Қазақ батырлары

Реферат жоспары :

I.Кіріспе бөлім : батырлар дегеніміз кім ?

II.Негізгі бөлім :
1.Азырақ тарихтан

2.Хан Жәңгір

3.Бөгенбай батыр

4.Қарасай батыр

5.Шапрашты Наурызбай

6.Мырза Мұхаммад Хайдар

7.Қадірғали Жалаир

8.Абылғазы Бахадүр

9.Раймбек Батыр

10.Қабанбай Батыр

11.Сүраншы Батыр

12.Арқалық Батыр

13. Байғазы Батыр

14.Елшібек Батыр

15.Есет Батыр

III. Қорытындысы : Батырлардай Отанды сүю
ҚАЗАҚ БАТЫРЛАРЫ

Күннің шуағында асқар таулар бұлдырай. Сол таулар шыңдары аспанмен таласқан. Қалың шыршалар мен ғасырлар босты, жасайтын емендер шоғыры бір құпия тыныштығында маужырайды.
Алдыңыздан тырналардың тыраулардын, қос аққудың суйіспеншілік дадысын, жылдылардың тұяқ үндерін есінде сақтап қалған жұсанды, кең дала ашылары сөзсіз.
Міне осы табиғат аясында тәуелсіздікті сүйетін бастырғы жауынгер халық – қазақтар турады. Сондықтан,әрбір қазақ-ақын,өйткені оларды әуезді домбыраның күмбірлеген дауысы қанаттандырады. Домбыраның әдезіне тербелген қазақ даласы.
Асқар тауды шыңындай болған батыл батырларымыздың есімдері әлі ел аузында. Олар: Шапырашты Наурызбай, Карасай батыр, Өтеген, Саурық, Сұраншы, Қаракерей Қабанбай, Қанжиғалы Бөгенбай, Қангелді, Сыпатай, Қараш, Жәпек сияқты тағы да баска батырларыныз жеткілікті.
Осы батырлардың атын аузыма алып отырғанда:
«Жанқиярлықтай өз халқын қорғаған осылар емес пе? Қазақ жерінде бейбіт өмір суріп жатқанымыз осылардың арқасы емес пе?» ,-деген сурақтар жие толғандырады.
« Күннің шуағы жарық тудырады, деген халық мадаян бекерге айтылмаса керек» .
Батырлар-бұлар қараорман, қайратты адамдар. Қай соғыс болмасын осы батырларды ұмытудың биіктей жеңіске байланысты болған,
Осы батырларымыз қатысқан соғыстың соңы, әрине, жеңіс еді.
Өткен адам болады көзден таса,
Өлді, өшті оны ешкім ойламас.
Ол кетсе де белгісі жоғалмайды,
Керектісін ескеріп, ұмытпаса.
Ш. Құдайбердіұлы « Жалсыд жаза» поэмасынан

ТАРИХТАН ҒАНА МӘЛІМЕТ
18 ғасырдың 1-жоңғарлар жорықтарын бастады.Жоңғарлардың әскерлері өз жолындағыларды күйрете бастады. Бұл жылдар халық санасында «Ақтабан шұбырынды, алқа кие сұлама» болып жауылып қалғаны анық.
Бұл жоңғарлар кім еді?
Жоңғар сөзінің, түп төркіні, яғни этнонимі «ойрат» сөзді олар,
Моғолистан жерінің батыс байгін жайлаған. Олар өз еріктерімен Шыңғыс ханның билігін мойындағаннан кейін монғол қағанатының әскерлерінің сол қанатын кұрады. Осы бастап оларды жоңгарлар деп атай бастады. Жоңғар сөзі моңғол тілінен аударғанда сол қанат деген мағынаны береді. Парсы тілдес халықтар, осы халықтар арқылы, орыстар жоңғарларды «Қалмақтар» деп атаған.
Ойраттар құрамы торғауыттар, дербеттер, кешеуіттер тайпаларынан құралған. 15-ші ғасырдың 2-ші жартысында билік басына Есен-тайжи келгеннен кейін ойраттар күшейе бастады.Бірақ, 17-ші ғасырда олар батыс Монғолиядағы көптеген жерлерін жоғалта бастады.
Ойраттардың батыс көршілестері-Моғолистан мен Қазақ хандығының ығыстырылғанан кейін, тайпаларымен қосылу еді. Билік басына күштеріне ене бастады. Құнтайджы Батур ( 1635-1653 жж) бәрінің басын кұрап, тәуелсіз мемлекет жасайды. Ол-Жоңғар хандығы аталады.
Оларға қосылмаған торғауыттар мен кешеуіттер тайпасынан 50мың үй шамасында, немесе 250 мың адам Аюқағанның басқаруымен 1663 жылы солтүстік Қазақстан жерімен өтіп, Еділге дейін жетеді. Осылай, Еділ мен Жайық өзендерінің аралықтарында Қалмық хандығы кұрылды, олар Ресей мемелекетінің кұрамына енді. Жоңғар мемлекеті кұрылғаннаң кейін 1640 жылы моңғол-ойраттар, Тапбағатай тауының етегінде тұратын, біріп заңдарыц жинағын шығара бастады.
Естіп, біліп, көз көріп ойға самақ,
Өткен істен адамзат бір ой алмақ.
Қызықпақ, не жек көрмек, жиіркенбек,
Бастан кешкен әр істен белгі қалмақ.

Ш. Құдайбердіұлы «Жалсыд жаза» поэмасынан.
        
        ҚАЗАҚ БАТЫРЛАРЫ
Күннің шуағында асқар таулар бұлдырай. Сол таулар шыңдары аспанмен
таласқан. ... ... мен ... босты, жасайтын емендер шоғыры бір
құпия тыныштығында маужырайды.
Алдыңыздан тырналардың тыраулардын, қос ... ... ... тұяқ үндерін есінде сақтап қалған жұсанды, кең дала
ашылары сөзсіз.
Міне осы табиғат аясында тәуелсіздікті ... ... ...... ... ... ... оларды әуезді
домбыраның күмбірлеген дауысы қанаттандырады. Домбыраның әдезіне тербелген
қазақ ... ... ... ... батыл батырларымыздың есімдері әлі ел
аузында. Олар: Шапырашты Наурызбай, Карасай ... ... ... ... Қабанбай, Қанжиғалы Бөгенбай, Қангелді, Сыпатай, Қараш, ... тағы да ... ... ... ... атын ... алып отырғанда:
«Жанқиярлықтай өз халқын қорғаған осылар емес пе?
Қазақ жерінде ... өмір ... ... ... арқасы емес пе?» ,-
деген сурақтар жие толғандырады.
« Күннің шуағы жарық ... ... ... ... ... ... ... қараорман, қайратты адамдар. Қай
соғыс болмасын осы батырларды ... ... ... байланысты болған,
Осы батырларымыз қатысқан соғыстың соңы, әрине, жеңіс еді.
Өткен адам болады ... ... өшті оны ... ... ... де ... ... ескеріп, ұмытпаса.
Ш. Құдайбердіұлы « Жалсыд жаза» поэмасынан
ТАРИХТАН ҒАНА МӘЛІМЕТ
18 ғасырдың ... ... ... өз ... күйрете бастады. Бұл
жылдар халық санасында «Ақтабан шұбырынды, алқа кие сұлама» болып ... ... ... кім еді?
Жоңғар сөзінің, түп төркіні, яғни этнонимі «ойрат»
сөзді олар,
Моғолистан жерінің батыс байгін жайлаған. Олар өз ... ... ... ... ... ... ... әскерлерінің сол
қанатын кұрады. Осы бастап оларды жоңгарлар деп атай бастады. Жоңғар сөзі
моңғол тілінен ... сол ... ... ... ... Парсы тілдес
халықтар, осы халықтар арқылы, орыстар жоңғарларды «Қалмақтар» деп ... ... ... ... кешеуіттер
тайпаларынан құралған. 15-ші ғасырдың 2-ші жартысында билік басына Есен-
тайжи келгеннен кейін ойраттар ... ... 17-ші ... ... ... ... жерлерін жоғалта бастады.
Ойраттардың батыс көршілестері-Моғолистан мен Қазақ
хандығының ығыстырылғанан кейін, ... ... еді. ... ... ене ... ... Батур ( 1635-1653 жж) бәрінің басын кұрап,
тәуелсіз мемлекет жасайды. Ол-Жоңғар хандығы аталады.
Оларға қосылмаған ... мен ... 50мың үй ... ... 250 мың адам ... басқаруымен
1663 жылы солтүстік Қазақстан жерімен өтіп, ... ... ... ... мен ... өзендерінің аралықтарында Қалмық хандығы кұрылды, олар Ресей
мемелекетінің кұрамына енді. Жоңғар мемлекеті кұрылғаннаң кейін 1640 ... ... ... ... ... біріп заңдарыц
жинағын шығара бастады.
Естіп, біліп, көз көріп ойға самақ,
Өткен істен адамзат бір ой алмақ.
Қызықпақ, не жек ... ... ... әр ... ... ... ... «Жалсыд жаза» поэмасынан.
ЖӘҢГІР ХАН
Жоңғарлар мен Қазақтар арасындағы ең атақты, ... ... ... ... ... 1635 жылы ... Басып кіру жағы
жоңғарлар жағынан ... ... өз ... ... өтіп ... ... сол шайқастардың бірінде Жәңгір
сұлтан,түседі,бірақ біраз уақыттан кейін оны ... ... өз ара ... ... жағдайға өз
әсерін тигізді.Жәңгірдің алдында алты алаштың басын біріктіріп жауға қарсы
соққы беру ... ... ... батырлар ,билермен ара қатынасы өте
жақсы болды,сонымен қатар ... мен Хида ... аса ... ... ... ... ордасы Қазақ хандығының
астанасы Түркістан қаласында ... ... ... де ... ... ... ... хан болмай тұрып,өзінің
саяси ойынын бастаған болатын.Жәңгір-Қазақ ханы Есім ханның ... ... ... кіру үшін халық әскерін жинады.Оның қол
астына хақас Алтын ... ... Омты ... күеу баласы
қонтайджы Огирту,Огуртидің інісі ,тайтшылар Шоқыр,Солтан және тағы да ... ... ... ... ... 50 мың адамнан тұрды.Жәңгір осыны
біліп,неше түрлі айла,тәсілдерге көше ... ... ... әскерін
жинап,керек болған жағдайда көршілес елдерден көмек сұрамақ та болды.Бұл
қазақ жоңғар соғысы 1643 жылы басталғаннан 1647 ... ... ... ... ... Тянь – ... оңтүстік етегінде
жерлерді жаулап, бірнеше мыңдаған қазақ-қырғыздарды алды.
Осы кезде ... Әмір ... ... сұрайды.Олар
көмектерін көрсетуді ... ... ... ... ... ... басын құрап ,жауға соққы баратін біріктіру
саясатын ... адам ... ... ... ... өздеріне басшы қылып
тағайындайтын сәттің түскенін байқайды.Ол әкесі тірі кезінде ... көп, ... ... ... де ... ... жатқан
қимылдарды,сайсоты Жәңгірге құпия емес- тін.Өзін-өзі қорғау үшін ... ... ... ... ... сөз жүргізеді.Бұхар хандығының
басында Жалаң төс Бұхар хандығымен ... ... ... ... ... ... қарағанда Самарқанд басшысы Жалаңтөс Бахадур
Сырдария өзенінің бойында қазақтардың төртқара руының арасында туып ... ... ... ... ауылдарымен Жалаңтөс
жанұясында Бұхара ... ... ... ... ... ... ... Жалаңтөсті Самарқанд Әміршісі етіп сайланды.
Орын алған мәселелер тез ... ... ... ... өңіріндегі Орбұлақ мекеніне бағыт алады.Бұл ... ... ... ... ... сұлтанның қарамағында 600-ден астам ... ... ... ... ... , ... ... Алшын Жиенбет, Қаңлы
Сартақ, Найман,Көксерек, Дұлат ... Суан ... және ... сияқты
батырлар болды.Жәңгір қолының бұндай аз болуы ,2 мәселемен түсіндірілер .
Біріншісі- Жәңгір билігі әлі орнықпаған ... ол көп ... ...... ... ... қарсы шабуылға шығуға
мәжбүр етті.Жәңгір өзінің қолының жартысын сайлауға ... ... ... ... ... ... ... күннен кейін ,екі жақ аясын алаңда ... ... деп ... ... ... ... ... қол көмекке
келеді.Осы шайқастардан кейін халық Жәңгірге « ... ... ... ... жылы ... қазақ жерін басып алғысы келеді де соғыс
ашады,бұл соғыс ... ... ... ... ... ... болып өтіп
жатты.Осындай шайқастардың бірінде 1652 жылы және ... ... ... ... қаза ... үшін ... ... болған қалмақтармен соғыс
Ұлы Отан соғысы болды.Қазақтың бір туар Есім, Жәңгір,Тәуке, Адылай сияқты
хандары, Төле би, Айтеке, ... ... әз ... ... соғыста
өздерінің бар куштерін жумсаған болатын.
Ең сурапыл шайқастар 17 ғасырдың 80-ші ... ... ... ... жолы мен ... басып алмақшы болады.
1711, 1712, 1714, 1718, 1723-1725, 1742 жылдардағы соғыс қазақ жалқының
қырылуына әкеліп ... Оны ... ... , Алқа қөл ... ... шауп ... ... кегін, Қалқаман қиссасында жазып
едім 1723 жыл, ... ... ... ... ... ... болды елді,
Куні-туні шубырып Шуға келді,
Табан тиіп, Жүре алмай, халі құрып,
Сұлап жатты, айнала Саумал көлді.
Сонда Шақшақ Жәнібек сөз ... осы ... ... ... ... ... ... қосса алармың бізде кекті»,-деп Шәгерім қиссасында
Жазылған Актабае ... осы ... ... БАТЫР
( 1690-1775)
Бөгенбай батыр 18-ші ғасырдың ең ірі әскер батырлардың
бірі. Ол қара халықтан шыққан ... еді. Оның елі ... ... ... Жоңғарлармен соғыста Олжабай, Қабанбай, Малайсары батырлармен бірге өз
елінің тәуелсіздігі күреске, сондай курестерде Өзінің батырлығын, ... ... ... ... өз елін ... ... ... Бөгенбай, Абылай ханмен бірге қазақтардың
астанасы Туркістанды жау ... алып ... және ... қаласын
жонғарлардан қорғап ,оларды Жоңғар Алатауынан асыра қуып ... ... ... ... жас ... башқурлармен
хиулықтармен қалмақтармен шайқастарында өзін іскер әскер ... ... ... Ақша мен ... ... өз орталарында белгілі адамдар
болған.Әкесі Ақша ... ... , ... , погшад жасайтын ұсташы болған.Ол
кіші жасақтардың ұрыс ережелерін білетін .Және шайқаста ... ... ... ... ... ... ... адам болған .Сонымен қатар Ақша
–суырып салма ақын да болған.
Осы Ақшаның бойындағы бар ... ұлы ... ... өзінің тіл шеберлігімен адамдарды ұйымдастырып оларға
қаруды қолдану ... ... ... бала кезінде Әз-Тәуке
ханның балаларымен бірге тәрбиеленеді.Осы ... оның ... ... өз ... ... ... ... хан ең алғашқы
қазақтың құқықтық құжатты «Жеті Жарғыны» құрастырған ,Бөгенбай боз бала
шағында ... ... ... ... ... ... ат
салысқан,билер жиналысы –қурылтайларға қатысқан.Сыртқы жаулардың
тұтқиылдан ... ... ... ... тұра ... ... өте ... батырдың өз ... ... ... ... ,Тамаша ,Үркек .Үмбетей
сондай ақ туған бауырлары ... ... жас ... ... ... ... батыры»атандырған Бөгенбайдың бірінші
жекпе-жегі қазіргі Жезқазған облысына ... ... ... ... ... ... ... кеңгір өзені жағасында 1710 жылы болды.Осы
жекпе-жектен соң ... ... ... ... туралы даңқы далаға
жайылды.Ол бастаған сарбаздар Сары су ... ... ... ... де ... ар жағына жорықтар жасап
тұрды.
Шу өзенінің жағасында Бөгенбай Ұлы жүздің бас биі-
Төле би ... ,ал ... ... ... Қошқар ұлымен
танысады.
Батырлар жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... ... ,жойылым мәселелерін қарауда
қатысып отырады.
Қазақ жүздерінің бырңқы күштерін жауға ... ... ... ... ... өз ... ... Алматы мен Жамбыл шекарасындағы Аңрақай
деген жерде жоңғарларға қарсы ірі жеңістің негізі қаланды.
Бөгенбай батырдың сарбаздары жоңғарлы тау ... ... ... ... ... болып ,жоңғарларды
қапылыста қалдырады.
Өкінішке орай қазақ билеушілерінің басын ... ара ... ... ... ... ... Болат
ханның қайтыс болуы жағдайды шиеленістіріп жібереді.
Жаңа сайланған Қана хан ... ... ... ... ... ... Әбілмамбет ханнан
сарбаздарды қаруландыру,қару-жарақ пен сүретпелер дайындау туралы талап
етеді.Бөгенбай өз ауылдарында ... ... ... ... ... ... ... білгілерін жинағанда «тас кемірген батыр» деп атаған
Қанжығалы руынан батырлар көптеп шыққан.Солардың көмегімен батыр топтасып
соғысу ... ... ... ... ... найза мен қылышпен шайқасын
білу аса бағаланатын.
Бұл өнерге ... ... ... болмаған.Бөгенбай
отрядтарының ең қиын ... ... ... ... ... ... ... туралы Шоқан Уәлиханов та жазған.
Бөгенбай батырдың Абылай сұлтанмен өз ара қарым қатынасы жәй
болмаған.Халықтың айтуынша , Абылайдың жауынгерлік талапын ... ... ... ... Бөгенбайды мойындамаған.Ол кезде жайылым жер
үшін , жақсы ат ... ... ... үшін ... ... ... ... , Абылайдың көзіне ... ... ... ... ... ... ... Абылаға атын бергісі келмейді.Осы кезден бастап екеуінің
арасынан «қара мысық жүгіріп ... ... ... ... ... түскенде,ол
Бөгенбайдан көмек сұрайды.
18 ғасырдың ортасында Алтай мен Тарбағатай жарықтарынан
кейін ,батыр ... ... тау ... ... ... ... ... кетеді.
Өмірден Төле би ,Қаздауысты Қазыбек ,Жәнібек батыр ,
Малай Сары, Олжабай т.б .өтеді .
Балалары өсіп ,үйленіп ,қыздары бой ... ... ... ... ,жаулары сирейді.Бөгенбай кең ... ... ... ақылы бойынша ... ... ... ... жарылғыш жасаудың тәжірибесін үйретеді.Оның жеңіл
қолымен қазақтар жерге егін салуды,балық ... ... ... өз ... қару-жарақ жасайтын ұсталарды аң аулайтын
құралдар жасауға бейімдейді.
Бөгенбай батыр 85 жасқа ... ... ... денесін өзінің өсиеті бойынша Түркістандағы Әзірет сұлтанның
кесенесіне жерлейді.
Қарасай батыр
(1598-1671)
Жетісуда 1598 жылы ... ... ... ... ... ... бар.Оның әкесі Алтынай көрекей
болған.Бірде ол алда болатын суық ... жұт ... ... ... ... хан ордасы Көк Төбеде орналасқан екен.Бозбала ... ... ... бар ... ... ... , Іле мен ... тоғайларына құып әкетеді.Қыс шыңында өте қатты болады.Жұт жылы
елдердің малдары түгелге жуық қырылып ... ... ... ... қойын төлдетіп,әкесіне айдап келеді.Ханға «шынтағын тістегеннен
» басқа еш теңе ... ... ... ... ... болмайды».Арғымағына мінде отар қойдың,табын сиырдың ,үйір
жылқының ортасынан үш рет ... өт .Оң ... ... алып қал, ... ... ... ... туысқа бер» дейді.Бәрі әкесі
айтқандай ... ... ... тайпасы ,Есқожа руынан тарайды
.Нарынқолдағы Сапы-Саты ... екі ... ... ... Шапыраштының
,екіншісі-оның шөбересі Қарасай батырдікі .
Шапырашты тайпасының Есқожа руы жеті судағы ең жауынгер
болып есептеледі.
Жамбылдың ұстазы,ақын Сүйінбай :
«Үйсіннің бір ... ... өсіп ер ... Ер –Қарасай,
Жауға төнген қар тасқындай .
Шапырашты жауынгері ... ... ... ... ... ... ... алаңында
қансыраған жас баланы аман алып ... ... оны ... ... ... ... қазақ даласында ғана емес , одан тысқары да белгілі
болды.Ол бірнеше рет ... ... ... ... ... оның атын ... ... тұрған.Хан Есим Қарасай батырға
«Қазақтың Қарасай батыры » дәрежесін ... ... ... ... белгілі .Сан жетпес отар-отар
малдарын,мыңдаған табын-табын жылқыларын асырау үшін ,олар өздерінің тұрып
жатқан жылы ... ұзақ ... ... ... мәжбүр болды.Бірде,қазақтар
батысқа Азау теңізіне кетті .Оралса –олардың жеріне ... ... ... ... кетпейтіні түсінікті.Қазақ ханы»Қалмақ ордасына
батырлардан кім ... ... ... ? ... ұран тастайды.
Сонда 17 жастағы Қарасай бүркіттей суырылып алға шығады.Жас
талап бұл ... ... ... да ұзақ ... екен.Бұндай жігіттер
туралы халық «Аттың құлағында ойнайды» дейді.
Қалмақтар өздеріне қарсы шауып келе жатқан ... ... , таң ... бауырына жабысқан Қарасай шатырға әкетіп
барып,туды жұлып алып ,ары алып жөнеледі.Қалмақтар оны құып ... ... ... ... ... ... ... қуып өз
жерлерін азат етеді.
Сол уақыттан бастап Қарасайдың аты ... ... ... ... батыр деп таниды .
Әкесі сияқты Қарасай батыр да ... ... ... ... ,оған үнемі қасиетті барыс еріп жүрген.Қарасай батыр
найзасын қолға алып, жауға ұмтылғанда онымен бірге ... ... та ... жаны ... ... үшін ... ұмытып қаша
жөнелген .
Халықта мынандай да аңыз бар ... би ... ... кіреді .Елдер киіз үйлерін асығыс жыға бастайды .Ол өз руларына «мен
еш қайда көшпеймін ,түнде менің ... ... ... батырдың
қасиетті барысы келді.Оны қалай тастап кетемін?Егер ... ... етсе ... ... ... рухы ... ,бәрі орнына
келер».
Қалмақ әскерін бастап келген ... ханы ... киіз ... таң ... ... ... ... ақ киіз үйге
кірмекші болғанда аттары жан жаққа қаша ... ... ашып ... ... жатыр еді.Хан үй иесін шақырады .Төле би сыртқа шығады .Амандық
сұрасқаннан соң :-«Сендер жаусыңдар ма ,қонақсыңдар ма ? » -деп ... ханы ... ... би сіз ... ғой ... естігем ,сізді көріп
риза болдым.Мен қазақтарға ... ... ... босағадағы Қарасайдың
барысын көріп ,ойландым.Біздің жолымыз болуы екі талай .Аттың басын аман
тұрғанда елге бұру керек деп ... би ... ... ... ұя ... ұшып ... мен киіз үйді жинай алмаймын.Сол үшін
отырмын.Хан бізге енді ... ... ... ... барысы қазақтарға осылай көмектесіпті.
Қалмақтар Төле бидің жайылып жүрген бірде бір жылқысына
тимей қайтып кетіпті.
Қарасай ... ... ... ... ... аты берілген.Жеңілмей өткен Қарасай батыр қартайса да жастарды
әскери іске баулыды.1669 жылы қазақ елшілігі құрамында ... ... ... ... ... ... ... орнату
әрі қару сатып алу.1671 – жылы 73 ... ... , ... атты ... қалдырып о дүниелік болады.
Қарасай батырдың ерлігі оның ұрпақтарына да берілген .17-19
ғасырдағы Қастек,Сурайшы,Қараш,Саурық,Самсы,Жыдпек,Сыпатай ... ... ... уақытта Қарасай батырдың ұрпақтары Жетісуда өмір
сүрүде.Халық жинаған ... ... ... ... ауданында оған
ескерткіш орнатты.
Шапырашты ... ... ... ... ...
Қазақ үшін бұрқасынан кейінгі ,
Көктемгі жылы Наурыз-ай.
Атақты ақын ... ... ... қазақ ауыз әдебиетінде осылай
жырланады.
«Наурызбай Құтланбек ұлы (дұрысы Құттымбет ... ... ... ... одағының төлеміс руынан.Қазіргі Талдықорған
облысы,Жамбыл ауданына қарасты «Жалпақ тас ... ... ... .Абылайханның үш туын алып жүрушілерінің ... ... ... ... Он ... ... түмен
басы.Наурызбайдың өмірі жоңғарлармен соғысумен өтті.Шайқастарда оның бірге
туған үш ... ... ... ... ... ... даласына Наурызбайдың 1729 жылы Шамал хан ... ... ... кең ... ж.ж. ... Қыстық малай мен Шапырашты ... ... тізе ... ... ... ... қуып тастайды.(қазіргі КХР),әрі
көптеген қазақтарды тұтқыннан ... ... ... 30-шы ... ... 300 үй (отбасы)болды.Олар Алматы облысының Қаскелен
,Іле,Еңбекші қазақ аудандарында тұрады.
Жоңғарлар тарпа бас салған жылы ... 16 ... ... ... тез есеетіні секілді.Өзінің бес аға –
інілерімен бірге жорықтарға ... ... ... ... танымал тұлғаға
айналады.
Наурызбайдың шығу тегі туралы айта келіп,Қазыбек Тауасарұлы
былай деп ... ... ... ... ... ... ірі адамды кездестірмедім.Осы баланың танымал тұлға болатынын кім
білген.Наурызбайдың бой түемен бірдей ... ... сай ... ... батыр (Бахадур)ретінде танымал болды.»Оның дене бітімі өте
ірі болған.Наурызбайдың әкесі өте ... ... ... ... ... ... ... ескеріп,оған екі құнан бағып , ... ... екі ... ... Наурызбай жоңғарлармен соғысуға аттанады.Осы
екі аттар Наурызбайға 18 жыл қызмет етеді.
1729 жылы көктемде ... ... саны 30 мың ... ... ... ... мен Қажығалы Бөгенбай ,ал Ұлы жүз берген
әскерді Дулат ,Өтеген мен ... ... ... ... ... жерінде Өтеген батыр із-түзсіз жоғалып кетеді.Ұлы жүз
әскерлерінің басшылығы Қазыбек батырға тиеді.Халық күн сайын ... ... күш ... ... бастайды.Төле би мен Қазыбек би және Қажығалы
Бөгенбай мен ... ... ... ... 29000 армия 44күндік
шайқасқа қатысады.Шайқас 26 атақты қазақ батырлары қатысқан ... ... ... ... ... батыр жоңғар ханы Аңрақты
өлтіреді.Аңрақай шайқасы қазақтардың жеңісімен аяқталады.Көп ұзамай ... ... ... ... басы Қаскеленмен шайқастан кейін ес жиып ... Үш ... (Үш ... ... ... ... хабар жетеді.
Шапырашты Қазыбек кімде-кім Шамал хан мен ... ... ... үш ... ... ... деп шешті.Шамал хан мен
Қаскелен 30 –ға жетпесе де ,ерекше күш иесі ... ... ... «қолымен темір үзген» әзір бұл екі жігітке қарсы жасы қырықтан
асқан Қазыбек ... қою ... ... ... ол ... ... батыр Аңырақай шайқасында сол ... ... ... ... ... ... батырлар соғысуға
әзір болғанмен әскер басқаруға жүрексінді.Жекпе-жекке ... ... ... тағайындауға шешім қабылданды.Бірақ Қазыбектің ... ... ... ... Наурызбайды таңдады.Сонымен Наурызбай
әскер басы болып тағайындалып ,келесі күннің таңында ... ... өз ... ... ... тұрған жер әлі күнге «Бас батыр »деп
аталады.Күз болды.Су сүектенді.Шапырашты Наурызбай ... ... ... беттеді.Қазақ әскерінің шығысқа бет алғаны Шамалға белгілі
болды.Олда ... ... ... ... ... Ол ... Қаскеленге үлкен үміт артты.Үміт артатын
себебі,ол қазақтар арасында өсті.Қаскеленнің ... ... ... ... ... ... қазақтарға тұтқынға түседі,содан бері бүтін
бір ауыл ... ... ... ... ... өмір ... ... атын Алматыға жақын
Қаскелен(яғни,Қасқа өлен),ескі қазақ тілінен аударғанда-«тақыр өзен» ... ... ... ... ... олардың тілінде сөйлейтін, қазақтардың
жауынгерлік өнерлерінің күшті және ... ... ... әрі ... ... ... ол өз ... бірге, өздерінің
қалмақ екендіктерін білдіріп жонғарлар жағына өтеді.
Сондықтан, қазақ ... ... ... ... ... ... оны хан ... әскер басы етіп тағайындады.
Жонғар әскері Шамал хан басшылығымен қазір «Боралдай» деп ... ... ... ... орналасты. Олар қазақ әскерлерін батыс жақтан
күтті.
Борамбай өзінің асқақ күші арқылы Өгіз-қалмақ атанған, бар даусымен:
Жекпе-жек!,-деп айғай ... ... ... ... ғана біріккен әскерлер
басшылығына кіріскен, әскерді басқару тәсілдерін жетік меңгергенен ескере
отырып, оны жекпе-жеке ... ... ... ұлы ... батырды
аттандырады.
Қасқары батыр да бойшаң болғанмен, Боралдайдың қасында ұзақ болып
шықты. Екеуі найзаларын кезесіп ... тура ... ... ... ... ... ата-баба рухына сыйынды .
Қасқырының «Бақтиярлаған» ұраның естігенде қазақ жауынгерлерінің
бойында әзіріл жүгірді. Шиеленескен жекпе-жек «бие ... ... ... соң ... жағы ... ... Қасқарының пайзысы
Боралдайдын кеудесіне қадалып, оның ат үстінен ауып бара ... ... ... аты ... шыға ... ... қарсы алдынан
монғол атқа мінген Қаскелен шыға ... Салт ... хан мен ... ... ... шығу ... болған. Наурызбайды Қаскелен көз
қырына да ілмеді. Наурызбай өз атына мінгенше Қаскелен моңғол атымен қалмақ
тілінде ұрандатып майдан ... екі рет ... ... ғана ... өмір ... ... ... көрген қазақтарды ашу-ыза кернеді.
Наурызбай жаудын алдында тура қалғанда, қалмақтар оның алып күш ... ... ... ... ... да ... аямай қамшы басып бар
екінімен шаба ... ... ... Қазыбек батыр.-Ол бітті. Ол ашуланды.
Тәңірі бізге көмектеседі бізге.
Наурызбай мен Қаскеленің жекпе-жегі ... ... ұшы ... ... ... ... ... бір уақытта ат үстінде отырды, ... ... ... алғанда екі бүктетіле құлап түседі.
Осы шайқасы ұйымдастырған Қазыбек батыр хан ордасына шақырылды. Оған
«бек» деген дәреже беріліп, енді ... ... ... деп ... ... асып, ол түменбасы болды, оған Шапырашты Наурызбай батыр
атағы берілді. ... ... ... ... ... ... дабылмен көтереді. Шамал бұл туралы білді. Шамалдың әскері көп
еді- 10 мың қылыш, ... ... ... шайқастан кейін қайтадан бас
қосып отырды, олар қазақ ... ... ... жаңадан
құрылған әскері қалмақтар балық аулаған Балқаш көлінің манында, ... құяр ... ... ... ... оңтүстікке,Лабас-
Алатауына (қазір іле Алатауына)жылжыды.
Шапрашты Қазыбек-бек Тауаса-ұлы ... «Туы ... ... ... бегі ... әрі ... ... қол жеткізген
соң, мен алдына мақсат ... ... ... деп. ... бос ... мен ... мен ... мың қылыш жинап, соданЖетісуға кірдім.
Іле жағасында өзенен ... ... ... ... ... әлі мұз қата қоймаған кез еді. ... ... ... сол
құрастырды. Сөйтіп Іледен аттарымен аман-есен жүріп өтеді.
Шолғыншы ... ... ... ... ... жағасында, Орта
Бақанаста екенін баяндайды. Қазақтар Айнаколь жағасына, ... ... ... ... ... ... ... Қаңғыр,МанбадарДомбайл
шықты оларды Сенкібай, Шойбек, Мамбет,женді.Шамал хан жекпе-жекке шығуға
мәжбүр болды.Орымен ... ... басы ... ... Наурызбай
бірінші ретте-ақ Шамалды ұшырып түсірді.»Басыз» қалған ... ... ... ... алмақ болады, бірақ қазақтар
шабуылға»Бахтиярлап»лап қойды.Қалмақтар Жоңғарияны бетке алып алдымен Шет
Бақанасқа, кейін»Бестас»құмына қашты,көбі сонда ... ... бері ... деп, ал ұрыс даласы»Майдан»аталып
кетті.
Бұл –Шапрашты ... ... басы ... ... алғашқы
шайқас еді.
Наурызбай батыр кейін 70жасқа дейін қолынан найзасын тастамаған.
Абылай ... ол ... ... жылы ... ... хан ... ... да тарих біледі. Ол қазақ жерлерін жоңғар
басқыншыларынан ... ... ... ... бас ... ... Жонғарлар үшін қазақтармен соғыс жұт ретінде ... ... ... ... ... ... ... төңірегіндегі халықтардың ішіне ... ... ... бұл ... жоққа айналды.
Қазақ халқының бақыты үшін бар күші мен жанын пида еткен-Қаракерей
Қабанбай, Қайжығалы ... ... ... жүрегінде
сақталады. Оларды Қазақ халқы әлі де ... ... ... Мухаммед Қайдар ақ сүйектерден , доғлат тайпасының
әмірлерінен шыққан.Кезінде оның ата-бабалары шығыс-оңтүстік Қазақстанның
ұлыстың ... мен ... ... мырза Қайдар қиын ... ... ... ... мен ... оны ... Хуб – Шпор –ханум Моғолистанның билеушісі хан ... ... өте ... Әмір Саид ... және ұлы ... ... салушы Захирад –Дін Мухаммед Бабур оның шешесі жағынан ... ... ... ... ... ... ... әкесі
әскери бастық Құсайын қаза табыр 9 жасар Қайдар мырзаны ... ... ... ақын ... Бабурға жібереді. 1512 жылы өсіп қалған
Қайдар мырза өзінің басқа туысы Султан Саид-ханға көшіп ... ... адал ... жылдан соң ол Жаркент ... ... ... ... елі мен ... жорыққа
қатысады.Өкінішке орай , осы жағдайлардан кейін өмір ... ... ... Саид хан қаза ... ... Абд ар-Рашид
әкесінің орнын алады.Ол өзімен жауласып жүрген ... ... ... оны ... ... мырзаны қуғынға түсіреді.Қайдар
мырза,өзінің үнді елін билеп жатқан туыстарына кетеді,сол сарайда үлкен
қызмет атқарады.Кейін ол ... мен ... ... алады да,онымен ұлы
монғол атына басқарады.Қайдар ... өз ... ... және ... ... қағазда өзі қатысқан оқиғаларды ғана емес ... ... оған ... ... ... ... ... елінің басшысы
Бабур оны ұлы ғалым ретінде қадірлейтін.Өкінішке орай ,бізге ұлы жазушы ... екі ... ғана ... ... жылдары жазылған
кеңінен танымалы тарихи жұмыс «Тарих-и Рашиди « мен «Досаханама» ... ... ... , бұл кітапты жазғанда алдында болған шығыс тарихшылар
–Джувени,Жамал Кәрии,Рашид Ад-Дик,Хандалак Казвини, Шафар Ад-Дин Иазди,Абд
Ар ... ... ... қолданған.Олардың шығармаларын ол
мұқият түрде зерттеп үйренген.»Тарих и ... « ... орта ... ... бай мағлуматтарға тола,бұл еңбек бізге теңдесі жоқ
байлық.Бұл ... ... ... ... ... ... және Дешті қыпшақ қазақтарының өмірі, олардың соғыстар ... ... ... қалай жеңгендерін, қырғыз және өзбектермен
қалай біріккендері тұралы жазылған .Бұл ... ... және ... 15-16 ... ... мен ... ... мағмұлаттар
жер-су аттарымен танысуға ,оны қазіргі аттармен салыстыруға ... және ... ... және ... ... ... ... білуге болады.Ғулама ғалым-тарихшы ,әдебиетші іскер әскери
қолбасшы ,орта ғасырының ірі ... ... 1499 жылы ... ... жылы ... ... 52 ... қайтыс болды.
Мырза Қайдардың балалық шағы.Мұхаммед Шайволин хандығының құрамына кіретін
«көшпелі өзбектердің» үзіліссіз соғысы кезінде ... ... ... ... құрған империясы ... ... ... ішік-ара
келіспеушілігінен тарады және қазақ хандығы құрыла бастады.
Қадырғали Жалайыр
(1530-1605)
Қадірғали Жалаирдың өмірі ... мен ... ... ... Ораз Мұхаммедпен байланысты.Ұзақ уақыт Қадірғали
Сібірдің ханы Кучумде кеңесші болып ... ... жылы ... ханы
Ондан –Сұлтанға қызмет етуге ауысады және оның тапсырмасы бойынша жас
сұлтан Ораз ... ... ... ... оқушы-тәрбиеленуші мен
ұстаздың қиыншылықтар, жоқшылықтар мен оқиғаларға толы ... өмір ... 1587 жылы ... басы Данила Чулков
Еділ жағасында оларды тұтқынға алып, 1588 жылы Москваға әкелді. 1600 жылға
дейін Қадырғали жас тайпа Сұлтан ... ... ... ... ... ... айналысуды жалғастырып өмір сүреді. 1610 жылы сұлтан
Ораз-Мұхамед зұлымдықпен өлтіреді. Оның ... ... ... ... күндері қалай өткені тұралы нақты мағлұматтар жоқ.
Ғалымның өлген күні де ... ... ... ... ... екжей-текжей жазылған қазақ ханы Тәуекел сұлтан Ораз-Мұхаммедке
ағасы болып келген .Жиені ... ... ... ол ... рет келісу
арқылы қайтарып алмақ болды.Бірақ бәрі де ... ... ... Ораз ... ... абырой мен өткерді.Азаттық пен
дарын арқасында ол бірнеше рет өзім ... және ... ... болып
көрсетті,содан кейін орыс ... мен ... ... басы болып
тағайындалды.Оның дарыны өз бағасын алды.1600 жылы Ораз ... ... хан ... ... ... ... ат ... бас жұмысында екжей-тегжей биік көркем денгейде Ораз Мухаммедтің
тұтқында болған себебі ... ... мен ... ... хандығындағы
оқиғалар мен сарай кекіжіндері ,оның достары мен қастары ... мен ... ... ... ... мусылманшылық еңгенін ,қалай
Ораз Мухаммед орданың тағына отырған туралы баяндаған.Ораз Мухаммедтің
таққа ... ... ... ... хандары мұндай рәсімді өткізгені
түсінікті.Өкінішке орай Әділ ханның басқаруы ұзақ ... жылы ... ... қаза ... өмір ... ... және ... Жалаир бірнеше жыл бұрын өлді.Жалаирдың «Жамиат ... Ораз ... ... ... хан тағына отырғанға дейінгі
орыстар жағында шведтерге қарсы соғысқандығы туралы ,орыс ... ... ... ... ... ... ... соғысына
қатысуы шын әрі нақты суреттеледі.Қадірғали Жалаирын ... ... ... ең ... ... ... тарихи шығарманың маңызы
өте ... ... ... мен ... ... ... кітабы болған,ал қазақ және түркі тарихында Қадірғали
Жалаирдың есімі Әбілғазы ,Бабур,Сайран аттары мен ... ... ... ... ... оқымыстылары ,шығыс танушылары
Илминский Н.И.,Березин Н.И.,Вильяминов ,Зернов В.В. жоғары ... ... ... аз болған,солардың ішінде дарындылардың бірі
Қадірғали ... ... ... Бахадүр
Белгілі орта ғасырлық ғалымы тарихшы Хива Хаип ... ... ... 1603 жылы ... деген түркмен қаласында
туылған .Оның әкесі султан араб Мухаммед ... ... бану ... ... жағасында көшіп жүрген султандардың ... ... ... ... Есімханның .Жәдігер ханның ұрпақтары,жақын туысы болып
санаған.1602 жылы Араб-Мухаммед қартайған ... ... ... ... ... басталды.1621 жылы,туыстарымен қудаланған,Абылғазы Әлеудариядан
өтіп Маңғышлақтың түркмендеріне ... ... ... ... ... ... ... артады.1627 жылы Қатағай басшысы Тұрсын хан мен Есім
хан ... ... ... ... ... хан басын шауып
найзаның басына ... ... ... сол оқиғаларды өз көзімен
көрген.Бұл ... ол ... хан ... ... ... ... жылы
Есімханның рұқсатын сурап Абылғазы Бахадүр Хиваға жөнелді.Жолда жау қолына
түседі,олар оны Иранға жібереді.10 жыл ... ... ... ... ... ... ... алған.1643 жылы Арал теңізі аумағында
тұратын туыстары хан деп сайлады.1645 жылы ... ... ... ... тағына көтеріледі.Тақта Абілғазы Бахадүр 1663 жылға ... ... пен ... ... ... ,ол ... тақты
баласы Ануш-Мухаммедке босатып ... жылы ... ... ... ... бас еңбегін аяқтауға үлгірмей қайтыс ... ... хан 1665 жылы ... ... ... жалғастырып
бітіреді.Тірі кезінде Абылғазы Бахадүр шығыстың ... ... ... ... шыққан.Ол тек тарихи емес ,сонымен қатар керемет ... ... ... ... мен рулардың және орал
халықтарының өмірі жайлы ... бар ... ... ... Бұл кітапта тек қазақтар емес, 16-17 ғасырдағы ... да ... ... ... ... ... ... өзінің мақсатына
жетпей тоқтаған адам емес. Қанша оны өмір ... ... ... төзе ... ... ... оны «Бахадүр»батыр деп атады.
Қылышты да, қаламды да өте шебер қолдайды.Оның баласы ... ... ... прозаның үлгісі ретінде белгілі. Кітап
ежелгі мифологиялық үлгіде жазылған, ежелгі аңыздар мен ... ... ... ... ... заманымыздағы оқырмандарға ең қызығы
Абылғазының өз көзімен көрген 16-17 ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... тілдерін білді.1726 жылы «Түркі
шежіресі »француз тілінде жарық көрді. Онымен Европа оқымыстылары танысуға
мүмкіндік алды.Ал 1770 жылы ... орыс ... ... ... бойы ... еңбегі қазақ тілінде
шығарылмады,оған әр түрлі себептер ... ... ... бай
феодалдарының еңбектерін жариялағысы келмеді.Оған басқа да идеологиялық
себептер болды.1992 жылы ... ... өз ... басылып
шықты.
Раймбек батыр
(Туған жылы мен қайтыс болған жылы белгісіз 18 ... өмір ... ... көреген және әдіскер ұлы қолбасшысы ... ... ... ... ... ... мен малы қонды жерде туылды.Ол бала
кезден туған жерді жоңғар басқыншыларынан қорғаймын ... ... ... ақ Раимбектің батыр деген атағы шыға ... ол ... ... қарап емес,жасаған ... ... ... шабуылы кезінде Раимбек отрыдты басқарып ... ... ... ... ... жылы ... жерінде жоңғар бақыншыларына қарсы қазақтың
үш жүзінен шыққан ... ... ... ... шайқаста қазақ
батырлары тамаша жеңіске жетті. Біздің аталарымыз шабуылға түнде шығатын
болған. ... ... ... ... ... тас, арқан- бәрі қару
ретінде пайдаланылады. «Алғашқы ... ... ... әдісті
қазақтың жігіттері әу бастан- ақ білетін. Күтпеген жерден, біздің әскерлер
таң алдында шабуылдайтын. Аңырақай шайқасы ұзақ ... ... ... ... ... Атты әскердің жаппай шабуылының ... ... ... ... атты әскердің шашыраңқы сабы,жаяу әскердің тығыз
орналастырылған легі- бұл ... ... ... ... ... ... қуу үшін де Раимбек белсене ат ... ... елге ... .Бірақ жаудың қылыштары мен жебелері өздерінің сум
істерін жасап ... ... ... ... мәрте жараланды.
Раимбек Қазақстанның ... ... және ... ... шығаруға үлкен үлес қосты.Нарынқұлдағы ол орнатқан
үлкен қызыл жебе ... ... ... ... ... ... ... кезде қазіргі Алматының айналасындағы үлкен аумақ
қалмақ ... ... пен Арыс ... ... ... ... әскери кенесінде туған ... ... ... ... лап ... ... ... қабылдайды.Әскерлерін
бастап жаудың тұрағына шабуыл жасайды.Шайқаста Раимбек ... ... ... ... Арысхандікі еді.Қараңғыда Раимбектің жауынгерлері
бірін-бірі «Раимбек »деген ұранмен шапты.Жеңіліске ... ... ... ... ... ... көп ... ат үстінен
түспей жорықтарда болды.Ол жеңілістің ащщы дәмімен жеңістің ... ... ... ... ... туын биікке көтерді.Тірі кезінде
–ақ ол «әулие»атанды.
Ұрыстарда алған жарақаттар ... ала ... ... келе ... ... , ол өзінің үзеңгілес жолдастарын шақырып ,
олармен қоштасады. Оның ... ... дала ... Раимбек батыр Албан
руынан еді, ... оны үш ... де ... қадірледі. Бірлік пен қоғамның
жұмылуы –Раимбек осыған ұмтылды.Бұл қасиетті іс үшін ханда , ... ... ... те ... етуі ... батыр
(Туған жылы мен қайтыс болған жылы белгісіз.18 ғасырда өмір сүрген)
Қабанбай 17 ғасырдың аяғында ... ... от ... ...... соғысының бас кезінде Қабанбайдың әкесі мен
үлкен ағасы мерт болады.Халықтың ашуы,белгілі болғандай , жеке ... ... ... 16 ... ... ... тұратын
жауынгерлердің қаиарына қосылды.
Әскери-ақ сүйек ортада тәрбиеленген , ... ... ... , ұрыс ... ... ... ... жас жігіттің
көпшілік арасында беделі арта түседі.Ол ұрыс кезінде өзінің ... ... ... ... атқа ие ... ... оның әкесі де
батыр болған . Қара бала, дара бос деген аттарға да ие ... ... ... Қара ... руын ... жүрді. Бірақ бұл кейінрек болды. Ол
өзінің мансабын қатардағы ... ... ... ... ... жоғары көтерілді : жүз басы , мың басы ,түмен басы . Ұлы жұт
жылдары (1723 ж.).Қабанбай қазақ хандығының ... ... ... бастығы болады. Одан әрі ол осындай стратегиялық маңызы бар
шайқастардың басында болады: Аша көл(1725 ж.),Шубар теңіз(1728 ж.), ... ... ... ... ... азаттық соғысы туының астында 40 ... ... ... уақыт ішінде ол 103 ірі шайқасқа қатысты.
Сұраншы батыр
(1815-1865)
19 ғасырдағы қазақ батырларының ... ... ... ... ... ... , ... Қарасай батырдың батыры Сұраншы
батыр. Жетісу ақындары Жамбыл мен Сүйінбай оны ... ... ... Сұраншы Ақынбекұлы 1815 жылы Верный уезінің Қарғалы ... Оның арғы ... ... мен ... ... 18 ғасырдың атақты
батырлары болған.Олар өз жерін , халқын жоңғарлардан қорғаған ... ... еді. ... ... да ... ... ... тәуелсіздігі
үшін өзінің күшін де, ... де ... ... ... ... Іле ... ... созылып жатқан өте күшті Қоқан хандығы
құрылды.Қоқандар ірі қалалардың қасына ... ... ... ... ... ... көптеген бас кесер сарбаздар
қорғап ... ... ... ... мал ... ... ... жинады.Қарапайым халық оның бәріне төзді.
1858 жылы қазақ ... ... ... ... ... ... Сұраншы батыр басқарды.Құдияр ханның
тағайындаған адамдары халықты бағынуға шақырды. Оларға ... ... ... ... ... ... ... халықты күреске шақырды.
Олар жастарды Сұраншы батырдың туының астына бірігуге ... . ... ... ... үшін ... ақын қаруланып атқа қонады және Сұраншы
батырдың үнемі қасында жүретін үзеңгілес жолдасына айналды.
Сұраншы ... ер ... ... ... ... өз жерінен құып шығады. Әулие Ата (Тараз қаласы), Мерке .
Шу, өңірі бостандыққа жетті. Бұл ... ... ... ... ... , жас ... тірі ... айналған . Сұраншы батырдың
батылдығы мен ... ... ... дерек бар. Сұраншы батырдың
немересі –ағасы ... ... ... ... ... ... ханы Орман
көршілес қазақ ауылдарына тиісе береді. Орманның көңілін ... ... ... ... 20 ... атқа , 9 ... ... тиып оған
жібереді. Орман сыйлықтарды қабылдамай ... . ... ... ... , киім –кешексіз , жаяу асырдан асырып жібереді.Жас Сұраншы бұны
естіп, 40 жігітті ... ... ... ... аңдиді . Бір күні қырғыз ханы
Ақбекетке астық әкелу үшін керуен жібереді. ... ... ... ... жолында кішк кемінде ұстап алады. Олар астық артылған
түйелер мен ... ... ... , ... Абыл мен ... ... Керуенді алып келе жатқан қарапайым адамдарды қоя береді. «Үш күннің
ішінде келмесеңдер ... ... ... ... ... ... Қырғыздар абыр-сабыр болады.Хан Сұраншыға қымбат сыйлықтар
жібереді . Бірақ ... ... ... жақындатпай қояды. Сонда Орман хан
мойнына киізбен оралған қамыт киіп , тізерлеп , көз ... көл ... ... ... ... , ... келеді. Өзімен бірге 180 сәугілік , 900
қой және сыйлықтар артылған керуен алып келеді. ... ... ғана ... ... балаларын және Манаптарын босатады. Орта Азия мен Қазақстанға
орыстардың келуі мен , Сұраншы ... ... , ... , ... ... ... Қоқандықтардан азат ету шайқастарына қатысты. 1861 жылы
Жетісуға Қоқанның Қанағат шахы басып кіреді. Ұзын ... ... ... ... ... ... ... шенінде шайқасады. Генерал-губернатор Г.А.
Колпаковский мен бірге Қанағат шахтың 40 мың ... құып ... жылы ... мен М.Г Черняев Ташкентті
алды.Сұраншы батыр ол жерге жеткен жоқ. Ол ... ... азат ету ... Бұл ұрыс ол үшін ... ұрыс еді. ... жау оны биік ... ... тұзаққа түскенін білген Сұраншы батыр досы Сарыбайға»екуміз
бірге құтыла алмаймыз .Аман-есен елге ... ... ... ... оны биік дуалдан сыртқа лақтырып жібереді. Сынған жанбасына
қарамай Сарыбай өз жауынгерлеріне жетеді. Жауынгерлерді жасақтап, ... ... ... ... бәрі кеш еді. Қоқандықтар Сұраншы батырмен
бірге аздаған сарбаздардың бәрін ... ... Осы ... 1865 ... ... » нөмер 5 нөмірінде :»Шымкен қамалының қасындағы
Сайрам шайқасында теңдесі жоқ ... ... ... ... ... Хәкім
бек қаза болды.»-деп жазды.
Табандылықпен қарсылық көрсеткен Қоқан хандығы ақыры ... ... ... ... ... шеру Алатауға қарай бет алды. Қасқыр бейнеленген ту
көңілсіз тербеліп ... ... ... жал , ... жоқ ... Ақ тұяқ иесінің өлі денесінің сонынан еріп келеді.
Қаралы керуен жолдағы ауылдардың еш ... ... ... ... ... ғана тамақтанып, дем алды. Күн, түн жүріп Алатауға жетеді.
Қуаныш пен қайғы араласып кетті.
Қазақтардың бірнеше ... ... ... ... ... Бірақ, қандай өкінішті! Тіршілікте Сұраншы батыр
жоқ!Сарыбай би күніне бес рет ... ... ... ... атын ... көз жасы көл ... ... жерден көтере алмай :»Барысым ... ... ... көре алмай кеттің »-деп сыбырлайтын. Ақтұяқ тұлпар
ішін тартып , күніне үш рет иесін ... ... ... ... аяғы -19 ... басы)
Орта жүздің Абақ Керей руынан шыққан батыр.Шығыс-
Түркістан өлкесінің Алтай ... ... өмір ... Абақ ... ... ... Әжі төре мен қалмақ ханы Ежеханға ... ... ... ... ... ... ... халық
эпостары бар, онық ерлік істері жайлы жырлап айтылды. ... ... ... ... ... ... ... батыр
(1717-1810)
Қазақ батыры Абылай ханның әскери қолбасшысы.Әкесі
Наймантаймен бірге Ташкент пен ... ... ... ... ... Ортау, Қызылтау) аймағын ... ... азат ... ... ... ... көзге түсіп «Орта Жүздін Арыстаны» атанды.
Жезқазған облысы Жаңарқа ауданының аумағында жерленді.
Елшібек батыр
(Туған, қайтыс балған жылы ... ... өмір ... ... және ... ... ... Сыр елі руынан
шыққан .Елшібек батыр жоңғар басқыншыларына қарсы күрес батырларының бірі .
Халық ауыз ... ... ... аңыз ... өте
көп.Батырдың ерлігін жырлайтын «Елшібек » деген эпос та бар.
Есет бар
(1667-1749)
Бүкенбай батырдың ... ... ... , кіші ... жүз ... ... ... жақтаушы . 1731 жылы қазақтың басқа
да феодалдарымен бірге Ресейге ... ... ант ... жылы орыс ... ... ... үшін Тархан
атағын алды , 1740 жылы күміс қылышпен марапатталды. 1740 жылдан ... ру ... ... ... . Осы жылы ... ... ... В.А. Урусовпен болған келіссөзге қатысып, қайтадан Ресейге
адал қызмет етуге ант береді. Есет батыр Поволжьеде орыс ... ... ... ханы Донбук –Омбомен соғысады.
-----------------------
Реферат жоспары :
I.Кіріспе бөлім : батырлар ... кім ... ... :
1.Азырақ тарихтан
2.Хан Жәңгір
3.Бөгенбай батыр
4.Қарасай батыр
5.Шапрашты Наурызбай
6.Мырза Мұхаммад Хайдар
7.Қадірғали Жалаир
8.Абылғазы Бахадүр
9.Раймбек Батыр
10.Қабанбай Батыр
11.Сүраншы Батыр
12.Арқалық ... ... ... ... ... ... : Батырлардай Отанды сүю.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абылай және қазақ батырларының ерліктері58 бет
Қазақ батырлары5 бет
Қазақ батырлары және көркем әдебиет15 бет
ҚАЗАҚ БАТЫРЛАРЫ: ИСАТАЙ, МАХАМБЕТ27 бет
Қазақ батырларының наным-сенімдері мен этикасы4 бет
Қазақстан тарихындағы қазақ билері мен батырларының ролі6 бет
Ұлы Отан соғысы жыдарында марапатталған қазақстандық Совет одағының батырлары9 бет
Ағыбай батыр Қоңырбайұлы4 бет
Ақшаұлы Бөгенбай2 бет
Аңырақай шайқасы18 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь