ұстау қажет және әділ сот процесіне араласпауы ... сот ... ... ... ... оның рефери болуға
қабілеті бар. Егер өкілетті тұлға азаматтардың құқықтарын соттан ... ... ... мүмкіндігі болмаған жағдайда оны ең басты сотта істі
қарау процесіне қатыстыру ... ... ... деп ... болар еді.
Қазіргі қолданылатын ... ... ... заң ... ... сот
шешімдерінің әділеттілігіне күмән келтірілген жағдайда сотқа ... сот ... ... туралы өтінішін беруге құқығы бар және
бұл сотталғандардың және жәбірленушілердің құқықтарын қорғаудың ... ... ... ... деп айтуға болады».
Халықаралық ұйымдардың кепілдемелері арқасында ғана емес, сонымен қатар
еліміздегі жаңа институттарды ... ... ... ... ... ... Қазақстанда Адам құқықтары
жөніндегі өкілетті тұлғаға үлкен назар ... ... ... және ... ... экономикалық және әлеуметтік өзгерістерге ... ... ... Омбудсмен институтын құру идеясын қоғамдық
ұйымдар, саяси партиялар, ... ... ел ... және халықаралық
құрылымдар шеңберінде де қолдайды.
2.3 Сот жүйесінің адам құқын қорғау жүйесіндегі ... ... ... мен ... ... ... ... және қорғау жөніндегі міндеттері құқықтық мемлекетке және ... тән ... ... бірі ... ... Осыған байланысты
барлық теориялық және практикалық юриспруденция (құқықтану) осы ... бет ... ... ... сот ... ... ... де осы тұрғыдан зерттеу қажет екендігін атап көрсетуіміз жөн.
Қазақстан Республикасында жаңа ... ... ең ... ... адам ... нақты қамтамасыз ету үшін
қазіргілерін жетілдіре отырып, жаңа институттар мен ... ... ... Тіпті заң жүзінде жария етілген құқықтар мен бостандықтар және
біздің Конституциямыздың тікелей әрекетінің өзі бізге Ата ... ... ... ... ... процедуралар мен механизмдерден тыс,
яғни заң жүзінде белгіленген ... тыс ... ... ... ... ... керек. Коммунистік режим билеген ... ... адам ... ... дәстүрлі сот органдары арқылы
ғана емес, көбінесе партиялық және ... да ... ... арқылы
қамтамасыз етіліп келді. Өткен кезеңнің тарихи тәжірибесі адам құқықтарын
қорғау сияқты ... ... тән ... ... мен
процедуралардан бас тарту немесе оларды жеңілдету (мысалы, адам құқықтары
мен бостандықтарын сот арқылы ғана ... ... ... ... мемлекеттің дамуындағы әр түрлі кезеңдерінде орын алған
азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... айқын көрсетіп берді. Сондықтан осы проблемаларды ғылыми
тұрғыдан зерттегенде әлеуметтік, ... және ... ... ... ... ... ... практикасына, осы құқықтарды күзетіп,
қорғауды қажет етуге міндетті, сол үшін ... пен ... ... ... ... Сот органдарының қызметіне талдау жасауға баса
назар аудару қажет.
Сонымен қатар, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» заңның пәрмені
де құқық ... ... сот ... ... ... ... ... елеулі түрде кеңіте түсті. Ал, бұл өз кезегінде,
ұйымдасқан қылмысқа қарсы ... жеке және ... да ... ... ... бағытталған жалпы мемлекеттік және аймақтық
шараларды ғылыми тұрғыдан зерттеу, негіздеу және іс ... ... ... ... ... ... ... бағытталған құқықтық институттар мен мекемелер
жұмыс істеуде. Олардың қатарына мемлекет басшысы ретінде ... ... ... ішкі істер органдары мен әр түрлі
комиссиялар мен инспекцияларды, Президент ... адам ... ... ... жатқызуға болады. Алайда, қоғам ... ... ... ... ... осы ... барлығынан
нақты нәтиже ала алмауда. Мұның басты себептерінің бірі, қоғамда заңдылық
режимі мен ... ... ... ... түрде әлсірегенінде болып отыр.
Сонымен қатар, сот органдары осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін өз құқықтарын ... әлі де ... ... ... осы нормасы былай делінген: «Соттардың
Конституциямен баянды етілген адамның және ... ... ... ... ... ... мен өзге де нормативтік құқықтық
актілерді қолдануға хақысы жоқ. Егер, сот қолданылуға тиісті заң ... де ... ... акті ... баянды етілген адамның
және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапса, іс
жүргізуді тоқтата тұруға және осы ... ... емес деп ... ... ... ... ... міндетті».
Конституциялық Кеңеске жүгінгенде соттар «Конституциялық Кеңес туралы»
заңдағы осындай жүгінулерге қатысты талаптарды қатаң ұстануға міндетті.
ҚР Жоғарғы Сотының өкілеттігі өз ... ... ... ... ... аппеляциялық тәртіппен, қадағалау тәртібімен және жаңадан
ашылған мән-жайлар ... ... ... ... ҚР Конституциясының 81-
бабы мен сот жүйесі туралы Конституциялық заңның ... ... ... ... Соты ... ... ... қарауына
жататын азаматтық, қылмыстық және барлық төменгі тұрған соттардың қызметіне
сот қадағалауын жүзеге асырады».
ҚР Жоғарғы Сотының ... сот ... ... ... ... ... заңдарда оған берілген өкілеттіктердің; оны құрудың ерекшеліктері
мен тәртібінің сипатына; қаралатын істердің ... ... ... ... бойынша түсініктемелер беретін олар шығаратын
нормативтік қаулылардың республикада ... ... ... ... саты ... істерді қарау Жоғарғы Сотта іс жүргізу
заңнамасында ... ... ... ... үкім, қаулы, шешім ... ... ... жүргізіледі.
Бірінші саты бойынша қылмыстық істерді қараудың ерекшелігі соттылықтың
дербес белгілеріне шарттастырылған олардың өзгешелігі болып ... ҚР ... ... ... ... ... саты ... Соттың қарауына: а) адамның Қазақстан Республикасы Президентінің
міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьялары, Қазақстан
Республикасы Парламентінің депутаты, ... ... ... ... Республикасы Конституциялық Кеңесінің Төрағасы немесе
мүшесі міндеттерін атқару кезеңіндегі жасаған ... ... ... ... ... ... кірмейтін орталық
атқарушы органдардың бірінші ... ... ... ... тікелей бағынатын мемлекеттік ... ... ... ... ... байланысты жасаған
қылмыстары туралы істер жатады.
Қарауына жататын азаматтық істер заңда нақты ... ҚР ... тек ... қаралуына қатысы бар адамның келісімімен кез келген соттан
кез келген істі алуға және ... іс ... ... ... ... бұлар ерекше күрделі немесе айрықша маңызды істер.
Мемлекеттің ... сот ... бола ... ... Сот іс жүргізу
заңнамасында көзделген нысандарында соттардың нақты азаматтық, қылмыстық
істерді шешуінің заңдылығы мен ... ... ... ... ... сот ... ... жүзеге асырады.
«Егер жергілікті соттардың судьялары жіберген қателерді жоғарыда тұрған
сот сатыларында түзетуге болса, Жоғары Соттың ... ... де ... ... Сондықтан да мәні бойынша Жоғарғы Сот судьяларының
қателесуге құқығы жоқ деп ... Сот ... ... сот қадағалауының нысаны сот істерін
аппеляциялық тәртіппен, сот қадағалауы тәртібімен және жаңадан ашылған ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты облыстық соттар үшін аппеляциялық саты бола отырып,
облыстық сот алқасының ... ... ... ... мен ... мен ... ... істерді қарайды. Қадағалау тәртібімен ҚР
Жоғарғы Соты республикадағы барлық ... ... ... енген үкімдері
мен шешімдеріне ҚР Бас ... ... ... ... ... ... шағымдар) істерді қарайды. Сонымен қатар, ҚР ... ... ... іс ... ... тәртібімен осы соттың қадағалау алқасының
қаулысы болған жағдайларда, жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша істі ... ... Сот ... ... соттардың қарауына жататын барлық істер бойынша
соңғы сот сатысы болып табылады. ... ... ... өз құқықтарын сотта қорғауға кепілдік береді. Ең бастысы сот
төрелігінің принциптерін анықтайтын ҚР ... ... ... ... судья төмендегі принциптерді басшылыққа алуы
тиіс:
1)адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ... ... ... емес деп ... бір ... ... үшін ... де қайтадан қылмыстық немесе
әкімшілік жауапқа тартуға болмайды;
3) өзіне заңмен ... ... оның ... ... ... ... әркім өз сөзін тыңдатуға құқылы;
5)жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, азаматтарға ... ... ... ... жағдайын нашарлататын заңдарды кері
күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан кейін ол үшін ... ... ... ... ... жаңа заң ... ... өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;
7) ешкім өзіне - өзі, жұбайына ... және ... ... ... ... ... айғақ беруге міндетті емес. Діни қызметшілер
өздеріне сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болуға ... ... ... кінәлі екендігі жөніндегі кез келген күдік айыпталушының
пайдасына қарастырылады;
9) заңсыз тәсілмен алынған ... ... күші ... Ешкім
өзінің жеке мойындауы негізінде ғана сотталуға тиіс ... ... ... ... ... ... жол ... басқа, Қазақстан Республикасы Конституциясының 78 – ... ... ... ... ... және азаматтың
құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіретін ... мен өзге ... ... ... ... ... жоқ. Егер сот ... заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт Конституциямен баянды
етілген адамның және ... ... мен ... нұқсан
келтіреді деп тапса, іс ... ... ... және осы ... емес деп тану ... ... Конституциялық Кеңеске
жүгінуге міндетті».
Сот билігі сыртқы және ішкі ... ... ... бірі ... табылады.
Құқық қорғау жүйесін және ең алдымен, сот және прокуратура ... ... ... ... ... ... жалатақтамай, іс-
қимыл жасауда шынайы еркіндік алу идеясы басты ... ... ... ... ... тыс ... отыр.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мемлекеттің бірден-бір
функциясы емес, сондай-ақ ол өзінің құндылығына, қол ... ... ... ... және ... ... да мүдделі.
Қоғамның асимметриялық нысанда құрылуына орай, әлеуметтік-саяси ... ... рөлі ... ... бір ... беру ... шектеу қою болып келеді. Сол себептен сот билігі де ... ... ... ... ... жаза қолдану арқылы мемлекеттің
конституциялық құрылымы мен ... ... ... ... қорғауды жүзеге асырды. Ал мұның өзі адамның құқықтары мен
бостандықтарын сотта қорғауды және мемлекеттің конституциялық ... ... ... қорғауды бір-біріне қарама-қарсы қоюға негіз
бермейді.
Қазаіргі заманда мемлекеттілік адамға бағындырылған. Мемлекеттің өзінің
жеке мақсаттары жоқ – оның ... ... жеке ... ... етуде жатыр. Жеке адамдардың жиынтығы ретінде қарастырылатын
халық биліктің бірден-бір қайнар көзі ... ... ... ... халыққа қайтып келеді де.
Қоғамды жеке және ұжымдық бастауларды өз бойында үйлестіретін ... ... деп ... ... ... жекенің және
әлеуметтіктің өзара тұтас және баланысты болатын, жеке ... ... ... даму ... ... ... екенін және осындай
кері байланыс туралы идеяны негіздей ... ... ... жағдайында
Қазақстан Республикасының Конституциясында жарияланған жеке ... ... ... ... қайшы емес, қайта онымен сәйкес
келетін болып көрінеді.
Жеке ... ... ... ... заң ... ...... болы табылады, ол құқықтар мен бостандықтарды
жүзеге асыру мүмкіндіктерінің белгілі бір ... ... ... ... бұзу ... ... және бұл ... заңмен
қорғалатын басқа мүдделерге қауіп төндіретін жағдайда ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылық жасағаны
үшін сот билігі бір ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғау шаралары болып табылады.
Сонымен қатар, сот ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғайды, өйткені бұл процедураның
өзінде ... ... бұзу ... бар.
Жеке адамның мүдделерін қорғай отырып, мемлекеттік билік қоғамның
мүддесін қорғайды, мұның өзі қоғамның ... ... ... ... ... ... оның мүшелерінен қорғауға кедергі келтірмейді.
Құқық бұзушылыққа қарсы күресті ... ... ... ... ... өзін ғана ... ... қоғамның бір мүшелерінің мүдделерін
басқаларынан қорғайды.
Құқықтық дауды шешу жөніндегі өзінің айрықша өкілеттігін жүзеге асырып
отырған сот ... ... ... ... істі ... бойынша қарау және
шешу үрдісінде дауласушы тараптардың бірінің аяқасты етілген ... ... және ... ... ... негізсіз бұзудан немесе
шектеуден қорғайды. ... әрі ... ... бола отырып, сот
мемлекеттің барлық азаматтарға кепілдік ... сот ... ... іске
асырылуын қамтамасыз етеді және бұл орайда ... ... ... ... ... ... бөліп жармайды. Бір адамның заңмен қорғалатын
игілігін қорғаудыңжүзеге асуы – соттың шешімі немесе үкімі. Сот ... ... ... ... табылатын сот шешімі (сот үкімі) ... ... ... деп ... және ... ... немесе мұндай бұзушылық болмаған деп бекітілуін, екінші
тараптың құқықтарын еш негізсіз ... ... ... ... ... сот ... ... құқықты қалпына келтіреді, келтірілген
зиянның ... ... мен ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз етеді.
Мемлекет сияқты күрделі әлеуметтік жүйелерді басқаруды ұйымдастыру
кезінде реттелуші бірнеше функцияны орындауға тиіс ... Атап ... ... ... мінез-құлық ережесін орнату, осы
ережелердің ... ... ... ... ... және даулы
жағдайларды, соның ішінде реттеуші мен қатысушының арасындағы ... ... ... ... бұл функцияларды қатар атқарған ... ... ... жүйесі – реттеушінің диктатурасы пайда болады. Басқаша
айтсақ, реттеушінің мүдделерін жүйеге ... ... ... регламенттеу арқылы қанағаттандыру ең оңай. Бұл орайда, реттеушінің
ұстанымы бойынша, жүйеге бақылаудан айрылғаннан гөрі, жүйенің қызмет ... ... Ал ... ... ... ретінде әрекет ете
бастағанда басқа дау туындайды.
Күрделі қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... тәсілі биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот билігі
деп ... үш ... ... ... ... Қазақстан Республикасында
бұл Парламент, Үкімет, сот жүйесі түрінде іске асырылған.
Заң шығарушы биліктің атқарушы биліктен мүмкіндігінше тәуелсіз болғаны
жөн. Атқарушы, ... заң ... ... ... ... ол заң ... актілеріне қайшы келетін нормативтік актілерді өз бетінше ... Сот ... ... екі ... ... болуға және нормативтік
актілер түрінде бекітілген әділдікке қоғамның беретін бағасын көрсетуге
тиіс.
Қазақстан Республикасында сот ... ... ... ... ... Биліктің бөліну қағидасы бұл саяси қағида, ... ... ... ... ... органдардың – Парламенттің,
Үкіметтің және соттардың арасында бөлінеді.
Биліктің бөліну қағидасына сай сот билігі сот төрелігін жүзеге асыратын
мемлкеттік сот ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар – соттар жүзеге асырады
(Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... жағдайы олардың алдында тұрған
міндеттеріне; жауапты ... ... ... мен ... ... ... ... мен ұйымдардың құқықтары мен заңды
мүдделерін айтарлықтай қозғауы ... ... ... ... ... жүйесінің тұтастығы барлық соттардың алдында заңдылықты қамтамасыз
ету, конституциялық құрылысты, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
және ... да ... ... ... ... міндеттердің ортақ
болуы; ұйымдастырылу мен қызмет ету қағидаларының тұтастығы; соттардың сол
бір материалдық және іс ... ... ... ... ... ... ... және жоғары саты соттарының инстанциялық
және өзге де өзара байланыстарында; сот ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Соттардың әлеуметтік мақсаты – қоғам өмірінің барлық салаларында тиісті
құқықтық режимді қамтамасыз ету. Алдына ... ... ... соттар құқық
қорғау органдары болып табылады, және қызметі заңдылық пен құқық тәртібін
басқаруға ... ... ... ... ... олар ... иеленеді.
Сот билігінің ажырамас белгілері – оның тәуелсіз, дербес және ... ҚР сот ... ... дегенде соттардың өз функцияларын
кімнің де болмасын тарапынан қандай да бір ... не әсер ... ... ... жөн. Сот ... ... ... олар заң шығарушы немесе
атқарушы билік органдарынан, өзге органдардан, ұйымдардан, партиялардан,
қозғалыстардан, лауазымды ... сот ... ... мен ... ... ала тергеу органдарының және прокурордың
тұжырымдарынан; ... ... ... кез ... жеке ... Істі ... отырған судья заңды және өзінің құқықтық ... ала ... тек қана ... ішкі ... бойынша әрекет етеді.
Сот билігінің дербестігі соттардың дербес, қандай да бір басшылық ... ... өз ... ... жасайтынын білдіреді, өздерінің
функцияларын жүзеге асыру үшін оларда заң бойынша берілген барлық қажетті
құқықтары бар. ... ... ... да бір бекітуді қажет етпейді. Заңды
күшіне енген үкімнің немесе ... ... іс ... заң күші бар ... ... аумағы бойынша олар орындалуға міндетті.
Сот билігінің оқшау болуының мәнісі мынада. Сот ... ... орын ... бұл оның ... ... ... жағдайлары мен тәртібінің өзіндік ерекшеліктеріне байланысты.
Соттар мемлекеттік органдардың қандай да бір ... ... ... ... олар ... де бағындырылмаған.
Қазіргі заманғы Қазақстан Республикасының маңызды бір қыры ... ... ... ... қатысуы болып отыр. Азаматтардың сот
төрелігін атқаруға ... ... ... Конституция ережесі (75-бабының
2-бөлігі) сот ұйымдастыру және іс жүргізу заңдарында тарқатыла ... ... ... ... бірі – сот өкілеттіктерінің билік
сипатында болуы. Бұл мынадан көрінеді: судьялардың өз өкілеттіктерін жүзеге
асыру кезіндегі ... мен ... ... мемлекеттік органдар,
ұйымдар және басқа да заңды және жеке ... үшін ... күші ... ... орындау және оның шешімдерін атқару мемлекеттің ... ... ҚР ... және ... Республикасының сот
жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» конституциялық заңының 3-бабында1
«Қазақстан Республикасының сот жүйесі Қазақстан Республикасының ... ... және ... да ... болып табылады...» деп анықталған,
жергілікті соттарға:
1) облыстық және ... ... ... ... ... соты, республикалық маңызы бар қалалардың қалалық соттары, ...... ... ... ... ... қаржылық
соттар және тағы басқалары);
2) аудандық және оларға теңестірілген ... ... ... сот – гарнизонның әскери соты және тағы басқалары) жатады.
Қоғамды ұйымдатырудың нысаны ретінде мемлекет қанша ... өмір ... ... және оның ... тиімді ұйымдастыру проблемасын
шешу амалдары да сонша уақыт бойы жасалуда. Бұл ... шешу ... ... ... ... ғасыр бұрын мемлекеттік билікті бір адамның
қолында шоғырландырудың жағымсыз салдарының болмай ... ... ... ... көп ... озбырлық пен қиянат ету ықтималы да
соғұрлым жоғары болмақ. Адамзаттың көп ғасырлық тәжірибесі мұны айғақтайды.
Биліктің бір тізгінің өз қолында ... ... ... ең көзі ашық ... ерте ме, кеш пе, тек ... беделін мойындайтын, басқалардың бостандығын
танымайтын және адамның ажырамас құқықтарымен санаспайтын жат ... ... Бұл ... ... ... іздестіру амалдары
осындай жағдайда жасалған еді.
Францияның атақты ағартушысы, құқықтанушысы әрі ... ... ... рухы ... атты ... шығармасында (1748ж.) былай деп
жазған: «Бір тұлғаға ... ... ... бір құрамына заң шығару
және атқару билігі қоса берілген жағдайда ... ... ... монарх
немесе сенат озбырлықпен орындалатын озбыр заңдар шығарады деп қауіптенуге
болады. Сот ... ... және заң ... ... ... ... ... болмайды. Егер ол атқарушы билікпен біріктірілген болса, ... ... ... ие ... еді. ... адам немесе жоғары
лауазымды тұлғалар ... ... ... ... ... ... халық биліктің барлық үш түрін: заң шығару билігін, оларды ... және ... және жеке ... ... ... билігін қоса
жүзеге асыратын болғанда, біз бәрінен де айрылар ... - ... ... ... заманға сай келмейтін тұстарының бар екені қисынды. Бұл
еңбек XVIII ғасырда ... ... ... күнге дейін жиналған
тәжірибе тұрғысынан оның ... ... ... бар. Жалпы алғанда бұл
айтылғандар қазірдің өзінде өзектілігін жойған жоқ.
Билік тармақтарының немесе органның тәуелсіздігі оларға ... ... сөз ... бұл жағдайда олардың міндетті түрде алдын ала
келістіруінсіз-ақ өз бетінше іс-қимыл жасауы ... Ал ... ... ... лауазымды тұлғаның тиісті әрекеттеріне жауап
ретінде оған қатысты ... бір ... ... ... және жауапкершіліктің оңтайлы үйлесіміне судья қызметіне жай
ғана әкімшілік жолмен тағайындамай, қызметке сайлау немесе алқалы органның
тағайындауы ... қол ... ... Жоғарыда айтылғандарға орай,
мемлекеттік биліктің тармақтарға бөліну ... ... қос ... ... ... вакуумын болдырмауға бағытталған
деген пікірге келеміз. Биліктің үш тармаққа бөлінуінің бастапқы ... ... ... бөлу болып табылады. Дүние жүзіндегі
мемлекеттік жүйелерге ... ... ... ... ... ... ... кең, ал биліктің тармақтарға бөліну
қағидасының сақталу ахуалы салыстырмалы дәрежеде ғана болып ... ... ... ... ... атқаратын функцияларының мынадай
сұлбасы неғұрлым дәл келеді:
а) елдің тұтастығын, қоғамдағы қауіпсіздік пен ... ... ету, ... тармақтарының арасындағы қатынастарды реттеу – ел
президенті.
б) мемлекеттік реттеу және ... ... ... ... заң ... билік;
в) олардың орындауын қадағалау –ішінара прокуратура, ішінара биліктің
атқару органдары;
г) осы ... ... үшін ... ... ... ... сот ... билігінің ерекше рөліне келсек, ол біріншіден, мемлекеттік биліктің
басқа екі ... ... ... ... ... ... өзара
ұмтылысын тежеуге және теңдікке келтіруге, және екіншіден, ... ... ... да ... ... ... тиіс. Адам мен биліктің бір-
біріне қарсы тұруының кез келген ... сот ... ... және
бейтарап төреші рөлін атқаруға міндетті. Адамның бостандықтары мен
мүдделерінің ... ... ... рөлі оның дәл осы ... мен бейтараптығында жатыр. ... ... ... мемлекеттік қорғаудың сот билігі жүзеге асыратын бөлігі сот
қорғауы деген атауға ие болды.
Қорыта келгенде, сот билігі ... аса ... ... ... табылады
және қалған екі тармақтың күресін ... ... деп ... Осы орайда Қазақстан Республикасының Конституциясында «Соттар ... ... ... дербес бөлімнің болуы орынды.
Сот жүйесі – бұл күрделі әрі көп элементтен құралған ... ... ... сот төрелігін атқару жөніндегі қызметі құрайды. ... сот ... ... ... ... және ... да
істерді заңда белгіленген іс ... ... ... ... ... ... келе ... өз тәуелсіздігін жариялаған
күннен-ақ құқықтық ... құру ... ... ... ... ... және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуді алдына
мақсат етіп қойған мемлекет осылай ... ... ... жүйесін
дамытып, оның толыққанды ... ... үшін 1995 ... 30 тамызда
бүкілхалықтық референдумда қабылданған жаңа ... ... ... елімізде экономикалық және әлеуметтік, саяси реформаларды жүзеге
асырып, ... ... ... ... ... ... ... қызмет етіп келеді. Егемен еліміздің жаңа негізгі заңының
қабылдануы жаңа мыңжылдық табалдырығында Қазақстан тарихындағы атаулы ... ... ... конституциялық дамуының жаңа ... ... Тап осы ... ел ... ... ... ... әрі
халықаралық деңгейге сай биік межедегі заң деуге толық негіз бар.
Қазақстан Республикасының Конституциясы адамның және ... мен ... ... ... ... ... ... талабына жауап береді. Онда бекітілген адамның және
азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... мен ... ... адамдары қызметінің мағынасы ... ... сай, ... және ... өз ... ... ... асыруы басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын
бұзбауға, конституциялық құрылыс пен ... ... ... ... ... Республика Конституциясы адамның және азаматтың
құқықтары мен бостандықтарын шектеу мүмкіншілігін жоққа ... ... ... және ... ... пактілерге, соның ішінде
Жалпыға бірдей адам құқықтары ... ... ... ... ... ... адам ... декларациясының 29-бабына сай
белгілі бір негіздер болған кезде ... мен ... ... ... ... Конституцияның 39-бабы адамның және азаматтың
құқықтары мен бостандықтары.
- конституциялық құрылысты қорғау,
- қоғамдық тәртіпті, ... ... мен ... ... мен ... сақтау мақсатында шектеулі мүмкін деп
белгілейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... бола ... мемлекеттің міндеттерін, оның саяси және экономикалық
жүйелерін, сыртқы саясатты, мемлекеттік қорғанысты, әлеуметтік және ... ... ... және ... ... ... мен
міндеттері жүйесін, ұлттық мемлекеттік билік пен әділ сот және ... ... ... ... бекітеді.
Сол сияқты, конституцияда мемлекеттік құрылыстың негіздерін, оның
шынайы гуманистігі мен ... ... ... мемлекеттік-
құқықтық қатынастарды реттейтін нормалар орын алады. Тәуелсіз Қазақстан
мемлекетінің басты міндеттернің бірі өз ... ... ... ... барынша қорғау болып табылса, Қазақстан мемлекеті адам
құқықтары жөніндегі халықаралық нормаларды толық ... ... ... ... ... ... ... береді. Оның айғағы азаматтардың
саяси, еңбек, ... және ... да ... ... ... толық жан-жақты көрініс табуы ... ... ... ... «ең ...... ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары» - деп ... ... ... сәйкес адам ... ... ... және ... ... беріледі. Адам құқықтары ... ... ... жазылған, олар абсолютті деп танылған. Одан
ешкім айыра алмайды. Заңдар мен өзге де ... ... ... мен ... ... ... ... делінген. Адамның және
азаматтың өз құқықтары мен бостандықтарын бұзбауға, ... ... ... ... ... келтірмеуге тиіс (5-тармақ).
Конституциясының II бөлімі адам және азамат, оның құқығы, бостандығы
мен ... ... ... Заңға сәйкес республиканың кез келген
азаматының нәсіліне, ұлтына, тіліне, әлеуметтік тегіне, дінге ... ... да ... ... ... мен бостандықтар теңдігіне
кепілдік беріледі (14-баптың 2-тармағы). Азаматтық құқық пен ... ... мен ... ... және ... ... ... Конституциясында ерекше мән беріледі. Конституцияда
жария етілген азаматтардың осындай құқықтары мен бостандықтарын ... заң ... ... ... бірі деп ... ... табиғи ажырамас адам құқығы идеялары Ж.Ж. Руссоның, Г.
Гроцияның, Д. Локктың, Ш.Монтескьенің доктриналарында да дамытыла түсті.
«Заң, жалпы ... - деп ... ... - адам ... ... жер ... бар халықтарды басқарады, ал әр ... ... ... ... осы ақыл-ойға қосымша жекелеген оқиғалар ретінде ғана
болуы тиіс...». Д. Локктың айтқаны: ... ... ... ... пен ... ... барлық құқықтары мен артықшылықтарын барлық
басқа адамдар сияқты шексіз пайдалануға құқылы болып туады».
Мемлекеттің басты ... адам деп ... ... ... ... ... ... өте жоғары болады. Қабылданған
заң актілерінің ... ... осы ... ... осы ... бастау
алатынын мақтанышпен айтуға болады.
1995 жылғы Конституция ең ... ... ... ерікті нормативі
негізінде жүзеге асырылған елдің ... мен ... ... ... адам және ... ... мен ... тұтас
жүйесі мен Қазақстан қоғамының болашаққа бастаған өз ... ... ... мен ... ... ... бір
мезгілде обьективті және оң құқықтарды ... ... ... ... ... Конституция мен оның жоғарғы
заңдылық күшінің тура әркет етуін көрсетуімен ... ... ... ... ... мақсаты – адам құқығын қорғау десек, аса маңызды бұл
міндетті ... ету ... ... ... өзінің құқықтары
мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына ... бар» - деп ... ... ... ... ... адам ... білуі керек.
Бұл құқықтық мемлекет ... ... ... ... одан әрі ... ... де тәуелсіз сот билігін қалыптастырды. Оған шынайы негіз
қалайтын және азаматтық қоғам мен мемлекет арасындағы ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың басты
құралы болып табылады. Дәлірек айтсам, мемлекет адам құқығын ... ... ... ... ... арқауы – азаматтардың
негізгі ұстанымы еркіндік пен бостандығын заңдылықпен сенімді түрде ... ... ... ... өзіне жүктелген бұл функцияны тыңғылықты
атқаруда. Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқығы мен бостандығына ... ... ... ... ... ... ... бұдан
әрі де бұлжытпай жүзеге асыра беруі қажет.
Қазақстан Республикасының конституциялық даму ... ... ... ... ... ... ... өзінің
қалыптасу кезеңінде тұр және Конституцияның ... ... ... ол ... қоғамдық-саяси тұрақтылықты, ... ... ... ... ... мен ... ... ерекше
мәртебеге ие болады.
Қолданылған әдебиеттер
I. Нормативтік құқықтық актілер.
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 ... жылы 7 ... 2007 жылы ... ... ... ... ... Республикасының еңбек туралы кодексі 2002 жылы
1 қыркүйек.
4. Қазақстан Республикасының білім туралы заңы, 2004 жылы 28 ... ... ... Е.В., ... О.А., ... Е.А., ... ... в
истории человечества и в современном мире» Москва, 1989г.
2. Адам құқықтары ... ... ... ... 1998ж.
3.Бюргенталь Т. «Международные права человека», Алматы, «Ғылым»1999г.
4. Винсент Р.Дж. ... ... және ... ... Жеті жарғы, 1998ж.
5. Сапарғалиев Ғ. «Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы»
Алматы, Жеті жарғы.,2004ж.
6. Сарсембаев М. А. «Халықаралық құқық»Алматы Жеті ... ... ... Т.А. «Основы права» Москва, «Финансы и статистика» 2004г.
8. Дулатбеков Н.О., Амандыкова С.К., ... А.В. ... ... ... ... ... ... -2000г. «Фолиант».
9. Комарова С.А. «Основы государства и права» Москва 2003г.
10.Мюллерсон Р.А. «Права человека: идеи, ... ... ... литература, 1991г.
11.Нәрікбаев М.С., Өтебаев Ғ.Қ., ... М.М. ... ... ... Астана.,2005ж.
12.«Основные международные документы по правам ... ... ... ... ... ... ... пособие - Москва ... и ... ... ... и ... РК» Уч. пособие Алматы: «Жеті жарғы»,
1999.
15. «Основы права» Москва 1998г. НОРМА-ИНФРА учебник.
16. Өзбекұлы С., ... Ө. ... және ... ... Алматы,
Жеті жарғы.,2006ж.
17. Права человека. Учебное пособие.Алматы. «Дәнекер» ... ... Б.И. ... ... ... ... ... С.А., Оразова А.Ә. «Күрделі заманның өтпелі кезеңдегі қазақ
қоғамы». Ата ... ... ... ... ... Жеті ... жыл.
22. Шкатулла В.И, Надвикова В.В., Сытинская М.В. «Право» ... ... ... құқық» Дәрістер курсы. –Алматы., ҚазГЗУ, 2003ж.
III. Баспа сөз материалдары
1. Аманбаев А. «На ... ... прав и ... граждан» Заң
және Заман журналы №5, қыркүйек-қазан 2007ж.
2. Асанов Б. ... ... ... өз ... жете біле ... ... №123, 14 тамыз 2007 жыл.
3. «Адам құқығын қорғау кепілі» Заң газеті №53(677), 29 маусым ... ... ... құрметтеу дәстүрлі даму үстінде», Заң газеті №30, ... 2005 ... ... ... ең жоғары құндылық» Құқықтық Қазақстан №27, 2007 жыл.
6.Балдабекова А. «Қазақстандағы адам құқықтары ... ... ... ... ... ... болуы мен дамуы» Заң
журналы №4, 2007жыл
7. Байқадамов Б. «Әр адам өз ... өзі ... ... Заң ... ... 2004 ... ... І. «Әр азамат өз құқығын білу тиіс» Заң газеті №6, ... 2005 ... ... А. « Адамның құқықтары мен бостандықтарының қайнар көздері»
Тураби журналы №5, 2007жыл.
10. Сәбекенов С. «Ата Заң және адам ... Заң ... ... 2005 ... ... А. ... қоғамда адам құқын ... ... ... ... ... журналы №4, 2007жыл.
12. Ибраева А. «Адам құқығы-құқықтық мемлекет пен ... ... ... Заң және Заман журналы №9, қыркүйек 2006ж
13. Ибраева А. ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарының абсолюттігі» Тураби ... №6, ... ... сот ... ... ... ие» Заң газеті №171, 8
қараша 2007 жыл.
15. ҚР Президенті жанындағы Адам ... ... 2003 жылы ... және ... ... ... ... баяндамасы «Азаматтық қоғамның
негізгі қағидаты: адам құқығының сақталуы». Заң газеті 16 сәуір, 2004 жыл.
16. ҚР Президенті жанындағы Адам ... ... 2003 жылы ... және азамат құқығын сақтау жөніндегі баяндамасы «Азаматтық қоғамның
негізгі қағидаты: адам құқығының сақталуы» Заң ... 21 ... 2004 ... ҚР ... жанындағы Адам құқықтары жөніндегі 2003 жылы ҚР-да
адам және азамат құқығын сақтау жөніндегі баяндамасы «Азаматтық ... ... адам ... ... Заң ... ... 2004 ... Қаржаубаев Е. «Қазақстан Республикасының мемлекеттік
механизміндегі сот ... ... ... ... ... журналы
№1,2008 жыл.
19. Тоқпатаев У. «Азаматтардың құқың қорғап,заңдылықты жіті қадағалау-
қасиетті ... Заң және ... ... №12 ... 2006ж
20. Тоқпатаев У. «Азамат құқығынан артық қазына жоқ», Заң және Заман
журналы №10 қазан, 2006 жыл.
-----------------------
1 ... ... ... ... Заңы //Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Кеңесінің Ведомствосы. 1991. №52,636-бет.
1 ... ... А. «Қос ... ... ... ... ғылым вестнигі. 1994. №5
1 Қазақстан Республикасының Конституцияның 15-бабы, 2007 жылғы.
1 Әр адамға тумысынан жазылған құқықтар мен бостандықтардың ... оның ... ... ... не ... ... аумағында тұратын барлық адамдарды да қамтитындығын Қазақстан
Республикасының Конституциялық Кеңесі түсіндіріп берді.//Вести Парламента,
1996.№16-17.345-бет.
[1] Адам ... мен ... ... ... белгіленген құқығы
мен бостандығынан ешкімнің, оның ішінде мемлекеттің де, ... ... ... ... заңдарда қаралған жағдайлардан басқасында,
айыра алмайтындығын білдіретінін Конституциялық Кеңес түсінідіріп ... ... 1996, ... ... ... де заң мен сот ... тең ... туралы конституциялық норманы
тараптардың, оның ішінде мемлекеттің соттағы өкілі ретінде прокурордың сот
процесінде теңдігі ретінде түсінуге болмайды. ... ... ... ... норма прокурордың іс жүргізу ... ... адам мен ... ... жатады. Қазақстан
Республикасының Конституциясы прокурорға сотта мемлекет мүддесін ... ... ... оның іс ... ... кеңейтеді (83-
баптың 1-тармағы). Бұл өкілеттік іс ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Конституциясының 4-бабының 1-тармағын, 14-бабының 1-тармағын ... ... ... ... 2007 ... 21 мамырдағы № 254-III Заңы
1 «Қазақстан Республикасының еңбек туралы» ... ... 2000. ... ... ... ... Заңы, 1999 жылғы 7-маусым.
1 Бұл алғаш рет А.М. Қалиеваның «Қазақстан ... ... ... жағдайлары» атты еңбегінде көтерілген. Алматы,
1994ж.
1 Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағында әкімшілік
құқық бұзушылық жасаған шетелдіктер, шетелдік ... ... ... жоқ ... ... негіздерде әкімшілік жауаптылықта болады ».
Алматы, 2001 ж.
2 Азаматтық және саяси құқық туралы ... ... ... ... ... ... тәртіпті, денсаулықты немесе
халықтардың имандылығын немесе ... ... мен ... ... ... ... адам құқығын шектеуге жол берілетіндігі айтылады
//Халықаралық адам құқықтары туралы билль. Женева, 1990. 40-бет.
[2] Адам құқықтары туралы халықаралық актілер. Құжаттар ... ... ... және ... ... ... ... Пакт. 2/1/-бап;
экономикалық, 1) және мәдени құқықтар туралы халықаралық Пакт 2/2-бап.
[4] Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы ... ... 1- ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық Пактіге факультативті
хаттама, 1 және ... ... және ... ... ... ... ... екінші
факультативті хаттама, 1.
1 ГуценкоК.Ф., Ковлев В. Правоохранительные органы. –М.:Зерцало,1996.7-бет
2 ... ... ... Дәнекер,2000.-7-бет.
3 ИбрагимовХ.Ю Правоохранительные органы.-Алматы: Дәнекер,2000.-7-бет.
4 Чувилев А.А, Чувилев А.А, Правоохранительные органы.-М.: Юриспруденция,
2000. -4-стр.
5 Гущенко ... В. ... ... ... ... Р.А. ... ... 2000.-3стр.
7 Гущенко К.Ф.,Ковалев В. Правоохранительные органы.-М.:Зерцало, 1996.-
12стр.
1Егемен Қазақстан, №64-65, 21 наурыз 2003жыл.
1 ... ... ... Президентінің актілері туралы»
Жарлығында жарлықтармен адам мен азаматтардың құқықтары мен ... ету ... ... ... белгіленген // Қазақстан
Республикасы Президентінің актілер Жинағы, 1994 ж., №44. 469-бет.
1 «Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы адам ... ... ... ... ... ... ... //
«Казахстанская правда» , 1997 ж., 25 сәуір.
2 Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2000 ж., ... ... ... и ... ... закон Республики Казахстан от 25 декабря 2000 года №132 –
II, «О ... ... и ... ... РК» // ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам және азаматтардың Конституциялық құқықтары мен бостандықтары16 бет
АДАМ МЕН АЗАМАТТЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ, БОСТАНДЫҚТАРЫ МЕН МІНДЕТТЕРІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚЫРЛАРЫ59 бет
Конституциялық құқықтар мен бостандық17 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы39 бет
Мемлекет және құқық теориясының қөзқарасы бойынша жеке тұлға, адам, азамат ұғымы28 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам құқықтары мен бостандықтары55 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь