Тіршіліктің жер бетіне шығу тегі болжамдары мен теориялары туралы мәліметтер [ 51 бет ]

ЖОСПАР

КІРІСПЕ.

I. Тіршіліктану пәнінен білім беру және тәрбиелеудің педагогикалық-психологиялық аспектілері.
1.1 Тіршіліктану пәніне арналған оқу бағдарламасының құрылым ерекшеліктері.
1.2 Тіршіліктану курсын оқыту барысында оқушыларға ғылыми көзқарасты қалыптастыру және тәрбиелеу мәселелері, мұғалімнің іс-әрекеті.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

ІІ.Тіршіліктің жер бетіне шығу тегі болжамдары мен теориялары туралы мәліметтер.
2.1 Креоцианизм теориясы-тіршіліктің табиғаттан жоғары күштің әсерінен бір мезетте пайда болуы.
2.2 Тіршіліктің өздігінен пайда болу теориясы.
2.3 Тіршілік мәңгілік – «Тұрақты күй» теориясы.
2.4 Панспермия теориясы.
2.5 Биохимиялық эволюция теориясы.
III. Тіршіліктану пәнінен «Кіріспе» тақырыбын оқытуға арналған әдістемелер мен тәсілдер.
3.1 «Кіріспе» тақырыбындағы оқушыларға қалыптастыратын ұғымдар және тақырыпты оқыту әдістері мен тәсілдеріне жалпы сипаттама.
3.2 Күнтізбе жоспары.
3.3 Тақырыпқа арналған екі сабақтың әдістемелері.

IV. ҚОРЫТЫНДЫ.

V.ӘДЕБИЕТТЕР
Кіріспе

Тіршілік табиғаты, оның шығу тегі, тірі ағзалардың алуан түрлілігі, оларды байланыстарын құрылымдық және функционалдық жақындық әр уақытта биологияның өзекті проблемаларының тұғыры болған. Тіршіліктің пайда болуы, оның шығу тегі адамзатты ерте заманнан бастап-ақ толғандырған. Оған дәлел көне Грек ғалымдары мен философтарының еңбектеріндегі тіршіліктің пайда болуы туралы алуан түрлі ойлар мен тұжырымдамалар, болжамдар болып табылады. Мысалы, Аристотель, Қытай философтары, Үнді философтары осы мәселе бойынша бүткіл ғұмырында айналысқан.
Тіршіліктің даму тарихын оқып білуде әдетте доктринаға сүйенеді. Доктрина - саналы түрде, соқыр сеніммен бір ілімнің, қандайда бір болмасын сенімнің жолын ұстаушылық болып табылады. Мәселенің бабына бұл жолмен жету ғылымнан алшақ жатыр және ол ой - өріске қиянат жасау болып табылады.
Сондықтан жұмыстың барысында мектеп оқушыларына осы проблема бойынша білім қалыптастыруда тіршіліктің шығу теориясының көпшілікке танымал жорамалдары қарастырылып, сонымен бірге оқушылар тіршіліктің дамуы туралы алуан түрлі көзқарастар мен таныса алады.
Тіршіліктің пайда болу теориялары мен болжамдарының алуан түрлі нұсқалары қарастырылып семинар сабағында талқыға салынады. Түрлердің пайда болу жолдары туралы мәліметтер беріледі.
Теориялардың негізінде алған тұжырымдамалары тек ой жүзінде ғана қабылданады, себебі тіршіліктің пайда болу кезеңіндегі болған іс - әрекеттер мен оқиғаларды көрнекті түрде дәлелмен, суретін дәл күйінде беру мүмкін емес. Бұл жағдай ғылыми және теориялық болжамдардың құрылымына тән көрініс. Дегенменде эволюциялық теорияны - барлық ғылыми болжамдардың жиынтығы ретінде көп жұртшылық қабылдайды.
Тақырып бойынша оқушыларға білім беруде мұғалімнің көздеген негізгі мақсаты, оқушылардың ғылыми көзқарасын қалыптастыру. Сонымен бірге оқушылардың логикалық ойлауын дамыту, өз беттерінше тіршіліктің пайда болуы туралы көзқарасты таңдай білуге үйрету. Жұмыстың екінші бөлімінде, тірі ағзалардың пайда болуымен алуан түрлілігін, бір-бірімен тығыз байланыстағы құбылыстар арқылы ғылыми тұрғыда сипаттайтын тұрғыда берілген.
Осылай бола тұра тіршіліктің пайда болу көрінісін дәл мағынасындағы ақиқат деуге де болмайды, басқа да проблемаларды шешуде кездесетін күрделі жағдайлар сияқты бұл мәселені, жаратылыс ғылымдарына немесе метафизикаға жататыны дәл мағынасында анықталмаған.
Тіршіліктің дамуына, оның көріністеріне қабылдауға болатын болжамдар нәтижесінде мейлінше көптеген дәлелдемелер келтіріп нақты гипотезалық сипат берілді. Жалпы жұмыстың барысында қозғалған мәселелер бүгінгі күн талабына сай, адамзаттың көзқарасына сай берілген. Ал көзқарастардың алуан түрлілігі әрбір адамның білім деңгейіне рухани жан дүниесіне байланысты қарастырылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Богданова Т.Л: Задания и упражнения. Пособие для поступающих в вузы. М:Высшая школа,1991.
2. Беляев Д.К. и др. Общая биология.М: Прсвящение.1973.
3. Бернал Дж. Возникновение жизни.М: Мир 1969
4. Боген Г.Современная биология М:Мир 1970.
5. Воронцов Н.Н.Сухорукова Л.Н.Эволюция органического мира:
Факультатив.Курс: Учеб. Пособие для 9-10 кл. Сред.Шк. М: Прсвещение,0991. 223 с.
6. Верзилин Н.М.Корсунская В.М. Общая методика преподавания биологии.М: Просвещение,1976.
8. Дарвин Ч.Происхождение видов М: Сельхозгиз,1952
9. Грин Н.,Стаут У, Тейлор Д, Биология М: Мир1990
10. Заводский К.М. Вид и видообразования. Л. Наука 1968
11. Заводский К.М. Развитие эволюционной теории после Дарвина Л:Наука 1973
12. История эволюционных учений в биологии . Под. Ред. В.И. Полянского и Ю.И. Поланского М: Наука 1966
13. Касымбаева Л,Аманжолова. Тіршіліктану. Алматы. Рауан 1997
14. Ковалев Н.Е, Шевчук Л.Д,Щуренко О.И. Биология. М: Высшая школа.1986
15. Корсунская. В.М Жалпы биология сабақтары. Алматы. Мектеп 1980
16. Кулев А.В. Общая биология. Санкт Петербург. Паритет 2001
17. Кемп П. Армс К. Введение в биологию. Пер. с англ. М.1988.671 с.
18. Комиссаров Б.Д. Метологические проблемы школьного биологического образования. М: Просвещение. 1991. 159 с. 19. Мамонтов С.Г. Биология. М: Высшая школа.1991
20. Мамонтов С.Г., Захаров В.Б., В.Б.
21. Методика обучения разделу «Эволюция» в школьном курсе общей биологии. Ярославль; ЯГПИ им. К:Д: Ушинского,1992
22. Общая биология: Учебник для 10-11 кл. Средней школы под ред. Ю.И.Полянского. М: Просвещение,1991
23. Общая биология: Учебник для 10-11 кл. Школ с углубленным изучением биологии под ред. А.О. Рувинского М: Просвещение, 1993
24. Опарин А.И. Присхождение жизни на земле. М: Медицина, 1965
25. Под редакцией Беляева К., Керкиса Ю.Я. Общая биология. М: Просвещение 1973
26. Полянский Ю.И. Жалпы биология. Алматы. Мектеп. 1988
27. Северцов А.Н. Главные направления эволюционного процесса М: Издательство МГУ, 1967
28. Савременные проблемы эволюционной теории. Под ред. Поляеского В.И. и Полянского Ю.И. Л: Наука. 1967
29. Тимофеев-Ресовский Н.В. , Яблоков А.В. Микроэволюция. Серия «Биология». М: Знание, 1974
30. Яблоков А.В., Юсупов А.Г. Эволюционное учение. М: Высшая школа.1976

Дисциплина: Биология
Тип работы: Дипломдық жұмыс
Цена этой работы: 900 теңге


Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.
I. Тіршіліктану пәнінен білім беру және тәрбиелеудің педагогикалық-
психологиялық аспектілері.
1.1 Тіршіліктану ... ... оқу ... ... ... ... ... барысында оқушыларға ғылыми көзқарасты
қалыптастыру және тәрбиелеу мәселелері, мұғалімнің іс-әрекеті.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
ІІ.Тіршіліктің жер бетіне шығу тегі болжамдары мен ... ... ... теориясы-тіршіліктің табиғаттан жоғары күштің әсерінен
бір мезетте пайда болуы.
2.2 Тіршіліктің өздігінен пайда болу теориясы.
2.3 Тіршілік мәңгілік – «Тұрақты күй» теориясы.
2.4 ... ... ... эволюция теориясы.
III. Тіршіліктану пәнінен «Кіріспе» ... ... ... мен ... «Кіріспе» тақырыбындағы оқушыларға қалыптастыратын ұғымдар және
тақырыпты оқыту ... мен ... ... ... ... ... Тақырыпқа арналған екі сабақтың әдістемелері.
IV. Қорытынды.
V.Әдебиеттер.
Кіріспе
Тіршілік табиғаты, оның шығу тегі, тірі ағзалардың ... ... ... құрылымдық және функционалдық ... әр ... ... ... тұғыры болған. Тіршіліктің пайда болуы,
оның шығу тегі адамзатты ерте заманнан бастап-ақ толғандырған. Оған ... Грек ... мен ... ... ... пайда
болуы туралы алуан түрлі ойлар мен тұжырымдамалар, болжамдар ... ... ... ... ... Үнді ... осы
мәселе бойынша бүткіл ғұмырында айналысқан.
Тіршіліктің даму ... оқып ... ... ... сүйенеді.
Доктрина - саналы түрде, соқыр сеніммен бір ілімнің, қандайда бір ... ... ... ... табылады. Мәселенің бабына бұл жолмен жету
ғылымнан алшақ жатыр және ол ой - өріске қиянат жасау ... ... ... ... ... ... осы проблема бойынша
білім қалыптастыруда тіршіліктің шығу ... ... ... ... сонымен бірге оқушылар тіршіліктің дамуы туралы
алуан түрлі ... мен ... ... ... болу ... мен ... ... түрлі
нұсқалары қарастырылып семинар сабағында талқыға салынады. Түрлердің пайда
болу жолдары ... ... ... ... ... ... тек ой ... ғана
қабылданады, себебі тіршіліктің пайда болу кезеңіндегі ... іс ... мен ... көрнекті түрде дәлелмен, суретін дәл күйінде беру
мүмкін емес. Бұл ... ... және ... ... ... тән
көрініс. Дегенменде эволюциялық теорияны - барлық ғылыми болжамдардың
жиынтығы ретінде көп жұртшылық қабылдайды.
Тақырып ... ... ... ... ... көздеген негізгі
мақсаты, оқушылардың ... ... ... ... ... логикалық ойлауын дамыту, өз беттерінше тіршіліктің пайда болуы
туралы көзқарасты таңдай білуге үйрету. Жұмыстың екінші бөлімінде, ... ... ... ... ... ... тығыз байланыстағы
құбылыстар арқылы ғылыми тұрғыда сипаттайтын тұрғыда берілген.
Осылай бола тұра ... ... болу ... дәл мағынасындағы
ақиқат деуге де болмайды, басқа да проблемаларды шешуде ... ... ... бұл ... жаратылыс ғылымдарына немесе метафизикаға
жататыны дәл мағынасында анықталмаған.
Тіршіліктің дамуына, оның көріністеріне қабылдауға ... ... ... ... ... келтіріп нақты гипотезалық сипат
берілді. Жалпы жұмыстың барысында ... ... ... күн ... ... ... сай ... Ал көзқарастардың алуан түрлілігі
әрбір адамның білім ... ... жан ... ... мақсаты:
Мектептегі оқу тәрбие жұмысының барысында тіршіліктану ... ... ... ... ... білім беру, ғылыми
көзқарасты қалыптастыру, эволюциялық дамудың ... ... ... ... ... қазіргі биологиялық ғылымдардың
зерттеу ... ... ... ... тіршіліктің тарихи дамуын
танып, білуге болатынына көз жеткізу.
Жұмыстың міндеттері:
1. Биология ғылымдарының дамуына және оның ... ... ... беру.
2. «Тіршіліктің қасиеттері мен заңдылықтары» ... ... бөлу , ... ... «Тіршілік дегеніміз не?», «Тіршіліктің көріністері», «Жер бетіндегі
тіршілік ... мен ... ... мен кезеңдері», және «Органикалық
дүниенің даму тарихы» тақырыптары бойынша ғылыми ... ... ... түрлі әдістер мен әдістемелерді оқыту барысында қолданудың
және оның ... ... ... ашу, ... мен ... объектісі:
Мектептегі педагогикалық іс-тәжірибе барысында оқушыларға аталған
тақырыптар бойынша биологиялық ... мен ... ... қалыптастырудың
әдістері мен тәсілдерін іс жүзінде қолдану және оның тәрбиелік білімдік,
дамутышылық деңгейін анықтау.
Жұмыстың жаңашылдығы:
1. Бағдарламада осы ... ... ... 1 сағатқа үнемделген сағат
санынан бір сағат қосып, тақырып 2 ... ... ... ... екі ... ... өңдеулерінің жаңаша
формаларының нұсқасы жасалынды.
1.1. Тіршіліктану пәніне арналған оқу бағдарламасының құрылым
ерекшеліктері.
Қазіргі заманда орта ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік беріледі. Мектеп ... әр ... ... ... ... жасалған. Сонымен
қатар тәжірибелі мұғалімге өзінің жеке ... ... ... қолдануына мүмкіндік береді. Осыдан жауабын тез ... ... ... ... ... заман биология пәніне арналған оқу бағдарламасы қандай болуы
қажет?
2. Оқу бағдарламасын дұрыс жасауға және педагогикалық тұрғыдан биология
пәнінің мұғалімі дайын ба?
Осы ... ... ... ... ... – бұл ең бірінші қазіргі заман білім есебіне және
мақсатқа жету үшін ... ... мен ... арасындағы бірігу
әрекеті. Оқушылар мен мұғалімдер үшін оқу ... ... ... ... мектеп бағдарламасына сай оңай ... ... ... ... заңдылықтар оңай есте сақталады және ... ... Оқу ... ... жүйеленіп берілген. Осы құралда берілген
сөздік-логикалық схемаларды, ... ... ... ... ... ... ... үлкен табыстарға жетуі көзделген. Бұлай
материалды жүйелеу келесі нәтижелерге мүмкіндік береді:
- Оқушылардың жақсы меңгеруі үшін ... ... ... ... алуға;
- Негізгі оқу құралын қысқа түрде, дәптерге жазып алуға оңай және ... үшін ... Оқу ... ... ... ... анықтап нақты
қалыптастыратын білім блогының құрылымындағы орнын анықтау.
Құралда ... ... ... ... өту ... ... сызуына
болады. Құралдың мәтіні педагогқа бұл схемаларды сауатты және мазмұнды етіп
түсіндіруіне, ал ... ... ... ... жақсы түсінуге
мүмкіндік береді. Тақырыптың соңындағы жинақтап қорытындылау сабағын
сабақтың үстінде ... бос ... ... ... ... ... осы ... алған жалпы білімдерін тексеруге тиімді. Оның
ішінде міндетті түрде мақсаттары, есептері, оқу әрекетінің ... ... ... ... ... оқу процесінің қорытындылары және
олардың ... ... Осы ... ... ... ... оқу
бағдарламасы тақырыптар және түсініктер тізбегі бола алмайды. Бағдарламада
процесуалдық ... ... ... ... бір ... ... оқушылаға
әртүрлі болып үйретілуі мүмкін, бірыңғайлы немесе ... оқу ... ... ... ... түрінде, көрнекі құралдарды пайдалану
арқылы.
Оқу ... бұл ... әр ... ... ... ... қатар
әр нақты тақырыпты оқу базалық немесе тереңдетіліп ... ... ... өз ... ... ... берілген тақырыптың
құралдарын, әдістерін дұрыс анықтауға, педагогикалық технологияны таңдап
алуға, сабақтың логикалық жүйесін ... ... ... ... ... ... ... түрде негізгі ... және ... ... нақты оқу бағдарламасының бөлігі
болуы ... олар ... ... ... жинақталмай, тек нақты
практикалық ұсыныс түрінде болса да бұл ... ... ... методикалық қателерінен сақталуына, эмоциясымен
күшінің құртылуының сақталуына көмектеседі. Альтернативті ... ... беру ... ... ... өзгертуге алып келеді.
Мысалы биология кабинетінің қосымша құралдармен жабдықталмай өтілуі мүмкін
емес. Бұл лабораториялық және ... ... ... сағат санының
өтілуіне керек. Сондықтан, оқу бағдарламасында биология ... ... - ... ... ... бөлім болуы қажет.
Жаңа бағдарламамен жұмыс ... ... ... психология
биологияны оқыту әдістері туралы теориялық дайындығын қажет етеді.
Сондықтан, ... ... біз ... ... ... үшін әр
түрлі әдебиеттер туралы нақты ... ... ... ... соңында биология пәнінің мұғаліміне арналған ... ... ... ... процесс оқушылардың дамуына, тәрбиеленуіне
және оқу қорытындыларына бағытталған. ... ... ... оқу ... арналған бөлім мүлдем жоқ. Ол ... ... онда тек қана ... және ... ... ... Кейбір кезде білімі мен іскерлігі туралы айтылмайды. Бағдарламада
ол ... ... ... ... жағдайда мұғалімнің жұмысын бағалауға
мүмкіндік жоқ. Өкінішке ... орта ... ... ... ... қазіргі заманнның талаптарына сай емес. Ол ... ... ... оқу ... ... таңдауы қажет. Осы
мақсатпен оқу бағдарламасының анализіне арналған жоспар беріліп отыр. Ол әр
түрлі биологиялық бағдарламалармен ... ... ... ... ... ... сұрақтар ретінде берілген.
1. Берілген бағдарлама оқушылардың қандай контингентіне арналған? ... мен ... ... сыныптарға, биология пәні
тереңдетіліп оқытылатын сыныптармен мектептерге арналған.
2. ... ... ... мен ... ... ... ... сәйкес пе? Сіз неге олай ойлайсыз?
3. Барлық бағдарлама мен оның бөлек бөлімдерін оқылып ... ... саны ... Осы ... саны беріледі? Осы сағат саы жеткілікті ме?
4. Бағдарламада оқытудың мақсаты мен ... ... ба? ... ... ... болады ма? Неге?
5. Бағдарламадағы ойдың таратылуы, пән аралық байланысының құрылуын
болжамдайды ма? Осы процесс ... тән бе? Сіз неге олай ... ... ... ... бұл ... ... және
психологиялық концепциялар, принциптер, ойлар көрсетілген бе? ... Бұл ... ... ... ... ... келісуге
болады ма? Неге?
7. Бағдарламаның іріктелген оқу мазмұны ғылыми ... сай ма? ... ... ... ... оқу ойы ... ма? ... Бағдарламада оқытуға берілген курс немесе бөлімдерге ... ... ... ба? ... ... Олар бұл ... ... ме? Сіздің ойыңыз бойынша бағдарламада берілген
методикалық ұсыныстар мақсатталынған ба? Неге?
10. ... ... ... оқу ... қорытындылары
бағдарламасының сұраныстары анықталған ба? Ол қаншалықты нақты және дұрыс
жасалынған? Барлық керекті ... ... бе? ... ... бұл ... ... болады ма? Неге?
11. Бағдарламада оқушылардың интеллектуалды және практикалық жұмыстары
айтылған ба? Қазіргі заман мектебінің шартына сай бұл ... ... ... ... ... ... ... арналған биология пәнінен әртүрлі оқу ... ... ... маңызды қорытындыларға келеді. Оның біреуі мынау
болып табылады: егер биология ... ... ... ... ... сай ... бағдарлама болса, онда оны педагогикалық
практикада қолданудың қажеті жоқ. Бұл ... ... ... ... педагогикалық нәтижеге алып келетін әдісті қолданғаннан ... ... ... бағдарламамен жұмыс істеу қажет. Басқа да қорытынды
маңызды. Егер мұғалім логикалық жағынан жақсы және әрекетті құрастырылған,
педагогикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... мен мектептің материалдық-техникалық жағдайларына
сай келетін жаңа бағдарламамен танысса, ... ... ... ... бар. Мұғалімнің көңілін мынаған ... ... әр ... жұмыс жасағанда барлық керекті әдебиеттер ... ... ... ... жүргізілген оқу бағдарламасының анализі мұғалімді
қажеттіліктерінен сақтайды.
1.2 ... ... ... ... ... ... көзқарасты
қалыптастыру және тәрбиелеу мәселелері, мұғалімнің іс-әрекеті.
Тіршіліктану курсы ғылымда зерттелетін негізгі тіршілік заңдарының
барлық ... ... ... мүмкіндік береді; биологиялық процестер мен
құбылыстар механизмдер саласындағы жаңалықтар мен таныстырады; ... ... ... оның ... ... қарайды.
Бұл курс интегралдаушы роль атқарады, өйткені ... ... ... ... ... тұрғысынан қарастырып бір күйге ... ... ... ... ... ... бағынады, оны оқып
білу нәтижесінде табиғатты саналы ... оны ... және ... іске ... ... ... дүние дамуының жалпы теориясы -
дүниеге ... ... ... бірі ... Оқушылар даму
процестерінің диалектикалық сипатын (тұқым қуалау мен ... ... ... пен ... ... ... ... т.с.с. оқып біледі. Оқушылар пайымды фактілер
негізінде тіршілік құбылыстарының ... ... ... және ... дүние жөнінде білім алады; табиғаттың алуан түрлілігіне және
қарамай, оны оқып ... ... ... ... дәлелдерді
аңғарып көреді.
Тіршіліктану курсының мазмұны оқушылардың философиялық мәселелерге
жетелейді және ... ... ... қалыптастырады. Бірқатар
мұғалімдер сабақта философиялық анықтамаларды хабарлауға, ... ... ... ... оларға мысал ретінде нақты
биологиялық материалдар келтіреді.
Алайда дүниеге ... ... ... ... де ... іс. ... ... құбылыстардың мағынасын ашу қажет және билогияның өз
материалы ... ... ... тірі ... өзінен-өзі
жетілуін және өзінен өзінің қозғалысын және т.б. көре білуге оқушыларды
үйрету қажет.
Тіршіліктану ... тірі ... ... себепті қағидалары
әңгіме болады, оларды түсініп білудің ... жолы ... ... ... ... ... ... нәтижесі және болашақтағы
құбылыстың алғы ... ... ... ... тізбектің буыны ретінде
қарастырылады. Сөйтіп, теологиялық көзқарастың барлық ... ... ... белсенді ғылыми көзқарастарың жақсы негізі қолданады.
Мектептерде биологияның оқу-тәрбиелік процесін ұйымдастырудың негізгі
түрі әлде де сабақ болып ... оқу ... ... ... ... ... ... кестесі болуы қажет. Дидактикада ... ... бар. Егер ... ... ... әрекеттерін байқасақ
келесі сабақ типтерін атауға болады.
1) Аралас сабақ.
2) Оқушылардың жаңа ... және ... ... арналған сабақ.
3) қайталауға, жүйелеуге және өтілген материалды ... ... ... ... мен ... сапасын бағалауға және тексеруге
арналған сабақ.
Егер сабақтың нақты оқу ... ... ... мына ... ... болады, кіріспе сабақ, оқушылармен жаңа тақырыпты
оқу сабағы және қорытындылап жинақтау сабағы. Осы ... ... ... ... ... ... жалпы биология бөлімінде
кездеседі. Тіршіліктану пәнінен әдістемелік тұрғыдан дұрыс өтілген ... ... ... ... ... оқу ... ... Биологиялық білімнің сапасын жоғарылатады, оқушының көзқарасын
кеңейтеді.
2) Оқушылардың ... орта және ... ... мен ... ... ... ... береді.
3) Оқушылардың биология оқу процесіне эмоционалды қымбаттылық пен
қарауының, өзіндік білім көтеруін, дамуын қалыптастырады.
4) Оқушыларда ... ... ... ... міндеттер бір-бірімен тығыз байланысты және оқу тәрбиелік
процессте олар ажыратылмайды. ... ... ... ... ... ... методикалық практикалар әсер етеді. Олардың
бірнешеуін атап өтейік:
- ойлау сабағы;
- саяхат сабағы;
- тірі ... ... ... сот ... ойын ... ... стол сабағы;
- диспут сабағы;
- конференция сабағы;
- зерттеу сабағы;
- серуен сабағы.
Әрбір мұғалім үлкен кластарға ... өту ... ... ... ... ... бар. Биология сабағында мұғалімдер ... ... ... ... қандай шарттар керек деген сұрақ
мұғалімді мазалайды. Осы сұраққа ... бере ... ... тиімділігіне
әсер ететін бірнеше комплексті факторларды келтіруге болады: мұғалімнің
педагогикасының ... ... ... ... ... ... оқытылуына оқушылардың ... ... ... мен ... ... ... ... сай құралдармен жабдықталуы, оқушылар мен мұғалімнің арасындағы
жекелік қарым-қатынастар, оқушылардың ... ... ... ... және ... келесі жағдайды елестетіп көрейік. Биология пәнін жақсы меңгерген,
әдістемелік негізі бар мұғалім, қарым-қатынасы өте жақсы, ... ... ... жұмыс істейді. Сабақ белгілі деңгейде жабдықталған.
Сабақ оқушылар онша ... ... оқу ... ... ... ... ... міндетті түрде жақсы, нәтижелі өтіледі деп есептеуге ... ... ... беру ... ... Бұл ... педагогикалық эффективтілігі
жағынан төмен өтуінің себебі, мұғалімнің сабаққа жеткілікті дәрежеде
дайындалмағандығынан әрекетті ... ... ... Сабақтың тақырыбын және оның оқу бөліміндегі орнын анықтап алыңыз,
сабақтың мақсатын жақсылап жүйелеңіз.
2) Осы тақырыпқа ... ... ... ... ... белгілі әдебиеттермен, биология пәнінің ... ... ... ... Осы оқылған әдебиеттерден сабақтың
мазмұнына сай материалдарды алыңыз.
3) ... ... және оның ... ... өтілуі кезінде
қолданатын әдістерді анықтаңыз.
4) Керекті оқу құралдарын таңдап алыңыз.
5) Сабақтың структурасын, оның негізгі ... ... ... ... әр түрлі кезеңдеріне уақыт бөліңіз.
7) Сабақтың жалпы жоспарын ... ... ... ... ... ... ... келесі сызбанұсқаны қолдануыңызға болады.
- сабақтың тақырыбы;
- сабақтың мақсаты;
- сабақтың әдістері – керекті құрал-жабдықтар.
Сабақтың барысы:
- ұйымдастыру кезеңі (сабақтың мақсаты, ... және ... ... ... ... ... журналға сабақтың тақырыбын
жазуы).
- өткен сабақты қайталау (сұрақ-жауап арқылы).
- жаңа сабақты өту ... ... ... ... ... ... үйге ... сабақты берілген уақытта бітіре алмаймын деп ойлаған жағдайда үйге
тапсырманы тақырыпты атап болғаннан кейін, сабақтың басында беруге болады.
8) Сабаққа конспект жазу ... ... ... ... ... мысалдары берілген. Конспектте
сабақтың барлық құрылымы айқындалуы қажет. Материалдың жанындағы ... ... ... сол ... керекті әдістері, оқу құралдары
жазылуы тиіс. Конспектіде сабақтың әр бір ... ... ... керек.
Сабақтың жаңа кезеңін басқа сиямен белгілеп қойса да болады. Ол сіздің
сабақ өту ... ... ... ... ... үшін ... ... жаңа терминдер мен түсініктердің астын ... ... ... ... мен қиын ... ... ... толықтыруға болмайды. Сонымен қатар ... тек ... ғана ... ... ... себебі оқушыларға қызық болмайды.
Конспектіде оқушылардың өзіндік ... және ... ... ... ... ... Қазіргі заман сабақтарында биология пәнінің
мұғалімі тек дәлелдер мен ойларды ғана ... ... ... ... әр ... ... ... емес, бірыңғай болып өтіліуі маңызды.
Конспектте дайындалған қосымша материалдар болғаны дұрыс. Оларды ... ... ... ... Оқушыларға берілетін сұрақтар мен
тапсырмалар бірінен соң бірі, тез ... ... ... ... ... ... ... барлығы конспектте берілетін болса, онда ол
шын мәнінде жұмысшы ... ... ... ... ... керек және
сол бойынша жұмыс істеген жағдайда уақыттың бос кетуінен қорықпау керек.
Тіршіліктің жер бетінде шығу тегі болжамдары мен теориялары ... ... ... мен ... әлемнің пайда болу теориялары әртүрлі және
барлығы да толық дәлелденбеген. Стационарлық күй теориясына сүйінсек, бүкіл
элем «үлкен ... ... ... ... ... ... ... күш жаратқан немесе қара тесіктің бірінен пайда болған
тұжырым да бар. «Әлемнің алла тағаланың жаратқаны» деген ... ... ... ... Сол ... ... ... да тіршіліктің
дамуы табиғат заңдылықтарының негізінде дамыды деген болжамды ... ... ... ... дамуы теорияларының негізгі бес жолын көрсетуге
болады:
1. Тіршілік табиғаттан жоғары күштің әсерінен бір ... ... ... өлі ... (заттан) бірнеше рет пайда болды (өздігінен
тіршіліктің пайда ... ... ... (стационарлық күй теориясы).
4. Тіршілік біздің планетамызға басқа планетадан келді (панспермия).
5 Тіршілік ... және ... ... ... ... ... болды (биохимиялық эволюция).
2.1 Креационизм теориясы-тіршіліктің табиғаттан жоғары күштің әсерінен
бір мезетте пайда болуы.
Бұл теория тіршілік өткен уақытта табиғаттан тыс ... ... ... деп ... Бұл ... кең тараған діни ілімдер
жақтайды. 1650 жылы Арма қаласының (Ирландия) ... Ашер ... ... біздің дәуірімізге дейінгі алла тағала жасады, 23 қазан күні таңғы
сағат 9-да адамды жасап шығарумен өз ... ... деп ... ... бұл сандарды Адам мен ... ... кім ... ... ... ... ... жастарын қосып есептеп
шығарған. Арифметикаға сүйенсек бұл дұрыс ... ... ... ... ... бойынша Адам Таяу Шығыста дамыған қала
цивилизациясы кезінде өмір ... ... ... ... иуда-христиандық көзқарастар Бытия
кітабында жазылған 1.1-26. пікірталастар туғызады. Барлық ... ... ... ... ... ... ... мойындағанымен
де әлі күнге дейін алшақтық пен келіспеушілік қатарласып ... әлем алты ... ... 24 ... ... ... ... Олар
басқа көзқарастың барлығын жоққа шығарып, алла тағаланың ... ... сыры ... ... христиандар Библияны ғылыми кітап деп есептемеді;
Бытия кітабында барлық адамға түсінікті формада ... ... ... тірі жан ... ... алла ... деген көқарасты құптайды.
Тіршіліктің пайда болуын ... ... мен ... ... ... дін ... сенім мен сырласу арқылы шындыққа жетуді
көздейді.
«Сенім көрінбейтін ... ... ... ... орындалуы. Сенім
арқылы барлық дүние құдайдың сөзімен жаратылғанын білеміз» (Еврейлерге
жолдау, 11,1-3).
Сенім ғылыми ... ... ... ... ... ... ... пен діни көзқарас, ойлау бір-бірінен алшақ жатыр. Ғылым
үшін ғылыми көрініс әр ... ... ... ... ... ал діни ... адамына теологиялық шындық абсолютті. Әлемді құдай
жаратқан, ол тек бір ақ рет ... ... ... өзі, ... ... болмайтындығының кепілі. Ал ... тек ... ... ... сондықтан ол діни концепцияны жоққа шығара алмайды,
ешқашан дәлелдей де ... ... ... болу ... теория креационизммен қатар ... ... және ... ... ... қалаушы деп есептелетін Аристотель (б.э.д. 384-
322) ... ... ... болу теориясын ... ... ... бұл ... ары ... дамытты, оны
организмдердің үздіксіз қатарға ... ...... «табиғат белгілі бір кезектілікпен өлі объектілерден
жануарларға өтуді жасаған, сол ... ... ету ... ... ... ... орналастырсақ, көрші топтар арасындағы тығыз
жақындықты көреміз, олардың айырмашылығы шамалы» (Аристотель).
Аристотель бұл ... ... ... ... бекітті. Аристотельдің спонтанды тіршілік ... болу ... ... ... бір бастамадан» тұрады, «бұл бастама» қолайлы
жағдайда түрлі организмге айналады. Аристотельдің көз ... ... ... ... бар екендігі, бірақ ол бұл ... ... ... ... батпақта бар деуі дұрыс емес.
Христиан дінінің таралуына орай бұл көзқарас біртіндеп көлеңкеде қалды.
Ван ... ... үш ... ... ... ... жария етті. Ол үшін кір жерде, қараңғы шкаф, бір уыс ... ... ... болуы үшін «қарқынды бастама» адамның терісі деп
есептеді.
1688 жылғы италияндық ... ... ... Реди ... пайда болуына күмән келтіреді. Реди шіріген ... ақ ... ... ... дәлелдеді. Бір қатар эксперименттер жүргізіп
тіршіліктің тіріден пайда болатындығын дәлелдеді. (Биогенез концепциясы)
Редидің ... ... ... пайда болады деген
концепциясын жоққа шығара алмады. Клерикальды емес ортада бұл ... ... ... ... ... Ван Левенгуктың микроскоптық зерттеулері биогенез және спонтанды
теорияларды жақтаушылар арасында пікір талас туғызды. Нәтижесінде басқа
ғалымдар ... ... ... пайда болу теориясын дәлелдеу үшін
эксперименттер жүргізді.
1765 жылы ... ... ... ... Ет және ... бірнеше сағат бойы қайнатып, бірден жақын оттан алып қойды.
Сұйықтықтарды бірнеше күн өткеннен соң ... онда ... ... екендігін дәлелдеді. 1860 жылы Луи Пастер тіршіліктің пайда болу
проблемасымен айналысты. Бұл ... ... ... ... ... ашып жібек және шарап өндірісіне қатерлі ... ... ... жерде таралатынын, сонымен бірге өлі ... ... тез ... ... дәлелдеді, залалсыздандыру әдістерін
тапты (пастерилизация).
Спалланцанидің әдістерінің негізінде ... ... ... ... ... шындыққа жақын ... ... ... бола ... ... ... нақтылануы басқа проблема тудырды.
Егер тірі ағзаның пайда болуы ... ... ... ең бірінші
тіршілік қайдан пайда болды? Тек ... ... ғана ... ... ... ... барлығы тіршіліктің даму сатысының ... ... ... ... болу ... ... Бұл ... тіршіліктің пайда болуы болды ма?
2.3. Тіршілік мәңгілік – «тұрақты күй» теориясы.
Бұл теорияның тұжырымы бойынша жер еш ... ... ... ... Оның ... ... ... тіршілік үзілмеген, тіршілік өзгерсе
болымсыз ғана өзгерді, түрлер де бар кезеңде болған.
Жердің жасын анықтауда үлкен ... ... Орта ... ... ... 6000 ... ... қазіргі кездегі есептеулер бойынша
радиоактивтік ыдыраудың жылдамдығын ... алу ... ... Ең соңғы есептеулер жердің жасының ұзақтығын көрсетуде, бұл
жағдай стационар теориясын жақтаушылардың жер ... ... көз ... Бұл ... түрлерде мәңгілік, олар еш уақытта пайда ... ... ... бар сандарының өзгеруін немесе тіршілігін
жою. Бұл теорияны жақтаушылар ... ... ... белгілі бір
түрдің пайда болу кезеңі мен түр ретінде жойылу кезеңін жоққа ... ... ... ретінде саусақ қанатты балық ... ... ... ... 70 млн. жыл ... бор дәуірінде
жойылғанын дәлелдейді. Мадагаскар аймағындағы табылған саусақ қанаттылардың
тірі өкілдері, бұл тұжырымның ... ... ... ... ... ... ... кездегі тіршілік ететін түрлерді қазба
қалдықтарымен салыстыра отырып тұжырым жасау керек, бұл жағдайдың ... ... ... сәйкес келмеуі мүмкін дейді. Стационар күйді дәлелдеу
үшін, бұл теорияны жақтаушылар, ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: белгілі
қыртыстардан кенеттен табылған түрді олар сол түрдің популяцияларындағы
санының ... ... сол ... ... ... ... ауысуы деп
түсіндіреді. Бұл ағымда эволюцияның түсініксіз аспектілері полеонтологиялық
шежіренің арасында үзілістің ... ... ... ... ... ... түсіндірмелері бар.
2.4. Панспермия теориясы.
Бұл теория тіршіліктің пайда болуының ... ... ... ... жер ... ... ... болу теориясын ұсынады.
Сондықтан бұл көзқарасты жер бетіндегі тіршіліктің пайда болу ... ... ол ... ғаламның басқа бір бөлігіне әкеліп
тірейді.
Панспермия теориясы – тіршілік Галактика мен ... әр ... әр ... бір немесе бірнеше рет пайда болуыны мүмкін дейді. ... ... ... жер ... бірнеше рет көрінген НЛО жартастардағы
заттардың бейнесі, ракеталарға және космонавттарға ұқсас. ... ... ... мен ... ... ... ... және
Американдық ғарышта жүргізілген зерттеулер күн ... ... ... бар ... ... болымсыз, бірақ олар күн
сәулесінің жүйесінен тыс тіршіліктің бір ... ... ... ... ... ... мен ... жүргізілген зерттеулер
олардың бойынан тіршіліктің алғы шарттарын олардың ... ... ... ... ... қосылыстар табылған. Мүмкін осы заттар
жалаңаш жер ... ... ... ... ... Метеориттердің бойынан
тіршіліктің қарапайым формаларына ұқсайтын объектілердің ... ... бар, ... оның ... ... туралы мәліметтер
ғалымдарды сендірмей отыр.
2.5. Биохимиялық эволюция теориясы.
1924 жылы орыс ғалымы А.И. Опарин жер бетінде тіршіліктің ... ... өз ... ... ... Іле шала 1929 жылы ағылшын ғалымы Дж.
Хогдейн өз бетінше дәл сондай тұжырымға ... ... одан әрі ... Осы ... жүргізілген көптеген зерттеулер екі ғалымның ұсынған
пікірлерін дұрыстап, соңғы кездегі теориялардың ең тиянақтысы деп ... ... ... жер ... ... ... болуы былай сипатталады.
Жер өз қалыптасуының алғашқы кезеңдерінде айтарлықтай салқын болған.
Кейін келе өз ішіндегі радиоактивті ... ... ... ... ... Жер ... температурасы 1000 градус С-дан артқан кезде
ондағы қатты жыныстар балқып бір бірімен реакцияға түсе ... ... көп ... ... ... ... қысымы артып, жерді жарып
шығып, оның айналасында атмосфера түзілді.
Атмосфера құрамында су, көмірқышқыл газ, көміртегі, метан, амоний т.б.
заттар ... ... ... ... ... қасы еді. ... ... қарқындылығының төмендеуіне байланысты жерде біртіндеп
салқындай бастады. Температура 100 ... С -дан ... ... су ... ... ... нөсер жаңбыр болып, күні, түні, айлар, ... ... Міне ... алғашқы мұхиттар түзілді. Атмосферадағы газ күйіндегі
органикалық заттар жаңбыр ... ... ... күйге көшті. Алғашқы
атмосферада өттегі мен озон болмағандықтан, энергияға бай сәулелер ... мол ... ... Жиі ... ойнап, күн күркірейтін болды, сол
себепті жерге жай түсіп жатты. Ыстық жаңбыр ... ... ... ... ... түсіп, соның нәтижесінде алғашқы мұхитта көмірсулар,
аминқышқылдары азотты қосылыстар молая ... ... ... жолмен қарапайым ақуыздар, нуклейн қышқылдары, липидтер, ... ... Бұл ... пайда жолындағы бірінші қадам еді.
Америка ғалымы С.П.Миллер 1953 жылы ... ... ... және ... арқылы электр разряды өткізу жолымен бірнеше амин ... Орыс ... ... мен ... ... ... тұздарының судағы ерітіндісіне қысқа ... ... әсер ету ... әр ... амин ... ... Жапондық ғалым
К.Харида және Американ химигі С.Фокс зертханалық жағдайда метан, амиак,
сутегі, су буы, т.б. ... ... ... ... мен әсер ... амин ... алды. Бұл тәжірибелер Опарин ... ... ... ... ... ... қосылыстар көптеп жинақтала
келе мономолекулалық жиынтықтарға коацерваттарға айналды. Бұл ... әр ... ... судағы ерітіндісін, мысалы желімтік
(клейстер) пен гуммиарабиктің ерітіндісін араластыру ... ... ... ... ... ... айналадағы ортадан өзіне
әрқилы заттарды сіңіре отырып көлемін ұлғайтып, тығыздала ... әлі де ... тірі ағза ... де ... еді, ... тек өсу, ... ... зат алмасу сияқты қасиеттер ғана ... ... ... ... ... ішінде ферменттердің ролі
зор болды. Бір коацерваттар құрамындағы ферменттер ... ... ... оның ... жақсы әсер етсе, екінші бірі
коацерваттарға әсер ете ... ... өзі ... ... ... мүмкіндік беретін тіршілік үшін күрес пен табиғи
сұрыпталуға әкеліп ... ... болу ... ... ... өзін - өзі ... өсіп -
өндіруге қабілетті молекулалардың қалыптасуы болды. Ондай молекулалар
ақуыздар мен ... ... еді. ... ... ... ұқсас түзе
отырып, ақуыз синтезін қатаң реттей алды. Ал ... ... ... жаңа көшірмесін жасау әрекетін іске асырды. Міне осылай
тіршілікке тән негізгі ... ... ... өсіп ... қабілеттілік
пайда болды.
Біз жоғарыда айтып өткендей тірі ағзалар ашық жүйе болып табылады.
Өйткені барлық ағзалар ... ... ... ... және ... ету ... ... Энергияны пайдалану тәсіліне қарай осы күнгі
ағзалар екі топқа ... күн ... ... ... ... ... және ... заттар ыдырағанда босап шығатын
энергияны пайдаланатын (жануарлар және ... емес ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Олар өте ертедегі су қоймаларында орасан көп болған органикалық заттармен
қоректенген, бірақ келе-келе ағзалар ... ... ... ... ... ... қорек үшін бәсеке күшейе түскен. Мұндай жағдайда өте
икемділері тірі қалып, өсімтал ұрпақ ... ... ... ... ... ... ... күрделене түскен. Ядро және ... ... ... ... ... ... бір ... ағзалар деп
санауға мүмкіндік туды.
Тіршіліктің пайда болу ... аса бір ірі ... ... ... ... ... түзуге көшуі. Сөйтіп алдымен
хемосинтездеуші, бертін келе фотосинтездеуші ағзалар пайда болды. Олардың
тіршілік әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... жұмсалып, табиғатты органикалық ... ... Міне ... ... ... ... өте тиімді әдісі -
оттекті ажырау жүрді. Жасыл ... ... ... ... ... байы ... Ол ... біразы ағза тіршілігі үшін
зиянды ... және ... ... ... ұстап қалатын озонға
айналды. Озон экранының ... ... ... құрлыққа шығып, бүкіл жер
бетіне таралуына жол ашты.
Қазіргі жағдайда тіршіліктің өздігінен пайда болуы мүмкін бе ... жиі ... Ол ... ... ... ... ... ұққанымыз қарапайым органикалық қосылыстардан тірі ағзалардың пайда
болуы – ... ... ... өте ... созылған әрекеті болып
табылады. Пайда болған ағзалар арасында табиғи сұрыпталу, ... ... ... ... ... ... ... жылдарды қамтитын
әрекеттер жүруі тиіс. Сондай-ақ қай жерде болса да түзілген органикалық
заттарды гетеротрофты ... ... ... ретінде пайдаланар еді. Олай
болса, ең алғаш ... ... ... болған тірі ағзалар енді одан әрі
өздеріне ұқсас ағзалардың тек биогендік жолмен ... ... ... алғашқы ағзалардың табиғаты.
Қазіргі кездегі белгілі болған ... ... ең ... гетеротрофтар болған деген тұжырымға келеміз, себебі алғашқы
органикалық заттардың ... ... ... осы ... ... гетеротрофтардың ғана пайдалануға мүмкіншіліктері болды. Қоректік
заттарды синтездейтін химиялық ... өте ... ... ең ... формаларда мұндай іс-әрекет жүруі мүмкін емес.
Биохимиялық эволюцияның барысында пайда болған күрделі органикалық
заттардың кейбіреулері клетканың жаңа ... ... үшін ... ретінде күн сәулесінің радиациясын пайдалануы ... ... ... ... ... жаңа ... ... жаңа
материалдарын құруға мүмкіндік туғызды, енді ол клеткаларға ... ... ... ... болмады - клеткалар автотрофтарға айналды.
Гетеротрофтардың санының біртіндеп ... ... ... ... ортадағы мөлшерін күрт төмен түсіруі мүмкін еді, пайда болған
бәсекенің ... ... ... ... ... ... фотосинтездеуші ағзалар энергия көзі ретінде ... ... бос ... ... ... метаболизм жолынан
алшақ еді. Дамудың соңғы кезеңінде ... ... ... ... болған. Ол ағзалар қазіргі кездегі көк - жасыл балдырларға ұқсаған,
осы процестің негізінде атмосферада біртіндеп оттегінің ... ... оның ... озон қабатының түзілуін қамтамасыз етіп біртіндеп жер
бетіне түсетін ультракүлгін радиациясының ... ... Бұл ... ... синтезделетін заттардың түзілуін тежеп, тіршіліктің
бейімделген формаларының тұрақтылығын жоғарлатты. Қазіргі кездегі ... ... ... ... пайда болуы мен ыдырауының
биохимиялық жолдарының ... ... ... көрсетті, бұл жағдайлар
табиғаттағы ең алғашқы ағзалардың бойында өткен процестердің ... ... ... өткен болжамдар мен ... ... ... болу ... әлі ... биохимияның барлық
жетістіктері тек ой жүзінде тоқтам мен болжам жасауға ... ... тек ... ... болжамдардың құймасы ғана берілді. Басты
мазмұн бола алатындай болжам әлі жоқ, күрделі өлі заттардан қарапайым тірі
ағзалардың ... ... ... ... ... Кіріспе тақырыбында оқушыларға қалыптастыратын ұғымдар және
тақырыпты оқыту әдістері мен тәсілдеріне толық сипаттама.
Органикалық дүние - жердің биосферасын ... ... ... өсімдіктер, жануарлар және адам) организмдер. Бұлардың
әрқайсысы өз ... ... ... және ... ... ... байланыста болады. Органикалық дүние миллиондаған жылдарға
созылған эволюция процестері нәтижесінде қалыптасқан. Органикалық дүниенің
даму тарихын материалистік ... Ч. ... ... жердің жасы 4,5-7 млрд. жыл деп есептейді. Жер тарихы мынадай
5 заманға бөлінеді: архей, протерозой, палеозой, мезозой және кайнозой. ... ... жер ... ... ... қалдықтарға сүйене
отырып, органикалық дүниенің даму тарихын анықтауға болады.
Архей ... - жер ... ... көне заман. Архей заманының тау
жыныстары ... өте ... ... тірі ... және көк ... балдырлардың қалдықтары табылған. Олардың
теңіздерде ғана тіршілік етіп қоймай, құрлыққа шыққандығы ... ... ... ... ... заттарға айналып, соның
нәтижесінде топырақ ... ... ... ... судың
мөлшері азайып, көміртегіоксиді мен оттегінің мөлшері арқан.
Протерозой заманы ең ... ... бұл ... тау ... әрекеті
жүре бастады. Тіршілік аса күшті қарқынмен дамыды, біржасушалардан көп
жасушалар ... ... ... ... ... ... ... көпшілігінің өкілдері пайда болды.
Полеозой заманы - бұл ертедегі тіршілік заманы. Бұл заман 6 ... ... ... ... ... тас ... ... ( қосарбетті
қара).
Мезозой заманы - органикалық ... бұл орта ... тау ... әрекеті көптеген аймақтарды қамти жүрді. Осыған
байланысты ... ... ... ... ... көлемі арта түсті.
Триас. Жануарлар тарихында мезозойды жорғалаушылар заманы деп ... ... ... ... ... ... өз ... берді. Триаста өмір сүрген жорғалаушылардан бүгінгі күнге
дейін жеткендері тасбақалар, крокодилдер.
Юра кезеңінде жылы теңіздердің ... ... онда ... ... ... етті. Жорғалаушылар біртіндеп ауа кеңістігін де
игере бастады. Бор кезеңінде жалаңаштұқымды өсімдіктер көптеп жойылып жабық
тұқымдылар кең өріс алып ... ... ... суы ... ... ... азая түсті. Сөйтіп мезозой заманының соңында ... ... суды ... ... алып ... ... ... жойылып,
олардың орнына құрылым дәрежесі әлдеқайда жоғары омыртқалылар - құстар мен
сүтқорректілер ... ... ... Бұл жаң ... ... осы ... кездегі флора
мен фаунаның қалыптасу әрекеті жүрді. Кайнозой екі кезеңге - ... ... ... ... биология ғылымының қамтымайтын саласы жоқ десе де болады. Ол
тірі организмдердің құрылысы мен ... ... мен ... ... ... мен ... өлі ... ара қатынасын зерттейді. Органикалық
дүниенің ... мен ... ... ... ... ... ... мен даму заңдылықтардың қарастырады. Өмірді
алға бастыратын жаңалық атаулы ... ... ... ... ... белгілі. Ендеше бәрі өзгеріп жатыр екен ... бен ... ... ... «сыпырып» тастасақ, болашағымызды
белгілейтін сол ... ... жол ... ... ... уақыт
қорланған қоқыстан суырылып «мен мұндалап» ол жаңалық өзі ... ... де ... Бұл ... ... ... болжауға көмектеседі.
Сондықтан ең алдымен, биологиядан жалпы білім берудің ... ... одан ... ... ... ... ... деген мәселеге талдау жасап,
анықтап отыру қажет.
Оқушыларға ... ... ... ... ... ... және әредік сүтқоректілердің жүйеленуімен ... ... ... материалдарды бірсыдыры түбегейлі оқытқан
жөн. Ал, организмнің жеке мүшелері құрылысы мен ... ... ... мен оны ... орта арасындағы өзара байланысты, тіршіліктің
жалпы заңдылықтарын (бейімділік оның ... ... ... ... ... т.б.), ... процесстерінің физикалық - ... (зат, ... ... ... т.б.) өз ... ... жануарлардың түрлерін, тіршілігін жөнді ... ... ... ... әдістерді қолданып, сабақты түрлендіріп түсіндірген жөн.
Оқыту әдісі дегеніміз ол мұғалімнің мектеп ... ... ... ... ... және ... өмір ... білім, іскерлік және дағды беру әдістері. Оқыту ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді,
соның нәтижесінде олар мұғалімнің басшылығымен ғылым негіздерін игереді.
Оқыту әдістері оқытуды ... ... ... Әдіс ... ... мұғалімнің жетекшілігіне және мектеп ... ... ... ... ... де қамтитінін көрсетеді.
Мұғалім тақырыпты ашу барысында картиналар мен ... ... ... ... ... ... ... нұсқау кеңес беретін
оқулықтарды т.б. пайдаланады.
Биология сабағында әрбір әдістерді тақырыптық мазмұнына, ... ... және ... шеберлігіне сәйкестендіре отырып пайдалана
білу ... ... ... ... әр ... ... ... оларды әдістің
детальдары, элементтері ратінде қарастыру керек. ... ... ... болады. Олар бір әдістің ғана емес, әртүрлі әдістердің бір қатар
бөлігі ... да ... ... ... ... ... басты
мақсаты: эволюциялық ойлау дамыған ... ... ... ең жоғары құндылық деп бағалайтын биологиялық білімді дүниенің
біртұтас ғылымы ... ... ... ... ... ... ... пайдалана білітін, ғылыми әдістерді меңгеріп іс жүзінде,
қажетті жағдайларға қолдануға ... ... ... адам ... ... ... жалпы бөлімінің үш бөлікті біртұтастық сипаты
бар мынадай құрылымдық мазмұны сэйкес келеді:
1) Тірі табиғат туралы ... Бұл тірі ... ... ... беретін тіршілік, оның деңгейлері, тіршілік процестері, қасиеттері
сияқты иргели биологиялық ұғымдары және органикалық ... ... ... қолдану аясын, адам туралы білім негіздерін қамтиды.
2) Тірі табиғатты танып білудің танымдық әдіс-тәсілдері туралы білім.
Бұған биолгиялық ... ... ... ... ... ... оның әдіснамалық негізі болып табылатын теориялық
синтездің қарапайым синтез, талдау, ... ... ... ... әдіс
тәсілдер туралы білім жатады.
3) Осы білімді меңгеріп, білікке айналдыруға көмектесетін оқушы іс-
әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... эксперимент
т.б.) және нақты сипаты бар іс-әрекеттер арқылы ... ... ... ... бұл ... басқа тіршілік иелеріне, олардың
жағдайларына өз қарым-қатынасын (тіршіліктің, адамның және өз халқының ... баға ... ... ... ... ... ортадағы өз
орнын, ролін анықтауға бағытталған оқушы адамгершілігін тәрбиелейтін іс-
әрекеттерді де ... ... орта үшін ... тірі ... ... ... ... т.б. сияқты ізгі істерге қатысу) қамтиды.
Органикалық дүниенің дамуын ғылыми тұрғыдан түсіндіретін эволюция
туралы ілім биологияның ... ... ... табылады. Бұл тақырыпты оқыту
мұғалімнен жоғары теориялық даярлықты, методикалық шеберлікті қажет ... мына ... алып ... ... ... және ... факторлары». Сабақтың мақсаты: Табиғи сұрыптау- эволюцияның жетінші
факторы, мекен ортаға бейімделген жаңа түр жаратушы тек ... ... ... әсерін танып білу тірі табиғаттағы тарихи өзгерісті
материалистік тұрғыдан түсіндіруге мүмкіндік ... ... ... еске ... ... қажет.
Сабақтың міндеті
1. Табиғи сұрыпталу әсерінің мысалдарын қарастыру.
2. ... ... орта ... болып табылатын, табиғи
сұрыпталудың жасампаздық жолын ... ... ... ... ... сұрыпталу эволюцияның ең
негізгі күші ... ... ... ... және ... міндеттері: нақтылы
ботаникалық және зоологиялық материалдар арқылы ... ... ... және осы негізде тірі ... ... ... ... ... ... оқушылардың бейімдерінің тереңдеуіне, оларға
диалектикалық- материалистік көзқарастың қалыптасуына мүмкіндік жасау
қажет: оқушыларға табиғи ... ... ... ... биологиялық
заңдылықтарды танытып білдіру. Қолдан және табиғи сұрыпталулардың ... ... ... ауыл ... ... мен селекцияның
пратикалық мәселелерін, сондай-ақ медицинадағы генетикалық мәселелерді
оқушылардың ... ... ... барысында мынадай әдістерді қолданып, әңгіме баяндау, кеңес
(сұрақтар мен ... ... ... ... ... ... мол, оған мынадай көрнекіліктерді ... ... ... ... ... ... тірек - конспект.
Сабақ барысында гербарийлер, коллекциялар, қолдан жасалған және баспалық
таблицаларды да ... ... ... анықтамасын түсіндіруде оның қазіргі кездегі
түсінігінде особьтардың тек тірі ... ғана ... ... ... ... зор ... ескеріледі. Ұрпақтың тірі қалуы, өсетін жасына жетуі,
көбеюдің қарқындалығы бейімділгіштіктің ... ... ... ... ... ... және олардың бақытсыздығын
анықтап, әрқашанда тек ... ... ... ... ... ең ... ... атқаруының бағытында, яғни жаңа формалардың
жасалу бағытына зор әсер ... ... ... ... ... жетекшілік рөлі, бұл прцесстің материалистік
түсінігі туралы қорытындыны ... ... ... жаңа ... ... ... ... шағын кіріспе
әңгімелеу өткізеді, соңынан экранды және қосымша құралдарды пайдалана
отырып, оқушылардың ... ... ... аударады. Оқушыларға
экрандық құрал пайдаланудан бұрынырақ сұрақтар қойса жақсы болады: табиғи
сұрыпталудың ... ... ... ... ... ... жасампаздық рөлі неде?
Балалардың ойлау қабілетін жандыру үшін сабақта экрандық құралдары
пайдалану жоспарын ойластырып, оны ... ... ... ... ... кезде телевизиялық хабарларды осы тақырыпты ашуда кең
пайдаланып жүр. Мұғалім телевизиялық сабақ өткізген ... ... ... ... оқушыларды саналылықпен қабылдауға даярлай отырып
материалды пысықтайды.
Биологиядан ... ... ... әдістемелік деңгейін көтерудің
басты кепілдерінің бірі-оны оқытудың материалдық базасын нығайтып, ... ... ету. ... оқу ... ... ... ... жасау.
Сабақтың жетістігі, мұғалімнің алдын-ала дайындаған конспекті мен
жоспарын қандай дәрежеде қолданыла білуінде. ... ... ... өту ... ... ... құтылудың кейбір
анықтамаларын айтып өтейік. Жаңа ... ... ... оқушылардың
сабақаты жақсы менгеруі үшін, негізгі оқу ... ... жазу ... ... Бұл ... ... схемалар, жалпылау таблицалары
көмектеседі. Сабақты түсіндіру ... да ... ... ... ... орындарынан берілген сұрақтары, олардың
жауаптары тек ... ... ... ... ... ... сөйлесу мәдениетін тәрбиелеңіз. Жаңа материалды жаман ... ... Бұл так ... ... сіздің көңіл-күйіңізді
құртады және тақырыптан бір ... ... ... ... ... да
шаршатады. Олардың тең жартысы бұл жағдайда жаңа сабақты түсінбей қалады.
Барлығы ... ... ... ... ғана ... ... бос отырмайтындай етіп ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... прблемасын
шешуге көмектеседі. Сабақта пәнге қызығушылықты арттырып қосымша ғылыми
белгілі әдебиеттерден бай мүмкіншілігінің бар ... ... олар ... етіп ... яғни ... ... курсының қиын сұрақтарын қарастырған кезде оларды
қайталап беруге болады. Оқушыларды қазіргі заман биологияның ... ... ... ... ... материалдардың
практикалық керектілігіне көңілін ... ... ... ... ... ... жаңа оқу ... түрінде логикалық
ауысуын қамтамасыз етіңіз.
Оқушыларға оқу әрекетінің әр түрлі жоспарларын ұсыныңыз; -объектілерді
салыстару жоспары -объектті түсіндіру ... ... ... ... -
зертханалық жұмысты орындалу жоспары ... ... ... ... жұмыс істеу жоспары.
Оқушылардың биология сабағында оқулықпен сабағында оқулықпен жұмыс
істеу барысында ... ... ... ... мүмкін; -параграфтың соңындағы
сұрақтарға жауап беруі
- параграфтың ... ... ... Дәптерге жаңа негізгі терминдер мен түсініктерді көшіріп жазу.
- Негізгі анықтамаларды ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарын қолдану
- Дәптерге таблицаларды толтыру
- Оқулықтағы безендірілген суреттермен жұмыс жасау
- ... ... ... мен ... ... ... ... барысында әр түрлі әдістерді қолдану қажет. Белгілі
оқымысты әдіскерлер Н.М. Верзилин және В.М. ... ... ... ... ... ... арналған әдістерді атап
көрсеткен.
- оқушылардың тақтада ауызша жауап беруі;
- биологиялық есептердің шешілуі
- тақтадағы таблицалармен схемаларды ұжымдасып ... ... ... мен ... ... көрсетіп ауызша
жауап беру;
- суреттегі бөліктері атап жазбаша жауап беру;
- объектінің белгілерін ... ... жеке ... ... ... тәжірибилерінің
қорытындылары және т.б.)
- жолдасынаң жауабын талқылау;
- ... ... ... ... ... өз ... толтыру.
Биология пәнінің тәжірбиелі мұғалімдері оқушылардың ... ... ... үшін әр ... сабақтын ұйымдасу түрлерін қолданады:
- оқушылардың индивидуальды білімін тексеру үшін, оларға дидактикалық
карточкалар бойынша әр түрлі деңгейдегі тапсырмалар беріледі.
- ... ... ... ... мұғалімнің тақтаға жызылған түсініктерінің арасындағы байланыстарын
оқушылардың іздеп тауып түсіндіреді;
- мұғалімнің ... ... өз ... ... ... ... ... кластастары жауап беру үшін, оқушылардың биология сабағына дайындаған
сұрақтары;
- мұғалімнің тақтаға ... қате ... ... ... ... ... мен ... қайталау және т.б. Оқушылардың
танымдақ әрекеті репродуктивті ұқсастық, уақытша-ізденіс және ... ... еске ... ... ... мұғалім мүмкін болса, осы 3
танымдық әрекетті қамтитын тапсырмаларды ... ... ... ... көңіл аудара отырып оған ... ... үшін ... ... ... ... жүйелі түрде жазуға үйрету керек. Оның жазып
отыратындары:
- оқулықта болмаса түсініктерді,
- ... ... мен ... сабақта ойланатын сұрақтарды,
- материалды түсіну үшін керек таблицаларды, ... ... ... мен ... ... көріністі айқындайтын мысалдары
- жауаптың жоспарын
- лабараториялық жұмыстардың жоспарын
- танымдық ... ... ... ... керекті әдебиеттердің тізімі,
- ендігі сабаққа берілген үй тапсырмасы.
Сабақтағы оқушы мен ... әр бір ... ... ... ... бір ... ... керек екендігін есте сақтау қажет. ... ... ... тақырыбын сабақтарға бөлу және күнтізбек жоспары.
Әдістемелеріне жалпы сипаттама.
«Кіріспе» тақырыбында қарастыратын ... ... ... соң, ... ... өзекті мәселелеріне нақты тоқталатын
жағдайда, мұғалім жоспар бойынша бөлінген 1 сағатқа, сақтамдағы ... да бір ... ... ... 2 ... ... ... сабақта тіршіліктің қасиеттері және критерийлері қарастырылса,
екінші сабақта тіршіліктің ұйымдасу ... және ... ... ... тоқталады.
«Кіріспе» тақырыбын осылайша бөлу, оқушылардың биологиялық түсініктерін
алдағы өтетін тақырыптарда жалғастыруға мүмкіншіліктері бар, ... ... ала ... білімдерін жаңа сабақтарда пайдаланады.
«Кіріспе» тақырыбында оқушыларға қазіргі кездегі жалпы биологиялық
өзекті ... ... ... ... қалыптастырудың маңызы зор.
Себебі оқытылатын тақырыптардың ... ... ... ... шешуі болып табылады және ... ... ... ... ... биология, күрделі ғылымдар комплексі, екендігін
әңгімелеуден бастап, тірі табиғат туралы, оның заңдылықтарына және дамуына
тоқталамыз.
Тіршіліктің үнемі қозғалыста болатынын, ... ... ... ... ... түсініктер қалыптастыру керек.
Қазіргі кездегі биология, жекеленген, маманданған пәндер ... ... ... қарым-қатынас, тығыз байланыс өте жоғары
деңгейде көрінеді.
Биологиялық ... ... ... ... мәні ... фактілер жүйесімен дәлелденеді. Тірі жүйелердің
дамуы, ұрпақ қалдыруы, құрылысы, ... ... ... ойлар,
түсініктер қалыптасады ғылымдардың интеграциялануы ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерінің барысында
биология ғылымы жаңа теориялармен, идеялардың жиынтығы, фактілермен
толықтырылды.
Биология циклінің ... ... ... ... ... ботаника, зоология т.б.) биологияның жаңа салалары пайда ... ... ... ... ... зерттеумен шұғылданады
(мысалы, биохимия, биотехнология т.б.)
Биология ғылымдарының прогрессивтік дамыу, ... да ... ... ... ... ... ғылымының заңдылықтарын білу
ағзаның жүйке жүйесінің қызмет жасау ... ... ... ... ... ... жасушаның ішкі процесстерін түсінуге, ал
математиканы меңгеру-биологиялық ... ... ... ... кездегі биология ғылымдарының шешетін мақсаттары мен міндеттері
алуан түрлі. Олар, ағзаның құрылысы онда болып жатқан өзгерістер, ... ... ... ... түрлілігі, жекеше даму мен ... ... ... ету ... ағза ... ... ... қуалаушылықпен өзгергіштік және басқа құбылыстар.
Қазіргі таңда молекулалық биология, генетика, экология ... ... ... ... ... ... ... биологияның комплексі түрде қарастыратын мәселелері, генетика
негіздері сұрыптау, ... ... ... ... ... негіздері және биосфера туралы ілім органикалық тіршіліктің дамуы
және адамның шығу тегі, эволюциялық ілім болып ... ... ... ... ... ... ... тірі ағзаларға тән қасиеттерді, ерекшеліктерді қарастыру.
Тіршіліктің 1-ші критерийі-тірі ағзалардың ұйымдасу деңгейінің күрделі
және өте жоғары дәрежеде екендігі. Бұл ... тірі ... ... ... ... ... мысалға келтіріп көрсетуге болады.
Осы жағдайды күрделі көп клеткалы ағзаның құрылысының мысалынан да
көрсетуге мүмкіншілік бар.(сүткоректілердің ... 2-ші ... - зат ... Тірі ағзалар айналадағы
ортадан үнемі заттарды сіңіреді де. Керексіз ... ... ... ... отырады. Мәселен. Адам денесіндегі клеткалар сыртқы ортадан ... ... ... ... ... ... мочевина, несен
қышқылдары, т.б. шығарады. Ендеше жасуша ашық жүйеге жатады, ... ... ... зат ... әрекеті үздіксіз жүріп отырады.
Заттар сіңіріледі, өзгеріске ұшырайды және энергия бөлінеді.
Тіршіліктің 3-ші критерийі - тірі ағзалардың құрамына, өлі ... ... ... ... ... ... ... тірі
ағза мен өлі табиғатта бірдей емес. Тірі ... ... ... 98%-і төрт ... ... ... ... оттегі, азот
және сутегі. Тірі денелерде өлі табиғатта кеңінен таралған заттармен бірге,
тек тірі ағзаға тэн ... ... ... 4-ші ... - ... ... жүйесінде көрініс беретін материяның жалпы қасиеттерінің
бірі- дискреттік (үзік, бөліну). Кез келген биологиялық жүйе, мысалы ... ... ... ... ... тұрады, солай бола тұра
бөліктер бір-бірімен қарым-қатынаста, ... ... ... мысалында қарастырып көрейік. ... ... ... ... ағзалар, күн сәулесінің әсерінен өз бойында
көмірсулар синтездейді), консументтер ... ... ... ... тұтынушы), редуценттер ... ... өлі ... органикалық заттарды ыдыратушы).
Продуценттерге ... ... ... ... ... ... ... Көрсетілген ағзалардың топтары
қаншалықты дербес, автономды, маманданғанына қарамастан бір-бірімен тығыз
байланыста, бірінсіз-бірі тіршілік ете ... ... олар ... ... ... біртұтас байланыста. Биоценоз деңгейінде продуценттер,
консументтер, редуценттер арасындағы салыстырмалы тәуелсіздікпен ... ... ... 5-ші ... - ... тірі ... тән қасиет. Әрбір биологиялық жүйеге қоршаған орта
әсер етеді. (организм, ... ... ... тірі ... ... ... ... жауап қайтаруы.
Тітіргенгіштік қасиетке байланысты ағза қоршаған ортаның әсерлеріне таңдап
жауап қайтарады. Тітіргенгіштік ... тірі ... тән ... ол тек ... мен ... ғана ... ... бактериялардың вирустардың да бойында көрініс береді.
Бунақ денемен қоректенетін жыртқыш өсімдіктерде тітіргенгіштік айқын
байқалады (шыбынжұт, шықшыт). Барлық өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... жарықтың түсу ... ( ... ... ... да көрінеді. Мысалы, кіршікшелі-
кебісше тұзды аз судың тамшысынан, тұзы аз су ... ... ... егер
бұл тамшылар бір-бірімен байланысты болған жағдайда. Бұл мысалда қарапайым
жасуша сыртқы ортаның әсерін жүйке жүйесінің қатысуынсыз ... ... ... ... ... сатыдағы көпклеткалы жануарларда тітіргенгіштік рефлекстің
түзілуімен сипатталады, бұл ... ... ... ... 6-ші ... - ағзаның өсуі.
Өсу-ағзаның салмағының, мөлшерінің артыуы. ... ... ... ... ... мен ... ... өсуі, ағзадан
бөлінетін биологиялық белсенді заттар-гормондардың әсеріне ... және олар ... ... отырады.
Кейбір жануарлардың белсенді өсуі тіршілігінің белгілі бір кезеңдерінде
байқалатын ... ... ... ... ... өседі. Балықтарда,
жорғалаушыларда байқалады. Барлық жағдайда ағза жас кезінде қарқынды өседі.
Өсімдіктер-тіршілігін жойғанша өседі.
Тіршіліктің 7 – ші критерийі – ... ... ... ... алынған жүйе белгілібір мерзімде ғана тіршілік ете алады.
Сондықтан тіршілікті жүздеген, мыңдаған, ... ... ... тек ... ... ... ... нәтижесінде жүзеге асады. Әрбір
дара уақыт өткен соң тіршілігін жояды, ... сол ... ... әрі қарай
жалғасады.
Ұрпақ қалдырудың негізінде жаңа құрылымдар мен жаңа молекулалардың
қатысуымен жаңа ағза ... Жаңа ... ... ... ата-
енелерінің ағзасындағы жасушада орналасқан нуклеин ... ... 8-ші ... ... өсуі оның ... жалғасады, бірақ бұл түсініктердің
айырмашылығы бар. Даму ... ... ... ... ... ... ... және тарихи дамумен сипатталады.
Жекеше дамудың барысында ағзаның барлық қасиеттері мен ерекшеліктері
біртіндеп көрініс береді. Тарихи даму жаңа ... ... ... ... ... күрделенуімен сипатталады. Тарихи ... ... тірі ... ... ... ... болды.
Тіршіліктің 9-ші критерийі-өзін-өзі реттеу қабілеті.
Барлық тірі ағзалар өзінің ішіндегі химиялық заттардың концентрациясын
реттеуге қабілеті, ішкі ортасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді, ... ... ... мен ... процесстерін үйлестіре алады.
Жоғары деңгейдегі күрделі құрылымды тірі ... де ... ... ... ... ... жылдамдығын реттеп отырады.
Өзін-өзі реттеу қабилеттілігін жасуша деңгейінде және ағза деңгейінде
қарастырамыз.
Клетка деңгейіндегі өзін-өзі реттеу.
Ағза деңгейіндегі ... ... Х-шы ... бірі ... ... ету ортасына
бейімделуі.
Бейімделушілік деп ағзалардың нақтылы орта жағдайларында тіршілік етіп
ұрпақ қалдыруын қамтамасыз ететін арнайы ... ... ... ... ... ... ... үйлесімділік ағзада жаратылыс
күшінен емес, ұзақ эволюциялық дамудың нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... ... берілді ме? -Эволюция процессінде пайда болды ма?
Бейімделушілік-ағзаның жалпы қасиеті. Бұл ... ... ... ... ... Ағзаларда әр түрлі жергілікті тіршілік
жағдайларына сәйкес алуан түрлі бейімділіктердің ... ... ... ... Осылыйша бейімделушілікті жарқанаттан, дельфиннен, тюлень,
көртышқан, фламинго және ... ... ... ... Суда ... ... балықтардың сүйірленген денесінендері сілемей
затынан көреміз. Балықтардың кейбір түрлерінде ... ... тек ... ... ... ғана тыныс алумен шектклмей, атмосфералық
ауамен де тыныс алады. Кейбір ... ... шашу ... ... күрделінуі де бейімделушілікке де ... ... ... ... да түрлерінде бейімделушіліктің сан-алуан түрлерін
кездестіруге болады.
Бұл келтірілген мысалдар тірі ... ... ... ... биологиялық көріністері мен бейнесі,басқа да принциптік
жағдайларды усынады. Бұл ... ... ... ... ... орны ... Дәлірек айтқанда, бұл тіршіліктің ұйымдасу
деңгейлері туралы ойлар тіршілікті зерттеу барысында әртүрлі ... ... ... Бұл ... ... ... ... иелене
отырып, тек өздеріне тән ерекшеліктерімен ... Осы ... тірі ... ... ... бөлінеді молекулалық,
молекуладан жоғары ... ... ... ... ... материяның әрбір деңгейінің ұйымдасуының өзіндік ерекшеліктері,
заңдылықтары, өзіндік зерттеу ... бар ... ... ... ғылымдардың саласын атап көрсетуге болады. Мысалы, тіршіліктің
молекулалық биология, биоорганикалық химия, молекулалық ... ... ... ... Тіршіліктің қандай да болмасын деңгейін бөліп
қарау шартты түрде ғана, барлық деңгейлер бірімен-бірі тығыз ... ... ... ... ... ... шешу үшін,
берілген, алда қойған проблемеларды алуан түрлі ... ... ... және ... ... ... зерттеу
барысында жүргізу қажет. Адамның "озон тесіктеріндегі" аймақтарда ұзақ
болуынан болатын ... ... ... ... ... сәулелерінің шамадан тыс түсуінен болатын
өзгерістерді білмейінше түсіндіру мүмкін емес (тіршіліктің жасушалық ... ... ... ... емдеу, ауру тудыратын бактериялардың құрылысы мен
жасушасының қызметін толық білмейінше мүмкін емес (тіршіліктің жасушалық
деңгейі, ағзалық және ... ... ... ... ... шешу тіршіліктің барлық деңгейлерінің бір-бірімен
тығыз байланысын ... ... ... тірі ... жайлы
түсінігінің біртұтастығын қалыптастырады. ... ... ... алуан түрлі әдістерін қолдану нәтижесіндегі
нақты фактілердің жиынтығы мен терең талдау барысында қарастырылды ... ... ... ... ... зерттеулердің эволюциясына байланысты,
оны қолдана білуге, тұжырым жасауға да байланысты.
Қазіргі кезеңдегі тіршіліктің ұйымдасу деңгейлері.
|№ ... ... ... ... ... ... ... |
| |ұйымдасу деңгейі | ... үшін ... |
| | | ... мен |
| | | ... |
| | | ... |
|1.|Молекулалық |Кез ... жүйе ... ... |
| | ... ... ... және |
| | ... ... ... |
| | ... және ... ... |
| | |Осы ... ... ... |ыздар) |
| | ... ... ... зат | |
| | ... мен ... ... | |
| | ... ақпараттарын беру | |
| | |т.б. | ... ... ... ... заттардың |Жасушадағы әртүрлі |
| |деңгей ... ... ... |
| | ... ... ... |қызметін және |
| | ... ... ... оқып |
| | ... т.б. ... ... ... |
| | ... өз қызметін атқарады, | |
| | ... ... тән ... | |
| | ... бар. | ... |Жасуша-барлық тірі ... ... ... |
| | ... бірлігі және құрылымдық, |әрекеттердің-өзін-өзі|
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... құрылысының|
| | | ... және |
| | | ... ... | | ... ... ... атқаратын қызметі, |Әртүрлі ұлпалардың |
| |деңгей ... тегі бір ... тобы ... ... |
| | ... құрайды. Ұлпалар |ерекшеліктерін |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... |мүшенің қызметін ... | | ... ... ... ... ... ... |Ағзаға қоршаған |
| | ... дара ... ... ... оқып |
| | ... Оның ... ... мысалы, әртүрлі|
| | ... ... ... ... |
| | ... жойған кезеңіне |жағдайда суық |
| | ... ... ... ... мен жылы |
| | ... ... ... сатыдағы |қанды жануарлардың |
| | ... ... ... ... зерттеу. |
| | ... ... ... | |
| | ... құрылым ретінде | |
| | ... | ... ... ... |Бір ... |
| |қ ... бір ... ... ... дараларының |
| | ... ұзақ ... бір ... ... |
| | |ету ... ... Бұл |күрестің сипатын |
| | ... ... ... ... білу. Популяция|
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... арту |
| | | ... зерттеу. |
|7.|Биоценотикалық |Биоценоз-дегеніміз алуан түрлі |Заттардың және |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... редуценттер болып | |
| | ... Олар ... ... |
| | ... | ... ... ету ... |Биогеоценоздардың |
| | ... ... ... ... өтетін |
| | ... ... ... ... өлі |
| | ... ... |табиғаттың |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ... ... ... |
| | ... атайды. Жер |планетамыздағы |
| | ... ... ... үшін аса |
| | ... ... ... ... |маңызды, көлемді |
| | |Бұл ... ... тірі ... ... |
| | ... ... ... ... және |
| | ... зат ... мен |«булану эффектісін» |
| | ... ... ... ... ... ... дамуының бірінші кезеңдеріне зерттеудің сипаттама
әдістері тән. Бұл әдіс бүгінгі күнге ... ... ... жоқ, ... ... ... беру ғылымның барлық салаларында қолданылады.
Зоология, ботаника, экология ... т.б. ... ... - ші ... ... ... және оның ... бір - бірімен
салыстыру әдісі кеңінен қолданылды. Жүйелеу, Жасуша ... ... ... қолдануының нәтижесінде дамыды. Биологиядағы
эволюциялық ойлардың нақтылануы анатомия, ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Осы
әдісті қолдану сүтқоректілер мен ... ... ... байланыстарды анықтауға, прогрессивтік белгілерін көрсетуге
мүмкіншілік ... ... ... ... шешу ... ... біртіндеп тарихи әдіске ауысады, тарихи әдістің
мақсаты ағзалардың шығу тегін және дамуын, құрылымын, ... ... жаңа ... ... ... ... болады.
Модельдеуді жатқызуға болады. Модельдеудің негізінде белгілі бір құбылысты
немесе іс - әрекеттің көрінісінің жобасын зерттеуге, ... ... ... ... немесе математикалық модельге өтеді. Эксперимент
математикалық есептеулер ... ... ... арқылы орындау мен
аяқталады. Математикалық жолмен модельдеу әртүрлі жағдайларды болжамдауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... заттардың
қорына байланысты әртүрлі жағдайларда, белгілі жердегі тұяқты жануарлардың
популяциясының өсу қарқынын анықтауға мүмкіндік береді.
Дегенмен, биологиялық зерттеулердің негізгісі бұрынғыдан ... ... Бұл ... бір - ... ... ... бірге,
айырмашылықтары да бар. Бақылау белгілі бір ... ... ... жасанды
жағдайда алға қойған мақсатқа сай зерттеу, танып ... ... ... ғана ... ... емес. Сондықтан бақылау кезінде
зерттеушінің өтіп жатқан құбылыстың барысына әсер ету ... - ... ... ... жағдайда өткізілетін
объектіні зерттеудің белсенді формасы. Экспериментте зерттеуші белсенді
түрде ... ... ... ... ... және ... ... беру реакциясын зерттейді.
Эксперимент әдісі құбылысты шектеу арқылы зерттеуді көздейді, және оны
бірнеше рет қайталауға да болады. ... ... ... ... ... ... ол ... меңгеруге мүмкіндік береді.
Биологиялық ғылыми зерттеулерді сауатты өткізу, ғалымның ғылыми
экспериментін маңызын терең ... және ... ... ... қажет
етеді.
Ғалым мақсат дегеннің не екенін, ғылыми зерттеудің объектісін және
болжамын нақты білуі керек; Қайталау ... ... ... ... ... ... ... тәжірибенің немесе бақылаудың
әдісін, сапалық және сандық көрсеткіштердің қорытындысын білу; нәтижелердің
ғылыми көрсеткіштері; ... ... ... ... білуі керек.
Зерттеушілік іс - әрекеттер ... ... ... ... ... жету ғалымның зерттеу жұмысын жұмысын
жүргізу барысындағы іс ... ... ... ... ... ... ... сипаты:
1. Зерттеу жұмысының тақырыбын, мақсатын, міндеттерін дұрыс таңдап алу.
2.Болжамдарды тұжырымдау.
3.Зерттеу жұмысының барысын жоспарлау және оның ... ... ... үшін ... ... мен ... жасау.
5.3ерттеу жұмысының практикалық бөлімін жүргізу және оның сапалық,
сандық нәтижелерін тіркеу.
6.Алынған ... ... ... гистограммалар,
диаграммалар, графиктер сызу.
7.Алынған нәтижелерге теориялық талдаулар жүргізіп, оның ... ... ... ... ... өміршеңдігі мен шешуін таппаған
мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... (есеп
түрінде, олимпиада, диссертациялық жүмыс, ғылыми мақала түрінде)
Нағыз ғалымның көрсеткіші, қоғам ... мен ... ... ... ... ... табуы. Бұл жағдайда ғалым, мәселелерді
шешу үшін өзіндік ойлауымен, практикалық және теориялық мақсаттарды ... шеше ... ... ... ... арналған 2 сабақтың жоспарлануы.
1 Сабақ. Тіршіліктің негізгі крийтерийлері.
Сабақтың мақсаты.
Білімділік: Оқушылардың тіршіліктің критерийлері ... ... ... ... ... ... ... жануарлар, тәнтану пәндерінен алған білімдерін
дамыту.
Тәрбиелік: Тіршілік туралы ғылыми көзқарастарын, логикалық ойлауын
тәрбиелеу.
Сабақтың барысында мына мәселелер қамтылады:
1. ... ... ... Органикалық дүниенің сан алуандығы.
3. Тіршіліктанудың өзекті мәселелері.
4. Биология ғылымдарының салалары, басқа ғылымдармен байланысы.
5. Биология ... ... ... ... ғалымдар. Қазіргі
таңдағы биология ғылымдарының шешуге тиісті міндеттері.
6. Тірі ... ... ... ... тірі ... ... деңгейден ұйымдасуы және оның күрделілігі;
- зат алмасу;
- тірі ағзалардың химиялық құрамының бірлігі;
- дискреттілік;
- тітіргенгіштік;
- ағзаның өсуі;
- көбею. Өзіне ұқсас ұрпақ ... ... ... ... тірі ... ... ету ортасына бейімделуі.
7. Сабақты қорытындылау.
2 Сабақ. Тірі материяның ұйымдасу деңгейлері және ... ... ... Тірі ... ұйымдасу деңгейлері және ... ... ... ... ... Тіршіліктің ұйымдасу деңгейлерін нақты мысалдар ... ... ... және ... ... ... ойлауын
қалыптастыру.
Тәрбиелік: Қазіргі биология ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтары мен
еңбектерінің негізінде оқушылардың бойында ... ... ... барысында мына мәселелер қамтылады:
1.Тіршіліктің молекулалық деңгейі;
2.Молекуладан жоғары деңгейі;
3.Жасушалық
4.Ұлпалық және мүшелік;
5.Ағзалық деңгей;
б.Түр-популяциялық;
7.Биоценотикалық;
8.Биогеоценотикалық;
9.Биосфералық;
10.Биологиялыыық зерттеулердің әдістері:
А) сипаттау әдісі;
Б) салыстырмалы ... ... ... ... ... ... және эксперимент әдістері;
Е) шығармашылық, зерттеу жұмыстары туралы қысқаша мәлімет
11 ... ... ... 2 ... ... оқыту әдісі, оқушылардың алған
білімдерін алдыңғы өтетін сабақтарда пайдалануына және осы материалдарға
негіздеуіне ... ... ... ... жалпы биология бөлімдерін оқытуда,
оқушылардың білім қабылдауы үшін стратегиялық мәні зор.
Екі сабақты да мұғалім дәріс тәсілімен ... ... ... ... ... - тірі ... материяның ерекше
формасының қозғалысы ретінде, оның заңдылықтары мен ... ... ... ... ... көрінісінің фундаменті болып табылатын,
тіршіліктің критирийлері, сол арқылы тірі ... ... ... ... ... критерийлері болып табылатындары: тіршіліктің
формаларының күрделі және ... ... ... тірі ... ... ... дискретттілігі, тітіркенгіштігі, даму мен өсуге
қабілеттілігі, өзіне ... ... ... ... ... ... ету ... бейімделуі.
4. Биологиялық зертеулердің мәселелерін шешуде тіршіліктің барлық
критерийлері бір-бірімен тығыз байланыста қарастырылады.
5. ... ... ... негізгі қағидалары, тірі
материяның ұйымдасу түрлері туралы идеялар.
6. Қазіргі ... ... ... ... ... молекулаға дейінгі, жасушалық, ұлпамүшелік, ағзалық, түрлік-
популяциялық, биоценотикалық, биогеоценотикалық, биосфералық.
7. Тіршіліктің барлық деңгейлерінің ... ... ... ... ... шығу ... мезгейді, тірі табиғаттың
біртұтастығын көрсетеді.
8. Адамзаттың табиғат туралы білімі, ғылыми дәлелдемелерді, ... ... ... ... ... олар: сипаттау,
салыстырмалы-тарихи, модельдеу, бақылау, эксперимент ... ... ... ... ... ... ... үлкен практикалық
және теориялық маңызы бар.
Оқушыларға берілетін ... мен ... Тірі ... пен өлі ... ... ... ... немесе ұқсас
деген тұжырым бар. Бұл тұжырымды дәлелдеңіз немесе теріске шығарыңыз.
2. Биологиялық түрдің дискреттілігін дәлелдеңіз.
3. «Даму» және «өсу» ... ... ... ... ... сыртқы жағдайлар жылдамдатып, баяулатады? Мысалдар келтіріңіздер.
4. Ағзадағы нақты бейімделу барлық уақытта ... ма? ... Неге ... ... ... критерийлерін қарастырады, біреумен
неге шектелмейді. (мысалы, тек зат алмасу мен).
6. Экспериментпен бақылаудың айырмашылы неде?
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Богданова Т.Л: Задания и ... ... для ... в вузы.
М:Высшая школа,1991.
2. Беляев Д.К. и др. Общая биология.М: Прсвящение.1973.
3. Бернал Дж. Возникновение жизни.М: Мир ... ... ... биология М:Мир 1970.
5. Воронцов Н.Н.Сухорукова Л.Н.Эволюция органического мира:
Факультатив.Курс: Учеб. Пособие для 9-10 кл. ... М: ... ... Верзилин Н.М.Корсунская В.М. Общая методика преподавания биологии.М:
Просвещение,1976.
8. Дарвин Ч.Происхождение видов М: ... Грин ... У, ... Д, ... М: ... Заводский К.М. Вид и видообразования. Л. Наука 1968
11. Заводский К.М. Развитие эволюционной теории после Дарвина Л:Наука 1973
12. ... ... ... в биологии . Под. Ред. В.И. Полянского и
Ю.И. Поланского М: Наука ... ... ... ... ... Рауан 1997
14. Ковалев Н.Е, Шевчук Л.Д,Щуренко О.И. Биология. М: Высшая школа.1986
15. Корсунская. В.М ... ... ... ... ... ... ... А.В. Общая биология. Санкт Петербург. Паритет 2001
17. Кемп П. Армс К. Введение в биологию. Пер. с англ. ... ... ... Б.Д. ... ... школьного биологического
образования. М: Просвещение. 1991. 159 с. 19. Мамонтов С.Г. Биология. ... ... ... С.Г., ... В.Б., ... ... ... разделу «Эволюция» в школьном курсе общей биологии.
Ярославль; ЯГПИ им. К:Д: Ушинского,1992
22. Общая ... ... для 10-11 кл. ... школы под ред.
Ю.И.Полянского. М: ... ... ... ... для 10-11 кл. Школ с ... ... под ред. А.О. ... М: Просвещение, 1993
24. Опарин А.И. Присхождение жизни на земле. М: Медицина, 1965
25. Под редакцией Беляева К., ... Ю.Я. ... ... М: ... ... Ю.И. ... биология. Алматы. Мектеп. 1988
27. Северцов А.Н. ... ... ... ... ... МГУ, ... Савременные проблемы эволюционной теории. Под ред. Поляеского В.И. и
Полянского Ю.И. Л: Наука. ... ... Н.В. , ... А.В. ... ... ... ... 1974
30. Яблоков А.В., Юсупов А.Г. Эволюционное учение. М: Высшая школа.1976

Пәндер тізімі

2008-2014 © Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.2661
^