Оқушы дарындылығын ашудағы мектептің ролі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ АНЫҚТАУ 8

1.1 Дарындылық туралы жалпы түсінік 8
1.2 Дарынды балаларды педагогикалық- психологиялық диагностикалау 18
1.3 Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің
ғылымы қоғамының рөлі 33
1.4 “Дарын" республикалық ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан аймақтық “Дарын” орталықтары 40

2 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫСТАР 57
2.1 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға арналған
әдістемелерге жалпы сипаттама 57
2.2 Сұрыпталып алынған әдістемелерге жалпы сипаттама 58
2.3 Зерттеу жұмысының эксперименттік базасына жалпы сипаттама 59
2.4 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтау барысында жүргізілген диагностикалық жұмыстар 60

ҚОРЫТЫНДЫ 74

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 76
КІРІСПЕ

Қазіргі кездегі ел өміріндегі саяси-әлеуметтік, экономикалық және мәдени өзгерістер орта және жоғары мектепті демократияландыру мен гуманизациялау, білім беру жүйесінде жас ұрпақты оқыту мен тәрбиелеу сапасын көтеру, оларды еңбек пен қоғамдық өмірге даярлау мәселесінің көкейтестілігін көрсетіп отыр.
Осыған орай Қазақстан Республикасының “Білім беру” туралы Заңында, Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасының” жобасында, “Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005- 2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында”, “Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың “Қазақстан халқына жолдауында” т.б. құжаттарда осы заманға сай білім беру жүйесін дамыту, кең ауқымды ойлай білетін тұлғаның рухани және салауатты өмір салты негізін қалыптастыру, тұлғаның дарындылық қасиеттерінің дамуы үшін жағдай жасау, интеллектісін байыту міндеттері көзделген. Қазір республикамызда білім саласында демократияландыру мен ізгілендіру жүріп жатқандықтан, соңғы кездерге дейінгі дағдарыстан шығудың баламалы жолдары көрсетілуде.
Сондай жаңа талпыныс, жаңа ашылған жолдың бірі – білім берудің жаңа жүйесінің жасалуы, соның ішінде ең өзекті мәселелердің бірі - дарынды балаларды оқыту, әрбір шәкірттің жеке дара ерекше қабілеттерін ілгері дамыту, дарындылығы анықталған оқушыны қабілетіне сай шығармашылықпен ойлай алатын азамат етіп қалыптастыруға жағдайлар жасау, дарынды балалармен жұмыс жасау аясында ғалымдар мен ізденімпаз ұстаздар ұжымын топтастыру. Осы мәселелер менің дипломдық жұмысымның тақырыбының өзектілігін айқындады.
Дарындылық мәселелері әлемдік және қазақстандық ғылымда көптеген ғалымдар мен психологтардың зерттеу тақырыбы болып келді. Бұл тақырыптың төңірегінде атақты философ пен ойшылдар: Cократ, Платон, Кант, Гегель, Дидро, Локк ойларын қозғаған болатын. Дарындылықтың психологиялық жақтарын Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, В.В. Давыдов, А.В. Петровский, А. Н. Савенков зерттеген. Қазіргі уақытта оқушылардың дарындылығын зерттеуде Н.С.Лейтес “Концепция возрастного подхода к феноменам интеллектуальной одаренности” атты тұжырымдамасын ұсынды.[18.2] Қазақстанда оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. Дарханов, Г.Ж. Ақылбаева, А.М. Бултычеева, Н.Н. Волошина, С.А. Филько, О. Копыленко, Л. Руденко, Л.М. Нарикбаева, Л, Г.К. Бажикенова, Д.Г. Ганелин, А.Г. Қазмагамбетов, О.Л. Медведковалар жұмыс жүргізіп жатыр. Батыс ғалымдарының ішінде дарындылық тақырыбына байланысты Ф.Гальтонның (Англия), Танненбаум Дж. Рензуллидің, Г.Мюллердің(АҚШ), В. Штерннің(Германия), Ф. Монкстың(Голландия), тб. еңбектері белгілі.
Қазіргі мектептің құрылымы мен білім беру мазмұнында болып жатқан бетбұрыстар оқу-тәрбие процесін жаңашаландыру талаптарын қояды. Мектеп оқушыларының дарындылығын анықтау мен дамытуға байланысты жарияланған отандық еңбектер мен зерттеулер жоқтың қасы. Аталмыш тақырыпқа байланысты қазақ тілінде жарық көрген әдебиет мүлдем жоқ деп айтуға болады. Осы мәселелер менің зерттеу жұмысымның тақырыбын айқындауға әкеп соқтырды.
Дипломдық жұмысымның басты мақсаты – оқушылардың дарындылық қабілеттерін ашуда мектептің ролін теориялық және практикалық тұрғыдан негіздеу.
Осы мақсатқа орай келесі міндеттер туындады:
- дарындылық ұғымына теориялық жағынан талдау жасау;
- жеке тұлға психологиясын жан-жақты саралау;
- оқушы дарындылығын анықтауда педагогикалық-психологиялық диагностикалаудың жолдарын айқындау;
- мектеп қабырғасында дарынды балалармен жүргізілетін жұмыс түрлерін қарастыру;
- мектептегі ғылыми қоғамдардың ролін көрсету;
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:


1 Айтбаева А. "Дарынды бала" мәселелері /А. Айтбаева // Ұлағат.- 2005. - N 3. - Б. 90-93
2 Аманжолова Ж. Дарынды балалармен жұмыс/ Ж. Аманжолова // Бастауыш мектеп.- 2005. - N 1. - Б. 27
3 Әбдірашитқызы А Дарынды оқушыларды даярлау жолдары/ А.Әбдірашитқызы // Ұлағат.- 2007. - N 6. - Б.17-22.
4 Әбілмәжін Н. Дарынды оқушымен жұмыс ерекшеліктері/ Н.Әбілмәжін //Педагогический мир.- 2005. - N 4. - Б. 8.
5 Әлмағанбетова Ұ. Е. Дарынды оқушының шығармашылық инициативасын дамыту / Ұ. Е. Әлмағанбетова// Педагогика.- 2007. - N 2. - Б. 2-6.
6 Байғабұлова А. Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің ғылыми қоғамының ролі/ А .Байғабұлова // Дарын. – 2004. – N 4.- Б.83-85.
7 Байжұманова Б., Ашимбаева А. Қабілет ұғымына теориялық талдау/ Байжұманова Б., Ашимбаева А // Ізденіс. Гуманитарлық ғылымдар сериясы.- 2005. - N 2. - Б. 199-201
8 Боранбаева С.И., Молдакаримова А.Н. Педагогикалық шеберлікті жетілдіру арқылы оқушы дарындылығын зерттеу және дамыту/ Боранбаева С.И., Молдакаримова А.Н // Дарын.- 2001.-N1.- Б.59-73
9 Даумов Н.Ғ. Дарынды балалармен жеке жұмыстарды ұйымдастыру//
Дарын. – 2004. – N 3.- Б. 59-67.
10. Егімбаева А. Дарынды балалармен жұмыс түрлері /Егімбаева А // Қазақстан мектебі.- 2007. - N 3. - Б. 18-20.
11 Еремкин Е. Школа одаренности. Тайна рождения гениев.- Москва: АиФ Принт, 2003.- 333 с.
12 Жексенбаева Ү. Жеке тұлға дарындылығы/ Жексенбаева Ү // Қазақстан мектебі.- 2005. - N1. - Б. 41-44
13 Жұмашев Қ. Дарынды тану және оқыту мәселелері// Қазақстан мектебі.- 2002.-N1-2.-Б.23-2
14 Кленин В.М., Шушенькова Л.И. Первые итоги работы лицея по развитию одаренности детей/ Кленин В.М., Шушенькова Л.И // Педагогический вестник ВКО.- 2001. - N1. - С. 57-58
15 Көшкентаева М. Педагогикалық-психологиялық диагностикалау жолдары, әдістері// Мектеп директоры=Директор школы.- 2004. - N5.-Б. 9-18
16 Кречмер Э. Гениальные люди / Пер. с нем. Г.Б.Ноткина. - СПб.: Академический проект, 1999.- 303 с.: ил.
17 Кудияр Г. Теоретические и прикладные аспекты выявления интеллектуально одаренных детей // Ұлт тағылымы.- 2006. - N 2. - С. 101-105
18 Кузнецова С.В. Развитие одаренности учащихся начальных классов в педагогическом процессе школы.- Караганда: Б. и., 2004.- 24 с.
19 Кулетова А.М. Бастауыш сыныптағы дарындылық қабілеттерін анықтау/ Кулетова А.М //Вестник Павлодарского университета.- 2005. – N 4.
20 Қожамқұлқызы Ж. Дарындылыққа барар жол// Биология және салауаттылық негізі.- 2005.- N1.- Б. 15-16
21 Қоңырбаева К. Дарынды балаларды оқыту мәселелері: Дарынды, талантты балаларды оқыту мәселелері жайында/ Қоңырбаева К. // Қазақстан мектебі.- 2000.-N 3.-Б.17-1
22 Қуатбеков Е. Н. Мектепті ғылыми тұрғыдан басқару//Дарын.- 2005. - N 6. - Б. 6-12
23 Құрманбаева М. Дарынды оқушылармен жұмыс/ Құрманбаева М. // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 2. - Б. 26-3
24 Ландау Э.Одаренность требует мужества: Психологическое сопровождение одаренного ребенка.- М.: Academіa, 2002.- 143 с.
25 Лейтес Н.С. Возрастная одаренность школьников: Учеб. пособ. для студ. пед. вузов.- М.: Академия, 2000.- 320 с.
26 Мүрсәлімова М. Дарынды балалармен жұмыс/ Мүрсәлімова М. // Қазақстан мектебі.- 2004. - N6. - Б. 34-36
27 Нұркенова Ж. Дарындылықты дамыту жолдары / . Нұркенова Ж // Еңбекке үйрету=Трудовое обучение.- 2006 .- N 2-3 . - Б. 28-29
28 Одаренность// Педагогический мир.- 2003. - N 8. - С.2; 8
29 Одаренные дети: выявление – обучение - развитие: Специальный выпуск// Начальная школа.- 2000.-N3.-С.3-79
30 Павлова С. Методика выявления одаренности и творческой направленности детей/ Павлова С. // Прикладная психология и психоанализ.- 2000.-N2.-С.29-33
31 Панов В. (доктор психологическ наук). Одаренность-что она есть и как с ней быть?// Семья и школа.- 2000.-N12.-С.10-12
32 Психология индивидуальных различий / Под ред.Ю.Б.Гиппенрейтер и Я.Романова.- М.: ЧеРо, 2000.- 776 с.: ил.-(Хрестоматия по психологии)
33 Сағатбеков М. Жас гимназияның жарқын істері// Қазақстан мектебі.- 2004. - N6 - Б. 17-20.
34 Сәрсенбаева Қ. Дарынды дамыту-ұстаз парызы/ Сәрсенбаева Қ. // Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 3. - Б. 8-9
35 Сәрсенбаева Қ. Дарынды және қабілетті оқушыларға білім беру жүйесін жетілдірудің әдістемелік негіздері//Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 4. - Б. 3-5
36. Тоқбергенова М. Дарынды оқушымен жұмыс [Мәтін] /Тоқбергенова М. //Қазақстан мұғалімі.- 2007. - 3 сәуір. - Б. 6.
37 Түсіпова К.Т. Дарынды балалармен жұмыс жүргізудегі басқаруды жетілдіру// Дарын.- 2001.-N5.-Б.81-88
38 Утебаев Б. Дарынды балалармен жұмыс жүйесі/ Утебаев Б. // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 6. - Б. 36-42
39 Шаронова Н.Б. Формирование дивергентного мышления учащихся как основа развития одаренности/ Шаронова Н.Б // Педагогический вестник ВКО.- 2001. - N1. - С. 59-63
40 Шевченко В. Ростки таланта: [Одаренность в контексте непрерывного многоуровнего образования"] // Казахстанская правда.- 2002.-1 июня.-С.8
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ... ... ... ... ... ... Дарынды балаларды ... ... ... Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің
ғылымы ... ... ... ... ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан
аймақтық ... ... ... ... АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫСТАР
57
2.1 Оқушылардың дарындылық қабілетін анықтауға ... ... ... ... ... ... жалпы сипаттама
58
2.3 Зерттеу ... ... ... жалпы ... ... ... ... ... ... жүргізілген
диагностикалық жұмыстар
60
ҚОРЫТЫНДЫ
74
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ел ... ... ... ... ... орта және жоғары мектепті ... ... ... беру ... жас ... оқыту мен тәрбиелеу
сапасын көтеру, ... ... пен ... өмірге даярлау мәселесінің
көкейтестілігін көрсетіп отыр.
Осыған орай Қазақстан Республикасының “Білім ... ... ... ... 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасының” жобасында, ... ... ... ... 2005- 2010 ... арналған Мемлекеттік бағдарламасында”,
“Қазақстан ... ... ... ... ... т.б. ... осы заманға сай білім беру жүйесін дамыту,
кең ауқымды ойлай ... ... ... және ... өмір ... қалыптастыру, тұлғаның дарындылық қасиеттерінің дамуы үшін жағдай
жасау, интеллектісін байыту міндеттері ... ... ... ... ... мен ізгілендіру жүріп жатқандықтан,
соңғы кездерге дейінгі ... ... ... ... ... жаңа ... жаңа ашылған жолдың бірі – білім берудің
жаңа жүйесінің ... ... ... ең ... мәселелердің бірі - дарынды
балаларды оқыту, әрбір ... жеке дара ... ... ... ... анықталған оқушыны қабілетіне сай шығармашылықпен ойлай
алатын азамат етіп қалыптастыруға жағдайлар жасау, дарынды балалармен жұмыс
жасау аясында ғалымдар мен ... ... ... ... Осы
мәселелер менің дипломдық жұмысымның тақырыбының өзектілігін айқындады.
Дарындылық мәселелері әлемдік және ... ... ... мен ... зерттеу тақырыбы болып келді. Бұл тақырыптың
төңірегінде атақты философ пен ойшылдар: Cократ, ... ... ... Локк ... қозғаған болатын. Дарындылықтың психологиялық
жақтарын Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн, А.Н. ... В.В. ... ... А. Н. ... ... ... ... оқушылардың
дарындылығын зерттеуде Н.С.Лейтес “Концепция возрастного подхода ... ... ... атты ... ... оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. Дарханов,
Г.Ж. Ақылбаева, А.М. Бултычеева, Н.Н. Волошина, С.А. Филько, О. ... ... Л.М. ... Л, Г.К. ... Д.Г. Ганелин, А.Г.
Қазмагамбетов, О.Л. Медведковалар жұмыс жүргізіп жатыр. ... ... ... ... ... ... (Англия), Танненбаум
Дж. Рензуллидің, ... В. ... ... тб. ... ... ... ... мен білім беру мазмұнында болып жатқан
бетбұрыстар оқу-тәрбие процесін ... ... ... ... ... ... мен ... байланысты жарияланған
отандық еңбектер мен зерттеулер жоқтың қасы. Аталмыш тақырыпқа ... ... ... көрген әдебиет мүлдем жоқ деп айтуға болады. Осы
мәселелер менің зерттеу жұмысымның ... ... әкеп ... жұмысымның басты мақсаты – оқушылардың дарындылық
қабілеттерін ашуда мектептің ролін теориялық және ... ... ... орай ... міндеттер туындады:
- дарындылық ұғымына теориялық жағынан талдау жасау;
- жеке тұлға психологиясын жан-жақты саралау;
- оқушы дарындылығын анықтауда педагогикалық-психологиялық
диагностикалаудың жолдарын ... ... ... ... балалармен жүргізілетін жұмыс
түрлерін қарастыру;
- мектептегі ғылыми қоғамдардың ролін көрсету;
- “Дарын” республикалық ғылыми-практикалық және Шығыс
Қазақстан аймақтық ғылыми-практикалық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жүйесін
дамытудың жолдарын айқындап беру.
Зерттеу жұмысымның эксперименттік базасы ... ... ... аймақтық ғылыми-практикалық «Дарын» орталығы алынды. Дипломдық
жұмысымды жазу барысында аталмыш ... ... ... ... жүргізген жұмыстарымен таныстым. Зерттеу жұмысының обьектісі
ретінде Күршім ауданы, Боран ауылы, Халық Мұғалімі ... ... орта ... ... жұмыcымның түсініктеме-терминологиялық аппараты келесі
ұғымдардан тұрады: ... ... ... “дамыта
оқыту”, “оқушылардың ғылыми ... ... ... ... ... ... жұмыстың теориялық материалдарын жоғарғы оқу
орындарында жүргізілетін ... және ... ... ... ... ... ... жүргізілетін жұмыс түрлері
практикалық тұрғыдан ... Осы ... ... ... ... мен ... ... болады. Зерттеу жұмысымда
берілген тұжырымдамалар ... ... ... ... ... ... ... ретінде көмекші құрал бола алады.
Қазақстан Республикасының “Білім туралы” заңына сәйкес
“Әрбір баланың жеке қабілетіне ... ... ... жеке адамның
дарындылығын, талантын, қабілетін дамыту ” сияқты өзекті мәселелерді іске
асыру үшін бүгінгі таңда, дарынды балалардың ... ... ... ... беру үшін ... әр ... ... мектеп тәжірибесіне енгізілуде.
Қазіргі уақытта адамның интеллектуалды және шығармашылық ... ... және ... ... ... ... ... отыр.
Әлеуметтік дамудың қазіргі заманғы тенденциялары білім берудің
алдына жаңа міндеттер қойып отыр - ... ... ... ... дарынды
және талантты балаларға, білім беру процесінде олардың ... ... ... ... ынта ... ... білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың басым
бағыттарының бірі - дарынды балалар мен жастарға ... баға ... ... және ... ... ... ... ретінде
қарап, оларды жан-жақты қолдау және дамыту.
Әлемнің дамыған елдеріндегі дарынды оқушыларды ... ... мен ... ... ... барлығына айқын бір ғана нәрсе:
қоғам мүддесі дарынды балалар мен жастарды моральдық және ... ... ... ... ... етеді. Дарыны жоғары балаларды
оқытуда олардың өз қабілеттерін, өзіндік қызығушылығы мен ... ... ... іске ... ... ... жасалуы қажет. Интеллектуалдық
өндіріс экономикалық дамудың шешуші факторларының ... ... ... ... ... демографиялық және басқа
да фактілермен салыстырғанда елемеушілік, жеке ... ... ... нәтижесі – қоғамға орны толмас ... ... ... ... ... маңызды басымдылық - интеллект болып, ал ... ... ... ... оның ... қабілеттері
есептеледі.
Демек, қазірдің өзінде кез келген қоғамда дарынды балаларға ұлттық
игілік ретінде қарап, олардың ерекше ... ... ... керек.
Мамандардың айтуынша, дарынды ересек адамдардың саны дарынды балалар саны
есебінен бірнеше есе аз. ... ... ... ... және
әлеуметтік бағдарламаның басты назарында болуы ... ... өмір ... ... және ... ... ... үлкен үміт дарынды жастарға
байланысты. Олардың қабілеттерін дамытуды неғұрлым ерте ... ... ... көп ... ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АШУДАҒЫ МЕКТЕПТІҢ РОЛІ
ТУРАЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ АНЫҚТАУ
1. Дарындылық туралы жалпы түсінік
"Дарындылық" деген сөз ... ... ... ... тар ... қолданылады. Ал ғылымда дарындылық қабілеті - адамның
нышандарынан, ... ... және ... ... ... ... ... қасиеті ретінде адамның қабілеттер
сапасы, көлемі бойынша, олардың үйлесімділігінің өзіндік ерекшелігі, даму
дәрежесі бойынша бөлінеді. ... ... ... ... ... ... - XIX ... Ф.Гальтон ұсынған адамдағы өзгешеліктердің
эксперименттік және статистикалық ... ... ... ... адамның негізінде жеке даралық ... ... ... ... ... қасиеті, ми ... ... ... және ... ... терең талдау жасаған Б.М.Тешюв ... ... ... ... - дарын дамуының қандайда бір алғы шартын құратын
адамның анатомиялық-физиологиялық және функционалдық ерекшеліктері.
Бір адамның бойында бірнеше әртүрлі ... ... ... ... бірі ... ... мәндірек болады. Екінші жағынан бірнеше
әртүрлі адамдарда бір ғана дарындылық байқалуы ... ... ... ... ... өзгешеленеді.
Дарынды анықтаудың біршама сенімді, дұрыс жолы - бұл іс-әрекет
барысындағы оның ... ... ... ... ... ... өз ... қандайда бір жеке қабілетті анықтаумен емес,
әрбір адамдағы өзіне тән қабілеттердің ... ... ... ... ... ... жасау
негізіне жататын талаптарды қарастыру - ... ... ... ... ... айтқан ілімдеріне тоқталуды қажет етеді. Оның
айтуы бойынша дарындылықтың жалпы ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыстардың нәтижесінде жасалуы қажет".
“Дарындылық - бір немесе бірнеше іс-әрекеттерді нәтижелі орындауға
қатысы бар жеке даралық ... ... және ... бар дағды,
ептілік және білімдерге сәйкестенбестен-ақ бұл білім мен ... ... тез ... ... ... деп ... Дарындылық бұл дамудың
нәтижесі, ал нышан - қабілет ... ... туа ... ... ... ... ... зерттеуші оны туа және
жүре пайда болған "қоспалық" деген түсінік жұмыс істейді және ол үшін ... ... бар адам үшін де, ... ... ... ... болуы мүмкін.
Б.М.Тешювтың ғылыми творчествосын қарастырған В.Д. ... және ... ең ... жеке даралық айырмашылықтарға
көңіл бөлу ... ... ... жеке адамның және индивидтің құрылымдарының бірі
ретінде қарастырса, мұндай жағдайда ең ... ... үш ... ... ... ... және ... деңгейлер.
С.Л. Рубинштейннің ойы бойынша дарынның ... ... ... асады: қандайда бір деңгейді көрсететін қабілеттің ... ... ... ары ... ... ... деңгейде дамуы үшін жаңа
мүмкіншіліктерді ашады. Осылайша, ... ... ... диапазонымен анықталады, ол өзіндегі бар ... ... ... дарындылықтың құрамының, құрылымының анықтамасын
жасайды: қандай да бір ... ... ... ... ... әрбір
қабілеттің құрамына, үнемі әрекеттің бірқатар операциялары немесе тәсілдері
енеді, кейін ... ... ... ... ... дарын құрылымының негізгі екі компонентін көрсетеді:
1)"операциялы" - іс-әрекетті жүзеге асыратын әрекет тәсілдері;
2)"ядро" - анализ және ... ... ... ... реттеуші психикалық процестер.
Б.Г.Ананьев еңбектерінде дарындылық - жеке ... ... ... ... және жеке ... ... ... жеке адамның жалпы құрылымының қандай да бір ... ... ... ... ... келе, олар еңбекке
тартымдылығымен өзгешеленетін және "еңбектен қанағаттануды" сезінетін ... ... ... табылады, - деп көрсетеді. Бұл тұжырым маңызды
ереже жасауға итермелейді. Еңбекке ... - ... ... ... ... ... ... таным функцияларының
жеке даралық типтік ерекшеліктерінде өте айқын ... ... ... және ... емес ... ... Бұл ... қабілеттердің ең
негізгі психологиялық сипаттамасының негізгі мәні ... ... ... ... "релевантты" табиғи негізі болып
жоғары жүйке әрекеттерінің ... ... тән типі ... табылады. Ол XVIII
ғ. И.Канттың жазып кеткен ойына толық келісе ... "... адам ... ... ... ... және ... дамыту - кез-келген мүмкіндіктегі
мақсаттар үшін құрал болып табылады. Бұл адамның өз ... ... ... ... ... өзінің табиғи нышандары мен қабілеттерін пайдаланбай
қалдырмауға, '"шірітіп" жібермеуге міндетті. Олар күндердің ... ... ... ... - деп ... ... адам мен ... қасиетін жартышарлы дифференциациясының көмегімен, темпераменттің
"релевантты" табиғи негізгі Д.Векслер ... ... ... емес ... ... ... ... асуына "қызмет жасай"
алады.
М.А.Матова, З.Г.Гуровская зерттеулері көрсеткендей, 9-10 жасар
балалардағы таным қабілеттерінің ... да ... емес ... күштілігімен, қабылдау, ес және ойлаудың образдылығы мен
эмоционалдылығымен, ... ... оң ... ... ... ... қарағанда көру латерализациясының күштілігімен байланысты.
С.А.Изюмова мнемикалық қабілеттерді жене оның табиғи алғы шарттарын
комплексті зерттеу жөне оның оқу ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген
зерттеулер білімді меңгеру деңгейінде және үйренудің нәтижесінде ... ... ... ретінде естің негізгі мөні туралы ... ... ... ... ... қабілеттер барлық мектеп
пәндерін меңгеруде көрінеді.
Танымдық қабілетті зерттеуде балалардың ... ... көп ... бөлінді. Н.С.Лейтес, жеке ... ... тән ... ... алғы ... - жеке ... дамып өсуінің негізі, - деп жан-жақты негізделген тезис
жасайды. Бұл ... ... (1986) ... 6 және 14-16 жасар
балалардың жас және жеке даралық ерекшеліктерін салыстыруға байланысты
жүргізілген ... ... ... адамзат іс-әрекетінің негізгі үш түрі ... ... ... ... ... қосымша қабілет
классификациясын ұсынуға болады.
Тіпті, барлық ... ... ... ... ... ... фактор - іс әрекет, олай болса балалардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... болатындығы
дәлелдене түседі. Онымен байланысты ... ... ... ... ... Қабілеттер - іс-әрекетте көрінетін және ... ... ... табылатын адамның жеке даралық психологиялық
ерекшелігі. Қабілетке білімді, ептілікті және дағдыны меңгеру ... ... ... және ... ... ... ... білім мен ептілікке әкеп соқпайды. Зерттеулер бойынша қабілет - ... ... ... жеке ... өмір ... ... ал ... - оларды белсенді қалыптастырады.
Әрбір адам бала кезден өмірде ... ... ... ... ерте кезден бастап белгілі бір іс-әрекетке қабілеттілік байқатады
(сурет салады, билейді, өлең айтады, белгілі бір музыкалық құралда ойнайды,
мүсін салады). ... бұл ... ... ... ... ол қасиет жас өскен сайын бірте-бірте жойыла ... ... ... ... өміріне бағыт-бағдар бере алмайды.
Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайда кәсіби жетістікке жалпы
және арнайы ... ... ... ... ғана жетуге
болады. Сондықтан ата-аналардың, мұғалімдердің алдында жаңа ... жеке ... ... ... және оны ... ... ... болашағына бағыт беру тұр. Осы аталған мәселенің
өзектілігі соншалық, жеке тұлғаның дарындылығын дер ... ... ... ... ... дәлелдеуді қажет етпейді.
Бүгінгі таңда дарынды балалар мәселесін ... ... ... ... ... ... Бұл мәселенің түп тамыры ғасырлар тереңінде жатқаны ... ... ... ... ... оның ... ... ойлар сонау ертедегі грек философтарының еңбектерінде,
қайта өрлеу дәуірі ғалымдарының және ... ... әр ... озық ... ... ... пен ... туралы құнды пікірлер ерте грек
философтарының еңбектеріңде көптеп кездеседі. ... адам ... ... ... ... білуге, ұғынуға өте қиын мәселелердің
бірі болғандықтан, жекелеген адамдардың табиғи ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... ... жарылқағаны деп
есептеген. Платонның пікірінше, ақын ... ... ... ... ... ... ... оның белгілеуінен [12].
Ерте кезде, XIV ... ... ... тек ... ғана байқалады деп есептеген. Үкімет қызметкерлеріне, әскери
адамдарға, ғалымдарға қатысты дарындылық қабілетін жат ... ... ойды ... ... әрекет жасағандар да болды. Аристотель көркемөнер
туындысының ... ... ... екендігін айтады.
Ерте грек философтары дарындылықты Құдайдың құдіретінен дей келе,
оны дамытуда ... мен ... ... ... жоққа шығармайды.
Қайта өрлеу дәуірінде дарындылық табиғатын танып білу мәселесімен
испандық ... Хуан ... ... Ол Испан империясының қайта
өрлеуінің болашағы мемлекеттік қызметке аса ... ... ... деп
есептеді. Оның зерттеулерінің негізгі мақсаты адамдардың жеке ... ... ... болашақта кәсіби маман тандауда ескеру болып
табылады. Бұл зерттеулер саралау (дифференциалды) психологияның негізін
қалады деуге болады.
X. ... ... ... адам ... ... оның дамуына тәрбие мен еңбек қажет. Ол таланттылық мәселесімен
айналысатын мемлекеттік жүйе құру ... ... ... және ... ... дамыту үшін арнайы ... ... ... мұндай жұмысты ақылы мен білімі өте жоғары ұлы адамдар
жүргізу керек деп есептейді.
Қабілеттілік – ... өз ... ... ... ... ... қалыптасатын қасиет. Қабілеттің дамуының табиғи негізін
құрайтын нышандардың жинағы – дарындылық [9.14].
Қабілеттілік пен дарындылық мәселесі - Орта Азия мен ... да ... ... Араб сөз ... ... ... ... Әл-Фараби, Ибн Сина, Бируни және т.б
философия, логика, химия, ... ... ... ... бірге жас жеткіншектерді тәрбиелеу мәселелеріне көп ... ... ... ... жету трактаты" еңбегінде этикалық
мәселелермен қатар адам қабілеттілігіне, білім беруде түрлі озық ... ... ... ... ... ... мен психологияның дифференциациясы негізін
адам психикасы мен қабілеттілігі жөніндегі ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... зерттеулер ағылшын психологы
Френсис Гальтон (XIX ғ.) есімімен байланысты. Ол ... жеке ... ... ... Ол ... "Таланттың тұқымқуалаушылығы оның
заңдылығы мен шығу тегі" еңбегінде қабілеттіліктің шығу тегін әдіснамалық
тұрғыда негіздеп, ... ... ... өте ... ... болмаса, ешбір адам қоғамда жоғары
дәрежеге, атаққа, даңққа ие бола ... өте ... ... бар ... тек аз ... ... дәрежеге, атаққа, даңққа ие бола алады,
Ф.Галътон көптеген әйгілі де қабілетті адамдардың өмірін бақылай
келе кез келген деңгейдегі ... ... - ... ... қорытындыға келеді.
Ф.Гальтоннан кейін неміс педагогі және психологі Э.Мейман (XIX - ... ... ... зерттеуді теориялық тұрғыда жалғастырып, сонын
негізінде "дарындылық белгілерінің типтерін" белгіледі. Сонымен қатар туа
біткен ... пен ... ... ... ... ... Э.Мейман дарындылықтың педагогикалық аспектілерін: оқу ... ... ... ... ... қабілеттілік,
жетістікке жетушілік арасалмағын қарастырды.
XX ғасырдың ... ... ... ... ... адамның жеке
басы ерекшелігін зерттеп , жеке бас психологияның негізін ... ... ... ... ... ... ... қабілетін
анықтауға арналған "қабілеттілік коэффициентін" көрсетті. В.Штерн ... ... ... ... "Ақыл-ой қабілеттілігі - өз
ойын саналы ... жаңа ... ... ... жаңа ... ... жағдайына бейімдейтін жалпы ақыл-ой қабілеттілігі". Штерннің
пікірінше, дарынды деп жаңа ... әр ... ... әр ... тез ... алатын адамды айтуға болады.
XIX ғасырда қазақ халық ағартушылары да халықты сауаттандыру, жеке
тұлғаның ... ... ... ... ... Ағартушы Ы.Алтынсарин
"Табиғи ақыл өзін қоршағанды ғана құшағына ала ... оны ... ... де ... ... ... ... тек қана өркениетке
жетелейтін озық (светское ) білім ",- дейді.
Шоқан Уәлиханов шығармаларында жеке тұлға тәрбиесіндегі білім ... ... рөлі ... Оның ... қазақ халқының ақыл-ой
қабілеттілігі жөніндегі ... ... ... ... ақыл-
ойы жүйріктігімен, ... ... ... ... ... маңыз бере отырып, адам қабілетінің дамуына оның
табиғи бейімділігінің мәні зор ... алға ... Абай ... ... орта - ... бір ... дей
келе, табиғаттың адам баласына берген керемет сыйы - туылғаннан ... ... ... ... деп ... ... бала өсе келе ... біртіндеп жоғалта береді. Ақын адамның ойы мен санасы еңбек іс-
әрекеті ... ... деп ... "Кей қасиет туа бітеді, ал
кейбірі еңбек арқылы ... ... ... ... ... туа ... қасиет
екенін мойыңдай отырып, адам қабілеттілігінің дамуына білім мен ... ... ... зор ықпалының бар екенін айтады.
Дарындылық теориясының негізі кешегі кеңес психологтерінін,
еңбектерінде көрініс тапқан. Л.Выготский, ... ... ... ... ... ... интегралдық жеке
тәрбие ретінде жүйелі көзқарас тууына негіз ... адам ... ... ... ... берді.
Дарындылық мәселесін зерттеушілердің еңбектері көп ... ... ... олар ортақ бір пікірге келе қойған жоқ.
Сондықтан біз баланың ... деп, оны өз ... ... ... ... ... ... жоғарылығы мен аса ерекше
байқалатын шығармашылық қабілетінің байқалуы деп ... ... "сый" ... ... ... ... дамудың
қолайлы ішкі алғышарттарын ... Бұл ... ... төмендегіше анықтама берілген: "Дарындылық - белгілі бір іс-
әрекет саласында ерекше ... ... адам ... ... ... ... ... ұғымына өте жақын.
Дарындылық пен қабілеттілік ұғымдары өткен ғасырдың 40-50
жылдарында психолог ... ... ... ... Оның
дәлелдеуінше, белгілі бір күрделі іс-әрекетті ... ... бір ғана түрі ... ... бірнеше түрлерінің
жиынтығы қажет болады. Белгілі бір іс-әрекеттің ұтымды орындалуына тікелей
әсер етуші қабілеттіліктіктің ерекше сапалық жиынтығын ... ... ... ... ... құрылымын
зерттеген еңбегінде "Егер қабілеттілік деген ұғымды жеке ... деп ... онда ... ... адамның ерекше
қабілеттерінің жиынтығының бірлігі деуге болады" деп ... ... ... ... жоғарғы деңгейін белгілейді.
Дарындылық ұғымымен қатар шығармашылық, талант, данышпандық
ұғымдарына да ... ... - ... ... ... ... алуға мүмкіндік жасайтын жеке түлғаның бойындағы қабілеттіліктің,
білім мен біліктіліктің, түрткінің болуы.
Талант - ... ... ... Ол ... ... және кез ... істі шығармашылықпен шешуді талап
ететін өзге де мамандық иелерінің ... ... ... ... ... - ... ... тарихи маңызы бар, шығармашылықпен
сипатталатын дарындылықтың ... ... ... адам өз ... жаңа ғасыр тудырады.
Әрине, бұл ұғымдар, жеке адамдық қасиеттер өзара бір-бірімен тығыз
байланыста ... ... ... педагогикалық- психологиялық диагностикалау
Дарынды оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін
оқытудың әр түрлі технологиялары енгізілуде. Мысалы, ... В. ... М.М. ... ... ... ... В. Н.
Дьяченконың ұжымдық оқыту ... Ж.А. ... ... беру ... ... ... өскелең оқу тәрбие үрдісін түгелдей
терең дараландырып жаңаша ... ... ... ... сезімін ояту
дарындылықпен талантқа жол ашуға бағытталған технологияларын атап көрсетуге
болады. Жаңа ... ... ... деңгейлі тапсырмаларды
орындау арқылы дарынды баланы таңдауға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күн талабы – ... ... ... ... ... ... ... қолдау, оқыту процесін
жүйелеу болса, осы күрделі міндетті шешу үшін Республика Президенті ... ... ... ... мектептерді қолдау және дамыту”
туралы ... ... ... 24 ... 1998 ... 256-шы ... ... “Дарын” орталығы құрылған еді, ... ... ... беру ... мектептерде құрылып бағдарлы
жұмыс істей бастады.
Осыдан бірнеше жылдар ... ... ... ... ... ... олармен жұмыс істеу тың тақырып еді. Мемлекеттік деңгейде
қолға алынған бұл ... шара өз ... бере ... Ең бастысы – бала мектеп қабырғасында жүріп өзіне деген үлкен
сүйіспеншілікті, ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа баулудың әдіс-тәсілдері,
жолдары зерттелді;
- Бала ... ... үшін ... ... жаңа ... ... ... енгізіле бастады;
- Дарынды балаларға ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... іске ... қамқорлық
көрсетіліп, жағдай туғызылды.
Ұстаз болу жауапты да әрі қиын ... , оның ... жас ... ... ... ... ... дарындылықты тани білу, дұрыс
бағыт-бағдар бере білу екі есе ... ... ... ... атқа ие ... келген адам осындай ерекше құбылыспен бетпе-бет келгенде қателіктер
жіберуі мүмкін.
Дарындылық – ең алдымен сана мен ... ... ... ... ... ерік-жігерлік, жеке дамулық ерекшеліктерді біріктіреді.
Сондықтан табиғаттың бұл дара құбылысын тани білу тек жүйелілік деңгейде,
өзін ... ... ... ... ... ... жас
мөлшері, қабылдау деңгейі көлемінде жүзеге асырылуы керек.
Д.Ж.Рензули бойынша дарындылық деген дегеніміз – үш ... ... ... ... және ... ... Осы үш ... біреуі болмаса, адам дарын ретінде
қалыптаспайды. Интеллектілік жетіспеуінен адам ... ... ... ... жетем деген ынтасы болмаса ... де ... ... ... нашар болса, ондай адам тек орындаушылық қасиетпен
шектеледі. Адам сүйіспеншілік, жанымен қалап істеген ісін ... ... Бала өз ... ... ісін ... ... ... – шығармашылық, яғни дарынды баламен жұмыс істеуде алдымен нәтижеге
жету ынтасын қалыптастыру, шығармашылықпен жұмыс ... ... ... анықтау үшін әртүрлі деректерді, бақылау, бағалау
нәтижелерін, ... ... ... ... ... ... анықтау үшін пән мұғалімдері балаларды сабақ үстінде, әр түрлі
істермен ... ... ... ... ... әңгімелесу арқылы, тест, тренинг қорытындысына қарай
анықтайды.
Әр пән ... ... ... ... ... ... жүргізіп, осы картаны толтыру барысында
диагностикалық жұмыстар жүргізіп, ... ... ... есте ... ... ойлауы, интеллектуалдығы, шығармашылық жұмысқа
бейімділігі бағаланады. Осы зерттеу жұмыстары ... және ... ... ... ... ... ... шығармашылық
жұмыс бейімділігін анықтау үшін Кочетовтың тестін қолдануға болады. Тест
көмегімен оқушының әлеуметтік жағдайынан ... ... ... ... ... ... ... оқушылар дарындылығын, ізденімін тудыруда мектептің
ролі өте зор.
Дарынды балалармен жұмыс жүйесіндегі негізгі тұлға – ... ... ... ... оның дарынын алғаш байқаушы, дамытушы.
Балаға білімін тереңдетуде, өз бетімен білімін көтеруге ақыл ... ... көп ... ... ... ... тағдыры
мұғалімге байланысты деуге болады.
Қазіргі кезде дарынды балаларды ... , ... ... ... беріліп отырғанына қарамастан мұғалімдерді дарынды балалармен жұмыс
істеуге дайындау ... ... ... ... мәселеде тәжірибелері аз, тіпті жоқ деуге болады. Ғылыми ... өте аз. ... әр ... ... ... ... өз көзқарастары қалыптасқан.
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей арнайы дайындықтан өтпеген
мұғалімдерге тән ... ... ... ... ... ... ішкі дүниесіне үңілмейді,
немқұрайлы қарайды;
- ... кей ... ... ... ... ... ол мұғалім
беделіне қауіп төндіреді;
- олардың ерекшеліктерін, диагностикалау әдістерін ... ... ... ... көрсетеді;
- дарынды балаларға көңіл аударғанымен, жұмысты ... ... ... санын көбейту тактикасын қолданады.
Дүние жүзілік тәжірибе көрсеткендей ... ... ... ... ... арнайы бағдарламалар құра біледі, өз бетімен
жұмыс істеуге баулитын, ... ... ... ... мен ... ... емес шешімдерін таба білуге баулитын
әдістер ... ... ... ... іріктеу, оқытудың әдіс-
тәсілдерін таңдауда сабақ міндетін ашуда, даралап дифференциалды оқытуда
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... үшін интеллектуалы жоғары тұлғалар керек, сондықтан
мұғалімдердің ... ... ... ... үшін ... дайындықтан өтуі,
өз бетімен білімдерін көтеруі керектігі заман ... ... ... ... ... ... педагогикалық-психологиялық талаптар:
1) Мұғалімнің кәсіптік бағдары.
- дарынды балалармен жұмыс істеу заман талабы екенін ... ... ... ... ... қабілетті балаға деген
жағымды қарым-қатынасы;
- ... ... ... жоғары көрсеткішке жетуге ұмтылуы.
2) Дарындылық - педагогикалық-психологиялық процесс туралы білім.
- өз пәнін мемлекеттік стандарт көлемінен артық білуі;
- тұтас педагогикалық процесс ... ... ... ... бала ... білінуі;
- жеке тұлға туралы, оның шығармашылығы, оны ... ... ... білімінің болуы.
3) Жаңа педагогикалық технологияларды меңгеруі.
- кластағы педагогикалық-психологиялық процесті диагностикалау әдістерін
білуі;
- дарынды балаларға арналған қосымша ... ... ... , ... ... қабілетті оқушыларға шығармашылық ізденіске және зерттеуге
есептер мен тапсырмалар таңдай ... жаңа оқу ... ... білуі;
- оқушылармен қарым-қатынасты психологиялық түрде сауатты құра білуі;
- дарынды ... ... ... ... ... қорытынды жасау,
қорытындыға сәйкес шешім шығара білуі;
- дарынды балалармен қосымша сабақ өткізе білуі.
Міне, дарынды балалармен жұмыс істеуге ... ... ... тиіс ... осы болса, оның іске асуын бағалау деңгейлері
төмендегідей:
1) Дайындығы төмен деңгейдегі ... өз пәні ... ... ... деңгейінде ғана, оқу процесін репродуктивті
деңгейде жүргізеді, оқу-тәрбие жұмысын ... ... ғана ... ... Дарынды баламен арнайы жұмыс
жүргізбейді.
2) Орташа деңгей – пәнін тек мемлекеттік стандарт көлемінде біледі.
Оқыту тәсілі – ... ... ... ... ... ... оқушыға оқулықтағы ғана тапсырманы
береді. ... ... ... ... ... ... арнайы жұмыс жүргізбейді.
3) Ортадан жоғары деңгей – төмен және орташа деңгейден айырмашылығы
қабілетті оқушыны мектеп олимпиадаларына ... ... ... бере ... Жоғары деңгейде – оқу-тәрбие процесін шығармашылық негізде ... ... ... ... ... ... ... қолданып дарындылықты анықтай алады.
Қосымша тапсырмалар ... ... ... ... ... ... дайындығы жетпегендіктен, толық
дарындылықты ... ... ... ... ... Өте ... деңгей. Мұғалім оқу-тәрбие процесін диагностикалық
тұрғыда басқара ... Оқу ... ... ... әр ... ... қызметін ұйымдастырады. Оқытудың ... ... ... ... ... біледі.
Дарынды балалармен арнайы жұмыс жүргізіледі. Қосымша бағдарлама
жасақтап, шығармашылығын ... ... ... ... Онда дарынды баланың дамуы, ... ... ... ... ... ... ... Баланың ата-анасымен жұмыс жүргізеді.
Міне, жоғарыда айтылып өткен дарынды баламен жұмыс істейтің
мұғалімге дайындық көрсеткіштерін білу ... өз ... ... ... беру болады. Психологиялық-педагогикалық талаптар
мұғалім жұмысына, ғылыми зертттеуіне және ... ... ... ... негіз болады деп ойлаймын.
Қазіргі заманда көптеген мемлекеттерде дарынды балаларға әлеуметтік
және психологиялық-педагогикалық көмек көрсету үшін ... ... ... ... ... 1996 жылы Президент Н.Ә. Назарбаевтың
нұсқауы бойынша "Дарын" ... ... ... іске енді. Сол
бағдарламалардың барысында кептеген жерлерде дарынды балаларға ... ... ... ... Н.С. Лейтес көптеген жылдар бойы дарынды балаларды
зерттей отырып, ... ... ... — ой ... ... оның ... жаңа хабар, жаңа білімді алуға үнемі қажеттілік
болатындығы ... ... Ол өз ... ақыл-ой қабілетінің
дамуына әсер етуші танымдық қажеттілік екендігін анықтады.
Бүгінгі уақыт талабы – мәдени деңгейі мен ... ... ... ... Демек, ұстаз еңбегі оның қанша жыл өмір сүріп, қанша
шәкірт тәрбиелегенімен ... ... ... жас ... ... жолына салумен бағаланады. Шәкірттеріміздің ішкі сырын жасырын
ұстайтының ескерсек, олардың іскерлік дағдыларын және білім құмарлық ... ... ... ... ... мол, ... тәрбиелі
оқушы - кез-келген мемлекеттің байлығы. Бірақ ... ... ... ... кеңдігі ұстазға жаңа парыз жүктеп отыр.
Ол - дарындылармен жұмыс. Оны жеке ... ... ... ... жинақ-талған дөстүрді жалғастыру деп түсінген жөн. Ұстаз алдында
отырған оқушыларды дарынды, орташа деңгейдегі оқушы, үлгерімі ... ... үш ... бөлуге болады. Бұл - қабілеттің әр ... ... ... ... ... ... ол - ойлау белсенділігі, талдай білетіндігі, өз ... ... ... ... ... ... Ал, ең дарынды оқушы –
мұғалімнің ... ... ... ... ... талантты
балалардың биохимиялық, электрлік белсенділігі жоғары ... ... ... ... қортуға қабілетті. Демек, дарындылық – бала бойында
тәрбие мен алған біліміне ... ... ... Ол ... ... ... әрқилы қалыптасады. Осы орайда балалардың
да ынтасы, іскерлігі, ... ... ... игерілетінін естен
шығармаған жөн. Жеткіншек бойында ұлттық тарих, ... ... ... ... жаңаша көзқарастың қалыптасуына ортаның әсері ... ... не ... ... соны ... ... отбасында жақсы
түсінік қалыптаспаса ешқандай да ұстаздың тәрбиесі көмектесе алмайды. Бала
5-9 жас аралығында ... де ... Онын ... ... ... ... ... білуге талпынуы ескерусіз қалмаған жөн. ... ... ... зардап шегуі ықтимал. Қазір ауылда,
қалаларда жаза алмайтын ... ... және бұл ... ... ... ... ... жас және дербес ерекшеліктерін есепке алып,
уақытында ... ... ... ... ... ... қабілеттерін зерттеуге, практикалық әдістемеліктер жетіспейді.
Осы кезде ... ... ... сай, дарынды ... ... ... ... ... сай ... әлі де
болса жетіспегені байқалады. Сондықтан, біздің қоғамда дарынды балаларды
айқындау ... ... ... ... Осыған орай дарынды
балаларды ерте жастан айқындап, дамытуға, тәрбиелеуге қажеттілік туып отыр.
Дарындылық - адамның ой-өрісінің деңгейі мен ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамуының қайнар көзі,
арнаулы қабілеттердің шарықтап дамуының нәтижесі. «Дарындылық» ұғымына
берілетін анықтамаларға сүйенсек, ... ... ... (баланың) оның
өз қатарындағы адамға (балаға) карағанда жоғары ... ... ... ... ... жоғары нәтижеге жеткізсе, дарындылық
акыл-ой кызметінің ең ... ... ... Әрбір талантты
балада дарындылық бар да, ал ... ... бала ... ... ... дарынды балаларды арнайы оқу орындарында оқытқанда ғана олар
қоғамға пайдасын тигізе алады.
Енді ... ... мен ... ... сөз қозғап
көрелік. Елбасының «Қазақстан–2030» ... ... ... ... ... әлеуетін өсіру қажет,
дарынды балаларды анықтаудың бірнеше жолдары бар. Мәселен, ... ... ... жасату, олимпиадалар, жарыстар, конкурстарға жиі
қатыстыру. Сонда баланың жасырын, ... тым ... ... ... ... туады. Ол үшін ұстаз оқушының ой - ... ... ... дейін жеткізуге тырысқан жөн.
Оқушы қабілеттерін дамыту, талантты балалардың талабын ұшқырлау
максатында ашылып, ... ... ... жаңа ... ... ... сияқты
мектептерді заман талабы өмірге келтірді. Бұл мектептерде оқушылар
қабілеттеріне ... ... ... ... ... ... ... білім беретін мектептерге карағанда жаңа
үлгідегі мектептерде пәндер ... ... ... ... ... ... де мол.
Дамыта оқыту ерекше ахуал, мұғаліммен оқушы арасындағы ерекше қарым-
қатынас. Мұғалім - бұл жағдайда дайын ... ... ... бақылаушы,
бағалаушы емес, танымдық іс-әрекетті ұйымдастыратын ұжымдық істердін
ұйтқысы. Тек ... ... ғана бала ... ... ... дамытады.
«Даму» ұғымының психологиялық анықтамысы - жаңару процесі, яғни жаңаның
өмірге келіп, ... ... ... мағынаны береді. Барлық табиғат
құбылыстары сияқты бала ... да ... ... ... ... бір ... ... деңгейге өтіп отырады. Ғалымдардың
зерттеулері баланың даму ... 3 ... күш пен 3 ... ... ... [19.45]. ... Биологиялық фактор
Бірі - ата-анадан ауысқан, туа біткен және өмір сүру ... ... ... ... оның ... жүйесі құрылысының
ерекшелігін білдіретін, бала организмінің орта мен ... ... ... - бала өмір ... ... ... адамдардың ортасы. Бұл, сондай-
ақ, баламен қарым-қатынас жасайтын адамдардың сипаттары, мінез-құлық және
ақыл-ой бейнелері, олардың мүдделері мен ... ... мен ... мен дағдылары, ұмтылыстары, яғни, бала өсіп дамитын рухани орта.
3) Баланың өз белсенділігі
Бұл даму ... әсер ... ... күш ... ... ... ... да жаңа, бағалы болмасын, мұғалімнің ... ... ... егер ... баланың сөз белсенділігін туғыза алмаса, оған
ұсынылған іс пен еңбекте баланың әрекетке қатынасуы күткен ... ... ағза ... ... мен жеке адам ... ... арқылы жүзеге асады. Баланың даму ... оның ... де ... ... ... ... ... осы үш фактордың
қатысуымен қамтамасыз етіледі. Ең бастысы осы факторлардың ... да бір ... ... ... да, ... ... ... жеке
әсер ете алмайды. Барлық іс осы үш басты ... ... ... ... ... ... ... арналған зерттеулер дәстүрлі оқытуға
өзгерістер енгізуге ықпалын ... Ол ... ... ... ақыл-ойын,
қиялын т.б. танымдық үрдістерін дамытып қана ... ... әр ... субъектісі болып қалыптасуды қамтамасыз етуді алдыңғы қатарға
шығарды.
Дамыта оқыту - ... ... ... жүйе. Оның нәтижесінде әр
окушының өзін-өзі өзгертуші субьект дәрежесіне көтеруі ... ... ... лайықты жағдайлар жасалады. ... ... ... әрекетін ұйымдастыру басты назарға ұсынылады. Ол
үшін бала өзінің бұған дейінгі білетін амалдарының, ... ... ... жеткіліксіз екендігін сезетіндей ахуалға түсуі керек. Содан
барып оның білім алуға деген ынта-ықыласы артады, білім ... ... ... ... ... үш құрамдас бөліктерден тұратын болады:
1) оқу мақсаттарының қойылуы;
2) оны шешу ... ... ... ... дұрыстығын дәлелдеу.
Шығармашылық қабілет әр баланың табиғатында әуел бастан-ақ ... ... - ... оның ... ... жатқан мүмкіндікті ашып
көрсету. Шығармашылық - бүкіл тіршіліктің көзі. Адам ... ... ... ... ... ... ... жеткен жетістіктері-
шығармашылықтың нәтижесі. Бұған бүкіл халық және жеке ... ... ... Тек ... қана ... ... қандай деңгейде болмасын
адамға өмірдің мәнін түсінуге, бағытын сезінуге ... ... ... жас және ... ... ... ... уақытында
дарындылығын айқындау, олардың қарым-қатынастарын, ойлау және логикалық
қабілеттерін зерттеуге, практикалық әдістемеліктер ... ... ... ... ... ... біршама жұмыстар жасалды [5.23].
Ақыл-ой жұмысына әрқашанда әзір тұру, ... ... ... демалыспен санасып жатпай, қажымай-талмай
еңбектену - дарынды балалардың басты ерекшеліктері.
Дарынды оқушылар ... ... ... ... бола алады. Мәселен,
тест пен сызба ... ... ... ... ... ... ... Сонда ол өз деңгейінде дамып жетіледі. Дарынды ... ... бір жолы – ... пен пікірталқы әдісі және
проблемалық сұрақтар қою. Сабақты бастамас бұрын мақсатын ... ... үшін ... ... қоя ... ... ... беру.
Тарау соңында, қайталау барысында немесе ашық сабақ кезінде «Ой ... ... ... жөн. Оның екі түрі көп ... ... жұмыс істедім?
Қай жерде қате жібердім ?
Сабақта не ұнады?
Қойылған ... ... ... ... ... ... ... 1.1 Оқушының сабақ үстінде не түсінгенін сараптау кестесі.
|Маған |Мен үшін |Мен ... ... ... ... ... | ... | | | ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастырып,
дамыту үшін зор ... ... ... ... өте ... Ол әр ... шешуге талаптанып, табандылық көрсетеді. Тек қана
мәтіндегі негізгі ойды анықтай білумен шектеліп ... ... ... ... ... ... анықтамасын ашуға;
- мәтінді мазмұндауға;
- интеллектуалды ойындарға қатысуға;
- жұппен және топпен жұмыс істеуге;
- ... ... ... мен ... ... ... әзірлетуге.
Шығармашылық ізденістер жасап, өмір талабына сай еңбектеніп ... ... ... ерекшеліктерін тез анықтайды. Дарынды оқушылардың
бірден көзге түсетін ерекшеліктерін анықтап көрелік:
- өте ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілеті жоғары;
- сөз қоры мол;
- сұрақ қоя біледі;
- қиындықтарды жеңе біледі;
- шыншыл, ... ... ... ... ... олимпиадаларға қатысады;
- эссе, әңгіме, мақала жаза алады;
- дүниетанымы кең, білімі терең;
- оқулықтан материалды сұрыптап ала ... ... ... ... соң, ... ... ... бөліп, әрқайсымен
жеке жұмыс жүргізген жөн.
Бірінші топқа танымдылық, эмоциялық қабілеттері дамыған.
Екінші топқа әлі де болса өз ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізуге ынталы.
Төртінші топқа өте дарынды оқушылар.
Бесінші топқа өз шығармасын ұсына алатын оқушылар (суретші, ... ... ... демі ... ... ... олимпиадалық резервтер.
Сегізінші топқа өз бетімен жұмыс істей алатын оқушылар.
Осыдан барып ... ... ... дарынды оқушылардың санын
шығарамыз.
Оқушылардың шығармашылық жұмысын ұйымдастыру барысы төрт
кезеңнен тұрады:
1) оқушының шығармашылық ... ... ... ... ... мақсатын айқындап, ажырата білу керек. ... ... ... ... ... тереңдете отырып, берілген тақырып бойынша
зерттеу жұмысын ... ол ... ... ... ... көзқарасын дамытады;
2) белгілі пән бойынша нақты тақырыпта зерттеу ... ... ... ... ... ... әдебиеттерді
пайдалануды, көрсетілген әдебиеттерден нақты материалды сұрыптап алуды
үйренеді;
3) бұл кезеңде оқушылар өз ... ... ... ... ... ... ... шолу жасауды үйренеді, өз
бетімен жұмыс істеуге дағдыланады;
4) ... ... ... ... ... бойынша көрнекіліктер
жасап, оны теориялық жағынан қорғауға дайындалады.
Кесте 1.2 Дарынды балармен жұмыс істеудің мерзімдік жоспары
|Атқарылатын іс-шаралар |әр ... ... ... ... ... |оку жылы |оқу жылы |оку жылы ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | |
| | | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... байланыс | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... жоспарын жасау | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... сайысына | | | | ... | | | | |
| | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... жобалар| | | | ... ... | | | | ... шығу | | | | ... таныстыру | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... есінде болатын дерек,
адамның жас кезеңін 12 сатыға бөліп қарастыруға болады:
1) жаңа туған бала 1 күннен 10 ... ... ... жасындағы бала 10 күннен 1 жасқа дейін;
3) ерте балалық шақ;
4) бірінші балалық шақ;
5) екінші балалық шақ;
6) жеткіншек шақ;
7) ... ... ... ... ... ... ... жастың екінші кезеңі;
10)кексе жас;
11) қарттық жас;
12) ұзақ жасау.
Қорыта ... ... ... ... ... мүмкіндіктер
туады. Сондықтан да болашақ ізбасарымыздың жан ... ... ... ... істейік.
1.3 Оқушылардың дарындылық қабілетін ашудағы мектептің ғылыми
қоғамының ролі
Оқыту мен ... ... ... шығармашылығын дамытудың
қажеттілігі қоғам талабынан туындайды. Қоғам қашан да қабілетті ... ... ... ... ... сайын күрделене түсуде. Түр сипаты мүлдем
бөлек жаңа дәуір туып келеді. Сол ... сай ... ... ... адам пайда болады. Қазіргі ... ... ... барлығы
бейімділікті, ептілікті, шапшандықты, ерекше ой қызметін, мол шығармашылық
мүмкіндікті ... ... және өзін ... ... ... тез икемделіп
қана қоймай, оларды керекті бағытына ... бұра ... ... ... орай – ХХI ... ... жаңа
талап, жаңа заманға сай оқушылардың ... ... ... ... ... ... Ғылыми қоғамның атқаратын жұмыстары оқушылардың ғылым
мен техниканың немесе өнердің бір ... ... ... ... ... мен шығармашылық қабілеттерін дамытуына зор ықпал
етеді [6.15].
Жасөспірімдерге ғылым мен техниканың немесе өнердің бір ... ... ... ... ... мен ... ... ықпал ету үшін мектептерде ОҒҚ (оқушылардың ғылыми
қоғамы) құрылуы шарт. Оқушылардың ғылыми қоғамының мақсаты мен ... ... ... ... – ішкі ... жасырын ұстап, оны көпке шаша
беруді ұнатпайтын ... Бұны ... ... барысында байқап жүрміз. Сол
себепті дарынды оқушының білімге, оқуға қызығушылығын арттырып, ол ... ... ... болуы қажет. Білім мен тәрбие бере отырып ... ... ... ... ... ОҒҚ ... ... ғылыми-техникалық жетістіктерді халқымыздың ғасырлар ... ... ... ... білетін қабілетті шәкірттерді
даярлау;
- оқушылардың бойына ғылыми және ... ... ... білу ... дарыту;
- оқушының өздік ізденісіне бағыт беру;
- ғылыми ... ... ... талпындыру;
- шығармашылық қабілетін таныту және дамыту, ғылыми ... ... ... ... жеке ... ... ... ондағы негізгі міндеттер: оқушылардың әр түрлі ғылымға деген
құштарлығын арттыру;
- олардың бойына ... және ... ... ... білу ... дарыту;
- өз бетімен білімін көтеретін, өз танымын ... ... ... қадам жасай алатын, қоғамға пайдалы жеке тұлға дайындау;
- оқушылардың шығармашылық қабілетін анықтау, соны ... ... ... өздік ізденісіне бағыт беру.
Негізгі бағыттар:
- оқушының жеке дамуын бақылау, оның ... ... ... тиімді жағдай жасау;
- оқушының ынтасы, қабілетін зерттеу, бағдар беру;
- ұлттық ... ... ... өз ойын ... ... жасау;
- оқушылардың өздік ғылыми ізденісіне бағыт беру.
Негізгі қағидалар:
- үздіксіз тәрбие негізі - ұлттық тәлім-тәрбие;
- ... ... пен ... арқылы тәрбиелеу;
- білім беру, жан-жақты дамыту, тәрбиелеудің ... ... жеке ... ... ... берілетін тәрбие.
Оқушылардың ғылыми қоғамы дарынды жастардың ғылымға деген
қызығушылығын ... ... ... шұғылдандыруды үйреніп,
шығармашылық машықтарын қалыптастырады.
Оқушылардың ғылыми қоғамы - бұл ... ... ... ... жеке ... бір ... ... өз білімін
жетілдіруге арналған өз интеллектісін дамытуға талаптанған оқушы жастардың
ерікті шығармашылық ... Оған осы ... ... ... ... және ... мүше болады. Оның жоғары ұйымы жылына бір рет
шығарылатын қоғам мүшелерінің ... ... ... Сессияда қоғамның
бір оқу жылындағы ... ... ... ... жеке
секциялар жұмысы және қоғам мүшелерінің ... ... ... ... ... ... Оқушылардың ғылыми қоғамы мүшелерінің
сабақтары ғылыми жетекшінің, кеңесшінің ... ... ... ... ... бір рет ұжымды түрде немесе жекелей өткізіледі. Ал
қорытынды сабақтарға ғалымдарды қатыстырады, қатыстыра ... ... ... ... ... ең ... ... таңдап, оларды
облыстық ғылыми жоба жарыстарына ұсынады, ... ... ... жыл ... ... ... таңдап, алған тақырып бойынша ғылыми-іздену
жұмыстарын жүргізеді. Сонымен бірге ғылыми қоғамның жалпы мәжілістеріне
жүйелі ... ... ... мен танымын кеңейтіп, басқа секция жұмыстарын
көріп тәжірибе алмасады.
Сондай-ақ қоғамның әрбір ... өз ... ... ... ... ... есеп беруге міндетті.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы білім беру мекемелерінде құрылады, өзінің
атауы, ... ... ... ... ... ... өз құрамына жеке секциялар, ғылыми
үйірмелер, клубтарды енгізе алады.
- Оқушылардың ғылыми-қоғамы өз қызметін талқылап, қабылданған ережеге
сөйкес ... ... ... ... ... ... оны
ұйымдастырушы жетекші іске асырады.
- Оқушылардың ғылыми қоғамының мақсаты - оқушылардың ғылыми зерттеуге
қызығушылығын ... ... ... ... ... әдістерін үйрету ... ... ... ... ... әр ... дамыған тұлға тәрбиелеу болып табылады.
Оқушылардың ғылыми қоғамының белсенді жұмыс істеуі ... ... ... ... ... бар ... ... пайдалы, қызықты істерге жұмылдыруға және ... ... ... деңгейін көтеруге игі ықпал ... ... көз ... ... ... ... ... істеуі оларға
өмірлік жөне рухани мөдениетін дамытуға, ... ... ... жолына түскен дарынды оқушыларды шығармашылық ... жол ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыда
төмендегідей көрсетілген бағытта ұйымдастырылады.
Оқушылардың ғылыми-шығармашылықтарына байланысты ... ... ... қолыңнан бәрі де келеді. Сен қабілеттісің. Тек жазуды ... ... деп ... ... ... ұялату;
- оқушының кішкентай жетістігін, шығармашылыққа ұмтылысының өзін мадақтау,
көтермелеу;
- шығармашылық ... ... ... ... құптарлық
көзқарасы[6.27].
Ғылыми зерттеу жұмыстары жолындағы оқушы мен ... ... ... принципте құрылу керек:
1) субъект пен субъект арасындағы қатынас;
2) сыйластық, сенім, мейірбандық;
3) оқушының еңбегіндегі жетістіктер мен жекелеген ерекшеліктерін ... жеке дара ... ... ... ... ... басты мақсат – оқушылардың ғылыми
реттеуге қызығушылығын қалыптастыру, шығармашылық қабілеттерін таныту және
дамыту, ... ... ... ... отырып, шығармашылық
сипаттағы жеке тұлғаларды тәрбиелеу.
Психолог дарынды ... ... ... рөл ... мамандарға қойылатын талаптар:
- психолог әр уақытта көмек, қолдау ... ... ... ... көзі бола ... ... психолог - топтықөзара жұмыстардың белсенді мүшесі болуы керек;
- психолог - топта, балалар алдында өз сезімін ашық түрде жеткізе
білуі керек;
- ... - өз ... ... ... ... керек.
Ресей білім беру академиясының академигі Е.В.Бондаревскаяның жеке
тұлғаға бағытталған технологиясы мына талаптарды ... іс - ... ... сипат;
- баланың жеке дербес дамуына қолдау көрсету;
- баланың өз бетінше шешім қабылдап, шығармашылық ... үшін ... ... ойы ... бұл ... ... ... төмендегідей талаптар қойылу керек:
- балаға, мәдениетке, шығармашылыққа деген құнды ... ізгі ... ... балалар экологиясына, олардың ішкі рухани және ... ... ... ... ... ... және ... дамуындағы білім беру ортасын
құру;
- жеке мәндік бағыт бере отырып, оқу мазмұнымен жұмыс істей білу;
- жеке ... ... ... әр ... ... ... әр баланың жеке дербес дамуына көмек көрсету.
Осы талаптарға сүйеніп, неғұрлым баланың ... мен ... ... ... бөлсек, соғұрлым оны толық ашуға мүмкіндік туады.
Осы орайда америкалық ғалымдар: "Бала бостандығы ерекше ... ... ... ... ... оның "өзгелер сияқты" болып ... ... - ... - ... ... ... (отбасы, оқу-тәрбие
мекемелері, мектепке дейінгі мекемелер, балалар үйі, ... ... ... ... ... ... ... балалармен, жастармен
және ересек адамдармен) тәрбие, оқыту, білім беру, ... ... ... ... ... ... меңгерген психолог жұмысының бір объектісі
- дарынды балалармен ... ... - бала ... ... ... мен ... ықпал ету және психологиялық, педагогикалық көмек
пен қолдау көрсету. Дарындылық дара және қайталанбас, сондықтан әр ... ... ... мен оқытылуының оңтайлы жағдайлары туралы сұрақгары
психологпен жеке ... ... ... - ... дәрежеде кіріктірілген үнемі оқу, даму
процесінде болатын әлеуметтік жүйе ... ... ... бірі - ... ... ... ... вариативтік мазмұнын
және тұлғаға бағытталған технология негізінде жүзеге асыру.
Жеке тұлғаға бағытталған технология әр ... ... ... ... оқу мен тәрбиенің ... ... бала ... ... мен ... деген қарым-
қатынасын өзгертетін психодиагностикалық ... ... беру ... әр
түрлі оқыту құралдарын қарастырады: бұл технологияда әр педагогтың ... ... дер ... ... ... ... ... болады.
К.Роджерс "педагогтардың негізгі міндеті баланың жеке ... ... ... деп санайды.
Психолог дарынды балалардың жеке-дербес қабілеттерін дамыту үшін
мынандай жағдайларды жетекшілікке алуы керек:
- ... ... ... ... ... ... сенімін
көрсете білуі керек;
- педагог-психолог әр баланың білімге деген ішкі мотивациясынан шыға
білуі керек;
- дарындылықтың ... ... ... ашық түрлерін анықтау;
- психолог мәлімет жинақтап, күрделі мәселесі бар ... бала ... ... ... тренинг бағдарламасын түзету.
Проблемасы бар балалардың ата-аналарымен кездесу (баланың өмір сүру
және даму жағдайлары жөнінде мәлімет ... ... ... ... ... дамуына ата-аналардың жағымды ықпалын арттыру; мұғаліммен
кездесу.
Балалар қиындықтарын, себептерін және оқудың жағымды жағдайын жасау
мүмкіндігін ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу
керек:
1) ата-аналармен жұмыс (мәселелерді талдау);
2) педагог-психологтың кіші педагогикалық кеңес ашуы (балалардың
мәселелері, сыныптағы ... ... ... ... мамаңдардың біріккен
іс-әрекетін ойластыру, мұғалім мен оқушы қарым-қатынасының ... ... ... бағдарлау жұмыс төмендегідей жұмыстардан тұрады:
1) кәсіби диагностикалық нәтижелері бойынша әр баламен жеке әңгіме
жүргізу (кәсіби ... ... ... ... ... әр баланың мүмкіндіктері мен
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... және педагогикалық көмек ... ... ... ... ... ... дарынды балалардың нәтижелі дамып, қалыптасуының
маңызды ... бірі - ... ... ... ... ... сәйкес келетін және оның қалыптасуының ішкі
психологиялық ... ... ... ... негізделген
процедуралық жүйесін кұру. Берілген әдістер кіші топта немесе топ ... Бұл ... ... ... ... ... түсінудегі (өзін-өзі сынау деңгейі, жұмыстық идентификация,
әлеуметгік ... ... ... шешіледі.
Сонымен қатар, педагог-психолог дарынды бала тұлғасының социуммен
қарым-қатынасын ... бала ... ... ... ... ең ... интериндивидті (басқаларға бағытталған)
тұлға қасиеттерін қолдау тобы, ... ... және ... ... ... дамыту мен түзетуді құрастырады.
Негізінен бала дарындылығы мәселелерін тәжірибелік зерттеулерінің
жалпы талдануы, басты бағыттағы ... ... ... ... ... белгілі жетістіктеріне қарамастан, бала ... ... ... ... зерттеулерді кажетсінеді.
Психологиялық ерекшеліктерді анықтайтын тест ... мен ... ... ... ... ... кешенінің құрылуының жеткіліксіздігі; ғылыми зерттеулер
нәтижелерінің кең өріс алмауы; ... ... ... ... ... қаржылық және ұйымдастырушылық қолдаудың жеткіліксіздігі үнемі
назарда болуы тиіс.
Мамаңдар, педагогтар, психологтар, ата-аналар мен балалар ... ... ... ... берілген саладағы ... ... ... ... ... ... ететіні сөзсіз.
1.4. “Дарын" республикалық ғылыми-практикалық және Шығыс Қазақстан
аймақтық “Дарын” ... ... ... ... ... өнер салаларында
орын алатын қабілетті жастардың зерделілік әлеуетін дайындау - ... ... ... ... ... ... ... балаларға арналған мектептерді дамыту және ... ... ... (1996ж ) ... ... ... аса
қабілетті балалар және жасөспірімдермен қарқынды түрде жұмыс жүргізудің
себепкері ... ... Осы ... ... асыру мақсатында Қазақстан
Республикасы Өкіметінің 1998 ... 24 ... № 256 ... ... ... ... жанында жаңа ғылыми-құрылымдағы білім беру мекемесі
республикада дарынды балалармен жұмыс істеу жүйесін ұйымдастыратын "Дарын"
республикалық ... ... ... ... - ... ... мен дамытуды жетілдіруге бағытталған, жан-жақты ғылыми-
құрылымдық білім беру мекемесі. ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының зерделі әлеуетін қалыптастыруға үлес
қосу;
- дарынды балаларды анықтау мен іріктеу, оқыту мен ... және ... ... ... ... жасау;
- дарынды тұлғаны дамытуда инновациялық технология ауқымындағы
халықаралық жұмыс тәжірибесін, ... ... ... ... мен ... ... және ... қамтамасыз ету.
Әкімшілік қызмет Республикалық ғылыми-практикалық "Дарын"
орталығының бөлімшесі болып табылады. ... ... ... ... ету ... ... қызметі арқылы дарынды балалармен жұмыс істейтін ... ... ... ... аса ... ... ... тартылады. Бөлім қызметкерлерінің мамандықтар бойынша ... және ... ... ... ... айналысуға жағдай
жасайды. Қызмет мекеменің баспа ... ... ... Қызметтің мақсаты - орталықтың барлық бөлімдерінің бірқалыпты
жұмысы, еңбек тәртібі мен оның ... ... ... мен ... мен ... ... ... және
уақытына сәйкес сапалы орындалуын бақылау.
Қызметтің негізгі міндеттері:
- "Дарын" РҒПО-ын құжаттық және ұйымдастыру жұмыстарымен қамтамасыз
ету;
- ... ... ... ... ... ... орталықтың басқа ұйымдармен және мекемелермен өзара әрекеттестігін
үйлестіру;
- қызметкерлерді тұрмыстық-әлеуметтік, ... ... ... ... қамтамасыз ету жұмыстарын шешу;
- әлеуметтік қамтамасыздандыру ұйымдарына қызметкерлердің зейнет
ақы және ... ақы ... ... ... ... мамандарды таңдау, оларды орналастыру, ... және оның ... ... айналысады.
“Дарын” орталығында ақпарат-басылымдық қызметі де бар. Ақпарат-
басылымдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - республикадағы
дарынды балаларды ... ... ... және ... ... мемлекеттік
бағдарламаны жүзеге асыру.
Қызметтің бағыттары:
- "Дарын" РҒПО-да дарынды балаларды іздеу, айқындау, оқыту және
дамытуға ... ... ... ... ... ету;
- "Дарын" республикалық сырттай мектебіне қабылдау тапсырмаларын,
дарынды балалармен жұмыс жасайтын мекемелерге ғылыми-әдістемелік кеңестер,
әр ... ... ... жарыстарды өткізу үшін нормативтік-
құқықтық құжаттарды баспада жариялау;
- олимпиадаларға және ... ... ... ... нұсқаулар, облыстық, республикалық, халықаралық ... ... ... есептер мен шешімдерін басып шығару;
- "Дарын" РҒПО-ның нормативтік-құқықтық құжаттарының мәліметтер қорын
жасау;
- оргтехника және компьютерлер жұмысын қадағалау;
- орталық мамандарына ... ... ... ... ... ... ... лабораториясы” ашылған.
Интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бағыты:
- дарынды балаларды айқындау ... ... ... ... ... ... және ... өткізу
барысында дарынды балалар мен жастарды айқындау және ... ... ... ... оқу ... ТМД және шетел
жоғары оқу орындарымен байланыс құру.
Аталмыш лаборатория әр түрлі деңгейлі олимпиадалар, конкурстар
ұйымдастыру және өткізеді; ... ... ... ... құжаттарын дайындайды; Қазақстан Республикасы құрама ... цикл ... ... бейімдік мектептің
олимпиадалық ауысымында, оқу-жаттығу жиындарында жаттықтыру ... ... ... ... жетілдіру мақсатында олимпиадалық
резервтің сырттай оқу мектебінің ... ... ... ... ... ... ... мақсатында арнайы курстар құрады және
енгізеді.
“Дарын” орталығында дарынды ... мен ... жеке ... ... және психологиялық диагностикалау лабораториясы құрылған.
Дарынды жастар мен балаларды жеке тұлға ретінде дамыту ... ... ... ... ... ... орталығының бөлімшесі болып табылады.
Дарынды балалар мен жастарды тұлға ретінде дамыту және ... ... өсіп келе ... ... жеке ... қоғамда түрлі манызы бар және өздері жеке тұлға ретінде
ұнататын қызмет салаларында ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Дарынды балаларды және жастарды қолдауды ғылыми-әдістемелермен және
тәжірибелермен қолдауды қамтамасыз ету, және де осы ... ... ... - лабораторияның негізгі міндеті.
"Инновациялық педагогикалық технологиялар" зертханасы "Дарын"
Республикалық ғылыми-практикалық орталығының бөлімшесі болып ... ... ... - ... ... ... ... дарындылығын арттырудағы білім беру жағдайларын қалыптастыруға
үлес қосу. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың теориялық базасын жасау;
- ғылыми-әдістемелі базасын жасау (мемлекеттік стандарттар, оқу
жоспарлары, оқу құралдары, бағдарламалар);
- дарынды ... ... ... ... ... тексеру;
- педагогикалық-әлеуметтік конкурстарын ұйымдастыру және өткізу;
- дарынды балалармен жұмыс жасайтын эксперименталдық алаңдарда ғылыми-
педагогикалық жұмыстарын үйлестіру;
- дидактикалық және әдістемелік ... ... ... ... ... ... және өткізу.
Лаборатория ғылыми-зерттеушілік және ғылыми-қолданбалы аспектілі
педагогикалық қызметін жүргізеді; Қазақстан ... ... ... ... беру ... ... технологияларды жобалайды,
енгізеді және зерттейді; білім беру ... ... ... ... ... ... ісіне қолдану нәтижелерін зерттеуді
үйлестіреді және өткізеді.
Сонымен қатар орталықта педагогикалық-ұйымдастыру зертханасы
жұмыс істейді. Зертхананың негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... үшін қосымша оқу бағдарламаларын
құру жүйесін ретке келтіру.
Бағыты:
- оқушылардың әр түрлі ... ... ... ... тұлғаны тәрбиелеу.
Лаборатория республикалық мектептермен, жоғары оқу орындарымен, ТМД
және шетел жоғары оқу ... ... ... ... ... мектептердің жұмысын реттейді және қадағалайды.
Шығыс Қазақстан облысының дарынды жастарын қолдау, ... ... ... ... орталығы арқылы жүзеге асады. ... ... ... ... ... деңгейде
жүргізіледі. Облыстың білім беру мекемелері: мектептер, КТМ, колледждер,
университеттер, мектептен тыс ... ( ... ... ... ... ... ... оқыту, экобиоорталықтар, музыка, спорт,
өнер мектептері, т.б.) осы бағыттағы жұмыстарға қатыстырылады.
2007 жыл бойынша дарынды ... ... ... ... ... беру мекемелері қызмет етеді. Бұл мекемелер облыс
әкімінің 2005 жылғы 24 қаңтардағы № 65, 8 ... № 80, 2004 ... ... № 554 ... ... беру мекемелерінің атауларын өзгерту
туралы» ... ... ... әкімінің 2001 жылғы 28 наурыздағы №
4119 «№34 ...... және ... ... компьютер лицейінің
статустарын өзгерту туралы» қаулысына, ШҚ білім департаментінің 2005 ... ... № 34 «2005 ... 24 ... №65, 2004 ... 10 ... 2005 ... 6 ақпандағы №80, 25 қаңтардағы №18, 2004 жылғы 23
тамыздағы №554 ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған.
Аталған білім мекемелерінің құрамында:
-  дарынды балаларға арналған Шығыс Қазақстан облыстық
мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты;
- дарынды балаларға арналған мамандандырылған валеологиялық
мектеп-кешені;
- ... ... ... ... ... ... мектеп-гимназия-интернаты;
- Өскемен қаласындағы ШҚ облыстық дарынды жасөспірімдерге
арналған қазақ-түрік мектеп-лицей-интернаты;
-  Семей қаласындағы ШҚ облыстық дарынды жасөспірімдерге
арналған қазақ-түрік ... ... ... арналған Ш.Уәлиханов атындағы  «Жас Ұлан»
мамандандырылған ерлер мектеп-лицей-интернаты;
- дарынды балалардың № 34 мектеп-лицейі;
- Өскемен ... ... ... информатика саласындағы
дарынды балалардың мамандандырылған мектебі;
- дарынды балаларға арналған «Восток» ғылыми-зерттеу дамыта
оқыту мамандандырылған мектеп-кешен-орталығы;
- музыкадағы дарынды балаларға арналған облыстық
мамандандырылған ... ... ... ... ... мамандандырылған балет
мектебі;
- спорттағы дарынды балаларға арналған облыстық
мамандандырылған ... 4 ... ... ... бар. 3 білім ... ... ... ... статусы берілген (Күршім ауданы, 
Боран ауылы, Қ.Нұрғалиевтің көпсалалы орта ... Абай ... ... Күршім ауданының мектеп-гимназиясы). Жаңа оқу жылында олардың
санын 5-ке дейін көбейту жоспарлануда. «Дарын» эксперименттік алаңында ... ... ... ... ... ... оқу ... курстар құрастырылады, педагогикалық тәжірибе
тарату мақсатымен облыстық, республикалық семинарлар, мастер кластар т.б.
өткізіледі). 
Оқушылардың дарындылығын анықтау, дамыту ... ... ... ... атқарылды. Республикалық, халықаралық ... ... ... облыстың дарынды балалары әкім қабылдауында
болып, оларды марапаттау ұйымдастырылды. Қабылдауда 39 ... ... ... ... жастарын қолдау, дамыту мәселелерін шешуге жоғары үлес
қосқан 10 ... ... ... ... ... ... ... республикалық, халықаралық
интеллектуалды, эстетикалық конкурстардың, олимпиадалардың, жарыстардың 300
жеңімпаз оқушылар қатысты. Форум жұмысы кезінде ... ... ... ... ... пе?» дебат клубының жұмысы ұйымдастырылды.
Форумға қатысушылар ... ... ... ... ... ... 2006 жылы «Дарын» аймақтық сырттай мектебі өз ... ... ... кеңестерді Қазақстан Республикасы мен Ресей
Федерациясының жетекші университеттерінің ғалымдары жүргізді.
2006 ... ... ... ... балаларға арналған дәстүрлі «Жазғы
Академия» «Көгілдір ... ... ... ашылды. С. Аманжолов атындағы
ШҚМУ, Д. Серікбаев ... ... ШҚ БАРИ ... ... 82 ... ... деңгейдегі олимпиадаларға дайындалуға мүмкіндік
алды. Оқушыларды олимпиада мен жарыстарға ... ... ... шығуға дайындау үшін психологиялық қызмет көрсетілді. 
«Алтай» ... ... ... ... ғылыми пәндер бойынша
6-7 сыныптарда Интернет арқылы облыстық ... ... ... ... білім беру мекемелерінен, Өскемен,
Семей, Курчатов қалаларының, сондай-ақ Үржар, Күршім, Зайсан, Абай, ... ... ... ... Аягөз аудандарының командалары
қатысты.  6-7 сынып оқушыларынан барлығы әр ... 52 ... 237 ... ... «Жас ... ... атты ... көрме
өткізілді. Көрменің мақсаты – дарынды 5-11 сынып ... ... ... нәтижесін тарату, оқушылардың ғылыми жұмыстарға
қызығушылығын арттыру, дамыту, ғылыми жобалар ... ... ... ... ... 300 ... ... алды. Дәстүрлі облыстық
олимпиадалар, жарыстар мен ... ... ... ... (ШҚО облысының аудандары мен қалаларының 74 ... ... ... білім беретін пәндер бойынша облыстық олимпиада (облыстың 98
мектебінен 360 оқушы) өтті.   
ҚР еңбегі ... ... ... орденінің иегері, КСРО мемлекеттік
сыйлығының лауреаты, қазақ тілі мен ... ... ... ... ... үшін қазақ тілі мен
әдебиетінен ... ... ... ... 2007 жылы ... рет
көп тіл білетін, төзімді тұлға қалыптастыру мақсатымен қытай тілінен
облыстық олимпиада ... ... ... білім беретін мектептің 9-
11 сынып оқушылары (Қытай Халық ... ... ... 2 ... ... I ... – оқу, аудару, II айналым
– диктант. 2007 жылы алғаш рет ... ... ... ... ... қолдау мақсатымен электроникадан облыстық
олимпиада өткізілді. ... екі ... ... ...... ...... балаларды анықтау ... ... ... ... тас» (5836 қатысушы), «Малахит» (8730 қатысушы); «Ақ
бота» республикалық ... ... (4585 ... ... (1537 қатысушы), «Кенгуру-математик» (1674 қатысушы), «Кенгуру-
лингвист» (644 қатысушы) халықаралық математикалық конкурстары өткізілді.
Бұл конкурстардың ... ... ... ... ... ... ... облыстық «Жас музыкант», Абай оқулары,
«Шығыс таланттары», сурет көрмелері де әсер етеді. 
Дарындылықты анықтау мен ... ... ... ... 2006-2007 оқу
жылында келесі нәтижелер берді: халықаралық интеллектуалды ... - 23 ... ... ғылыми жарыстар мен олимпиадалардың 
жүлдегерлері – 39 оқушы.  ШҚО командасы ... ... ... ... ... ... ... қаласында өткен
республикалық олимпиадада 1-орынға ие болды. Аудандарда ... ... ... ... ... істейтін мамандандырылған мектептерде
облыстық семинарлар, шеберлік кластары, жаңа педагогикалық-әлеуметтік
жобалар фестивалі, ... ... ... ... ... ... ... түрде өткізіліп тұрады.
Ал енді Қазақстан Республикасында дарынды оқушылармен жұмыс істеудің
стратегиялық жолдарын қарастырып көрелік. ... ... ... ... ... ... бағыттардан(принциптерден) тұрады:
1) дарынды балаларды оқытудың мақсатын, мазмұнын, әдістерін үздіксіз
жаңарту. Бұл ... ... бала ... даярлаудан қазіргі әлемдік
қоғамға өту, білім беруге деген әлеуметтік ... ... алу, ... ... ... ... беру ... әр түрлі балалар үшін білім беру
жүйесінің тұтастығын қамтамасыз ететін, ... мен ... ... мен әдістерінің тұтастық, сабақтастық принципі.
3) демократиялық қоғамның білім беру жүйесінің жетекшісі ретінде жеке
тұлғалық бағдар принципі. Өз ісін жүзеге асыру, автономия ... ... ...... балалардың табысты оқуы мен дамуының негізгі өлшемі болып
табылады.
4) стратегиялық білім беру идеяларын жүзеге асырудың әр ... ... ... ... мен ... принципі.
5) дарынды балаларды педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік жағын
қолдаудың ұйымдастырылуы мен мазмұнының іс-әрекеттік, тиімділік, шығармашық
тәсілдерінің бірігу принципі.
Қазақстанда ... ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық жағынан қолдау ... ... бұл ... ... ... біздің қоғамға қатысты екенін
мойындау керек.
Айта кететін бір жайт, интеллектуалды төтенше ерекшелікті қабылдау
ұзақ уақыт ... ... ... ... деңгейде спорттық және
көркемдік талантты оң қабылдау көшірме сияқты қалыптасты, тек қана 1996
жылдан ... ... ... ... ... балаларды
мемлекеттік қолдау және арнайы мамандандырылған мектептерді дамыту туралы»
өкімінде осы проблемаға көңіл аударғаннан бері ... ... ... жүргізілуде. Қазақстан Республикасы ... және ... ... жастарды қолдаудың мемлекеттік бағдарламасын»
әзірлеуге кірісті. Оны іске асыру үшін ҚР ... ... (1998 ... наурыздағы № 256) «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы
ашылды. Дарынды және ... ... ... ... ... ... ... отырып, оларды әр ... ... және ... ... және әлеуметтік-экономикалық
жағынан қолдау ретінде бір қатар шаралар жүзеге асырылды. Бұл ең ... беру ... ... ... жіктеу: гимназиялар, лицейлер,
жекелеген пәндерді тереңдете оқытатын арнайы ... ... ең ... және ... ... өз ... мен мүмкіндігіне сәйкес
білім алады. Осының нәтижесі ретінде, дарынды ... ... ... ... ... саны жылдын ... ... ... ... ... оқу орындарымен байланысы бар.
Осылайшы дарынды балаларды зерделеу, қолдау және дамыту ... ... ... Тұжырымдаманың мақсаты - Қазақстан Республикасында
дарынды балалармен жұмыс жүйесін дамытудың стратегиясын анықтау.
Тұжырымдаманың міндеттері:
1) бала ... ... ... ... ... ... дарынды балаларды оқыту мен дамытудың, диагностикасының ғылыми
әдістемелік жағынан қамтылуын жетілдіру;
3) дарынды балаларды ... және ... үшін ... ... ... дарынды балаларды әлеуметтік-экономикалық қолдау жүйесін дамыту;
5) дарынды балалармен тиімді әлеуметтік-педагогикалық жұмысты жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... тәжірибесіне сүйене отырып,
тұжырымдама негізгі бес ... ... ... ... ... ... ... етеді;
2) ғылыми, кейінірек дамытылатын дарындылықты іске асыруға мүмкіндік
беретін ... ... ... әзірлемелер
дайындалады;
3) әдістемелік, көпшілік педагогикалық ... ... жаңа оқу ... ... өткізу және енгізуді,
сондай-ақ кадрларды қайта ... ... ... ... ... ... ... болжам қызметі енгізіледі: дарынды балалармен ... ... оқу ... ... ... ... дарынды балаларды
көпшілік және мектептен тыс оқу мекемелерінде ... ... ... ... дарындылықты қолдауды жүзеге асыру.
Барлық бағыттар бір негізде және жалпы ... ... ... ... ... және әлеуметтік қолдаудың теңбе-тең
әдістері арқылы дамытуды көздейді. ... ... ... қызметті тиімді
реттейтін құжаттар пакетін қабылдау, ... ... ... ... ... іске ... ... ету үшін:
-Қазақстанда дарынды балаларды қолдау жөнінде мемлекеттік бағдарлама
жобасын әзірлеу;
-тұжырымдама аясында үйлестіру қызметін ... ... ... ғылыми-практикалық орталық жанындағы ғылыми-әдістемелік
үйлестіру кеңесі туралы ережелерді дайындау және қабылдау;
-дарынды ... ... ... ... ... ... дамыту, психологиялық түзету, медициналық және басқа да мекемелер
мәліметтері банкін ... ... ... орталықтары мен арнайы
мамандандырылған мектептер ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
ұйымдарымен шығармашылдық ынтымақтастық шарттарын әзірлеу керек.
Бала дарындылығын тұтастай ... ... ... ... ... ету ... түрлі ғылыми зерттеу ұжымдары, біліктілік арттыру,
білім беру қызметкерлерін қайта даярлау институттарының, сондай-ақ, мектеп
психологтары мен зерттеуші ... ... ... ... басшылық
жағдайында “Дарын” республикалық ғылыми-практикалық орталығы аясында ғылыми
қолданбалар кешенін құру және дамыту қажет. Тұжырымдама аясы ... ... ... үшін ... республикалық ғылыми-практикалық орталығы
жанында үйлестіруші ғылыми-әдістемелік Кеңес құрылуы керек.
Ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ғылыми қызметті жалғасытыру және кеңейту үшін гранттарды іздестіру;
жаңа қатысушыларды қарастыру, аталған тұжырымдама аясында жаңа ғылыми ... ... ... психологиялық-педагогикалық практикаға ғылыми
қолданбалар ... ... ... ... аясындағы барлық
жобаларына ғылыми басшылық жасау, үйлестіру. Ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Аталған бағыт бойынша іске асыруға қамтамасыз ету:
- бала ... ... ... ... және ... балаларды анықтау;
- дарындылық пен таланттылықтың әр түрін анықтау және бақылауды
дамыту үшін диагностикалық ... ... ... ... бала ... психологиялық қолдау тұжырымдамасы
негіздерін әзірлеу;
- дарынды балаларды іздестіру, анықтау, ... ... ... ... ... ... балалар туралы мәліметтер банкін құру.
Аталған бағыт мектептегі эксперименталды және ... ... ... ... ... және тағы да басқа желілер
құруды қарастырады. Осындай эксперименталды ... беру ... ... және ... ... ... ... ғылыми-практикалық
орталығы жанындағы ғылыми-әдістемелік үйлестіру кеңесі жүзеге ... ... іске ... ... ету ... ... және жас ... әр түрлі нысандағылар үшін
білім беру мазмұнын сынақтан өткізу, енгізу, әзірлеу;
- дарынды балаларды анықтаудың ... ... ... және ... ... ... және ... психологиялық-педагогикалық
бағдарламасын сынақтан өткізу және енгізу;
- дарындылығы мен таланттылығы әр түрлі балалар туралы, ... ... ... ... ... ... ... процесін кадрлармен қамтамасыз ету, ғылыми, әдістемелік
мекемелер желісі туралы мәліметтер банкін құру;
- дарынды балалармен ... ... ... ... және ... ... тұрақты жүйесін құру;
- баспасөз құралдарының көмегімен бала дарындылығы мен ... ... және ... беру ... арасында қолдауы мен ... ... ... ... ... ... ... олардың талантын дамыту ... ... және ... ... ... үшін әр ... ғылыми
және практикалық конференцияларға қатысу керек.
Аталған бағыт барлық нысандағы білім беру мекемелерін одан ... ... ... ... ... қолдау, дарындылығы әртүрлі
дарынды балаларды оқыту мен тәрбиелеу диагностикасының ... ... және ... ... ... ... ... бағыт бойынша іске асыруды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... нысанына тәуелсіз білім беру
ұйымдарында дарынды ... ... және ... ... ... қызметті жүзеге асыру;
- дарынды балаларды педагогикалық қолдау үшін әр түрлі деңгейде пән
олимпиадаларын, конкурстарын мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
-практикалық орталықтарын құру;
- дарынды балаларды оқытудың қашықтық-кеңестік орталығын құру;
- дарынды балалармен жұмыс істейтін психологтар мен ... ... ... балаларды оқыту және дамыту үшін кәсіби студия ... ... ... ... ... дарынды балалармен жұмыс істейтін
шығармашыл мұғалімдердің қатарынан педагогтар ассоциациясын құру;
- дарындылықты дамыту бойынша ... ... ... ... құру, инновациялық мектептерді қолдау;
Аталған бағыт дарынды балалармен жастарды ... ... ... ... ... Осы ... бойынша іске асыруды
қамтамасыз ету үшін төмендегідей шаралар жүргізілуі керек:
- дарынды ... ... сай ... ... және ... ақпаратты іздестіру, алу, беру;
- медициналық қызметке қол ... ... ... ... ... ... медициналық әлеуметтік сауықтандыру;
- мектепалды, бастауыш, орта және жоғары білім беруге тең ... ... ... ... ... көркемдік жарыстар немесе конкурстар
жеңімпаздары, ғылыми жаңалық авторлары болған дарынды ... ... ... тағайындау арқылы мемлекет тарапынан
қолдау;
- дарынды балалар үшін білім беру мекемелері өткізетін ... және ... ... дарындылықты қолдау жөнінде мәдениет, ғылым, денсаулық сақтау
мекемелерінен бірлескен жұмыс.
Осылайша тұжырымдамада қойылған ... ... үшін ... ұйымдастырушылық және нормативтік-құқықтық міндеттерді жүзеге
асыру керек.
2 ОҚУШЫ ДАРЫНДЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЖҰМЫСТАР
2.1 ... ... ... ... ... ... ... және қазақстандық ғылымда ... ... ... бірқатары дарындылық мәселелерін зерттеп келеді. Cократ,
Платон, Кант, Гегель, Дидро, Локк ... ... ... мен ... ... ... ой ... Дарындылықтың психологиялық жақтарын
Л.С. Выготский, С.Л. ... А.Н. ... В.В. ... ... А. Н. ... ... ... уақытта оқушылардың
дарындылығын зерттеуде Н.С.Лейтес ... ... ... ... ... одаренности” атты тұжырымдамасын ұсынды.
Қазақстанда оқушылардың дарындылық мәселелері төңірегінде Н. А. ... ... А.М. ... Н.Н. ... С.А. ... О. ... ... Л.М. Нарикбаева, Л. Руденко, Г.К. Бажикенова, Д.Г. Ганелин,
А.Г. ... О.Л. ... ... ... ... ... ... дарындылық тақырыбына байланысты Ф.Гальтонның (Англия),
Танненбаум Дж. Рензуллидің, Г.Мюллердің(АҚШ), ... ... ... Психомоторлық дарындылықты
анықтауда ұсақ заттармен әрекет ету ептілігін ... ... ... У.Синклердің негізгі қозғалыс дағдысын анықтауға арналған тесті;
Стромбергтің ептілік тестілерін; фортепьянолық ... ... ... ... ... ... ... тестілерін қолдануға болады. Интеллектуалды
дарындылықты ... ... бар. Олар – ... ... бағалау батареясы тестілері. Танымдық біліктерді анықтауда
Кеттел,, Р.Торндайк пен ... ... ... ... ... А.М. ... ... РАО
Психологиялық институты «Дарынды балалардың ... ... ... ... ... бір топ зерттеушілер «Оқушыларға аранлған
ақыл-ой ... ... ... ... ... дарындылықты анықтауға арналған көпшілікке танымал
тестілердің ішінен:
Д.Ж. Гилфордтың балалар шығармашылығын анықтауға ... ... ... ... ... ойлау тестісі;
- П.Торанстың «Сұра және тап», «Қызық қолданыс», «Жай ғана ұсын», және
т.б. ауызша ойды ... ... Т. ... ... бет-бейнесіне қарап ішкі жан дүниесін тану»,
«Адамның ... мен түр ... есте ... тестісі.
Біз бұл зерттеу жұмысында негізінен П.Торанстың креативтілік ... ... ... жеткізуді анықтау әдістемесін
қолдандық.
Бұл әдістемелерді таңдап алуымның басты ...... ... ... ... жүргізу кезінде бақыланушы топ, яғни
оқушылар өте еркін, өз өзіне ... ... ... ... да, тест ... жауаптарын неғұрлым шынайы, бар болмысымен,
нанымды жауап ... ... ... ... ең ... ... біз білеміз. Сондықтан психологиялық зерттеудің нәтижесі
де неғұрлым шынайы нәтиже ... Бұл ... ... ... ... терең ойланып болмаса таңдау жасайтын сауалдар қойылмады. Тек өз
қалауымен жауап ... өте ... ... ... Сонымен қатар бұл
тапсырманы орындауда жас ерекшеліктеріне еш шек ... яғни ... (6-7) ... ... да, 16-17 жасқа дейінгі балалар да қатыса
алады.
Ал «Артық сөзді алып таста» ... ... ... ... бала берілген материал ішінен маңызды бөліктерді бөліп алу,
жалпылай білу ... ... Бұл ... ... ... ... әр ... жеке-жеке жұмыс жасайды да, ... ... ... ... ... оның ... ... беру
жылдамдығын, ойлау қабілетінің ... оның ... ... ... ... білу деңгейін жеке-жеке көз алдынан өткізеді. Оның
айналаны танудағы көзқарасы, нақты қай сұраққа оқушы жауап ... ... ... қай ... ... оған оңтайлы келді. Дербес жүргізілген
зерттеу барысында осының барлығы ... ... ... ... ... экспкерименттік базасына жалпы сипаттама
Зерттеу жұмысымның эксперименттік базасы ретінде ... ... ... ... ... орталығы алынды. Дипломдық
жұмысымды жазу барысында аталмыш орталықтың ... ... ... жүргізген жұмыстарымен таныстым. Зерттеу жұмысының обьектісі
ретінде Күршім ауданы, Боран ауылы, Халық ... ... ... орта ... ... ... ... дарынды баларды дайындауда
өзіндік орны бар бұл ... жеке ... ... ... ... ... бар. Мектеп оқушылардың дарындылық ... ... ... қарқынды жұмыс жасап келе жатқан бірден бір оқу ... ... ... қабілетін ашу мақсатында құрылған «Ашутас»
ғылыми қоғамы құрылған, 2002 жылдан бастап қашықтықтан оқыту ... ... ... ... ... ... ... жыл
сайын сол орталық ұйымдастырып отыратын ... ... ... ... ... иеленуде. Эксперименттік топқа гимназия (5Г) сыныбы, ал
бақыланушы топ ... ... (5А) ... алынды. Аталмыш сыныптардың
құрамында 30 бала бар. Бастауыш сынып тәмәмдаған оқушылар жоғарғы ... ... ... 2 ... сұрыпталған. 5Г сынып оқушыларының
барлығы дерлік жақсы білім нәтижесін көрсетуде. Ал 5А сынып ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша білім
нәрімен сусындап, өсіп келе жатқан жас жеткіншектер.
2.4 Оқушылардың дарындылық қабілетін ... ... ... ... ... ... ... түрінде берілген «Суретті
аяқта» тапсырмасы – мектепке дейінгі және ... ... ... ... ... дарындылықтарын зерттеуге қолданылады.
Бұл тестердің ... ... ... ... түрінде беру
керек, егер балалар жазу жаза білмесе немесе әлі жазып үйренбеген ... ... не оның ... ... ... жазу жазуға
көмектесу керек.
Тест жұмысын өткізудің алдында ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру керек. ... мен ... ... ... себебі олар тест нәтижелеріне
нұқсан келтіреді.
Тест жұмысын ... ... ... ... ... ... қолданбау керек. Егер қажет болса, жаттығу, суреттер т.б. сөздерді
қолдану ... ... ... ... бақталасу тәрізді жағдай
туындамау қажет. Керісінше, достық, бейғам, жылы, сенімді ... ... Саны көп ... ... ... тест ... дұрыс емес. Жасы кіші
оқушылардың санын азайту қажет. ... ... ... үстінде жалғыз
немесе бақылушының көмекшісімен бірге отыру керек. Тесті орындау ... -
10 ... ... ала ... ... ... ... тапсыру
кезінде не істеу керектігін толық баяндап айтып беру қажет.
Тест жұмысының дұрыс өтуінің кепілі – тест ... ... ... және ... стандарттарды оларды талқылаудың негізі ретінде
пайдалану.
Өлшем процедуралары:
1) П.Торанстың шығармашылық ойлау концепциясын нақты түсінуіңіз ... ... ... ... ... ... ... мұқиятылық қарастырылады;
2) Алдымен жауап қабылдана ма, әлде тапсырмаға сәйкессіздік бар ... ... ... ... ... Егер берілшен фигура
орындалған тапсырмамен сәйкес келмесе, жауап қабылданбайды;
3) Әр қабылданған жауап 83 көрсеткіштің біріне ... Осы ... ... ... оның ерекшеліктеріне қарай лайықты
ұпаймен бағалау. Оны сәйкес бағанға жазу.
Егер жауаптың ... 1 не 0 ... ... ... категориясы
бірінші тізім бойынша анықталады. Бұл тізімге тестің әр ... ... ... ... ... ерекше жауаптар үшін № 2 тізімдегі
жауаптар енгізілген.
Осыдан соң әр жауаптың толық орындалғанына ... ... ... осы ... арналған бағанға енгізіледі. Толық орындалу мен
ерекшелікерінің жауаптары бланкінің ... ... ... ... ... ... да жазылады.
Жылдамдық көрсеткіші егер қате жауаптар болмаса, ең соңғы жауаптың
нөмірімен анықталады. Ал ... ... ... ... ... ... бағанға жазу керек
Өлшемдердің сенімділігі. Алынған жауаптардың қабылданғандығын
тәжірибелі эксперимент жүргізушімен ... соң ... ... ... ... туындатып келеді. Әр ... ... ... және ... ... Екі ... ... түзету
енгізулердің санын салыстыру да жөн. Ал басқа жағдайда сол эксперимент
жүргізуші сол ... ... ... ... ... соң ... алу ... бағалану көрсеткіші:
Жылдамдық. Бұл көрсеткіш аяқталған фигуралардың санымен анықталады.
Түрлілігі. Жауаптардың түрлілігімен анықталады. ... үшін ... оның ... да ... Ең ... баға 2 ... тең.Торенстің пайымдауынша,
берілген жауаптарға қосымша олардың ерекшеліктері мен ... ... ұпай ... қосу ... ... ... жұмыстың мұқияттылығына қарай фигураның мәнін аша түсетін сурет
аясында және одан тыс салынған әр мағыналы сызықтарға белгілі ... ... ... әр есептелетін сызық нүктемен белгіленіп отырады. Әр ... 1 ұпай ... егер ... ... ... ... негізгі идеясын толықтырып тұрса, фигураның түсі де
есептеледі;
- ... ... ... егер ... ... ... ... бейнесі 90% бұрылса немесе тапсырманың белгілі көлемнен
тым көп шығып кетуі;
- егер сызық ... екі ... ... ... ол сурет екі ... егер ... ... заттарды белгілесе (тігіс, белбеу, орауыш), онда 1
ұпаймен бағаланады.
«Суретті аяқта». Мына берілген екі ... ... ... Егер сен ... ... ... ... сенде қызықты заттар мен
мағыналы сюжеттер пайда болады.
Бұл тапсырмаларды орындауға 10 минут уақыт кетеді. Бұрын ешкім ... ... ... ... ... сал, оны ... әрі ... идеялар қос. Әр суретті қызықты атаулармен ата.
№1 тізім. Категория нөмірі мен түрлілігінің бағалануы:
- 1 фигура
0 ұпай. (5 пайыз не одан көп ... ... ... ... бет-бейнесі.
Көзілдірік. Ұшқан құс, шағала;
1 ұпай. Адамның қасы, көзі. Толқын, су. Жануардың ... ... ... зат. ... ... Ит. Үкі. Гүл. ... ер адам. Алма;
- 2 фигура
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Тоғай және оның ... ... аша. ... ... Ж,У және т.б ... Үй, ... ... бейне, бағдарша. Құс,
іздер, аяқ. Сандар. Адам.
- 3 фигура
0 ... ... ... ... ... ... Желкенді кеме,
қайық. Жеміс-жидектер.
1ұпай. Жел, бұлт,жауын. Әуе шарлары. Тоғай және оның бөлшектері. ... ... және оның ... ... ... пен кеме Ай. Балық. Шана.
Гүлдер.
- 4 фигура.
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Толқын, теңіз. Сұрақ белгісі. Жылан. ... ... ... ... ... ... ... Орындық, кресло. Қасық. Тышқан. Құрт-құмырсқа, жыланқұрт.
Көзілдірік. Қаз немесе аққу. Ұлу. Тылсым зат. Гүл.
- 6 ... ... ... ... ... ... Тау, жартас. Гүлдің ыдысы. Тоғай, шырша.Пенжақ, көйлек. Күннің
күркілі мен ... ... ер ... әйел ... Гүл.
- 7 фигура
0 ұпай. Абстрактілі өрнек. Автокөлік. Кілт. ... ... ... ... ... ... бет ... Қасық. Балта.
Көзілдірік. Белгі: орақ және балға.Теннис қалақшасы.
- 8 Фигура.
0 ... ... ... қыз ... ... ... бас және дене бөлігі
1 ұпай. Әріп: у және басқа. Ваза. Тоғай. Кітап. ... ... ... Гүл. ... 9 ... ұпай Абстрактілі өрнек. Талар мен өрлер. Жануар және оның құлағы. М әрпі.
1ұпай ... ... ... ... ... бет әлпеті. Ит. Адам: фигура.
- 10фигура.
0 ұпай. ... ... Қаз, ... ... ... бер бейнесі.
Түлкі.
1 ұпай. Буратино. Қыз бала. Құс. Тылсым зат. Сандар. Адам, ... ... ... әлемінде дарынды балалардың
диагностикасы туралы түрлі мағлұматтар бар. Бала дарындылығының ... ... өз ... былай көрсеткен:
- арнайы психометриялық тест;
- баланы бақылаудың түрлі тәсілдері (оқу және оқудан ... ... ... ... тарапынан оқушының іс-әрекеті мен мінез-құлқын
эксперттік бағалау,
- әр түрлі зияткерлік жарыстар, байқаулар, олимпиадалар т.б
өткізу;
- ... ... ... ... ... (суреттері,
өлеңдері т.б)
- арнайы психодиагностикалық тренинг.
Дарындылық – жеке ... өте ... көп ... ... тән ... көрсеткіштерді белгілеу мүмкін емес. Әйтсе
де ... өз ... ... ... ... берген
Олар – психомоторлық, интеллектуалдық, академиялық, ... ... ... ... ... ... анықтауға байланысты арнайы
әдістемелер жинағы жасалған. Әдістемелік әдебиеттердің ... ... ... ... ... ... ғана көпшіліктің
қолдануына ыңғайлы. Дарындылықты ... ... ... ... ұсынамыз. Ақыл-ой дарындылығы едәуір басым оқушыларды ойлауды
бағалау диагностикасы арқылы жүргізу арқылы анықтауға болады.
Кесте 1. 5А ... ... ... ... қабілеттерінің
диагностикалық қорытындысы.
| | | | |
| ... ... ... ...... саны ... коды | | | |
| ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... | | ... | | | | | ... орта | | | | | ... |32 |32 |- |12 |18 ... | | | | | ... | | |0 |40 |60 ... 2.1. ... ... оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
пайыздық көрсеткіші.
Кесте 3. 5Г сынып оқушыларының дарындылық ... ... ... аттары | | ... ... ... ... ... |
| | |й | |
| ... ... |Үшінші |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... | | | | | ... орта | | | | | ... |30 |30 |26 |4 |0 ... | | | | | ... | | | 87|13 |0 ... 2.2. ...... оқушыларының дарындылық қабілеттерінің
пайыздық көрсеткіші.
Оқушылардың дарындылық ... ... ... ... ... тесті бойынша анықтаудың фигуралы түрі қолданылды.
Эксперименттік зерттеу ... ... 30 ... ... Тестілеудің бұл
түрінде оқушылар неғұрлым еркін, өзіне өзі ... ... ... ... қарастырылған барлық жағдай сақталғандықтан, оқушылар барынша
шынайылықпен жауап берді деп ойлаймыз. ... – кез ... ... кездесе бермейтін ерекше қасиет. Сондықтан балалардың көпшілігіне
берілген тапсырманы толығымен орындай алмады, кей ... ... Кей ... еш ... ... Кей ... ... орындатқызылды, дегенмен әлі де болса, мағынасыз болғандықтан, есепке
алынбаған жауаптар да бар. Нәтижесінде төменгі ... ... ... көп болды. Бұл жасалған зерттеу жұмысынан біз екі ... ... ... екі ... ... ... көз
жеткізе аламыз.
Логикалық ойлауын жеткізуді анықтау әдістемесі
«Артық сөзді алып тастау» әдістемесі ... Ол ... ... ... ... ... білу ... көрсетеді. Әдістеме 4
сөзден тұратын 15 ... ... ... ... мен ... болуы керек.
«Артық сөзді алып тастау» әдістемесі:
1. кітап, портфель, чемодан, әмиян;
2. пеш, ... ... ... ... ... ... ... термометр;
4. қайық, қол арба, мотоцикл, велосипед;
5. ұшақ, шеге, ара, желдеткіш;
6. көбелек, штангенциркуль, таразы, қайшы;
7. ағаш, этажерка, сыпырғыш, айыр;
8. ата, ... ана, ... ... шаң, жаңбыр, шық;
10. су, жел, көмір, шөп;
11. ... ... тон, ... сүт, қаймақ, ірімшік, нан;
13. қайың, қарағай, жеміс,емен;
14. минут, сағат, секунд, кеш;
15. Ақерке, Айдын, Ағын, ... ... 4 ... ... үш сөз ... ... бір ... біріктіріледі, ал бір сөз бұларға қосылмайды сол артық
сөзді алып тастау керек. Мағынасына байланысты сай келмейтін сөзді қатардан
тап та ... ... ... тез әрі қатесіз орындау керек.
Кесте 5. 1 оқушының орындауындағы тест жұмысының үлгісі
|Серия нөмірі |Тапсырманы орындау ... ... |
| ... | |
|1 |5 |2 |
|2 |4 |0 |
|3 |5 |2 |
|4 |3 |2 |
|5 |7 |0 |
|6 |5 |2 |
|7 |3 |0 |
|8 |4 |2 |
|9 |3 |2 ... |8 |0 ... |7 |0 ... |3 |2 ... |3 |2 ... |3 |2 ... |2 |2 ... саны |65 секунд |20 ұпай ... 6. 5Г ... ... ... ... ... жеткізу
қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|Оқушының аты-жөні |Тапсырманың ... ұпай саны |
| ... | |
| ... | ... |65 |18 ... М. |65 |20 ... Е. |64 |22 ... А. |68 |18 ... |67 |20 ... |69 |20 ... |70 |24 ... |71 |30 ... Кесте 6. 5Г бақыланушы сынып оқушылардың логикалық ойлауын
жеткізу қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|Б.А. |68 |30 ... |69 |28 ... Е. |66 |26 ... |63 |22 ... |68 |22 ... |67 |20 ... |70 |20 ... |71 |30 ... |74 |20 ... |72 |28 ... |68 |26 ... П. |64 |20 ... |68 |20 ... |63 |20 ... |62 |20 ... |68 |20 ... |70 |18 ... |63 |28 ... |69 |24 ... |70 |26 ... |69 |22 ... |63 |28 ... саны |2164 |684 ... 7. ... ... ... ... қабілеттерінің сынып
бойынша жалпы қорытындысының бағалануы.
|Жалпы сынып бойынша жиған ұпай саны ... ... ... |2164 ... ... 8. 5А ... сынып оқушылардың логикалық ойлауын жеткізу
қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
| ... | ... коды ... ... ұпай саны |
| ... | ... Ә. |75 |12 ... Е. |80 |14 ... Д. |69 |16 ... І. |70 |12 ... |80 |20 ... |81 |18 ... А. |77 |16 ... Е. |76 |14 ... |72 |16 ... |79 |20 ... |74 |18 ... |78 |16 ... |76 |14 ... |79 |16 ... |83 |18 ... |79 |20 ... |78 |16 ... |81 |18 ... |84 |20 ... Д. |79 |22 ... Б. |68 |16 ... |73 |20 ... |70 |18 ... |75 |22 ... |74 |18 ... Д. |79 |20 ... |84 |22 ... ... 8. 5А ... ... оқушылардың логикалық ойлауын
жеткізу қабілеттерінің диагностикалық қорытындысы.
|К.М. |79 |24 ... |76 |18 ... |83 |24 ... |85 |18 ... |79 |20 ... саны |2495 |570 ... 9. 5А ... ... ... логикалық ойлауын жеткізу
қабілеттерінің сынып бойынша жалпы қорытындысының бағалануы.
|Жалпы сынып бойынша ... ұпай саны ... ... |
|570 |2495 ... ... 3. ... және ... сыныптардың жалпы ұпай санының
салыстырмалы бағалануы
Жалпы мектеп көлемінде іріктеліп, таңдалынып ... ... ... ... ... ... ... жеткізу қабілеттерін
«Логикалық ойлауын жеткізуін анықтау» әдістемесі арқылы бақылауға ... ... ... өнер мен білімнің сан қилы саласы бойынша
өзінше дарындылық қабілеті бар. Екі топқа жүргізілген
зерттеулерден екі сыныптағы дарынды балалардың берген ... екі ... ... ... ... көз ... Яғни 5Г ... сыныптағы дарынды оқушылар саны 5А бақыланушы
сынып оқушыларынын әлдеқайда жақсы ... ... ... ... ... жете ... Яғни ... ойлау қабілеттерінің де екі
түрлілігін көреміз. Осындай жолмен екі сыныптағы оқушылардың логикалық
ойлау деңгейлерін анықтауға әбден болады
ҚОРЫТЫНДЫ
Балалар - біздің болашағымыз, ата-ана ... ... Аға ... алға ... да ... ... ... қасиетті парыз бен үлкен
борышты өтеп, үлкендерден алған ... ... ... ұрпаққа
абыроймен тапсыруы үшін олардың да ... ... адам ... ... Міне, бәріміз осындай-ақ ниетпен баланы кішкентайынан аялап өсіріп,
мектепке оқуға береміз. Балам білім алсын, өмірді үйренсін, білсін ... сол ... ... ... ... алу оңай ... ... Бұл жолда бала
талай қиыншылыққа, ауыртпалыққа кездеседі. Ал ... ... шығу ... қара күш ... оған ... ... ақыл мен ой , білікті
оқытушы қажет.
Жаңа қоғамда орын алып ... ... ... ... ... жұмыстарына да күрделі міндеттер жүктеп отыр.
Соның ішінде мектеп қабырғасында дарынды оқушыларды танып ... ... ... ... ... талаптар тұрғысынан қарағанда, Қазақстан
мектептерінде сапалы беру - бүгінгі күннің басты талаптарының бірі.
Тәуелсіз ... ... ... рухани байлығы мен
мәдениеттілігіне, саналы ұлтық ойлау қабілеті мен ... ... ... ... байланысты.
Оқушының дарындылық қабілеттерін ашуда мектеп үлкен роль атқарады. Ал
мектепте оқушыларға ... ...... ... қан ... ... беріп, жан бітіріп тұратын болса, мұғалімсіз ... ... ... құралдарға жан бітпейді, яғни олар мұғалімсіз -
жансыз дүние ... қала ... ... ... ... және дарындылық
қасиеттерін де дамыту, бала бойына сіңіру мен қалыптастыруда мұғалімнің
алатын орны ерекше. Әр оқушының ... ... ... ... бар. Сол
қабілетті айқындау, ашу, әр оқушы бойынан тану және оны ... ел ... ... ... азамат етіп шығару да - ұстаз міндеті.
Мұғалімдер "адам жанының хирургі" деп ... ... ... ... ... ... жеке ... және оның кәсіптік мәдениетіне айрықша
көңіл аудару қажет. Біріншіден, қай қоғамда болмасын мұғалім сол ... ... ... бір әлеуметтік топ болып ... ... ... ... әлеуметтік, саяси-экономикалық, рухани өзгерістер мен
жаңалықтардан тыс қала алмайды.
Олай болса, елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың биылғы ... ... ... атап өткен алдыңғы қатарлы елу елдің қатарына қосылу, негізінен
осы білікті де білімді ұрпақ ... ... ... нық ... ықпал
етеді.
Бітіру жұмысымды қорытындылай келе айтарым, дарынды танып оны
оқыту үшін ... жеке ... ... оның ... ... ... ... жағдай жасау керек және оқушының ынтасы, қабілетін зерттеу,
бағдар беру; ... ... ... ... өз ойын ... ... ... оқушылардың өздік ғылыми ізденісіне бағыт беру керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Айтбаева А. "Дарынды бала" мәселелері /А. ... // ... 2005. -
N 3. - Б. ... ... Ж. ... ... жұмыс/ Ж. Аманжолова // Бастауыш
мектеп.- 2005. - N 1. - Б. 27
3 Әбдірашитқызы А ... ... ... ... ... ... 2007. - N 6. - Б.17-22.
4 Әбілмәжін Н. ... ... ... ... ... мир.- 2005. - N 4. - Б. 8.
5 ... Ұ. Е. Дарынды оқушының шығармашылық инициативасын дамыту /
Ұ. Е. Әлмағанбетова// Педагогика.- 2007. - N 2. - Б. ... ... А. ... ... ... ашудағы мектептің
ғылыми қоғамының ролі/ А .Байғабұлова // Дарын. – 2004. – N 4.- ... ... Б., ... А. ... ұғымына теориялық талдау/
Байжұманова Б., Ашимбаева А // ... ... ... ... - N 2. - Б. ... ... С.И., ... А.Н. ... ... ... ... ... зерттеу және дамыту/ Боранбаева С.И.,
Молдакаримова А.Н // Дарын.- 2001.-N1.- Б.59-73
9 Даумов Н.Ғ. Дарынды балалармен жеке ... ... – 2004. – N 3.- Б. ... ... А. ... ... ... түрлері /Егімбаева А //
Қазақстан мектебі.- 2007. - N 3. - Б. 18-20.
11 Еремкин Е. ... ... ... рождения гениев.- Москва: АиФ
Принт, 2003.- 333 с.
12 Жексенбаева Ү. Жеке ... ... ... Ү // ... 2005. - N1. - Б. ... ... Қ. Дарынды тану және оқыту мәселелері// ... ... ... В.М., ... Л.И. ... итоги работы лицея по развитию
одаренности детей/ Кленин В.М., Шушенькова Л.И // ... ... 2001. - N1. - С. ... ... М. ... ... ... Мектеп директоры=Директор школы.- 2004. - N5.-Б. 9-18
16 Кречмер Э. ... люди / Пер. с нем. ... - ... ... 1999.- 303 с.: ил.
17 Кудияр Г. Теоретические и ... ... ... ... детей // Ұлт тағылымы.- 2006. - N 2. - С. ... ... С.В. ... ... ... начальных классов в
педагогическом ... ... ... Б. и., ... ... ... А.М. ... сыныптағы дарындылық қабілеттерін анықтау/
Кулетова А.М //Вестник Павлодарского университета.- 2005. – N ... ... Ж. ... ... жол// ... және ... 2005.- N1.- Б. ... Қоңырбаева К. Дарынды балаларды оқыту мәселелері: Дарынды, талантты
балаларды оқыту ... ... ... К. // ... ... 3.-Б.17-1
22 Қуатбеков Е. Н. Мектепті ғылыми тұрғыдан басқару//Дарын.- 2005. - N 6.
- Б. 6-12
23 Құрманбаева М. ... ... ... ... М. ... тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 2. - Б. 26-3
24 Ландау Э.Одаренность ... ... ... ... ребенка.- М.: Academіa, 2002.- 143 с.
25 Лейтес Н.С. Возрастная одаренность школьников: Учеб. ... ... пед. ... М.: Академия, 2000.- 320 с.
26 Мүрсәлімова М. Дарынды балалармен жұмыс/ ... М. ... ... 2004. - N6. - Б. ... ... Ж. Дарындылықты дамыту жолдары / . Нұркенова Ж // ... ... 2006 .- N 2-3 . - Б. ... Одаренность// Педагогический мир.- 2003. - N 8. - С.2; 8
29 Одаренные дети: выявление – обучение - ... ... ... ... ... Павлова С. Методика выявления ... и ... ... ... С. // Прикладная психология и психоанализ.-
2000.-N2.-С.29-33
31 Панов В. (доктор психологическ наук). Одаренность-что она есть и как ... ... ... и школа.- 2000.-N12.-С.10-12
32 Психология индивидуальных различий / Под ... ... М.: ... 2000.- 776 с.: ... по ... Сағатбеков М. Жас гимназияның жарқын істері// Қазақстан мектебі.-
2004. - N6 - Б. ... ... Қ. ... ... ... Сәрсенбаева Қ. //
Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 3. - Б. ... ... Қ. ... және қабілетті оқушыларға білім беру жүйесін
жетілдірудің әдістемелік негіздері//Сыныптағы тәрбие.- 2004. - N 4. - Б. ... ... М. ... ... ... ... /Тоқбергенова М.
//Қазақстан мұғалімі.- 2007. - 3 ... - Б. ... ... К.Т. ... ... жұмыс жүргізудегі басқаруды
жетілдіру// Дарын.- 2001.-N5.-Б.81-88
38 Утебаев Б. ... ... ... ... Утебаев Б. // Қазақ
тілі мен әдебиеті орыс мектебінде.- 2006. - N 6. - Б. ... ... Н.Б. ... дивергентного мышления учащихся как
основа развития одаренности/ Шаронова Н.Б // ... ... ... - N1. - С. ... ... В. ... таланта: [Одаренность в контексте непрерывного
многоуровнего образования"] // Казахстанская правда.- 2002.-1 ...

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
1941-1970 жж. кеңес мектебі мен педагогикасы20 бет
1980-1991 ж.ж. кеңес мектебі мен педагогикасы9 бет
Білім басқарудың мемлекеттік – қоғамдық жүйелері10 бет
Зияты бұзылған балалардың байланыстырып сөйлеуінің жағдайы58 бет
Мектеп тәрбие үрдісіндегі мұғалімнің кәсіби бағыты20 бет
Мектеп тәрбие үрдісіндегі мұғалімнің кәсіби бағыты25 бет
Мектептің ата-аналармен жұмыс істеудегі рөлі16 бет
Мектептің оқу – тәрбие ісінде халық педагогикасын пайдалану32 бет
Мектептегі басқару жүйесінің принциптері21 бет
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь