Жаһандық экологиялық проблемалар

Мазмұны

КІРІСПЕ..........................................................................................................2

1. Құқықтың пайда болуы мен дамуы...................................................3

1.1 Құқық туралы негізгі түсініктер ................................................7

2. Экология..............................................................................................9

2.1 Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен проблемалары.....................................................10
2.2 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасын әзірлеудің өзектілігі және басымдықтары............................................................................12

3 Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты, негізгі міндеттері мен қағидаттары..........................................................12-13
3.1Экологиялық қауіпсіздіктің мақсаты ......................................13

3.2 Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі қағидаттары ...........................................................................................................13

4 Жаһандық экологиялық проблемалар..............................................14

4.1 Климаттың өзгеруі....................................................................14
4.2 Озон қабатының бұзылуы........................................................15
4.3 Биоәртүрлілікті сақтау............................................................15

5 Ұлттық экологиялық проблемалар..................................................17

6 Экология құқығының түсінігі, пәні және әдістері...........................19

7 Экологиялық құқық негіздері............................................................22

8 Пайдалынған қайнар көздер..............................................................33
КІРІСПЕ

Құқық дегеніміз мемлекетте қолданылатын барлық құқықтық нормалардың: құқықтық ғұрыптардың, әділеттілік үлгілердің, мемлекеттің құқықтық ережелерінің жиынтығы болып табылады. Құқықта заңдар ерекше орын алады. Мемлекеттік үкімет билігінің жоғарғы органдары қабылдаған нормативтік актілер заң деп есептелінелді. Заң ең жоғарғы юрисдикциялық күш болып табылады. Мұның мәнісі – мемлекеттік органдар қабылдаған нормативтік актілер заңда негізделуге және заңға қайшы келмеуге тиіс деген сөз.
Заңдар адамның құқықтық дәрежесін анықтайды. Құқық тек заңдардан ғана тұрмайды. Құқық дегеніміз – белгілі бір мемлекетте қабылданған және қолданылып жүрген барлық құқықтық нормалардың белгілі нормативтік құқықтық актілерді де көрсетеледі. Конституцияда, заңдарда мемлекеттік органдарға нормативтік құқықтық актілер қабылдау жөнінде өкілдік беріледі. Президент – нормативтік жарлыќтар, Үкімет – нормативтік қаулылар, Министрліктер – нориативтік буйрықтар, жергілікті мемлекеттік органдар нормативтік шешімдер т.б. қабылдайды.
Сөйтіп құқық туралы сөз қозғалғанда, нақты мемлекеттегі қолданылып жүрген нормативтік актілердің барлығы еске алынады. Мұның өзі – объективтік мағынадағы, яғни дербес біртұтас құбылыс ретінде өмір сүреді деген мағынадағы құқық. Құқықты субъектілердің (адамдардың) өз игілігі үшін мемлекет тарапынан кепілдік берілген белгілі бір қимыл-әрекеттерді істеу жөніндегі заңдық мүмкіндігі ретінде қолданылады. Мысалы, өмір сүру құқығы, денсаулығын сақтау құқығы, білім алу құқығы т.т.
Пайдалынған қайнар көздер

1.Марченко М. Н Теория государства и права М; 1993
2. Венгеров А.Б Теория государства и права Ч2. М. 1996
3.Теория права и государства / Под.ред. Н. А. Катаева и В. В. Лазарева. - Уфа, 1994. - Гл.2.
4. Дулатбеков Н.О., Жұмабекова Г.Х. «Мемлекет және құқық негіздері» курсы бойынша әдістемелік нұсқаулар- Қарағанды, 1998
5. Сапарғалиев Г.С. Мемлекет және құқық теориясы Алматы, 1997
6. Жоламан, Қ.Д. , Мұхтарова, А.Қ., Тәукелов,А.Н., Мемлекет және құқық теориясы, Алматы – 1999
7. Общая теория права и государства/ Под. ред. В.В. Лазарева. 2-е изд. - М., 1996. Тема 5
8. « Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы » Қазақстан Республикасының Конституциялық Заңы.// Егемен Қазақстан 1999ж.
9. Қазақстан Республикасының соттарының қысқаша кезеңдері.Зерттеу нәтижесі.
10. Ағдарбеков.Т. « Мемлекет және құқық теориясы » Оқулық. – Алматы: « Наз » баспа компанияс, 2003ж.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ................................................................
..........................................2
1. Құқықтың пайда болуы мен
дамуы...................................................3
1. Құқық туралы негізгі түсініктер
................................................7
2.
Экология..........................................................
....................................9
1. Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-
күйі ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі және
басымдықтары.................................................
...........................12
3 Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты,
негізгі міндеттері мен
қағидаттары..........................................................12-13
3.1Экологиялық қауіпсіздіктің мақсаты
......................................13
3.2 ... ... ... ... ... ... экологиялық
проблемалар..............................................14
4.1 Климаттың
өзгеруі....................................................................1
4
4.2 Озон қабатының
бұзылуы........................................................15
4.3 Биоәртүрлілікті
сақтау............................................................15
5 Ұлттық экологиялық
проблемалар..................................................17
6 Экология құқығының түсінігі, пәні және
әдістері...........................19
7 Экологиялық құқық
негіздері............................................................22
8 Пайдалынған ... ... ... ... ... ... құқықтық ғұрыптардың, әділеттілік үлгілердің, мемлекеттің
құқықтық ережелерінің жиынтығы болып ... ... ... ... ... ... үкімет билігінің жоғарғы органдары ... ... заң деп ... Заң ең ... юрисдикциялық күш
болып табылады. Мұның мәнісі – мемлекеттік органдар қабылдаған ... ... ... және ... қайшы келмеуге тиіс деген сөз.
Заңдар адамның құқықтық дәрежесін анықтайды. Құқық тек заңдардан ғана
тұрмайды. Құқық ...... бір ... қабылданған және
қолданылып жүрген барлық құқықтық нормалардың белгілі нормативтік құқықтық
актілерді де көрсетеледі. ... ... ... ... құқықтық актілер қабылдау жөнінде өкілдік беріледі. Президент
– нормативтік жарлыќтар, Үкімет – ... ... ... ... буйрықтар, жергілікті мемлекеттік органдар нормативтік шешімдер
т.б. қабылдайды.
Сөйтіп құқық туралы сөз қозғалғанда, нақты ... ... ... ... ... еске алынады. Мұның өзі – объективтік
мағынадағы, яғни ... ... ... ... өмір ... ... құқық. Құқықты субъектілердің (адамдардың) өз ... ... ... кепілдік берілген белгілі бір қимыл-әрекеттерді істеу
жөніндегі заңдық мүмкіндігі ... ... ... өмір сүру ... ... ... білім алу құқығы т.т.
1. Құқықтың пайда болуы мен дамуы
Алғашқы қауымдық қоғамның экономикалық , ... ... ... ... обьективтік даму процестері бір-бірімен тығыз
байланыста өзгеріп, жаңарып отырды. Малшылық пен ... ... ... ... ... ... келіп, адамның тәжірибесі ... ... ... төрт ... тарауға бөлінді:
1) Малшылық
2) Жер игеру
3) Өндірістік
4) Саудагерлер тобы
Бұның бәрі еңбектің өнімділігін арттырды, қоғамның шығысынан кірісін
асырды. ... ... ... қалыптаса бастады, оны иемденетін топтар,
таптар ... ... ... ... ... қайшылықтарды өмірге
әкелді. Олар төмендегі негізгі обьективтік заңдардың – ... ... ... жеке ... қалыптасуы; топтар мен таптардың арасындағы
күрестің басталуы әсерінен туындайтын қайшылықтарды реттеп, қоғамды ... ... ... пен ... ... ... – адам ... дұрыс өмір сүруінің негізгі
обьективтік заңдылықтарының бірі. Ол – әлеуметтік нормалардың қалыптасып,
қоғамдағы ... ... ... және ... ... салт-дәстүр, мораль, діни нормалары) қоғамның даму ... ... ... ... Сонымен, қоғамда мемлекеттің өзі
қабылдаған, бекіткен ... жаңа ... ... ... заң, заңға тәуелді
келісімдер, шарттық нормалар, заң күші бар ... ... ... ... ... объективтік даму процесінің
нәтижесінде өмірге келді. Алғашқы ... ... ... әдет ... салт – дәстүр, мораль, діни өсиеттер, ... ... ... ... екінші қатардағы нормаға айналып, құқық әлеуметтік негізгі ... Адам ... ... жылдар өмір сүріп келді. Сол көне заманнан
ғалымдар құқық пен мемлекет қашан пайда болды, ... ... ... - ... шұғылданып, ғылыми зерттеулер жақсы білу қоғамды дұрыс, ...... өте ... екі жолмен дамыды. Біріншіден, мемлекеттік қоғамдық
меншікті реттеу моралдық-діни нормаларға сүйенді. ... ... ... ... ал мұсылман елдерінде – Құран заңы. Екіншіден, жеке меншік
бағытындағы қатынастарды мемлекеттік органның өзі ... ... ... басқарды.
Енді мемлекеттің және құқықтың пайда болуы ... ... ... ... өтейік.
Теологиялық теория – мемлекет пен құқық Алланың әмірімен
қалыптасып, дамып келеді деп ... ...... ... ... ... ... арқылы өзгеріп, ескеріп, жаңарып жатады. Оның дамуына сыртқы
жағдайлардың әсері мол ... – деп ... ... ... ... оның ... байланысын субъектілердің құқығының
міндеттері болатын және ... ... ... теория – ХХ ғасырда қалыптасқан ... Бұл ... ... ... ... тәртібін жан – жақты ғылыми тұрғыдан
зерттеуді жақтайды.Өкілдері Эрлих, Леон Дюги, С.М.Муромцев, Г.Н.Шершеневич,
Р.Паунд. Құқықтық әлеуметтік мазмұнын ... ... ... ... жақтайды.
Нормативтік теория – құқық әлеуметтік өмірдің сыртқы қарым –
қатынасын ... , ... ... мүдде – мақсатын орындау деп
түсінеді. Заң ... ... жеке өзін ... идеологияға қоспай зерттеуді
жақтайды.Құқықтың белгі - нышандарын жақсы ... , ... ... ... ... ... қарай сатылап зерттеуді,
бақылауды ұсынады. Бұл теорияның, өкілеттері: Р.Штаммлер, ... ...... саяси – экономикалық үстемдік
жүргізетін таптың мүдде – ... ... ... актілердің
жиынтығы. Құқықтың мазмұны екі ... ... – деп ... ... пен ... ... ... теорияның тарихи даму процесін 3 кезеңге бөлуге болады:
Бірінші кезең – ... ... ... және оның ... ... екінші кезең – құқықтың болашағына көз – қарасы; ... ... ... көз – ... ... ... ғылымның құқықтың мазмұнын түмінуі дұрыс еді ... ... және ... күреспен тығыз байланыста болуы. Екінші
кезеңде – буржуазиялық ... ... ... ... біржақты
зерттеп, оның процестік рөлін, маңызын дұрыс түсіндіреді. ... ... ... ... ... кезеңде кейбір
елдердің басшылары марксизмнің мазмұнын бұрмалап, өздерінің әкімшілік ... ... ... ... үшін ... көрсетілген құқық теорияларының жеке алғанда дұрысы да,
бұрысы да баршылық. Бірақ барлығының мазмұнын біріктіргенде бірнеше дұрыс
қорытынды ... ... ... ... ... құбылыс, онсыз дамыған қоғам болшақ емес;
- Құқық қоғамдық және жеке адамдардың ...... ... ... ... ... барлық түрлерін қорғайтын негізгі куш;
- Құқық мемлекетті қалыптастырған және оның бақылауындағы, ... ... ... ... жеке ... экономикалық, саяси, әлеуметтік т.б.
бостандығын, теңдігін қорғайтын негізгі құрал. ... ... ... ... ... ... пен ... ара – қатынасын зерттейтін
негізгі күш – құрал.
Табиғи теория – бұл ... ... ... ... ... ... тапқан жоқ, олар адамның өзі ... ... ... ... ... абсолюттік ұғымдар деп
атайды. Бұл теорияның мазмұны көне дәуірде қалыптасқан. ... ... ... ... және ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын ешкім шектей немесе жоя ... – деп ... ... ... ... ... ... келетін мемлекеттік заң болуға тиіс емес
... ... ... орта ... ... Локк, Руссо,
Монтескье, Гольбах,Радищев т.б.өте ... ... ... ... ... ... мен құқықты бір – біріне қарсы қоюдың негізі жоқ. Олар
қоғамды бірігіп басқарады.
Тарихи теория – осы ... ... ... пен құқық
тарихтан бастау алып, тарихпен бірге жетілді дейді. Бұл теорияның ... ... ... сана – ... даму процесінен өмірге ... деп ... Оған ... қатысы жоқ – деп уағыздаған.
Адамдар субъективтік ... ... ... мен ... ... тек ... даму ... қалыптасқан қатынастарды реттейтін,
басқаратын нормаларды өзгертіге болады.Бұл теорияның өкілдері : ... Карл ... ... ... ... ...... адамдардың отбасы тәжірибесінен
қалыптасқан азаматтардың саналы ... ... ... іске
асыру үшін біріккен одақ деп түсіндіреді. Күрделі ірі ... ... ... мемлекеттің басшысына айналған.Отбасы басшысы – әке,
мемлекеттің басшысы – монарх.
Психологиялық ...... ... біріккен
көзқарасы, іс-әрекеті, мінезі, ... – бәрі ... ... ... ... ... қолдайды және тағы басқалар. XX ғасырдың басында
жақсы ... ... ... ... мазмұны: құқық адамдардың
психикасының ішкі құрылысында қалыптасып олардың сыртқы іс – ... әсер ... ... ішкі сана – ... мен ... тәртібінің,
мінезінің, іс – әректінің байланысын Петрижицский этикалық сана ... ... ... екі ... ... жеке ... (автономдық) және
оң жағымды ( позитивтік ). Жеке тұлғалық құқық – жеке ... ішкі ... ... ... ... Оң ... позитивтік құқық – басқа
адамның беделіне, абыройына сенушіліктен қалыптасатын ... ... ...... ... өмірдің сыртқы қарым –
қатынасын реттеп, ... ... ...... ... ... Заң ... құқықтың жеке өзін саясат пен идеологияға қоспай
зерттеуді жақтайды. Құқықтың ...... ... зерттеуді, құқықтық
мемлекетті жақтады. Нормативтік ... ... ... ... сатылап
зерттеуді, бақылауды ұсынады. Бұл ... ... ... ... жерінде алғашқы қауымдық қоғам заманында рулық қауым пайда
болып, ұзақ ғасырлар бойы адамдар туыс, қандастығы ұйымның ... ... Бұл ... ... көшпелі тайпаларда мемлекеттің құрылуы
ғасырларға ... ол ... ... ... ... ... ал ... ертеден келе жатқан ауызша заңдар жүйесі ... ... ... жылы ... ... ... ... хандығының негізі
қаланып, Жәнібектің ұлы Қасым ханның тұсында көркейіп, ... ... хан ... ... ... ... « Қасым салған қасқа
жолды » тұжырымдап берді. Ол бес ... ... ... ... ( мал, ... жер дауы ... ).
2. Қылмыс заңдары ( кісі өлтіру, ел шабу, мал талау, ұрлық мәселелері ).
3. Әскери заңдар ( ... ... ... ... ... ат, қара ... ).
4. Елшілік жоралары ( майталмандық, шешендік, сыпайылылық, әдептілік).
5. Жұртшылық заңы ( ас, той, мереке, жасауыл және т.б).
Қоғамның даму ... ... ... одан әрі жетілуіне әкеп
соқты.Осындай ... Есім хан ( 1598 – 1645 жж. ) ... ... ... жаңадан дем беріп, әсіресе, әскери заңдардың ... Бұл ... ... ... ... ... беруге
бағытталды. Есім хан өзінің заңдар жинағында ежелгі құқықтық әдеттерді қаз
– қалпында сақтағаны үшін оған ... ... ... ескі ... деген ат
берді.
Өз заманында Тәуке хан ( 1680 – 1718 жж. ) ... ... сай ... ... ... ... мемлекеттік дәрежеге көтерді.Тарихта бұл
заңдар «Тәуке ханның жеті жарғысы » ... ... ... Жеті ... ... ... жаңа ережелер, қағидалар енгізілді.
Бұл тарихи құжатта мемлекеттік, әскери іс, шаруашылық, қылмыс, діни,
жұртшылық, отбасы және неке ... ... ... туралы негізгі түсініктер
Құқық әлеуметтік нормалардың ерекше жүйесі болып, мемлекетпен бірге
өмірге келіп, қоғамды реттеп – ... ... Олар ... ... ... ... сәйкес қалыптасты. Бірақ әр елдің ерекшеліктеріне
сәйкес құқық пен мемлекеттің нысаны әртүрлі, мазмұны бірдей болды. Бұл
жерде қайталап өтейік, - ... пен ... ... ... негізі обьективтік заңдары: қосымша өнімнің пайда болуы, жеке
меншіктің қалыптасуы, тараптардың арасында курестің ... ... ... ... ... ушін ... пен ... өмірге
келуі.Бұл обьективтік даму процесі қоғамның алдына ... ... ... ... ... – территориясында тұрақты тәртіп қалптастыру
қажет болды;
- Қоғам бірнеше ... ... ... олардың арасында қайшылықтар
басталып, оны реттеп, қоғамды басқару керек болды;
- Ру мен тайпалардың мемлекеттік бірлестіктердің арасындағы қайшылықтар
күреске ... ... ... ... ... бұл ... ... бейбітшілік жолмен шешіп, реттеу қажет болды.
Қоғамның обьективтік даму процесінің бұл талаптарын іске асыру үшін
құқықтық нормаларды қарқынды, ... ... ...... ... ... реттеу жұмыстары басталып, қоғамның жақсы дамуына жағдай
жасалды.
Енді құқықтың түсінігіне және мазмұнына келсек, оның санқырлы
түсінігі, санқырлы мазмұны бар деуге ... Ол ... ... даму ... ... оның ... санқырлы бағытта
дамып, байып отырды. Ғалымдар құқықты зерттегенде бір – екі қырынан
мазмұнын анықтап әр ... ... ... ... ... ... құқықты саяси шындық, әділеттік, - деді. Орта ғасырдың ғалымдары
– құқық діни ... ...... қоғамдық билік – деп тусіндірді.Осы
пікірлердің бәрі дұрыс.
Құқық адамдардың ... ... ... дамиды:олардың
бостандығын қалыптастырады, мінез – құлқына, іс – әрекетіне, тәртібіне,
сана – сезіміне жан – жақты әсер етеді,мүдде – мақсаттарының іске ... ... ... ... ... ... ... топтық және
қоғамдық қарым – қатынастарын реттеп, басқарып отырады. Осы тұрғыдан алсақ,
құқықтың мазмұны, түсінігі – адам ... ... ... ... ... сапалы мәні,маңызы. Бұл түсініктемеде құқықтың құндылығын,
маңыздылығын айрықша көрсетіп отыр. Бұл түсініктеме дұрыс бірақ
жеткіліксіз.
Құқық қоғамды реттеп ... ... ... ... қоғамдағы
бостандықты, әділеттікті теңдікті, адамгершілікті қалыптастыратын негізгі
құрал; құқық мемлекеттік билікті, қоғамның саяси – экономикалық, ... ... даму ... даму ... ... ... ... құрал;
құқық мемлекеттің ішкі – сыртқы істердегі егемендігін қамтамасыз ететін
негізгі құрал т.б.Бұл пікірді жалғастыра беруге ... ... ... ... орнатқан және оның күшімен
қорғалатын, жалпыға бірдей қоғамдық қатынастарды реттейтін ... ( ... ) ... ... ... ... ... біреу – ақ.
Құқық мазмұнының негізгі элементтері:
- қоғамның және адамдардың мүдде – мақсатын қорғау, орындау;
- қарым – ... ... ... ... дағдарысқа ұшыратпай, экономикалық, саяси, әлеуметтік,
мәдениеттік т.б. бағытын дамытып, нығайту;
- мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың құзыретін, ара –
қатынасын реттеп, басқару;
- ... ... ... ... екі ... түсінігі болады: біріншісі – құқықтың обьективтік
түсінігі қоғамның обьективтік ... ... жаңа ... ...... ... түсінігі обьективтік қалыптасқан
қатынастарды реттейтін, басқаратын нормативтік актілерді уақытында қабылдап
бекіту.
Құқықтың негізгі функциялары: ... және ... ... функциясы – нормативтік актілер арқылы қоғамдық
қатынастардың байланысын анықтап отыру. Құқықтың қорғау функциясы –
нормативтік автілердің қоғамдағы ...... ... ... ... ... ... салу.
2. ЭКОЛОГИЯ
Экология тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен қарым-
қатынасын зерттейтін биология ғылымының саласы. «Экология» (гр. Oikos – ... ... logos - ... терминін ғылымға алғаш 1866 ж. Неміс ғалымы
Эрнест Геккель енгізді.
Экологиялық зерттеу обьектісіне биологиялық макрожүйелер (популяция,
биоценоз, экожүйе) және олардың ... ... ... ... ... – биосфера шегінде әлемдік жағдайларды
бақылай отырып, ондағы тіршіліктің тұрақтылығын сақтау, адам–қоғам–биосфера
арасындағы қарым-қатынастарды үйлестіре отырып, табиғат ресурстарын тиімді
пайдалануды нооэкологиялық ... ... ... негізгі міндеті – популяция, биоценоз және
экожүйені динамикалық зерттеу, экологиялық үрдістердің заңдылықтарын ашу,
индустриализация және урбанизация жағдайындағы ғаламшар проблемаларын
зерттеу.
Экология ... ... ... ХІХ ғ. Ортасында пайда
болғанмен, жеке ғылым ретінде ХІХ ғ. Аяғы мен ХХ ғ. Басында қалыптасты.
Жаратылыс туралы көптеген мәліметтер антика ... ... ... Аристотельдің еңбектерінде келтіріледі. Мысалы,
Аристотель «Жануарлар тарихы» деп аталатын еңбегінде өзі білетін ... ... ... мінез-құлығына талдау жасайды.
Аристотель шәкірті Т.Эрезийский қазіргі Жерорта теңізінің ... ... және ауа ... ... ... ғ. Аяғы мен XVI ғ. Басы Ұлы ... ашылулар дәуірі деп аталады.
1492 ж. Итальян теңіз жүзушісі Христофор Колумб Американы ашты. 1498 ж.
Португалдық Васко до ... ... ... ... жолымен Индияға жетті.
Ал 1519-1521 жж. Фернан Магеллан бастаған испандықтар тұңғыш рет жер шарын
айналып шықты. Бұл ... жер ... ... ... ... ... ғ. Соңы мен XІX ғ. ... қоршаған ортаны зерттеушілер саны арта
түсті. 1807 ж. Гумболдь Орталық және Оңтүстік Америкада ... ... ... ... географиясы туралы ойлар» еңбегін жарыққа
шығарды. Онда ғалым өсімдіктердің өсуі мен өркен жаюы ауа-райы жағдайына,
температураға байланысты екенін ашып көрсетті.
Бертін келе бұл ... орыс ... ... ... ... ... түсті. Экологиялық ғылымның одан
әрі дамуына Ч.Дарвин, В.В.Докучаев, В.И.Вернадский, В.Н.Сукачев,
Н.Ф.Реймерстің үлесі жоғары болды.
Экология ғылымының даму ... ... ... жж.) ... ... алғышарттары қалыптасты;
ІІ кезеңде (1924–1980 жж.) экология ғылымы дара ... ... ... зерттеу салаларын, мақсат-міндеттерін жетілдіре түсті;
ІІІ кезеңде (1980–2000 жж.) ... ... ... ... мен ... ... деңгейіне жетті.
Экологияның дербес ғылым болып қалыптасуы 19 ғ. 2-ші жартысына сәйкес
келеді.
«Экология» ... oicos – үй және logos – ... ... ... яғни ... ... экология – «өз үйіңдегі ағзалар» туралы ғылым.
«Экономика» сөзі де (гректің oiconomike) oicos түбірінен шыққан, яғни ... ... Бұл екі пән өте ... ... ... ... ... бұл
көзқарас мағынасын жойған.
Экологияның зерттеу әдістері:
1. Негізгі теоретикалық ... ... ... ... ... ... эмпирикалық әдістерге бақылау, салыстырмалы талдау, эксперимент
(лабораториялық, далалық) және мониторинг жатады.
2.1 Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен
проблемалары
Қазақстандағы тәуелсіздік жылдары ... ... ... ... жаңа ... ... ... және
қалыптасуының, Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы
атқарушы органдардың жақсы ұйымдастырылған және ... ... ... ... ... ... мен ... пайдалануды басқарудың жылдары болды.
Бұл қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды ұтымды ... ... ... қалыптастыруды және дәйекті іске асыруды
қамтамасыз етті.
Алайда, Қазақстанда көптеген ... бойы ... ... ... ... ... түсіретін, табиғат пайдаланудың көбінесе шикізат
жүйесі қалыптасты. Сондықтан әзірге экологиялық жағдайдың түбегейлі
жақсаруы әзір бола қойған жоқ әрі ол ... ... оның ... ... ... үшін ... ... сапасын оның қолдау қабілетін жоғалтуына апаратын табиғи жүйелердің
тозуымен сипатталады.
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік саясаттың негіздері
Қазақстан ... ... 1996 ... 30 ... ... ... қауіпсіздік тұжырымдамасына енгізіліп, онда өтпелі
кезеңнің экологиялық басымдықтары, атап айтқанда, жекешелендірудің
экологиялық проблемалары, табиғат қорғау ... ... ... сараптаманың, табиғат пайдаланудың экономикалық тетіктерінің, қоршаған
орта мониторингінің жүйесін құру қажеттілігінің мәселелері қарастырылған
болатын.
Ұлттық экономиканың барлық салаларын реформалау табиғи ... ... ... ... ... ... ескере
отырып, әлеуметтік-экономикалық дамуды жүзеге асыруға негіз болды.
Аталған ... ... ... ... ... ... ... елеулі өзгерістер болды. Мемлекет дамуының стратегиялық
құжаттары әзірленді, табиғат қорғау заңнамасының ... ... ... ... ... ... ... халықаралық конвенцияларға қол
қойылды, табиғат қорғау қызметін басқару жүйесі құрылды.
Мысалы, 1997 жылы «Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... сараптама туралы», 1998
жылы – «Радиациялық қауіпсіздік туралы» Заңдар, ал 2002 жылы –
«Атмосфералық ауаны қорғау туралы» Заң ... ... ... саласында Президенттің «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану
туралы» (1996 жыл) және «Мұнай туралы» (1995 жыл) заң күші бар ... жылы – ... Су және Жер ... ... ... ... қажетті
нормативтік құқықтық актілердің көпшілігі әзірленіп, бекітілді.
Заңнаманы жетілдіру ... ... оны ... ... ... және халықаралық стандарттарды енгізу бағыты
алынды. Қазақстан Республикасы 19 ... ... қол ... және
оларды іске асыру жөніндегі іс-қимылды ұлттық жоспарлары әзірледі.
Экологиялық сараптау жүйесі, рұқсат ету және бақылау-инспекциялық жұмыс
жолға қойылды.
Тұжырымдаманың міндеттерін орындау нәтижесінде ... ... ... мемлекеттік бақылауды күшейту және міндетті экологиялық
сараптаманы енгізу есебінен 90 ... ... ... қоршаған
ортаны ластаудың қарқыны едәуір төмендеді. Алайда, мемлекеттің экологиялық
осал аумақ және шешілмеген экологиялық проблемалар мәртебесі сол күйінде
қалып ... ... ... ... ... басымдықтарына сәйкес
қазіргі жағдайдағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің міндеттерін
түбегейлі қайта қарау, нақтылау және кеңейту көзделуде.
Жаңа Тұжырымдамада іске ... ... шешу ... Олардың
ішінде: экологиялық қауіпсіздік пен табиғат пайдаланудың аса маңызды
проблемалары бойынша зерттеулердің, оның ішінде іргелі ғылыми зерттеулердің
ілгерілемелі дамуын ... ету; ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағын
экологиялық аудандарға бөлу және арнаулы ... ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасын
әзірлеудің өзектілігі және басымдықтары
Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... шешу ... ... алдын алудың негізі кез келген мемлекеттің
әлеуметтік-экономикалық жүйесін экологияландыру болып табылатынын
көрсетеді.
Ұлттық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі ретінде экологиялық қауіпсіздік
тұрақты дамудың міндетті шарты болып ... және ... ... және ... ... ... сапасын қолдаудың негізі болады.
Осы Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы «Қазақстан – 2030» Стратегиясының
басымдықтарын ... ... ... ... ... 2010 ... ... жоспарына сәйкес және XXІ ғасырдағы Күн тәртібінің
негізгі ережелері мен Қоршаған орта және даму жөніндегі 1992 жылғы Рио-де-
Жанейро декларациясының ... ... ... ... ... Тұрақты даму жөніндегі дүниежүзілік саммиттің шешімдерін ескере отырып
әзірленді.
Қоршаған ортаның жай-күйінің нормативтік көрсеткіштеріне қол жеткізе
отырып, экологиялық қауіпсіздіктің оңтайлы деңгейін қамтамасыз ету ... ... ... іске ... ... ... (2004 – 2007 жылдар) – қоршаған ортаның ... ... және оны ... ... ... жоспарын әзірлеу.
Екінші кезең (2008 – 2010 жылдар) – қоршаған ортаның сапа көрсеткіштерін
тұрақтандыру және табиғат пайдалануға экологиялық талаптарды жетілдіру.
Yшінші кезең (2011 – 2015 ...... ... ... ... ... ... тұрақты дамуының қолайлы деңгейіне қол жеткізу.
3. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мақсаты, негізгі міндеттері
мен қағидаттары
3.1 Экологиялық қауіпсіздіктің мақсаты
Экологиялық ... ... ... ... мақсаты
табиғи жүйелердің, қоғамның өмірлік маңызды мүдделері мен жеке ... ... ... ... және ... әсерлердің нәтижесінде
туындайтын қатерлерден қорғалуын қамтамасыз ету болып табылады.
Экологиялық қауіпсіздіктің негізгі міндеттері
Осы ... қол ... үшін ... ... шешу қажет:
климаттың өзгеруі мен Жердің озон қабатының бұзылуына душар ететін
антропогендік әсерді ... ... және ... ... мен ... алдын алу;
экологиялық апат аймақтарын, әскери-ғарыш полигондары мен сынақ кешендерін
оңалту;
Каспий теңізі қайраңының ластануының алдын алу;
су ресурстарының ... және ... ... алу;
табиғи ластануларды, әуе бассейнінің ластануын, радиоактивті,
бактериологиялық және химиялық, оның ... ... ... ... ... ... алу;
өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтардың жинақталу көлемдерін қысқарту;
табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу.
Қойылған міндеттерді шешуге:
Қазақстан Республикасының заңдарын, табиғат пайдаланудың, ... ... және ... ... экономикалық
тетіктерін жетілдіру және жүйеге келтіру;
табиғат пайдаланудың және экологиялық сараптаманың рұқсат ету жүйесін
оңтайландыру;
қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... және жұртшылықтың қатысуы саласындағы ғылыми-
зерттеу жұмыстарын дамыту;
халықаралық ынтымақтастықты кеңейту жолымен қол ... ... ... ... ... ... қағидаттары
Мемлекеттің экологиялық қауіпсіз дамуы мынадай қағидаттарға негізделеді:
табиғи ресурстарды пайдаланудың экологиялық мүмкінді шектерін айқындайтын
және қоршаған ортаны сапалы теңгермелі ... ... ... ... және ... әрі өзге де ... ... ғылыми-негізделген кешенін енгізу жолымен мемлекеттің тұрақты
дамуы үшін барлық ... ... ... ... тәсіл;
экологиялық қауіпсіздіктің өңірлік және жергілікті міндеттерінің
экологиялық қатерлердің алдын алудың жаһандық және ұлттық мақсаттарына
бағыныштылығы;
қоршаған орта мен ... ... ... ... өтеудің
міндеттілігі (табиғат пайдаланушылар мен ластаушылар төлейді);
өндірістік күштерді дамыту мен орналастырудың экологиялық-экономикалық
теңгермелігі (экологиялық сыйымдылық пен ... ... ... және өзге де ... ... ... әсерін одан кейінгі
экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық сараптамалармен бағалаудың
міндеттілігі;
халықтың экологиялық ақпаратқа қол жетімділігін қамтамасыз ету және оның
экологиялық проблемаларды шешуге ... ... ... және ... ... ... қауіпсіздік проблемалары және оларды шешу жолдары
Қоршаған орта және даму жөніндегі Рио-де-Жанейро декларациясының
қағидаттарын ескере отырып, Қазақстанның экологиялық қауіпсіздік
проблемалары ... ... ... және ... ретінде шешудің
маңыздылығы мен деңгейіне байланысты қаралады.
4 Жаһандық ... ... ... ... ... ... болатын климаттың өзгеруі жалпы әлемдік
көлемдегі проблема болып табылады және қоршаған ортаның жай-күйіне барынша
ықтимал қатер төндіреді.
Қазақстан 1995 жылы ... ... ... БҰҰ ... ... ал 1999 жылы осы ... Киото хаттамасына қол қойды.
Аталған хаттаманы бекіткен және ол күшіне ... ... ... ... ... ... жөніндегі сандық міндеттемелерді өзіне
жүктей отырып, І қосымшаның Тарапы болады.
Қазақстанның Киoтo хаттамасын ... ... ... ... ... жыл ... ... газдардың шығарындыларын қысқарту жөніндегі
сандық міндеттемелердің Қазақстанның экономикасына әсері мәселелері ... ... ... экологиялық тиімділігінен басқа, Киото хаттамасын бекіту біздің ел
үшін халықаралық инвестицияларды тарту, басқа елдердің экономикасына
активтерді орналастыру мүмкіндігімен ... ... ... жүзеге
асыру жобаларына және "таза даму" процестеріне қатысу, өндірістің
энерготиімділігін ... үшін жаңа ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау үшін көміртегі
кредиттерін шоғырландыру, қызған газдардың шығарындыларына ... ... ... ... ... бекіткеннен кейін нақты жобалар мен іс-шараларды іске
асыруды көздейтін Қазақстан Республикасында ... ... ... ... 2015 ... ... бағдарлама әзірленетін болады.
4.2 Озон қабатының бұзылуы
Жердің озон қабатының бұзылуы адам, жануарлар, өсімдіктер мен
микроорганизмдер тіршілігі үшін ықтимал қатер болып табылады.
1973 жылдан ... ... ... ... озон қабатының қалыңдығы
5-7%-кe азайғанын көрсетті.
Монреаль хаттамасына сәйкес қабылданған, озон қабатын бұзатын заттарды
пайдалануды реттеу ... ... ... 1986 ... ... оның 10 eceгe азаюына ықпал етті.
Біздің ел озон ... ... ... ... келісімдерге 1998 жылы
қосылды. Қазіргі уақытта Қазақстанда озон ... ... (ОБЗ) ... және ... ... алып қою, озон ... бұзбайтын заттарды
қолданумен жаңа технологияларды енгізу жөніндегі жұмыстар жүргізілуде.
Озон қабатын бұзу қатерін жоюдың негізгі жолдары мыналар ... ... ... ... бас ... және ... қауіпсіз жоюды қамтамасыз
ету, ОБЗ-дың заңсыз айналымының алдын алу және қолға алынған күш-жігердің
табыстылығына көз ... үшін ... оның ... ... ... 2004 жылдың барысында ОБЗ пайдаланатын кәсіпорындардың қызметін
лицензиялау ... ... ... ... ... ... ОБЗ
пайдалану қызметімен айналысатын мамандарды оқытуды және Қазақстанның
үстіндегі озон қабатының жай-күйін зерделеу жөнінде іргелі ғылыми
зерттеулер ... ... ... жаңа ... ... ... пайдалануды қысқарту және қолданыстан алу жөніндегі жұмыстарды
жалғастыру қажет болады.
Осы іс-шараларды ... ... ОБЗ ... ... ол ... ... сақтауға септігін тигізетін болды.
4.3 Биоәртүрлілікті сақтау
Қазақстанның экожүйесі Орталық Азияда және тұтастай алғанда ... ... ... ... мен ... ... ... генетикалық деңгейдегі
әртүрлілікті жоғалтуға және экожүйелердегі тиісті өзгерістерге әкеледі.
Биоәртүрлілікті іc жүзінде жоғалтудың негізгі себебі өмір сүру ортасының
жойылуы және тозуы, ең ... ... жою, ... ... ішкі
және теңіз су айдындарының ластануы, өсімдіктер мен жануарлар түрлерін тым
көп тұтыну болып табылады. Таяуда ғана өсімдіктер мен ... ... ... де биоәртүрлілікті жоғалтудың алаңдатар жәйі деп
танылды.
Биоәртүрлілікті сақтау үшін Қазақстан Республикасы 1994 жылы Биоәртүрлілік
жөніндегі конвенцияны бекітті, биологиялық әртүрлілікті сақтау ... ... ... ... стратегия мен іс-қимыл жоспарын
әзірледі.
Биоәртүрлілікті сақтаудың неғұрлым тиімді шарасы ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар құру болып табылады. Республиканың ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарының ауданы 13,5 млн. ... ... ... аумақтың 4,9%-ін
құрайды, бұл биологиялық әртүрліліктің экологиялық теңгерімін ... ... ... және 10%-ті ... ... стандарттардан төмен.
Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтарын дамыту мен
орналастыру тұжырымдамасына сәйкес 2030 ... ... ... ... ... гектарға дейін ұлғайту көзделген, бұл республика аумағының 6,4%-ін
құрайды.
Қазақстанда биологиялық ... ... ... ... жай-күйін бағалау және түгендеу, ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың желісін ... және ... ... және антропогендік
процестерді ескере отырып, оларды жасанды молықтыру және бұзылған
аумақтарда қалпына келтіру жолымен ... ... ... ... елдің ерекше қорғалатын табиғи аумақтарын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік
табиғи және мәдени мұрасы және "Адам және биосфера" бағдарламасы
шеңберіндегі ... ... ... ... жөніндегі шараларды іске
асыру қажет.
Республика аумағының небәрі 4,2%-ін алатын Қазақстанның барлық ормандарының
ерекше экологиялық, ... ... ... және мәдени мәнін,
сондай-ақ биологиялық әртүрліліктің табиғи резерваттары ретіндегі олардың
орасан рөлін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... шұғыл шаралар қабылдау қажет. Бұл үшін 2006 жылға
дейін мемлекеттік биосфералық резерваттардың желісін қалыптастыру
бағдарламасын ... ... ... ... кең ... ... ... организмдер мен
өнімдерді әкелу Қазақстан үшін елеулі сыртқы ... ... ... ... әлем
бойынша генетикалық өзгерген организмдер мен өнімдердің кең таралу
қауіптілігін ескере отырып, Биоәртүрлілік жөніндегі конвенцияның
Биоқауіпсіздік жөніндегі Картахена хаттамасы қол қоюға алынды. Қазақстанның
Картахена ... қол қоюы өзге ... ... ... ... өзгерген организмдер мен өнімдерді трансшекаралық өткізуімен
байланысты қызметті жүзеге асырудағы жауапкершіліктерін арттыруға, оларды
елге әкелуге жол бермеу жөнінде ... ... ... мен ... ... ... өзара көмекті, сондай-ақ биотехнологиялар
саласындағы ақпарат алмасуды қоса, халықаралық тығыз ынтымақтастықты
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... іске асыру қоршаған орта
объектілерін сақтауды, оны белгілі бір тұрақтылық деңгейінде ұстап тұруды,
өзін-өзі реттеу қабілеті мен ... және ... ... ... ... ... қаупі төнген тіpі организмдер геноқорының көптүрлілігін
сақтауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Жердің шөлейттенуі және тозуы
Қазақстанның көп ... қуаң ... ... және оның ... шамамен
66%-і түрлі деңгейде шөлейттену процестеріне бейім. Алдын ала есептер
бойынша жайылымның тозуынан залал, егістік эрозиясынан, қайталама
тұзданудан және басқа да ... ... ... шамамен 300 миллиард
теңгені құрайды.
Қазақстан үшін елеулі ішкі қатерді білдіретін ... ... мен ... ... ... ... болуы және ауа массаларының ластаушы
заттарды алыс қашықтыққа жеткізуі нәтижесінде біртіндеп трансшекаралық
проблемаға айналуы ... ... ... ... ... мен құрғақшылықтың теріс
әсерінің алдын алуға және қысқартуға, тозған жерлерді және топырақтың
құнарлылығын қалпына келтіруге, ресурстық базаны сақтауды және/немесе
қалпына ... ... ... ... ... ... ... жер пайдаланудың экономикалық тетіктерін әзірлеу мен
енгізуге, сондай-ақ шөлейттенумен күрес процесінде халықтың кең қауымының
хабардар болуы мен қатысуын ... ... ... ... ... бағдарлама әзірлеу және бекіту қажет.
Бағдарламаның негізгі нәтижелері шөлейттену процестерін болдырмау және
жердің тозу ауқымын қысқарту, шөлейттенумен ... ... ... ауыл шаруашылығы жерлерінің өнімділігін арттыру болмақ.
5 Ұлттық экологиялық проблемалар
Экологиялық апат аймақтары
Табиғи экологиялық жүйелердің ... ... мен ... ... орын ... ... экологиялық ахуал салдарынан халықтың денсаулығына елеулі
зиян келтірілген Арал және ... ... ... апат аймақтары болып
жарияланды. Экологиялық апат аймақтары елдің ішкі қауіпсіздігіне нақтылы
қатер болып табылады.
Қазіргі уақытта бұрынғы Семей ... ... ... (71,9 мың ... 85 елді ... онкологиялық аурулардың және адамдар өлімінің, қан
айналымы жүйесі ауруларының, жаңа ... ... ... кеселдердің және
ерте қартаю көрінісінің жоғары деңгейі байқалуда.
Арал өңірі экологиялық апат аймағында (186,3 мың халқы бар 178 елді ... ... және ... ... асқазан-ішек аурулары мен қан аздығы,
балалардың шетінеуі мен туа біткен патологияның жоғары деңгейі байқалуда.
Елдің ішкі ... ... жою ... экологиялық апат
аймақтарында халықтың тұруының әлеуметтік-экономикалық және экологиялық
жағдайын ... ... ... ... ... оның ... ауыз ... етілуіне баға беру, экологиялық талаптарды әзірлеу және
аумақтарды ... ... мен ... ... және өзге ... халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаға әсерінің салдарларын
ескере отырып, сауықтыру-оңалту іс-шараларын жүзеге асыру қажет. 2007 жылға
дейін Халықтың ішкі көші-қоны және экологиялық апат ... ... ... бағдарламасы әзірленуі қажет.
Бұрынғы Семей ядролық сынақ полигонын және Арал ... ... шешу ... ... әзірлеуді Қазақстан Республикасы Премьер-
Министрінің 2003 жылғы 22 тамыздағы N 182-ө Өкімімен құрылған
ведомствоаралық ... тобы ... ... ... қайраңының ресурстарын қарқынды игерумен байланысты
проблемалар
Каспий теңізі бассейні мемлекеттерінің көмірсутегі ресурстарын кеңінен
игеруі теңіз және жағалау маңы экожүйелеріне теріс әсер ... ... ... айқындалмаған жағдайында трансшекаралық сипаттағы сыртқы
экологиялық қатерлер елеулі мәнге ие ... ... ... ... шикізатын алдағы кезде баса
игеру елдің экологиялық қауіпсіздігіне ықтимал қатер төндіреді.
Каспий теңізінің қоршаған теңіз ... ... ... үлгілік
конвенциясы және басымдық іс-қимылдардың өңірлік стратегиясы Каспий
теңізінің коммерциялық ресурстарын пайдалану және Каспий маңы елдерінің
Каспийдің экожүйесін қорғау ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі бағыттарын айқындайды.
Каспий теңізінің қазақстандық секторын игерудің мемлекеттік ... ... ... ... ... және жағалау маңы экожүйелеріне залал
келтірместен көмірсутегін өндірудің мүмкін болатын шекті деңгейін айқындау
жөніндегі арнаулы зерттеулерді жүргізу, геодинамикалық мониторингті іске
асыру, иесіз ... ... және ... да ... ... жою,
ілеспе газды алауларда жағуды және мұнай құбырлары мен радиоактивті
ластанған жабдықтарды рұқсат алынбай ... ... ... ... көзделеді.
Зерттеулер нәтижесі Каспий қорық аймағын аймақтарға бөлуді қоса ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін нақты
нормативтік экологиялық талаптар әзірлеу болуы тиіс.
Су ... ... және ... су ... ... ... ... санатына жатады.
Қазіргі уақытта су объектілерін тау-кен өндіру, ... және ... ... ... коммуналдық қызметтері қарқынды
ластауда және ол нақты экологиялық ... ... ... ... ... ... ... көлі неғұрлым ластанған. Халықты ауыз сумен қамтамасыз
етудің негізгі көзі болып табылатын жер асты сулары да ... ... ... ... салмақ пен олардың қалпына келу қабілетінің
арасындағы теңгерімсіздік экологиялық қолайсыздықты іс-жүзінде барлық ірі
өзен бассейндеріне тән ... ал су ... ... ... су ... ... ... қанағаттанғысыз (кей
жерде апаттық) техникалық жай-күйіне және халықты ауыз сумен ... ... тым ... ... ... ... шешу үшін Қазақстан Республикасы Yкіметінің 2002 жылғы 21
қаңтардағы N 71 қаулысымен су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану
проблемаларын шешудің негізгі жолдары ... ... су ... және ... ... су ... саясатының 2010 жылға
дейінгі тұжырымдамасы қабылданды. Сондай-ақ халықты жеткілікті көлемде және
кепілді сападағы ауыз сумен тұрақты қамтамасыз ету үшін ... ... 2002 ... 23 қаңтардағы N 93 қаулысымен "Ауыз су"
салалық бағдарламасы бекітілді, Қазақстан Республикасының Су кодексі ... ... ... ... кооперативтері туралы" Қазақстан
Республикасының Заңы қабылданды, 2005 - 2010 жылдары негізгі су
бассейндерінің су ресурстарын кешенді пайдалану мен ... ... ... жұмыстар жүргізілетін болады.
6. Экология құқығының түсінігі, пәні және әдістері
Құқық саласының сипаттамасын ... ... ... ... ... Құқық теориясынан біз мынаны білеміз: ... ... ... мәні ... ... ... ... олар іштей
бірлікпен, ерекшелігімен, ... ... ... басқа да
қасиеттерімен сипатталады және адам ... ... бір ... ... ... ұстана отырып мынаны мойындау керек: экологиялық
құқықтың адамзат қоғамы мен ... ... және ... ... ... пайдалану мен сақтау тұрғысындағы өзара
әрекетінің саласында туындайтын ... ... ... ... ... ... ұғымын ғалымдар ертеректе зерттеген. Ресей
оқулықтарын ерекше атап көрсеткен жөн, олардан біз ... ... ... ... мәні ... мен ... ... әрекеті
саласындағы қоғамдық қатынастар болып табылады, олар ... ... ... мен қоршаған табиғи ортаны қорғау ... ... ... ... мәні - бұл ... ... ... қалыптасатын тарихи тұрғыда қәзіргі және болашақтағы
ұрпақтар мүдделері үшін қоршаған ортаны ... қалу ... ... ... ... ... жақсарту, қалпына келтіру,
тиімді пайдалану тұрғысында міндетті түрде мемлекеттің қатысуы жағдайында
азаматтар мен ... ... ... ... ... Сонымен ҚР-ның экологиялық құқығы дегеніміз - айналадағы табиғи
ортаны қорғауға байланысты қоғамдық ... ... ... ... ... оқу пәні немесе ғылым саласын айтамыз.
Экологиялық құқықтың белгісі экологиялық қатынастарды ... ... ... Құқық теориясынан мына жайт т белгілі: құқық ... ... ... ... ... ... ету тәсілдері, осы
қатынастарды реттеу тәсілдері танылады. Экологиялық құқық біршама  жуықта
ғана ... ала ... ... ... ... құқық әдісін
анықтау тұрғысында әлі де болса бірегей пікір болмай отыр.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады және ол жеке зерттелуі тиіс. Әдістің ерекшелігі құқық саласы мен
реттеу мәні сипаттамасынан бастау алумен ... ... ... ... ... ... ... табиғат ресурстарын
пайдаланудың ішкі салалық процесстерін ортақ мақсатқа - адамның тіршілігі
үшін жарамды ... ... ... ... ... ... ... отыр. экологиялық құқық құрамына жататын жекелеген салалардың
(жер, су, тау және т.б.) өз ... өз мәні мен өз ... ... ... ... әдісі - бұл неғұрлым күрделі құбылыс.Экологиялық құқықтың
әдістеріне мыналар ... ... ... Бұл әдістің мазмұнынан экологиялық құқық
қатынастарын құқықтық реттеу тәсілін ұғынған жөн, бұл ретте қоршаған ... ... оның ... ... ... ... кез келген
шаруашылық және өзге де ... ету ... ... ... ... ... тиіс. Пайдалы қазындыларды өндіру, ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп технологияларын әкелу
кезінде, ғарыш объектілерін пайдаланған кезде және т.б. ... ... ... ... қолданылады.
      2. Тараптардың теңдігі әдісі. Бұл әдіс, егер экологиялық құқық
қатынасының мазмұны ... ... ... заладың орнын толтыру
болып табылатын жағдайларда қолданылады. Бұл қатынастардың субъектілері,
әдетте бірдей ... ... ... ... ... ... бірдей көлеміне ие ... ... тек шарт ... ... ... ету ... Бұл әдіс ... бағынышты, тәуелді
болған, олардың құқықтары мен міндеттерінің көлемі жоғары тұрған субъекті
анықтаған жағдайда экологиялық ... ... ... Айталық,
ҚР-сы аумағында табиғат ресурстарын пайдалану жөніндегі барлық ... іс ... ... ... ... ... (лицензияның)
негізінде жүзеге асырылады, бұл орган осы қатынастың ... ... ... ... ... Биліктің ықпал ету әдісі табиғат ресурстарын
пайдалану жағдайында, ... ... ... ... жөнінде
министрліктер мен ведомстволар басқаруды жүзеге асыру кезінде, бекітілген
табиғат ... ... ... асыру кезінде қолданылады.
      4. Мәжбүрлеу әдісі. Бұл әдіс кінәлі адамды жауапкершілікке тарту
жөніндегі қатынастарды ... ... ... Бұл әдіс ... ... әдісінің құрамдас бөлігі ретінде толық ... ... ... ... адам ... ... тәртіп ережесін бұзған кезде құқық
қатынасын реттеу болып ... ... ... Бұл әдістің көмегімен табиғат ресурстарын
пайдаланғаны үшін, қоршаған табиғи ... ... үшін ... ... құқық қатынастары реттеледі.
     6. Халықаралық-құқықтық әдіс.Экологиялық қатынастарды реттеудің
халықаралық-құқықтық әдісі қажет әдіс, ... ... ... ... ... және пайдаланылады, олар бірнеше мемлекеттің аумағы
бойынша көшіп отырады. ... ... ... ... ... құқықтық режимге тәуелді болмайды, бірақ ол ... ... ... олар әр ... мемлекеттердің аумағы арқылы
өтеді. Бір мемлекеттің меншігі ... ... ... бар, ... адамзатқа тиесілі болады (әлемдік мұхит, ауа, озон қабаты және т.б.).
Қазақстан Республикасының заңнамасы бұл жағдайларда ... ... ... мен ... ... Атап айтқанда осы
жағдайларда халықаралық әдіс қолданылатын болады.
Сөйтіп экологиялық құқықта негізгі әдіс ретінде экологияландыру ... ... ... ... ... болып табылады.  
7 Экологиялық құқық негіздері
Экология құқығы түсінігі, экологиялық құқықтық қатынас және ... ... ... - ... ... ортаны қорғауға
байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық ережелердің ... оқу пәні ... ... ... құқықтың мәні - бұл экологиялық-құқықтық нормалардың
қолданылу саласында қалыптасатын ... ... ... және ... ... үшін қоршаған ортаны сақтап қалу мақсатында табиғи
объектілерді ... ... ... ... тиімді пайдалану тұрғысында
міндетті түрде мемлекеттің қатысуы ... ... мен ... ... ... ... болуы.
Экологиялық қатынастар дегеніміз - бұл объектісі ... пен ... ... ... ... қатынастарды айтамыз.
Экологиялық құқықтың объектілері дегеніміз - айналадағы ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстар мен
адамдардың экологиялық денсаулығы мен өмірін ... ... ... ... жатады:
1. Қазақстан Республикасы, себебі біздің мемлекетіміз табиғат
ресурстарының меншік иесі ... ... ... ... - ... ... ... пайдалану
мәселелері бойынша экологиялық қатынастардың субъектілері ... ... ... ... ... залалы үшін жауап береді (шекаралық су
объектілері бойынша ... су ... және ... ... ... Жеке тұлғалар.
Құқық саласының принциптерімен негізгі басшылыққа алатын ... ... ... ... бір ... реттеледі.
ҚР-ның "Қоршаған ортаны қорғау туралы" заңында былай делінген: қоршаған
ортаны қорғау мен табиғатты ұтымды пайдалану мына ... ... ... ... ... мен ... қорғаудың басымдығы, халықтың өмірі,
еңбегі мен демалысы үшін ... ... ... сақтау және қалпына
келтіру;
- ҚР-ның нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... және ... ... ... және қолайлы
қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... мен проблемаларын теңдестіре
отырып шешу;
- экологиялық жағдайы қолайсыз аймақтардағы экологиялық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету және ... ... ... ... қалпына келтіру;
- табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану және молықтыру;
- биологиялық алуан түрлілікті және ... ... және ... ... ... бар ... орта объектілерін сақтауды қамтамасыз
ету;
- қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... мен
мемлекеттік бақылау, оларды бұзғаны үшін жауапкершіліктің ымырасыздығы;
- қоршаған ортаға нұсқан келтіруге жол ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктер мен жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... түрде және
демократиялық жолмен қатысу;
- халықаралық құқық негізінде қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Экология құқығының жүйесі әдістемелік жағынан екіге бөлінеді: жалпы
бөлім және ерекше бөлім.
Экологиялық құқықтың ... ... ... құқықтың мәселелері,
табиғи ресурстардың жағдайын көрсететін ... ... және ... ... ... ... ... туралы мәселелер қаралады.
Ал ерекше бөлімде табиғи ресурстарды қорғау және ... ... және ... ... жеке ... ... ... құқықтарының қайнар көздеріне ... ... ... ... оны ... ... ... және табиғи
ресурстар жөніндегі қоғамдық қатынастарды реттейтін нормативтік актілер
жатады.
Кейбір нормативтік актілер экологиялық заңдардың құрамына ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық Кодексі – экологиялық
заңдарды бұзғаны үшін жауаптылықтарды реттейтін ... ... ол ... ... қайнар көзіне жатады, бірақ экологиялық
заңдылықтардың құрамына кірмейді, өйткені қылмыстық заңдардың ... сол ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы
кодекстері де экология құқығының қайнар көздеріне жатады, бірақ ... ... ... ... «Экологиялық құқықтың қайнар
көздері» деген ұғым «Экологиялық заңдар» деген ұғымнан кең.
Экология құқықтарының қайнар ... ... ... үшке ... кешенді;
2. ресурстық;
3. әлеуметтік - экологиялық.
Экология құқықтарының кешенді қайнар көздеріне нормативтік актілер
жатады, егер құқықтық реттеудің ... ... ... ресурстар мен
табиғи орта жатса, оған «Айналадағы қоршаған ортаны ... ... ... ... ... заңдарды жатқызуға болады.
Экология құқықтарының ресурстық қайнар көздеріне нормативтік актілер,
егер құқықтық реттеудің объектісіне жеке табиғи ресурстар ... ... Жер ... Су ... ... ... және т.б. жатады.
Экология құқықтарының ... ... ... ... өмір ... ... ортаны қамтамасыз етуге ... ... Оған ... ... халық денсаулығын сақтау
туралы», «Семей облысындағы ... ... ... заңдарды жатқызуға
болады.
1) Экология құқықтарының ең негізгі қайнар ... ... ... жатады.   
2) Экология құқықтарының қайнар көзіне «Айналадағы табиғи ортаны қорғау
туралы» Қазақстан Республикасының заңы жатады. Бұл заң қазіргі және ... ... ... айналадағы табиғи ортаны қорғаудың ... және ... ... ... және адам ... ... ортаға зиянды ықпал жасауына жол бермеу шараларына бағытталған.
3) Экология ... ... ... министрліктер мен
ведомстволардың нормативтік – құқықтық ... ... ... ... ... салалық басқаруды жүзеге асырады.
 Табиғат объектілеріне меншік құқығы және табиғи ресурстарды пайдалану
құқығы
Табиғат объектлеріне ... ... ... үш ... ... иелену құқығы,пайдалану құқығы,билік ету құқығы.
Иелену құқығы табиғат объектілеріне ... ... ... ... ... етілгенмүмкіндігі болып табылады.
Пайдалану құқығы табиғат объектілерінен ... ... үшін ... ... ... ... ... мүмкіндігі болып табылады.
Билік ету құқығы табиғат объектілерініңзаңдық ... мен ... ... ... ... ... етілген мүмкіндігі болып
табылады.
Табиғат объектілеріне меншік ... ... және ... ... ... ... ... және қандай да бір
объектінің кімдерге- мелекетке немесе жеке тұлғаға тиесілі болуына ... ... ... ... ... мыналар арқылы туындайды:
- меншік құқығын беру;
- еншік құқығын басқаға беру;
- меншік құқығының әбебап құқық мұрагерлігі тәртібінде көшуі.
  Табиғат объектілеріне меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... мәмілелер;
3. ҚР-ның заңында көзделген өзге де негіздерде.
Табиғат объектілеріне меншік құқығы мынадай жағдайларда тоқтатылады:
1. меншік иесінің табиғат ... ... ... ... ... иесінің табиғат объектілеріне меншік құқығынан бастартуы;
3. ҚР-ның заң атклеріне сәйкес меншік құқығынан айрылуы жағдайында.
Табиғат ... ... ... субъектілері деп мыналар
танылады: бірінші кезекте мемлекеттің өзі, одан әрі жеке және ... ... ... жер, орман, су, жер қойнауы,өсімдіктер
мен жануарлар дүниесі жатады.
Табиғи ресурстарды ...... мен ... ... ... Онда ... ... – адамдар өздерінің экологиялық,
экономикалық мәдени-сауықтыру, этикалық  ... өтеу үшін ... ... ... ... пайдаланады.
Қазақстан Республикасының «Айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы»
заңында «табиғи ресурстарды пайдалану – бұл адамдардың шаруашылық және ... ... ... ... ... ... ... берілген.
Объективтік мағынада табиғи ресурстарды пайдалану құқығы – бұл табиғи
ресурстарды пайдаланудың шарттарын, табиғи ресурстарды пайдаланушылардың
құқықтары мен ... ... ... ... ... мағынада табиғи ресурстарды пайдалану құқығы – бұл нақты
табиғи ресурстарды пайдаланушының табиғи ресурстарды иелену және пайдалану
құқығын реттейтін ... ... ... ... ... ... жалпы және арнайы пайдалану
тәртібімен жүзеге асырылады.
Табиғатты жалпы пайдалану – бұл ... ... ... ... мәдени – эстетикалық қажеттіктерін табиғат объектілері есебінен
тегін қанағаттандыру.
Табиғатты арнайы пайдалану – мұнда ... ... ... тәртіппен беріледі.
Табиғатты пайдаланушылар заңды және жеке тұлғалар, мемлекеттік және
мемлекеттік емес, ұлттық және шетелдік болып ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар, оның ішінде шетел қатысатын тұлғалар, ал
шетелдік табиғат пайдаланушыларға – ... ... ... ... шет мемлекеттер, халықаралық бірлестіктер мен ұйымдар жатады.
Табиғат пайдаланушылар тұрақты және уақытша болып екіге бөлінеді.
Тұрақтысы- бұл ... ... ... мерзімі шектелмейтін сипатта
болады.
Уақытша- мұнда табиғат пайдалану құқығы белгілі бір ... ... ... оны құқықтық қорғау  және ... ... ... жер қоры ...... ... ... түгел қамтитын жер шарының құрылықтағы бір бөлігін айтамыз.
Қазақстан Республикасының Жер кодексінің 1 тарауының 1-бабына ... ... жер қоры ... ... ... ... ... шаруашылығы мақсатындағы жер;
2. елді мекендердің ( қалалардың, ауылдың елді мекендердің) жері;
3. өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс жері және өзге де ... ...   ... жер;
4. ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жері, сауықтыру мақсатындағы
және ... ... ... ... ... қорының жері;
6. су қорының жері;
7. босалқы жер.
Жерді осы аталған санаттарға ... ... ... оның ... өзгеруіне байланысты бір санаттан ... ... ... Жер ... және ... ... өзге ... актілерінде белгіленген, жер учаскелерін алып қою және беру ... ... ... жүргізеді.
Қазақстан Республикасындағы жер қатынастарын Жер кодексі және соған
сәйкес қабылданған басқа да ... ... заң ... ... қойнауы ұғымы кен байлығы ұғымынан кең. Кен ...... ең ... ... бір ... ... кен ... пайдалы
қазбалар мемлекеттің әлеуметтік экономикалық жағдайында өнеркәсіп өндірісін
ұлғайтуда көрнекті орын ... ... кен ... неғұрлым
халқымыздың игілігі үшін толығырақ пайдалану барлық Қазақстан Республикасы
азаматтарының мүдделі ісі. Ол үшін ... бар ... ... ... елдік заңды ұйымдар мен жеке тұлғалардың қатысуымен жер қойнауының
байлығын ... ... Бұл ... ... ... ... «Жер
қойнауын пайдалану туралы»  Қазақстан Республикасының Президентінің
Жарлығымен реттеледі.
Жер қойнауы және жер ... ... ... ... ... ... Республикасының мүдделерін және оның табиғи ресурстарын
қорғау;
2. Қазақстан Республикасының жер қойнауын тиімді пайдалану және қорғау;
3. Жер қойнауын пайдаланушылар мүдделерін ... ... ... нысандарының бірдей дамуына жағдай
жасау;
5. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі қатынастар саласында ... ... ... ... ... табылады.
Экология заңдарын бұзу дегеніміз - белгіленген экологиялық тәртіпті
бұзатын және табиғи ортаға зиян ... ... ... ... ... әрекетсіздік айтамыз.
Экологиялық құқық бұзушылықтың объектісіне айналадағы табиғи ... және ... ... ... ... жатады. Бұл қатынастар
өзінің мазмұнына қарай табиғи ресурстарға  ... ... таб ... ... ... ... ... зардаптардан қорғау, экологиялық 
құқықты және адамдар мен азаматтардың заңды мүдделерін қорғау және ... ... ... ... субъектісіне заңды, жеке тұлғалар, соның
ішінде ҚР-сының аумағындағы  құқық ... ел ... және ... ... ... ... үшін ... жауапкершілік дегеніміз- мемлекет
және оның органнаң заңның және ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу шараларын реттейтін құқық ... ... ... ... ... туралы заңмен
қарастырылған, әкімшілік құқық бұзушылықты жасау болып ... ... ... ... ... ... бұзушылық
туралы” ҚР Кодексінің 19 тарауында "қоршаған ортаны қорғау, ... ... ... ... ... ... берілген.
Мұнда барлығы 67 құқық бұзушылықтың құрамы берілген.
Тәртіптік жауапкершілік жұмыскерге ... ... және ... ... ... ету ... қолдану арқылы ... ... ... ... ... ескерту,сөгіс қатаң сөгіс,
жұмыстан шығару жатады.Тәртіптік жауапкершіліктің ерекше ... ... ... қолданылатын құқық бұзған адамның ұйымға бағынуы.
Азаматтық құқық ... ... ... ... өтеуінің және т.б.
тиімсіз шараларды көрсететін құқық бұзушыға қолданылатын шаралар.
Азаматтық-құқық жауапкершілік ... ... ... ... ол ... ... мүліктік құқығы мен ... ... ... Ол құқық бұзушымен келтірілген ... ... ... негізделген.
ҚР-ның Азаматтық Кодексі зиянды өтеудің 2 түрлі тәсілін қарастырған іс-
жүзінде және ақшалай. ... ... ... түрі ... ... оған ... ұзақ уақыт керек.Мысалы: тал шыбықтарын отырғызы арқылы
орманды қалпына келтіру.
Қылмыстық жауаптылық мемлекет тарапынан қатаң ... ... ... ... ... ... тұлғаға қылмыстық заңның негізінде Сот
тәртібімен тағайындалады.Қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың түрлеріне
бас бостандығынан айыру, айыппұл салу, ... ... және т.б. ... ... ... мен ... барысындағы барлық қылмыстардың
құрамын объектісіне байланысты мынадай түрлнрге бөлуге болады;
а) Табиғатты  пайдалануға байланысты әрекет ететін ережелерді ... ... ... ... ... қорғау аймағындағы қоғамдық қатынастарға зиян келтіретін
қылмыстар;
д) Флораны қорғау аймағындағы ... ... зиян ... ... ... қоғамға қауіптілігі жағынан жоғары
дәрежеде болатын әрекеттерге тағайындалады. Ол сотпен ғана ... жаза ... ... ... сот ... саналады.
Табиғаттың ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің енуі немесе
бар заттардың консентрациясының (химиялық, физикалық, ... ... ... ... ... ... түсінеміз. Ластандырушы
заттарға тек улы заттар ғана емес, зиянды емес немесе ағзаға қажет ... ... ... ... да ... жүйенің тепе – теңдігін бұзатын кез келген агент ретінде
бағалауға болады.
Ластану әр түрлі ... ... ... шығу тегі бойынша:
табиғи және жасанды (антропогенді);
• пайда болу ... ... ... ауыл ... ... және ... нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры), объектілі (өнеркәсіп
орны), шашыраған (егістік ... ... ... ... (басқа
аймақтар мен мемлекеттерден енетін);
• әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық, аймақтық, жергілікті;
• қоршаған ортаның ... ... ... ... гидросфера және
оның әр түрлі құрам бөліктері (әлемдік мұхит, тұщы су, жер асты сулары,
өзен сулары және ... әсер ... ... ... химиялық (химиялық заттар мен
элементтер), физикалық (радиоактивті, ... ... ... ...... ... ... және т.б);
• әсер етудің периодтылығына байланысты: ... ... ... ... ... ... (смогты құбылыстардың өнімдері);
• тұрақтылық дәрежесі бойынша: өте тұрақты – 100 және 1000 жыл тұратын
(азот, ... ... және ... ... ... ... – 5-25 жыл
(көмірқышқыл газы, метан, фреондар), тұрақсыз (су буы, ... ... газ, ... ... ... озон ... фреон).
Неғұрлым ластаушы зат тұрақты болса, оның қоршаған ортада жиналу ... Кез ... ... ... үш ... ... бағалауға болады:
қоршаған ортаға түсетін көлеміне, улылығына және ... ... ... ... ... қолайсыз эффектісін оның қоршаған ортаға
түсетін көлеміне және ұзақ сақталу уақытына, олай ... оның ... ... ... ... эффекттің пайда болуы қамтамасыз етеді.
Өндірілетін ресурстардың тек 2 – 3% ғана ... өнім ... ал ... ... (бос ... шлактар және т.б).
Адам қызметінің көңіл аударарлық нәтижесіне қоршаған ортаға оған ... тірі ... үшін ... ... ... ... жатады.
Тбиғатта 2 мыңдай бейорганикалық және шамамен 2 млн. органикалық қосылыстар
бар. Адам ... 8 млн. – нан ... ... ... ... Жыл ... саны бірнеше мыңға артып отырады.
Жер бетіндегі адам мекен етпейтін кеңістіктің болуы ... ... 149 млн. км2 ... ... ... ... шамамен 48 млн. км2
тиеді) қазіргі дағдарыстың ғаламдық сипатын жоққа шығармайды. Бұл ... ... мен ... ... ... Мысалы, мұнайлы
қабықшамен әлемдік мұхиттың бетінің 15 – 25% ... ... ... ... мен ... ... көмілуі нәтижесінде
әлемдік мұхиттың радиоактивті ластануы зор қауіп төніп отыр.
Табиғат ресурстарын пайдалану ... ... яғни жер ... қосымша энергияның жиналуымен байланысты.
Биосфераның жылулық балансының бұзылуын атмосфераның шаңдануының артуы,
өсімдік жабынының булануының өзгеруі, топырақ пен су ... ... ... ... ... Мұнайлы қабықша булануды 20 – 30% -
ға тежейді. Нәтижеде ғалымдардың болжауы бойынша ... ... ... 1 – 30С – ға ... Ал ... өзі ... ... жылулық дағдарыс жағдайына өтуіне әкеліп соқтыруы
мүмкін.
Қазіргі кездегі озон қабатын бұзатын ... ... ... болып есептеледі. Соңғы жылдары атмосфераның жоғары қабатындағы
озонның ... ... ... ... ... ... орталық және
жоғары ендіктерінде бұл кему 3% құраған. Мәліметтер бойынша озонның 1% - ға
кемуі ... ... ... ауру ... 5 – 7% - ға арттыруы мүмкін.
Көптеген мемлекеттер фреондардың ... 50% ... және ... ... ... ... міндеттеме қабылдады.
Судың ластануы. Ластануға ... ... ... мұхит,
континенттік, жерасты, әртүрлі дәрежеде ұшырайды.
Судың ластануы ең ... рет су ... әр ... ... заттардың
келіп түсуіне байланысты болады. Екінші ретті ластану бірінші ретті
ластаушылардың әр ... ... ... ... ... жүреді.
Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, минералдық
тыңайтқыштар, улы ... және т.б ... ... ... ... ... ... жауын – шашын әкеледі. Сулардың канализация
ағысымен, тұрмыстық қалдықтармен, өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен, су
таранспорттарымен ... ... де ... ... бүкіл планетада іс жүзінде
қандай да бір дәрежеде адам қызметі нәтижесінде ластанбаған беттік тұщы ... жоқ ... ... кезеңнің өзекті мәселелерінің бірі – радиациялық ластану болып
қалып отыр. ... ... ... ... ... ең көп
мөлшері жасалды. Олар еліміздің территориясының біраз ... ... ... ... ... ... себептеріне мыналар жатады: Семей ядролық полигонында жасалған
жарылыстардың салдары, радиоактивті материалдарды ... ... ... ғламдық жауындар, халық шаруашылық мәселелерін шешу
мақсатында жасалған жер асты ядролық ... ... ... қалдықтар.
Пайдалынған қайнар көздер
1.Марченко М. Н Теория государства и права М; 1993
2. Венгеров А.Б Теория государства и права Ч2. М. ... ... и ... / ... Н. А. ... и В. В. ... Уфа, 1994. - Гл.2.
4. Дулатбеков Н.О., Жұмабекова Г.Х. «Мемлекет және құқық негіздері»
курсы бойынша әдістемелік нұсқаулар- Қарағанды, ... ... Г.С. ... және ... ... Алматы, 1997
6. Жоламан, Қ.Д. , Мұхтарова, А.Қ., Тәукелов,А.Н., Мемлекет және құқық
теориясы, Алматы – ... ... ... права и государства/ Под. ред. В.В. Лазарева. 2-е изд.
- М., 1996. Тема 5
8. « ... ... ... ... » ... ... ... Егемен Қазақстан 1999ж.
9. Қазақстан Республикасының соттарының қысқаша кезеңдері.Зерттеу
нәтижесі.
10. Ағдарбеков.Т. « Мемлекет және ... ... » ...... ... » баспа компанияс, 2003ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Су мәселесі5 бет
Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен проблемалары17 бет
Экологиялық проблемалардың жаһандануы21 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелері мен салдары10 бет
ЖаҺандық экономика және Қазақстан10 бет
Рим клубы7 бет
Экология ғылымы - дүниеге көзқарас13 бет
ҒЫЛЫМИ ПРОБЛЕМА – ЗЕРТТЕУДІҢ БАСТАМАСЫ7 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь