ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ [ 71 бет ]

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 1 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік педагог – қоғамдық тәрбиелеуші маман 6
1.2 Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары 19
1.3 Қазақстанда әлеуметтік педагог жұмысының негізгі бағыттары 25

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ, ҰСТАНЫМДАРЫ МЕН ШЕБЕРЛІКТЕРІ
2.1 Қоғамдық тәрбиелеу жұмысындағы әлеуметтік педагогтің кәсіби шеберлігі, адамгершілік сапалары 35
2.2 Әлеуметтік педагогтың мектеп оқушыларымен жүргізілетін жұмысының ұйымдастырудағы ерекшеліктері 40
2.3 Әлеуметтік көмекті қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың жұмысын қалыптастыру үрдістері 46
3 3 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жұмыс жүргізу тәсілдерін жетілдіру 61
3.2 Әлеуметтік педагогтың кәсіби адамгершілік сапаларын дамыту жолдары 65
3.3 Әлеуметтік педагогтың кәсіби, адамгершілік сапаларын жетілдіруде шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндіктері
ҚОРЫТЫНДЫ 676

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

Дисциплина: Социология, Демография
Тип работы: Дипломдық жұмыс
Цена этой работы: 900 теңге


Для получения этой работы Вам нужно оплатить через терминалы QIWI
  1. На экране нажмите «Оплата услуг»
  2. Затем нажмите «Другие услуги»
  3. Выберите «Образовательные услуги»; нажмите stud.kz

  4. Введите номер счета,
  5. Терминал покажет ваш пароль, нажмите "Вперед"
  6. Внесите 900 тенге
  7. Не забудьте взять квитанцию, там будет распечатан ваш пароль!
  8. После оплаты можете скачать свой файл на сайте введя полученный пароль в поле снизу

Зарабатывайте вместе с нами!!!


Что нужно для этого сделать:
  1. Нужно
  2. Загрузить свои работы на сайт
  3. Установите свою цену (цена должна быть адекватной, иначе врядли кто-то купит)
  4. Мы добавляем лишь свою комиссию
  5. Заработанные деньги можно вывести на банковскую карточку


Урезанное содержание работы для ознакомления
МАЗМҰНЫ
беттер
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 |1 ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ | |
| |1.1 ... ...... тәрбиелеуші маман |6 |
| |1.2 ... ... ... ... мен ... |
| |1.3 ... әлеуметтік педагог жұмысының негізгі |25 |
| | ... | |
|2 | | |
| |2 ... ... ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ, АДАМГЕРШІЛІК | |
| ... ... МЕН ... | |
| ... ... ... ... педагогтің кәсіби |35 |
| | |шеберлігі, адамгершілік сапалары | |
| ... ... ... ... ... |40 |
| | ... ... ерекшеліктері | |
| ... ... ... ... ... ... |46 |
| | ... ... ... | |
|3 |3 ... ... ... ШЕБЕРЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ | |
| ... | |
| ... ... ... ... ... |61 |
| | ... жетілдіру | |
| ... ... ... ... ... ... |65 |
| | ... | |
| ... ... ... ... ... |69 |
| | ... ... ... қолдану мүмкіндіктері | |
| ... ... | | |
| | |р |
|6 ... ӘДЕБИЕТТЕР |78 ... ... ... ... ... жұмыс – қоғамның
жаңа әлеуметтік жағдайға әсер етуінің басты құралдарының бірі. ... ... ... өмір сүру ... төмендеуі адамның
әлеуметтік қорғалуын дамыту мен жетілдіруін, оның ... мен ... ... ... ... ... ... жұмыс саласындағы қолданылатын әлеуметтік педагогика әдістері
мен технологияларын жетілдіру мүмкіншіліктері болып ... ... бала ... ... ... ... тәрбиенiң уақыты өткен
әдiстерiн ауыстыратын тәрбиенiң жаңа технологияларын ... ... ... ұлт ... үшiн ... ... ғылымының жетiстiгiн әр
отбасының тәрбие құралына айналдыру – бүгiнгi күннiң сұранысы. ... ... ... нарықтық экономиканың қарқынына iлесу
қиыншылығынан, көптеген отбасыларында бала тәрбиесi ... тiптi ... ... орны ... ... ... ... Ата-ана өз мiндетiн
орындау барысында жiберiлген кемшiлiгiн қоғамға, бiлiм беру ... ... Оған ... ... ... ... бiлiм беру ... мен
бұқаралық ақпарат құралдарының дамуы, “мәдени орын” деген атаудың астарына
тығылған ... ... ... ... ... отбасының тәрбие беру
және әлеуметтендiру қызметiн әлсiреткенiн жасыра алмаймыз.
Әлеуметтік педагогика ... ... ... деңгейдегі және
әртүрлі саладағы тәжірибеге шыға алатын ғылым. Соның ... ... ... ... ... қарсы, кешенді
әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық жүйенің мәні мен қызметін, адам
мен қоғам қатынасын ізгілендірудің ... мен ... ... ... ... басым
бағыттарын, әлеуметтік-педагогикалық болжамдау, жобалау, ... ... ... мен жобаны ғылыми-әдістемелік сүйемелдеу;
қолданбалы ... ... ... ... ... ... ... жобасын, зерттеу
әдістерін жасақтау; тұлғалық тұрғыда-жеке диагностика, түзету жұмыстарының,
әлеуметтік қолдау мен көмекті ... ... ... ... ... ... ... жүргізу.
Әлеуметтік педагогика жалпы педагогикалық мәселелерді ғана емес,
қоғамның белгілі бір ауытқуларға ұшыраған ... ... ... ... ... және ... тығыз байланыста адамның басына
түскен күйзелісті шешу жолдарын қарастырады. ... ... ... және т.б. ... ... ... ... отырып әлеуметтік жұмыстың басты объектісін ... ... ... ... ... мақсаты: балалар үшін педагогикалық жағымды
шарттар түзу, олардың талабын, қажеттіліктерін, ... ... ... ... ... келеңсіз ахуалдардың
алдын алуға жәрдем беру, әлеуметтік педагогтың ... ... ... мен ... ... ... зерттеу болып
табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсатына ... оның ... ... ... ... ... және ... педагог қызметінің қалыптасуының
теориялық аспектілерін жалпылау;
- ... ... ... негізгі бағыттарын анықтау;
- Әлеуметтік педагог іс-әрекетінің ғылыми-әдістемелік негіздерін
қарастыру;
- Әлеуметтік педагогтың ... ... ... негізгі
бағыттарын зерттеу;
- Әлеуметтік көмекті қажет ... ... ... ... ... сипаттама беру;
- Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен ... ... ... ... ... кәсіптік (профессионалдық) сапасын дамыту ;
- Әлеуметтік педогогтың кәсіби шеберлігін ... ... ... ... ... зерттеу.
Дипломдық жұмыстың нысанасы – балалар, жастар, ересек адамдар, қарттар,
яғни бүкіл ... ... ... пәні – ... ... ... орын ... және дамуының педагогикалық-философиялық аспектілері болып оның
жетістіктерін қуаттап, жойылып не ауытқуға ... ... ... ... ... ... құрылымы оның тақырыбының,
мақсаты мен міндеттерінің негізгі бағыттарына сәйкес құрылды. Дипломдық
жұмыс ... ... ... бөлімдерден және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде тақырыптың өзектілігі, жұмысты жазудың мақсаты, соған ... ... ... және ... ... ... бөлімде әлеуметтік педагог түсінігіне анықтама беріле отырып,
оның іс - әрекет барысында қолданылатын әдістері мен ... ... ... қолдану мүмкіндіктері, қоғамдық өмірдегі әлеуметтік
педагогтың ұстанатын кәсіби шеберлігі, адамгершілік ... ... ... қарастырылады. Сонымен қатар осында мектептегі және әлеуметтік
көмекті қажет ететіндер арасындағы ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтың кәсіби шеберлігін
арттыру үшін қолданылатын тәсілдер, жұмысындағы ... ... ... ... жұмыста талданған әлеуметтік педагогтың жұмысы,
оның адамгершілік және кәсіби сапалары талданып қарастырылған.
Кәсіби шеберлік пен педагогикалық құралдар жалпы және ... ... ... ... ... отырып, жалпы мәдени дайындық, тұлғаның
жоғары ... ... және ... ... ... педагогтың шеберлігі мен құралдары оның үнемі өзін
- өзі ... өз ... ... ... ... мен ... ... керек.
1. ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ҒЫЛЫМИ
ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Әлеуметтік педагог – қоғамдық тәрбиелеуші маман
Қоғамдық тәрбие – «бұл ... ... ... тәрбие, яғни тікелей адамаралық байланыстар мен осы мақсатқа
аранайы ұйымдастырылған қоғамдық мекемелер (қайырымдылық қорлары, ... ... т.б.) ... ... ... ... ... арнайы педагогика саласы зерттейді. Оның пәні – ... ... ... қоршаған орта заңдылықтары. Дәлірек айтсақ,
отбасы, ресми ... ... ... ... діни-руханият
мекемелерінің қоғам мүшелеріне жасайтын әсерлері [1].
Адам – жаратылыстың ең күрделі ... ... ... бөлігі.
Биологиялық «тірі жан» ретінде дүниеге келіп, жаратылыстың бөлінбейтін
құрамы болғандықтан ... ... ... ортаны, тәрбиенің,
оқытудың, ойынның, еңбектің ықпалымен әлеуметтік «жан-иесі» - адамға
айналады.
Адам ... ... ... ... ... ұғым ... ... өндіріс құралдарын қоғамның меншігіне айналдыру
дегеннен алынып, баланы немесе жеке тұлғаны ... өмір ... ... ... ... ... - ... белгілі бір қоғамға бейімделуі мен ерекшеленуі –
басқалардан үздік шығуы, арасындағы тең ... ... ... ... ... тән әр ... ... сұрау-талаптары мен ұйғарымдарды
меңгеруі - отбасы, кәсіп, әлеуметтік, демалыс т.б.; білім, белгілі
ұстанымдарды меңгеруі;
- белгілі бір қоғамда өз ... ... ... және оған ... ... ... жас ... сай білімінің болуы;
Ерекшелену белгілері:
- көзқарасының болуы мен оны ... ... ... ... ... (құндылық автономиясы);
- “мен” тұжырымы, өзін сыйлауы, ар-намысының ... ... ... ... эмоционалды берілгендігі (привязанность)
олардың алмасуы мен аялауы;
- өз ... өзі ... өзін ... тосқауылдарды жеңудегі
жігері, өзін тануы, өзін анықтауы;
- ... ... ... мен ... шығармашылық пен
қарауы.
Тәрбиенің аяқталмауы – кез-келген ... жас ... ... ... тәрбиесінде кемшілігінің болуы.
Әлеуметтендірудің қолайсыз шарттарынан балалар, жастар, жеткіншектер
т.б. күйзеліске ұшырауынан осы үрдістің ... ... ұйым ... ... адамның дамып, қалыптасу кезеңдерінің ... ... ... атап ... ... шарана – туған күннен бастап
қырқынан шыққан кезге дейін; ... – бір ... ... ... сәби – ... үш жасқа дейін; балдырған – үштен бес жасқа дейін; ... ...... алты-жеті жасқа дейін; кіші жастағы мектеп оқушысы – 6-10
жасқа ... ... – 10,13,14 жас; ... 13,14,15 жас; ... ... – 15,17,18 жас ... ... кезеңі, жастық шақ-18,23 тен 30
жасқа дейін; қазіргі кезде «жас» деген санатқа 40 жасқа дейінгі ... ... Оның ... ... бар. ... ... ... ересек адамдар қатарына қосуға болады. Ал әлеуметтену 40 жасқа дейін
созылады. Себебі, осы ... ... көп ... ... ... ... тұрмысын реттейді (отбасы құрады, мамандық алады,
жұмысқа орналасады т.б.); әлеуметтенудің осы ... ... ... ... ... ... қазақта қара сақал – 40-50, ақ ... жасы ... адам – 65-80, одан соң қарт ... ұзақ өмір ... 80 жастан асқандар.
Әрбір тұлға, әсіресе балалық, жеткіншек және ... ... ... ... саналады. Себебі, олар қоғамдағы атқаратын
міндеттерін білетін, ... ... ... ... ... тұлға
ретінде қалыптасуы тиіс. Осыған орай адамға қоғамдық талаптарды жеткізіп
отыратындар ... ... ... ... ... белгілі бір топтар,
ұйымдар, мекемелер, отбасы және басқалар болып табылады [2].
Егеменді ел ретінде тарих ... енді ғана ... ... ... ... ... жұмысы өзекті мәселе болып табылады.
Яғни, біз ұрпақ тәрбиесін, профессор Советхан ... ... ... ... ... ... ұсынды. Атақты педагог ... ... ... ... сәтінен бастап тәрбиелеу керек...»
десе, ал профессор Советхан Ғаббасов: «...тәрбие тәсілдері бала ... ... ана ... ... ... ... болашақ ата-ана
болар жастардың танысқан ... ... ... етеді. Адам
тәрбиесінің алғашқы шарты – ұрық тазалығы. Сол таза ... ... ... ... ... жалғасатындығын ерекше атап айтқан
жөн. Ана құрсағындағы тоғыз ай, ... ... ... ... ... жер ... тіршіліктің, миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан
баспалдақтарын басып ... ... Бұл ... дәл ... ... мен Францияда, тағы басқа да көптеген елдерде, құрсақта өсіп жатқан
жан-иесі үш-төрт айдан кейін-ақ, тәрбие ... ... ... ... дәлелдеп отыр. Жүрек тәрбиесінің маңыздылығы халық
даналығында да: ... ... ... сүтпен енген қадет...» деп
қаншалықты терең де дәл айтылған.
Жүрек тәрбиесі – ... ана ... ... жарық дүниедегі
ғұмырын түгелдей қамтиды екен. Бұл – адамдағы туа ... ... ... тұқым қуалайтын генетикалық тылсымдарды ұғынудың және ... ... ... жүйесі болып табылады. Ана құрсағында өсіп келе жатқан жан-
иесі, өзінің тоғыз ай торқада ... ... ... ... ... ... ... әр сатысын басып өтетіндігі ғылымда ... Оның бір ... өрби ... тән ... әрбір мүшенің
қалыптасу жолы қандай күрделі ... онан да ... ... толы жан
дүниесін қалыптастыратын сан алуан түйсіктер мен ішкі сезімдердің санаға
дейін өркен ... ... ... да симайды. Ал ақыл тәрбиесі дегеніміз –
адам тәрбиесінің ... ... ... аса бір ... мол үлкен
құбылыс. Қазақ елінің ғасырлар бойы қалыптастырған халықтық тәлімінде, ақыл
тәрбиесінің ... ...... қырық күнге толған мерзімімен
сабақтастырады да, оның қырқынан шығару ырымын жасайды. Мұны – ... ... ... ... ... да айналдырып жібереді. Ал, бала
қырқынан шыққанда ... ... ... ... ...... ұстай алатын халге жеткендіктен – оның ... рет ... ... ... – қолы мен ... ... ... қысқартады. Үшінші
– бала жанарының қарашықтарын ұстай алатындықтан, енді ... ... ... ... ... Осылайша нәресте қырқынан шыққанда – алғаш рет ақ
пен қараны ажыратып – ақыл тәрбиесінің қиыны мен қызығы мол ұзақ ... Ол – осы ... ... рет таңырқау мен таңданудың күйін кешеді.
Бұған дейінгі адам ... ... ... – жүрек
тәрбиесінің көмегімен – түйсіктік ақыл қалыптасса ендігі жасайтын ғұмырында
– ақыл тәрбиесінің ...... ... ... ажыратып қана
қоймай, барлық қыры мен сырына тереңдей үңілудің мәні зор ақыл тәрбиесінің
алғашқы ... - ... өсіп ... жан-иесі үш-[3].
Тәрбиелік туралы сөз қозғағанда әркім әр ... ... ... Ол ... талаптарына сай мінез-құлқы қалыптасқан адам, тәрбие көрген адам,
ақылды адамды айтамыз делініп әр түрлі ... ... ... ... ... ... теориялық сипаттау өте қиын. Сондықтан
оны көп жағдайда білімі, мамандығы мен ... ... ... ... ... Бірақ олар адамның нақты жағдайдағы
әлеуметтік құлқына сай келмейді. Әр дәуірде ... ... ... ... ... ... жауап іздеген. Осыдан барып адамның
өмірге дайындық өлшемдері ... ... ... ... ... ұғым ... ... терминін айтсақ болды, ойымызға бірден мектеп, әріптестік
орта, балабақша, институт сияқты түрлі әлеуметтік топтар түсері анық. ... ... ... ... 65%-ы ... ... Міне, осындай
процестер жалпы білім беретін мектепті басқару жүйесін, оның ... ... ... қажет етеді.
Тәрбие - жеке тұлғаның дамуы мен жалпы қоғамның негізгі мақсаты және
қоғамның әрбір мүшесінің ... ... ... ... ... ... ... жас мөлшері дегенде ... ... ... мен ... бар. Бұл ... ... ... пайдаланылуы керек [4].
Тәрбие - тал бесіктен басталады. Әрбір ата-ана өз ... ... ... ... ... ... ... де дұрыс
қалыптаспақ. Бүгінгі күнде әлеуметтік тәрбие жүйесінде түрлі ... ... ... ... сол ... ... әлуеметтік педагог, әлеуметтік тәрбиешілердің еңбегі зор. Әдетте,
ата-анасынан ерте айырылған, қараусыз, панасыз ... жас ... ... педагогтар үшін қиынға соғып жатады. ... ... ... ... болдырмау үшін біз сәтсіз отбасы ... ... ... ... де тәлім-тәрбиелік жұмыстар болғанымен
шұғылданатын нысанасының ерекшеліктеріне байланысты кейбір өзгешеліктері
бар және ол кәдімгі ... ... ... ... душар болғандарға
қатысты. Сол себепті, ... ... ... маңызы жағынан
жалпы педагогикалық іс- әрекетке ... ... дәл ... ... ... жұмыс нысаны және соған сәйкес мақсаты, міндеттері, қолданатын
әдістерінің өзгешелігіне байланысты.
Қоғамда ... ... ... адамдарға, әсіресе, балалар мен
жастарға ықпалының теріс тұстарын азайту, осы өзгерістердің ... ... ... ... ... соның ішінде, әлеуметтік
тәрбиенің міндеті екені педагогтардын алдына жаңа мәселелер ... ... ... ... ... ... арта ... Қазіргі кезде осы
мәселені түбегейлі ... ... ... А.В. Мудрик, В.Д. Семенов, Г.Н.
Филонов т.б. ... осы ... ... ... ... деуге болады. Қазіргі кезде ТМД елдеріндегі әлеуметтік-
педагогикалық ... мен ... ... ғалымдар мен төңкеріске
дейінгі басқа да кезеңдегі белгілі педагогтардың осы ... тән ... ... ... орай ... Г.А. ... З.У. ... А.Н.
Тесленко, І.Р. Халитованың және басқалардың ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің бірі ретінде өсіп
келе жатқан жас ... ... беру ... ... және ... ... Ол ... көмегімен балабақшаларда, мектептерде, білім
беру мекемелерінде жүргізіледі. Әдеттегі ... беру ... және ... іс-әрекеті мемлекеттік стандартта көрсетіліп, оқу жоспарлары,
бағдаламалар, оқу құралдары, ... ... және ... да ... ... іске ... ... педагогика қалыпты жағдайда тәлім-тәрбие
істерін ұйымдастыру, бақылау, бағалау және басқаларға бағытталған [5].
Педагогика ғылымының бір саласы ... ... ... ... ... педагогика” деген түсінік екі сөзден тұрады – “педагогика” және
“әлеумет”. Бұл ұғымның бірі философиядан екіншісі ... ... ... ... дифференциясы және интеграция үрдістерінің
негізінде туындаған.
Әлеумет – ... тілі ... ... ... дегенді білдірсе,
“социология” – латынның socialis – қоғамдық, жалпы деген мәнде болып бірге
өмір сүрген адамдардың ... ... ... және ... ... ... ғылым. Білгілі бір қоғамдағы балалар оқу тәрбие
үрдісінде бірге білім алып, жалпы ... ... ... ... тәжірибе жинақтап “әлеуметтану” үрдісіне қатысады.
Әлеуметтік педагогиканың пәні – адамның әлеуметтік қоғамда орын алып
қалыптасуы және ... ... ... ... оның
жетістіктерін қуаттап, жойылып не ... ... ... ... педагогиканың теориясы мен практикасының нысаны - қоғаның
мүшесі ретіндегі адамның ... және ... ...... peidagogos - баланы жетелеу деген сөз. Ертедегі
құл иелеу дәуірінде баланы бағып-қағып, серуенге алап ... ... ... адамда педагок деген. Мектеп (ІХ-Х ғғ.) пайда болған кезден бастап
ондағы мұғалімді педагок деген. Ол ... келе өз ... ... ... ... ... Бұл сөз, жас ... оқыту, тәрбиелеудің теориясы мен
практикасын зерделеп, оның даму тенденциялары ... ... ... осы істі ... ... қоғамдық ғылымдармен
астарласа отырып – ғылым ... ... ... ... мен ... ... атауы болып қабылданған [6].
Әлеуметтік педагогика жалпы педагогикалық мәселелерді ғана ... ... бір ... ... ... ... ... салаларын біріктіреді және солармен тығыз байланыста адамның басына
түскен күйзелісті ахуалды шешу ... ... ... әлеуметтану
философияның құрамды бөлігі ретінде адамдар қауымының ... ... ... мен ... ... орнын диалектика заңдылықтары
тұрғысынан қарастырса, психология оның ішкі жан ... ... ... шығу тегін, медицина дене сырқаттарын, физиология
дене кемістіктерін зерттеп емдейді, ... ... ... ... ... ... педагогика жалпы педагогикамен байланысты,
себебі оның құрамына кіреді және тәрбиелеу мен оқытудың ... ... ... мен ... т.б. ... ... да елеулі орын
алады; философиямен байланысты ... ... ... және ... ... құбылыстар мен заттар, адамның ойлау
жүйесі, ... ... және ... әсері т.б. әлеуметтік педагогиканың да
басты мәселелері, сондықтан негізгі ... ... да ... бар; ... ... адамның ішкі жан ... ... ... ... ауытқу мен күйзеліске душар болған
адамдармен жұмыс мәселесін қарастырады; медицина, әлеуметтік медицина халық
арасында кең ... ... ... және ... ... мен ... ... дене бітімі және оған тиген
зақымдардың әсерін зерттеу және ... ... ... ... материалдық ахуалы және оған көмек беру мәселелерін қарастырады;
демография, жалпы адам ... ... оның ... ... ықпалы
секілді тұстарын қарастырады.
Демек, әлеуметтік педагогика – баланы, жастар мен қарттарды, ересек
адамдарды ... ... ... ілім ... оны ... қарастырады. Жалпы әлеуметтік педагогика, зерттеу нысанына байланысты
өз ішінде де ... ... ... ол ... ... ... ... мен күйзелісті ахуалының өзгешелігіне байланысты. Мысалы,
қарттармен әлеуметтік-педагогикалық жұмыс; жастар арасындағы әлеуметтік-
педагогикалық жұмыс, мүгедек ... ... ... ... ... көптеген салалар мен тарауларға бөлінеді.
Қазіргі кезде қоғамдағы әр түрлі ... мен ... ... әсер ... ең бір ... тұсы бала. Сондықтан, біз бұл жерде басты
объект ретінде бала және онымен жұмыс ... ... ... ... – баланың, оқушы, студенттің ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, баланың білім
алуына, тәрбиеленіп, әлеуметтік тұлға болып қалыптасуына отбасы, ... дін т.б. ... ... танып-білетін ілім деуге болады.
Әйтсе де, әлеуметтік педагогиканың жеке өзіне ... ... ... ... мен әдіс-тәсілдері және технологиясы
бар. Қандай ғылыми теория болмасын, ол практикаға ... ... және ... оның ... ... ... ... бұлардан басқа, тағы ... ... ... ... ... бар. Олар ... педагог пен
әлеуметтік қызметкерге тиесілі. Оның жүргізетін іс шаралары – бір ... ... ... ... ... ... әсерін білу, көмектесу,
кедергілерді жоюға, ... ... ... ... ... ... педагогика ұғымы алғаш рет ХІХ ғ. ортасында ... ... ... ... ... ... ... түрде бұл ұғым ХХ ғ. ... ғана ... ... Әр ... ... ... ... түсініктер бар. Педагогика ғылымы секілді әлеуметтік педагогика
да адам туралы. Ол ізгілікті ғылымдармен байланыста дамып, жеке ... ... ... ... “әлеуметтік білім беру” және
“әлеуметтік тәрбие” деген санаттардан (категориялар) тұрады.
Әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... бір ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени
тәжірибелерді меңгеруге қолайлы жағдай жасау ... ... Бұл ... ... ... ... әр ... оқу мекемелерінде, ұйымдарда,
қауымдастықтар, кәсіпорындар мен ... жеке ... ... ... беру – ... әлеуметтендіру мақсатында қоғам, ондағы
мекемелер, қарым-қатынас жеке жұмыс қағидалары, ... ... ... ... оны іс ... ... жолдарын меңгеру. Осы ұғымға арнайы
кәсіптік мән беру ... ... ... ... және
“әлеуметтік-педагогикалық қызметкер” деген ұғымдармен қатар пайда болды.
Әлеуметтік ...... ... ... ... әр қандай әлеуметтік кедергілерге қарсы тұра алатын тұлғаны
қалыптастыру.
Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекет – жеке тұлғаның әр ... ... ... ... одан ... ... сүйемелдеу мақсатында
ұйымдастырылады.
Қазіргідей адам мен қоршаған ортаның, адам мен ... ... ... ... ... ... әсер ететін теріс көріністер орын
алып отырған кезде әлеуметтік тәлім-тәрбиенің маңызы зор екені сөзсіз. Ауыр
күйзеліске ... ... ... ... ... кедейшілік пен
қайыршылыққа душар болған, ... ... не ... ... ... ... қолдау көрсетіп, көмек беруде әлеуметтік-
педагог пен әлеуметтік қызметкердің ... ... орны бар ... педагогика ғылымы туу, қалыптасу дәуірінен әлдеқашан өтті.
Педагогика-бүгінде күрделі де, қызық, қиын да, көп салалы, ... ... ... ... ... ... дамыту, деген сұрақтарға жауап
іздейді.
Педагогикалық ғылым ... ... ... ... кәсіптік педагогика, коррекциялық педагогика кіретін болса,
соңғы кезде ... ... ... ... ... - педагогикалық
білімнің жеке саласы ретінде дамуда.
Әлеуметтік педагогика - ғылым саласы ретінде өзінің ... ... ... оның ... ... ... шетелдік педагогтардың,
психологтардың еңбектерінен табуға ... ... ... ... ... ... Б.И.Мұқанова, ресейлік ғалымдар: В.Г. ... ... ... А.В.Мудрик сияқты ғалымдар
әлеуметтік педагогика саласын зерттеуде.
Дегенмен, педагогикалық ... ... ... ... ... ... аспектілері әлі де толығымен зерттелмеген. Егеменді
Қазақстан жағдайында әлеуметтену және бейімделу ... ... ... ... ... тәрбиесіне әсері, әлеуметтену процесі кезінде
тұлғаның өзіне-өзі ұйымдастыруы сияқты, т.б негізгі категорияларын әлі ... ... жоқ. ... ... дамуын басып озуда, мұның өзі
әлеуметтік пеадгогика мен әлеуметтік жұмыс арасында байланыс болғанымен,
олардың арақатынасы жөніндегі ... ... ... тудыруда.
Әлеуметтік педагогиканың басқа кез-келген ғылымдар сияқты ... ... мен пәні бар. ... ... ... ... ... әрекеттер жиынтығы негізінде социумда даму процесі болып
табылады. Бұл ... ... ... әлеуметтену, яғни индивидтің
әлеуметтік нормалар мен талаптарды меңгеруі, осы ... ... ... ... ... коммуникативтік сияқты
тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруды көздейді. Бұл процессті басқа қырынан
басқа ғылымдар да зерттейді: философия, ... ... ... мен тәрбие социологиясы (әлеуметттану), этнография, этнопсихология,
этнопедагогика. Бірақ тек әлеуметтік педагогика тұлғаның ... ... ... ... факторлардың оған әсерін ескере отырып
қарастырады.
Әлеуметтік педагогиканың пәні - ... ... оның ... қағидалары, іске асыру әдістері мен түрлері болып табылады.
Әлеуметтік тәрбие мағынасына ... ... оның ... ... ... әсер ету құралдарын пайдаланып, жағдай жасау мен стимул
беру жатады.
Сонымен әлеуметтік педагогиканың объектісіне ... ... ... ... ... ... ал пәні ... барлық жастық
кезеңдегі тұлғаның әртүрлі кішіортада тұлға-орталық өзара ... ... ... педагогика кешенді, интегративті әртүрлі деңгейдегі ... ... ... шыға ... ғылым. Соның ішінде маңыздыларын
атап көрсетсек болады:
- ... ... ... ... ... ... оңалдыру және әлеуметтік қорғау ұйымдарын
кеңейтуге көмектесу;
- Әдістемеде-ашық әлеуметтік-педагогикалық жүйенің мәні мен ... мен ... ... ізгілендірудің жағдайы мен принциптерін
анықтауда;
- Әлеуметтік-пеадгогикалық тұрғыда-тәрбиелеу құндылықтарының ... ... ... ... ... ... ... мен жобаны ғылыми-
әдістемелік сүйемелдеу;
- Қолданбалы тұрғыда-әлеуметтік саланы дамыту, кешенді ... ... ... ... ... ... Тұлғалық тұрғыда-жеке диагностика, түзету жұмыстарының, әлеуметтік
қолдау мен көмекті қажет ететін әртүрлі категориядағы адамдармен
алдын-алу жұмыстарының ... ... ... педагогты рухани жетекші, тәлімгер десек те болады, себебі
ол жылдар бойы баламен, оның отбасымен ... ... ... іске ... ... ... ... жалпы
адамзаттық құндылықтардың қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... адамдардың кикілжіңді жағдайын
шешуге, соған сәйкес мамандарға көрінуіне көмектеседі.
Әлеуметтік педагог мектепалды, мектептен тыс ... ... ... ... ... мектеп-интернаттарда, балалар үйінде,
кәсіптік-техникалық, арнайы, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... білім беретін мектептердегі әлеуметтік
педагогтар білім беру ... ... орта ... ... ... ... шешуге, әлеуметтік орта мен бала арасында
кең байланыс жасауға маманданады.
Әлеуметтік педагог тұлғаның дамуы және ... үшін ... ... әсер ... маман. Әлеуметтік педагог балалардың әлеуметтік
тәрбиесін ұйымдастырушы және әлеуметтену ... ... және ... ... ... ... маман. “Тұлға-отбасы-қоғам” жүйесінің өзара
әрекеттесу ... ... бола ... ... ... ізгілікті қарым-қатынасқа тәрбиелеуге әсер етеді. Әлеуметтік
педагог жұмысының негізгі қызметі ... ... ... ... баланың кіші ортасын (микросоциумын) ұйымдастыру, қалыптастыру.
Бірақ тәжірибе көрсеткендей әлеуметтік педагог өз ... ... пен ... қызметкер жұмысын ұштастырып отыруына тура келеді.
Соған байланысты әлеуметтік педагогқа ... ... және ... байланысты жоғары талаптар қойылады. Оның бойында ізгілік
сапасы, жоғары рухани және ... ... ... ... ... ... боуы тиіс.
Әлеуметтік педагог қызметі сенімділік пен өзара ... ... ... ... ... қызметі балаға, ересек адамдарға
көмектесуге, олардың проблемасын өздері шешуге ықпал тигізу болып табылады.
Өмірден ... ... ... ... ... кешірген және
проблеманы өздігінен шеше ... олар ... ... ... және ... ... ... Оларға сөзбен және іспен
көмектесу, олрдың өзіне сенуіне, ... ... ... ... ... ... ету-әлеуметтік педагогтың басты міндеті. Балалар мен
жасөспірімдердің жанын түсіну және аялау- әлеуметтік ... ... ... пен саласы, көп қырлы, бірақ
әлеуметтік педагог қай салада істесе де оған ... ең ... ... істеуге тура келеді. Оның кәсіби біліктілігі мен
интеллектуалдық деңгейі ғана ... ... ... жүйке жүйесінің ерекшелігі
де үлкен роль ойнайды [11].
Сонымен, әлеуметтік педагог - өсіп келе ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагог- сырттан бақылаушы емес, ол
балалар мен ересектердің бірлескен ... ... ... ... - бұл ... ... ... Оның барлық күш жігері
адамды әрекетке, ... қиын ... шығу ... ... ... ... проблемасын өздері шеше алуына көмектеседі.
Әлеуметтік педагогтар қызметінің мәнін анықтау үшін, ең алдымен,
«әлеуметтік ... ... ... беру ... сондай-ақ оны
«әлеуметтік қызметкер», «әлеуметтік жұмысшы» секілді мағынасы мен ... ... ... ... керек. Әлеуметтік педагог - басқалармен
салыстырғанда біздің ел үшін жаңа мамандық.
«Әлеуметтік педагог» - делдал, жеке ... ... және ... орта
арасындағы, осы ортаның-педагогикалық тұрғыдан мақсатқа сай қайта құрылуына
ықпал ететін байланыстырушы буын».
Қазақстандық ғалымдар әлеуметтік ... әр ... ... ... ... ... ғана қарастыра бастады.
Р.И. Бурганова әлеуметтік педагогтардың кәсіби дайындығының ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың
мазмұнын теориялық тұрғыдан негіздеп, әдістемесін әзірледі.
Е.З.Батталханов оқушы жастардың гуманистік ... ... мен ... ... ... ... ... болашақ ұстаздарды әлеуметтік-педагогикалық жұмысқа
дайындаудың жүйесін құрудың теориялық - әдіснамалық негіздерін қарастырды.
Болашақ ... ... ... ... ... құрама бөліктері мен жағдайларын интеграцияланған және жеке
тұлғаға бағытталған білім беру ретінде анықтады. М.Т. Баймұқанова болашақ
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... педагог мамандығына даярлау барысында олардың кәсіби даярлығын
отбасын құру ... ... ... ... әзірледі. Жоғары
оқу орнындағы әлеуметтік педагогтарды ... ... ... ... нысаны болып табылады.
Сондықтан 20-жылдардың басынан 30-жылдардың аяғына дейін «әлеуметтік
білім беру» ұғымын бірте-бірте ... ... ... ... Әлеуметтік қызмет саласында білім беру ... рөл ... ... пәні - адамның әлеуметтік қоғамда орын алып,
қалыптасуы мен дамуы болып табылады. ... және ... - ... ... ... ... не ауытқуға ұшыраған
тұстарын қалпына келтіру ... ... ... ... ... мен ... нысаны - қоғамның
мүшесі болып саналатын адамның тұлғалық және қоғамдық сипаттары.
Қазіргі заманғы дағдарыстық жағдай ... ... ... ... ... ... көмекке мұқтаж адамдар категориясына
төмендегілерді жатқызуға ... Олар ... кез ... ... ... тарихтың өтпелі кезеңдеріңде жағдайлары мүлде ... ... яғни ... мен ... балалар, әсіресе көп балалы, толық емес
және жағдайы нашар отбасыларынан шыққан ... ... ... нашақорлық дертіне шалдыққан адамдар; Мұндай көмекті ... ... ... қызметкерлер мен әлеуметтік ... ... ... ... педагогтар мен әлеуметтік
қызметкерлердің жұмысын неше түрлі маман ... ... ... Алайда, 80-
жылдары дәрігерлердің «зиян келтірме» деген өсиетін басшылыққа ала отырып,
кәсіби ... ... ... ... пен қолдау көрсете алатын
мамандарды дайындау қажеттілігі пісіп жетілді. 1991 жылдың 20 ... ... ... беру жөніндегі Мемлекеттік комитеті «Әлеуметтік педагог»
мамандығын бекітті. Әлеуметтік педагогтар мен ... ... ... ... ... ... ... сезімге мұқтаж
келетін, жұмысының мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... аясы да ... А.В.Мудриктің пікірінше, барлық
педагогтарды әлеуметтік қызметкерлер деп те санауға ... Сол ... ... де, ... тұрғыдан алғанда, педагог болып
табылады. Мысал ретінде әдетте арнайы педагогикалық ... жоқ ... ету ... ... ... алып ... болады.
Әлеуметтік педагогтар мен әлеуметтік қызметкерлердің қызмет аясы, түрлі
жұмыс ... жиі ... ... ... ... ... ... бар.
«Әлеуметтік жұмысшы (қызметкер) лауазымдық міндеттерін кез келген
кәсіпорында, жетекшілік жүргізілетін аймақта, отбасында іске асырады. ... ... ... ... не өзге ... ... және психикалық дамуға, құқықтық
қорғауға мұқтаж жекелеген тұлгаларды анықтауга негізделеді және олардың
қамқорлығымен ... ... ... ... ... оқу, жұмыс
орнындағы, тұратын жеріндегі, т.б. шиеленісті жағдайларды анықтайды, ... ... ... және ... ... құқығын қорғайды.
Әлеуметтік педагог - әр түрлі әлеуметтік-мәдени орталардағы балалармен
тәрбие ... ... ... жеке ... мен оны ... ... психологиялық-педагогикалық ерекшеліктерін зерттейді; оқушылар мен
тәрбиеленушілердің қызығушылықтары мен мұқтаждықтарын, ... ... ... ... және уақытылы көмек
көрсетеді; жеке тұлға мен ... беру ... ... ортаның, билік
органдарының арасында делдал ретінде әрекет етеді; оқушылардың құқықтары
мен бостандықтарының жүзеге асуына ... және ... ... ... ... мен ... қорғауға, жалпыға білім берудің орындалуына,
салауатты өмір салтын насихаттауға көмектеседі; балалардың таланттарын
дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... байланысы
Психология адамның жалпы ішкі жан дүниесін танып білуге ... ... ... мен күйзеліске душар болған адамдармен жұмыс
мәселесін қарастырады. ... ... ... ... ... ауру ... танып білу және емдеумен шұғылданады. Физиология
мен психофизиология адамның дене бітімі және оған тиген ... ... және ... ... ... болса, адамдардың материалдық
ахуалы және оған көмек беру мәселелерін қарастырады. Демография ... ... оның ... ахуалының ықпалы секілді ... ... ... ... ... мен қарттарды, ересек
адамдарды әлеуметтендірудің заңдылықтарын зерттейтін ілім болып ... ... ... ... ... өз ... де салаларға
бөлінеді. Бірақ ол көбінесе қарастыратын нысанасының жас ерекшеліктері ... ... ... ... ... Мысалы, қарттармен
әлеуметтік педагогикалық жұмыс, жастар арасындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... деген
секілді көптеген салалар мен тарауларға бөлінеді.
Қазіргі ... ... әр ... ... мен ... ... әсер ... ең бір нәзік тұсы - бала. Сондықтан біз бұл жерде басты
обеъкт ретінде бала және ... ... ... ... ... педагогика баланың білім-тәрбие алуына қоғамның тигізетін әсерін
зерделейді. Басқаша ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына отбасы, білім, мәдениет, дін т.б. ... ... ... ... ілім ... ... ... жеке өзіне тиісті теориясы, тәжірибелік
практикалық іс-шаралары, құралдары мен әдіс-тәсілдері және ... ... да ... ... ... ол ... ... дамиды, яғни
жұмыс тәжірибесінен оның теориялық анықтамалары қалыптасады. Әлеуметтік
педагогиканың өзіндік ... ... ... ... ... Олар ... педагог пен әлеуметтік қызметкерге тиесілі. Оның
жүргізетін іс-шаралары балаға, балалар тобына ... бір ... ... ... ... жоюға және күйзелістен шығуға көмектесуге
бағытталған.
Мәдениеттанушылық көзқарас тұрғысынан алып қарағанда, ... ... ... ... адамгершілік
пен рухани мәдениетінің, білімдер мен ойлау мәдениетінің жиынтығы,
шығармашылық пен ... ... ... ... отырып,
ұрпақтан-ұрпаққа мәдениет тасымалдаушы деп қабылдаған өте маңызды.
Кез келген саладағы әлеуметтік педагогтың ... ... ... қойылады. Ол тек педагогикалық тұрғыдан ғана әрекет етіп ... ... ... ... ... ... ... басқа да
түрлерін меңгеруі керек. ... ... ... саяси,
әкімшілік, медициналық және экономикалық та құзіреттіліктерді игеруі тиіс.
Себебі оның іс-әрекеті осы салалармен тығыз ... ... ... ... әрекеттері келесі мақсаттарды көздейді:
мәселелер мен олардың себептерін анықтау; мәселелі жағдайлардың ... ... ... ... жеке және ... себептері бар
қиыншылықтармен күрес ... ... ... жағдайларды құру және
осындай жағдайларды құруға қатысу; жағдайы нашар отбасыларына, олардың
балаларына ... алу үшін ... ... ... білімге
деген кабілеттерді зерттеу; қоғамдық ... ... және ... ... ... ... ... араласуға, бағыт-бағдар
алуға, жауапкершілікке, өзін-өзі сыйлауға және сабырлыққа ... пен ... ... ... негізгі жұмыс нысаны балалар мен жасөспірімер
болып табылады. Әлеуметтік қызметкерлердің ... ... - ... ... Егер әлеуметтік педагогтың күш жұмсауының нысаны, негізінен,
"тәрбие үрдісі" болса, әлеуметтік қызметкердің нысаны "дағдарысты ... ... ... бұл ... тек ... ғана,
мамандардың арасындағы өзгешеліктер айқын емес. Әлеуметтік педагогтар мен
әлеуметтік қызметкерлер ... ... ... ... жатқан мөселелерін
шешуге бірге талпынып, қатар жұмыс істейді.
Әлеуметтік педагогтың кәсіби қызметіндегі басты мақсат - жеке ... оның ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғау.
Әлеуметтік педагогтың мамандығы қызмет саласының ерекшелігі бойынша
бірқатар мамандандыруларды ... ... ... ... ... педагог басшысы; әлеуметтік педагог-эколог;
әлеуметтік педагог- валеолог; әлеуметтік педагог-тәрбиеші; жұмыс пен ... ... ... әлеуметтік педагог-психолог. Мамандандырудың
негізі ретінде тұрғындардың ішінен мүгедектер, ... ... ... ... аса ... ерекше категориядағы адамдармен жұмыс жасау
әдістемесін ... ... ... ... ... оларға әдістемелік көмек көрсету сол маманның атқаратын
жұмыс орнымен байланысты болады (түрлі оқу ... ... үйі, ... аурухана, кәсіпорын, діни орталықтар, ықшам аудан, ... ... ... ... ... және ... ... педагогқа және әлеуметтік қызметкерге қойылатын кәсіби
стандарттар мен талаптар жалпы адамзаттық құндылықтарға негізделеді, ... ... ... мен ... оның құқықтары мен мүмкіндіктерін
есепке алады.
В.А.Сластенин әлеуметтік педагогқа қойылатын талап ретінде ... ... ... ... ... ... тұлғаның жеке құндылығын,
оның қайталанбас ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... ... қабылдау; көптеген жүйкелік және психикалық
шығындардың болуын ескеру; өзімен тұрақты жұмыс істеуді талап ететін кәсіби
қызметінің шығармашылық ... ... ... ... ... ... жоғары талаптарды жүзеге асыру үшін болашақ мамандарды
мұқият таңдау керек. Олар өз ... ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогтарды шектелген, тұтас жүйе ретінде
дайындау да керек. ... ... ... жеке ... ... анықтады:
- педагогикалық білімнің ізгіленуі кезінде болашақ ... ... оның ... ... және ... ... ... отырып, оларды біртұтас дамыту;
- әлеуметтің дамуы мен жұмыс істеуінің жаңа ... ... ... білімді оның тәжірибесімен өзара ... ... ... ... ... және ... ... жасай
отыра, әлеуметтік педагогтарды дайындау жұмысының түрлерін, оның
әдістемесін, мазмұнын жаңартып, ... ... ... ... ... оқу орындарының
тіршілігіндегі барлық істің демократиялануы.
Қазіргі уақытта ... ... ... көп ... іске ... Біздің елімізде әлеуметтік педагогтарды даярлау
педагогикалық колледждерде, жоғары оқу орындарында, ... ... және ... ... ... іске ... Әлеуметтік
педагогтарға деген сұраныс барған сайын өсуде.
Кәсіби дайындықтың негізін маманның біліктілік сипаттамасы ... оқу ... ... педагогтарды дайындау, бір жағынан
академиялық, ал екінші ... ... бет ... ... ... ... әлеуметтік педагог мамандарын даярлауда қоғамдық, мемлекеттік
сұраныстар міндетті түрде ... ... ... ... ... бұл ... қоғам мен заман талабынан туындап отыр [15].
Сонымен, қазіргі кездегі әлеуметтік – саяси және экономикалық жағдайда
оқушылар тәрбиесіне, ... мен ... жаңа ... қою, ... ... ... ... міндеті болып табылады. Оқушыларды әлеуметтік және
еңбектік тәрбиесіндегі абстрактілік пен догматизмді ... ... ... ерен іске ... ... және ... тыс тәрбие жұмыстарында
көзделген талаптарды орындау принципінің бағдарламасы ... ... ... іске ... бару ... ... ... іс-әрекетінің әдістері мен ұстанымдары
Әлеуметтік педагогтың жұмыс нысаны оның ... ... ... анықталады. Басқаша айтқанда, әлеуметтік педагогтың ... ... бір ... ... ... әлеуметтік ерекшелігіне сәйкес,
сол берілген қоғамның сұранысына байланысты ұйымдастырылады. Әлеуметтік
педагогтың негізгі ... ... ... ... дамып жетілуіне
әлеуметтік қорғау мен ... ... ... бала немесе оқушы болып
табылады. Осыған байланысты, әлеуметтік педагог маманы ... ... ... оның ... ... ... шағын ортасымен, дамуына және
қалыптасуына әсер ететін ... ... ... ... отырып іс-әрекет құрады. Аталған бірлестік іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... қызметі жұмыс сипатына қарай жалпы білім беру
мекемелеріндегі жұмыс, арнайы мекемелермен және жеке ... ... ... ... ал ... ... қарай мінез-құлқы нормадан ауытқыған
балалар ... ... деп ... ... ... ... ... балабақшада, мектептерде, әр түрлі ұйымдар мен ... ... ... ұйымдарда, жазғы демалыс алаңдарында,
аула клубтарында, ауыл ... ... ... жатқан жерлерде, қарттар
үйінде, әлеуметтік-психологиялық-медициналық сауықтыру ... діни ... т.б. ... Осы орындардың
барлығындағы әлеуметтік педагогикалық жұмыс өздігінше ... және ... ... жұмыс түрлері мен тәсілдері де әр ... ... ... ... ... мен ... беру ... асырып отырады. Өйткені әлеуметтік білім бұл тек академиялық білім
ғана емес, сонымен бірге тұлғаны не ... ... ... ... ... арналған біліктер мен тәжірибелер жинағы. Бұл жұмыстарды тек
қана арнайы әлеуметтік ... бар ... ... ... ... пен ... педагогикалық іс-әрекеттің
айырмашылығы мына кестеде нақтылап келтірілді:
1 кесте - Педагогикалық ... пен ... ... іс-
әрекеттердің салыстырмалы кестесі
|Іс-әрекет түрі |Мақсаты |Жүзеге асуы |Нысаны ... |
| | | ... | ... ... ... ... мен |Білім беру |
|іс-әрекет ... ... ... ересек|мекемелері |
| | ... ... | ... |Көмек беруді |Арнайы ... ... ... ... ... ... ... |
|іс-әрекет ... ... ... ... ... ... |
| ... беру |белгілі бір | | |
| | ... не | | |
| | ... | | ... ... С.Бабаев, А.Құдярова «Педагогика» Алматы, Дарын 2004 |
Кестеде көрсетілгендей, әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... ... және ... алдын алу, қоғамдық нормалардың ауытқуғандарды қалпына келтіріп
қатарға қосу, түзету, баламен ересектермен не жастармен ... ... ... ... ... ... балалар мен жастарға, не ересек ... ... ... ... өз ... қайырылу, оларды орналастыру,
жәрдем беруін ... ... ... ... ... ... балалармен
үздіксіз (мектепті тәмамдағанша) білім беру, тәрбиелеу жұмыстарын
жүргізеді, ал ... ... бір не ... рет, бір ай не одан ... баланың (жас не ересек адамның) міселесін ... ... ... істейді.
Әлеуметтік педагогтың іс-әрекетінің көптенген қызметінің бір ... ... ... ... жүргізілетін әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет отбасындағы
немесе тәлім-тәрбие мекемелеріндегі көмекке мұқтаж адамдармен ... ... Бұл ... ... ... ... бар ... емес,
арнайы әлеуметтік педагогикалық білімі бар адамдар ғана ... ... ... ... ... ... бойынша қызметінің негізін
қалаушы қағидалар: гуманистік; жеке тұлғалық; өмір сүру мен ... ... ... ... ... балаға, отбасына деген сабырлық,
құрмет пен талап қоюшылықты ... ... ... ... мен ... жаңа ... ... алу; мақсатқа сәйкес делдалдылықты іске
асыру қағидасы; ... ... ... ... ... ... ... маңызды шарты болып табылады.
1. кесте - Отбасымен әлеуметтік педагогикалық жұмыс
|Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс нысаны ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... |Үйлестіру; ... ... ... ... | ... ашу; ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
|оқытуға ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... | | |
| | | ... І.Р. Халитова «Әлеуметтік педагогика» Алматы, «Білім» 2007 |
Кестеде көрсетілгендей, әлеуметтік ... ... ...... ... адамдар, қарттар яғни бүкіл отбасы мүшелері жатады. Оларға
жәрдем беру ... ... ... ... ... ... көмек
алуға қолдау көрсету, мәлімет беру жатады. Білім беру екі ... ... беру және ... ... ... ... орай ата-
аналарымен жұмыс бағыты да, ата-аналарға педагогикалық білім ... ... ... мен ... ... ... ... ұйымдастыру және педагогикалық сауатын ашып, қарым-
қатынас мәдениетін көтеру шамаларын қамтиды. Материалдық қамтамасыз ету ... ... ... ... дұрыс түсіне алмағандар, ... ... ... қоя ... ... ... не ... шектен тыс
қаталдық, баланың көз алдына өзара мәмілеге келе алмай, ... ... ... ... кемсіту, баланы бағып-тәрбиелеуді басқаларға сеніп
тапсыратындар.
Әлеуметтік педагогикалық көмектің тағы бір аса ... ... ... ... Оның өзі ... ... әлеуметтік психологиялық
көмек және психика түзету жұмыстар ... ... ...... ... ... және ... жұмыс жүргізіледі.
Себебі, мінезі мен жүріс-тұрысының қай жағын түзетсек те, ол ... ... ету ... ... ... ... бала талап етіп отырған
жаңа сипаттағы құлық түрлерін алдымен ... ... ... ... жжан ... ... меңгермейді. Отбасы мүшелерінің
арасындағы бұзылған қарым-қатынасты реттеу, қайта тәртіпке келтіру ондағы
адамдардың ... ... ... ... ... ... нәтижелілігі әлеуметтік педагог, психотерапевт және психологтың
күш біріктіруіне байланысты. Педагог отбасындағы қарым-қатынасты, баланың
жай-күйңн, ... ... ... ... ... ... ... қарастырса, психолог тестілеу, әңгімелесу, социометриялық зерттеулер
жүргізу арқылы ондағы адамдардың психикалық ахуалын және ... ... орай ... ... ... Ал ... ... келген отбасы мүшелерін әр түрлі психологиялық және
медициналық жолдармен емдеуді қолға ... ... ... ... ... танытуы мынадай ұш тармақтан тұрады: ... ... ... ... ... ... және материалдық
көмек мөлшері мен сипаты туралы мәлімет беру; ... ... ... бос ... пайдалы өткізуіне, қажетті іс-шаралар ұйымдастыруға
көмектесу – мейрамдар мен әр ... ... ... ... ... ... клуб жұмыстарын ... ... ... ... кітап оқу, спортпен ... ... ... ... өз ... пайдалануы бойынша бағыт беру [17].
Әлеуметтік педагог отбасымен жұмыс істеу барысында «жеке ... - ... ... ... ... ... ... Осы қағидалар
отбасы мен балаларға көмек көрсетуді қамтамасыз етеді.
Әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекеттің әдіс-тәсілдері. Әдіс - ойға ... істі ... ... бағытталған амалдар жиынтығы. Бұл "метод" немесе
"методика" деп те ... ... - грек ... алынып; белтілі бір
іс-әрекеттің тәсілі дегенді білдіреді. Ал ... ... - ... ... ... ... бір ... жүзеге асырудың реті, қимыл-әрекет,
немесе іскерлік [18].
Әлеуметтік педагогикалық әдіс, ... ... ... жолдары.
Әлеуметтік педагогикалық әдіс жастар мен ... ... ... ... жекелеген, арнайы көмек беруде қолданатын,
әлеуметтік ... ... ... ... ... Әлеуметтік
педагогика қазіргі заман тұрғысынан алғанда, енді гана дамып келе жатқан
ғылым болғандықтан, оның ... ... ... ... әлеуметтік
психология, әлеуметтану ілімдерінен алынып, қолданылатын сипатқа ие.
Әдіс - ... ... ... ретінде соған қызмет етеді. Іс-шараларды
жүзеге асыруда әдістерді қолдану әр түрлі ... ... ... Зерттеуші Э.Щ.Натанзон әдістерді екі сипатқа ... ... және ... ... ... - ... ... бөлу, кеңесу, өтіну, сенім
білдіру, өз күшіне ... т.б. ал ... ... ... - ... жазалау, ым-ишарамен басқару, зекіп ... ... ... ескерту, ызалану, ашулану, басқа да баланы ... ... ... әр ... өмір ... ... әр түрлі қолданылады.
Бұл қолданыс әлеуметтік ахуалға, әлеуметтендіру сипатына, әр ... ... ... мәселенің жай-күйіне байланысты болып келеді.
Әлеуметтік тәрбиенің ... ... ... ... ... ... эмоциялық, зерделік, (интеллектуал) ... ойын – ... бір ... бірақ ойын әдіс те болып есептеледі. Ол
баланың дамуына ықпал ... ең ... ... ... де қарастырылады.
Әлеуметтік-педагогикалық құралдарына көркем табиғат, кітап, ... ... ... ... құралдары т.б. кіреді. Бұл үш ұғым ... ... Оның ... ... ... ... кесте - Әлеуметтік педагогикалық іс-әрекет құрамы
|Әдіс тәсілдері |Құралдары ... ... ... зерделеу |Оқу ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... |Ойын ... ... | ... ... ... ... ... қызмет ету; |Түзету; ... | ... ... |Қарым-қатынас ... ... | ... |
|Байқау; |Бос ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... әдістері; | ... ... т.б.) |
| | ... ұйымдастыру; |
| | ... алу; ... І.Р. ... ... ... Алматы, «Білім» 2007 |
Кестеде көрсетілгендей, тәсілдер әдістерді ... ... ал ... ... ... арқылы жүзеге асады да кейбір кездерде құрал ретінде
пайдалануға болады. Әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... ... Сендіру әдісі – дамуында кемшіліктері
бар мүгедек балаларды қоғамда ... ... ... бар екеніне
сендіру, жалпыға бірдей адамгершілік ережелерін түсіндіру, жүріс-тұрыс
мәдениетін ... ... ... саналады. Бұл әдіс көп жағдайда балалардың
ой-санасына, бейімділігі мен сезім-эмоциясына әсер ... ... ішкі ... ... ... ... көңілін көтеріп, өз күшіне сенімін
тудырады. Жаттығу ... ... ... ... ережелерін
меңгеруін, оларды үсті-үстіне қайталау арқылы әдетке айналып, ол ... ... жеке ... ... ... ... ... мынадай
қарапайым мысал келтіруге болады: Бала ас ішу ережелерін ... ... үсті ... ... ... өзін ұстай алмаса оны ұрысу арқылы реттеу
қиын. ... ... ... көп рет ... ... әдетке
айналдырса, ол уақыт өте келе өзінен-өзі қалыптасқан қимыл ... ... ... ... ... ... ... өз басының ұстаздық қасиеттері, рефлексия секілді
тұстарының барлығын қамтитын «технология» ұғымы ... ... ... ... «әлеуметтік педагогикалық» және «технология» деген
екі түсінікті білдіреді.
Қазіргі кезде «педагогикалық технология» ұғымына берілген ... ... ... ... ... мәні мен ... бір ... келеді.
Педагогикалық технология кең мағынада - оқу-тәрбие жұмыстарын жүйелі түрде
жоспарлау, ... ... ... және оның ... ... ... басқару, техникалық ресурстарды ұтымды пайдалану дегенді
білдіреді. Ал осы ұғымның тар мағынасына келетін ... ол ... ... және оны ... ұстанымдарын білдіреді [19].
Әлеуметтік педагогикалық жұмыста ... ... ... ... мақсат,
міндет, форма, ұстаз іс-әрекетінің нәтижеге бағытталуы ... ... мен ... технологияны білдіреді. Бірақ,
әлеуметтік-педагогикалық технологияның мазмұны ... ... ... кең. ... ... ... технология» - деген
ұғымға келетін болсақ, ол ... ... ... ... ... үрдістердің барысын талдау, басқару, бақылау жұмыстарына
байланысты және оны ... ... ... мен әлеуметтік педагогтың іс-
әрекетін қамтиды. Жоғарыда айтылғандай, әлеуметтік жұмыстар педагогика және
психология ғылымына сүйеніп, ... ... мен ... ... жас және жеке ... ... ... ескере отырып,
көмек беру технологиясын анықтауға бағытталған.
Әлеуметтік технология дегеніміз ... ... ... және әлеуметтік педагогтың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметкер мен
әлеуметтік ... ... ... әрі көп ... ... шешуге
бағытталған. Мұны «әлеуметтік педагогика технологиясы» десек те болады.
Педагогикалық технология - оқуытумен тәрбиелеудің белгілі бір ... үшін ... Әр ... ... ... жеке технологиясы
болады. Мұғалім педагогикалық техниканы меңгермей жатып ешқашан шебер бола
алмайды. Педагогикалық техниканы ... ... ... тусінуден
басталады. Бұл алдымен қарым-қатынас психологиясы, сөйлеу қабілеті өзінің
сезімдерін қоршаған ортаға көрсете алуды талап етеді. ... ... ... 70-80 ... ... ... ... Әлеуметтік
экономикалық қарым-қатынастың күрделі болуы мен қоғам ... ... жаңа ... ... ... керек болды. Бұл
кезеңдегі шетелдік зерттеушілер әлеуметтік технологияның әр түрлі жактарын
қарастырған. ... ... Н.Г. ... ... іс-әрекет
қаншалықты қиын болғанымен әрқайсысы технологияға бағынады. Шынайы проблема
әлеуметтік іс-әрекетерді техникалау емес, оны қалай ... ... ... оның ... ... қызметі күрделенген сайын оларды кезеңдермен
операцияларға бөлу міндеті ... ... ... жұмыста отбасындағы баланың ахуалына
мән беру аса маңызды мәселе. Өйткені, ондағы ахуалы ... ... ... ... ұрып-соғып, қорқытып, оған сенімсіздік білдірсе, оның
жүйкесі тозып психикалық ауруға шалдығуы ... ... ... жағдайда
педагог оның себептерін анықтап, психикасына реттеу, ішкі ... сай ... ... ... қарастырады. Ол баланың бойындағы
кемшіліктерді жоюға, отбасындағы туысқандарымен болған қарым-қатынасын
реттеуге, оны ... ... ... жылы қарым-қатынас орнатуға
көмектеседі. Отбасындағы бала ... ... ... ... мен ... ... ... олардың қайсысының
балаға дұрыс ықпал ететінін білуі аса маңызды.
1.3 Қазақстанда әлеуметтік педагог жұмысының негізгі бағыттары
Әлеуметтік ... ... ... бағыттары болады. Олар:
диагностикалық, ұйымдастырушылық, болжамдық, алдын алу, ... ... ... медициналық, әлеуметтік-терапевтік
(емдік), психологиялық.
Диагностикалық: ... ... жеке ... ... ... ... ... (микро) ортасының, отбасының, құрдастарының,
топтарының, ересектердің ықпал ету дәрежесі мен бағытын ... ... ... ... тұлғаның жеке және жас ерекшеліктерін, сондай-ақ
тұлғааралық өзара әрекет ... ... ... ... ... тест алу, ... ... ол ашық ортада балалар мен жасөспірімдердің
әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... демалысты орынды түрде
ұйымдастыруға ықпал етеді, адамдар арасындағы ... ... ... ... қалыптастырады.
Болжамдық: жеке тұлғаның, қалыптастыру жөніндегі барлық иниституттардың
қызметінің дамуына қарай тәрбие үрдісіне бағдарлама және ... ... алу және ... ... ... жеке тұлғаға әсер
ететін жағымсыз ықпалдардың алдын алудың және ... ... ... ... ... ... іске ... жеке тұлғаның
құқықтарын қорғауды қамтамасыз етеді; тұлғаның ... және ... ... ... ескерту жасау.
Ұйымдық байланыстық: өсіп келе жатқан ұрпақты тәрбиелеуге, қамтуға
көмектеседі, бала мен оның отбасына ... ... ... мен ... байланыстарды реттейді.
Қорғаушы: жеке тұлғаның құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған
құқықтық нормалардың бар кешенін пайдаланады, балалар мен ... ... ... етуге жол беретін тұлғаларға қатысты ... ... ... ... түзету (коррекция) және дамыту: ... ... ... жалпы оқу дағдысы мен біліктілікті дамыту.
Әлеуметтік кеңес ... ... ... ... беру. Тұлға
үрдістеріндегі қатысушыларға мәселелерді шешуге көмек көрсету.
Әлеуметтік-медициналық: сырқаттардың алдын алу бойынша ... ... ... ... керсетудің негіздерін игеруге
көмектеседі, жастарды отбасы өміріне ... ... ... ... ... шұғылданатын арнайы білімі бар ... ... ... ... деп атап, оған ізет, құрмет
көрсету халқымызда ертеден-ақ қалыптасқан дәстүр. Заман өзгеріп, ... ... ... ... нысаны, мақсаты мен ... жаңа ... ... де ... ... ... ... педагогика
саласында осындай мән беріп келе жатқан кәсіп түрінің бірі - әлеуметтік
педагог кәсібі.
Егер ... ... ... бір ... ... ... иелеріне арналған
атау болса, «кәсіп» соның ішіндегі белгілі бір ... ... ... ... ... және тәрбиелеу ісімен шұғылданатын арнайы
білімі бар ... ... ... ... ... ішінде күйзеліске
ұшыраған балалар (ересек адамдар, жастар) ісімен ... ... ... «әлеуметтік педагог» деп атайды.
«Әлеуметтік педагог» кәсібі педагог және «мұғалім» деген сөзбен сәйкес
келеді. Сондықтан қазір әлеуметтік педагог міндетін ... ... бар ... ... ... ... мұғалім куәлігі (сертификат) бар адамдар
атқаруда. Мұғалім мен ... ... ... ...... ... ... – баланың 18 жасқа дейінгі дамуы және әлеуметтік қалыптасуы.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Конвенциясында (1995ж) ... ... өзін ... ... ең ... ... ... қоғам,
әсіресе отбасы тарапынан ерекше қорғауды қамқорлықты, қолдауды қажетсінеді.
Сондай-ақ мұнда ... ... және ... ... де құқықтық қорғау, ол
дүниеге келген ұлт пен халықтың мәдени ... ... ... ... ... ... ... бірге, Конвенцияда егер де
бір себептермен бала күйзеліске душар болып, не бағушысынан айырылып қалса,
бұл ... ... өз ... ... оның ... құқығына құрметпен
қарап, әр отбасының баланы дамыту, тәрбиеленуіне ... ... Әр ... ... білім алуға, тәрбиеленуге, өз ата тегін, ұлтын білуге, өз
пікірін, ... ... ... ... ... тағы ... ... дәріптеген.
Алайда бұл екі кәсіптің айырмашылығы бар. ...... ... ... беруші, тарихи дәуірлерде жинақталған тәжірибені беру мен
дамыту және тәрбие жұмыстарын жүргізетін, арнайы білім алған ... Ал ... ...... бір ... ... ... соның салдарынан
күйзеліске ұшыраған балаға көмектеседі, сүйеу болады, қолдау көрсетеді,
қатарға қосу ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізеді. Мұғалім белгілі бір мекемеде (мектеп, колледж, лицей, институт,
университет т.б) ... ... ... ... ... басқа да
мекемелер мен ұйымдарда жұмыс істеп, күйзеліске немесе ауытқуларға ұшыраған
балалар мен ... ... ... әлеуметтік-материалдық ахуалына
қарамастан) әр түрлі көмек ... ... ... ... ... жұмыс ауқымы өте кең [20].
Жұмыс нысанына байланысты әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... одан соң ... формалары
нақтыланады.
Түпдерек: І.Х. Халитова «Әлеуметтік педагогика» Алматы, «Білім» 2007
1-сурет Әлеуметтік педагогтың жұмыс үлгісі
Кестеде көрсетілгендей ... ... ... ... нысанаға (объектіге) байланысты. Олар - әр түрлі ... ... ... ... ... ... не ... ауытқуларға
ұшыраған балалар, жасөспірімдер, жастар және ... ... ... ... не психикасы бұзылған, педагогикалық, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... есіту мен сөйлеу мүшелері т.б.).
Егерде даму, қалыптасу үрдісі еш ... ... ... ... ... ... жағдайда әлеуметтік педагогтың қажеті
де жоқ. Бірақ та, әр ... ... ... ... қоғамдық тәртіп
нормаларының шегінене шыққандар, тыйым салынған ... ... ... ... ... ... істермен шұғылданған тәртіп бұзушылар,
қылмыстық істерге барған балалар мен ересек адамдар кездеседі. Әлеуметтік
педагог ... ... ... ... ... қойған негізгі мақсаты – балалар үшін
психологиялық жағымды шарттар түзу және ... ... ... қажеттіліктерін, мүддесін қорғау, отбасындағы, мектептегі қарама-
қайшылықтарды жоюға, келеңсіз ахуалдардың алдын ... ... беру ... Бұл ... қол жеткізу үшін әлеуметтік ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру: әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
- Болжамдар жасау: жат көріністерді жоюдың қандай нәтиже беретін көз
алдына келтіру, шамамен болжау;
- Делдалдық жұмыстар: кейбір жағдайда, ... бір ... ... ... де ... ... ... бір жағдайда, белгілі бір
ұйыммен, не жәрдем көздері мен ... ... ... ... ... тура ... ... сақтау, сақтандыру жұмыстары: кейде ... ... ... т.б. өзінен, басқалардан қорғау, ... ... ... алу, ... ... беру ... Қаржы-қаражат табу, оларды жұмсай білу немесе берілген қаржыны
дұрыс бағыттау [21].
Әлеуметтік педагогтың барлық іс-әрекеті белгілі бір ... ... ... ... ... әр ... іс-қимылдар, заттық жабдықтар, қосымша
рухани және материалдық қаражаттар, ... ... ... ... ... мен ... да құралдар жатады.
Әлеуметтік педагогтың негізгі бағыттары мыналар болып табылады:
1.Әлеуметтік педагогтың әлеуметтік-ақпараттық ... ... ... және ... ... ... ... мен олардың ұсынатын қызметтері бойынша ақпараттармен ... ... ... - адам және бала құқын сақтауға,балалардың
түрлі категорияларының құқықтық гарантияларын іске асыруға ... ... үй ... ... ... ... ... бойынша балаға
құқықтық тәрбие беруге бағытталған.
3.Әлеуметтік-реабилитациялық көмек - ... т.б ... ... ... келтіруге қажеттіліктері бар балаларға ... ... ... қызмет.
4.Әлеуметтік-экономикалық көмек-жәрдемақы, компенсация, бір ... ... ... ... ... ... үйінің түлектерін
қолдауға арналған материалдық көмегін алуына ... ... ... ауру ... ... ... және аурудың
алдын-алу, ішкілікке салынудың, жасы кәмелетке толмағандардың есірткіге
салынуының алдын-алуға,”риск тобына” ... ... ... ... ... ... ... көмек-отбасында және бала ... ... ... ... микроклиматты құруға,отбасының, мектеп
ұжымының балаға кері ықпалын, орта мен бала арасындағы қарым-қатынасындағы
қиыншылықтар мен ... ... мен жеке ... өз ... ... ... бағытталған.
7.Әлеуметтік- педагогикалық көмек-бала тәрбиесіне байланысты ата-
аналарға көмектесуге бағытталған (қараусыздық пен ... ... ... мен ... ... тобына” жататын
отбасындағы балалардың дауы мен тәрбиесіне ... ... ... ... ... беру ... ... қызметтік міндеттерді
атқаруға қолайлы жағдайды жасауды талап етуге;
- заң шығарушы, ... және сот ... ... оқушыларды
қорғауға;
- оқушыларға жағдай жасау үшін және ... жеке ... ... ... және ... ... сұраныс тастауға;
- өзінің қызметтік міндетіне қатысты білім беру мекемелерінің
құжаттарын пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... отбасы
мүшелерін, өзінің ерікті көмекшілерін белсенді ... үшін ... ... ... ... ... жасөспірімдер мен балалардың қызығушылығын зерттеу ... ... ... ... және ... ... ... өз біліктілігін көтеруге;
- білім беру үрдісін жетілдіру бойынша білім беру ... ... ... ... бала құқын бұзу фактісі бойынша білім беру мекемесінің
әкімшілігіне мәлімдеуге.
Әлеуметтік педагог міндетті:
- Білім беру мекемелерінің әкімшілігімен бірлесе ... ... ... ... ... ... айқындау және
оқушылармен, мұғалімдермен, ата-аналармен жүргізілетін ... ... ... ... ... нұқсан келтіретін шешімдердің
қабылдануына кедергі жасауға;
- бала құқын қорғау бойынша заңдар мен нормативтік құжаттарды ... өз ... ... өз ... ...... құжаттарды хаттауға;
- жұмысын жоспарлау және өзінің қызметін тіркеп отыруға;
- үнемі өз біліктілігін көтеріп отыруға;
- заң аясында көрсетілген жағдайларда ғана ... ... ... ... рөлі мен ... ... иесі ... биік рухани және жалпы мәдениетті
педогог болуы тиіс, психолог және әлеуметтік қызметкер бола білуі, ... ... ... ... ... оны ... өзінің белсенді
рол атқаратын түсіне алуы тиіс, тұрақты адамгершілік қағидасы, ұстамды
болуы ... ... ... жасөспірімдерге, ата-аналарға әлеуметтік
– педагогикалық көмек көрсете отырып, келесі қызметтерді атқарады:
- талдау диагностикалық;
- болжамдау;
- ұйымдастыру, байланыстыру;
- түзету (коррекциялық);
- үйлестіру – ... ... ... – педагогикалық қолдау және көмек қызметі;
- қорғаушылық;
- психо – терапевтік;
- ...... ... ... ... ... педагогтың талдау-диагностикалық қызметі:
- білім беру мекемелерінің ... ... ... және бағалайды, ортаның оқушыға әсер ету
мүмкіндігін болжайды;
- оқушының тұлғалық ерекшеліктері мен қасиетін, оның ... ... ... ... ... себебін,
отбасының әлеуметтік қолайсыздығының себебін анықтайды;
- дарынды оқушыларды анықтауға жәрдем береді;
- эмоционалдық және интеллектуалдық ... ... бар ... ... ... ... ... әлеуметтік және педагогикалық жағдайларды ... ... ... мен ... ... ... болжамдайды,
тұлғаның өзін-өзі дамытуы мен тәрбиелеуіне көмектеседі;
- әлеуметтену үрдісі кезінде дамуының болашағын айқындайды;
- ... ... ... ... ... ... ... жұмысын жоспарлайды.
Әлеуметтік педагогтың түзетушілік (коррекциялық) қызметі:
- әлеуметтік ортаның кері әсерінен оқушыларды сақтауға тырысу;
- оқушылардың ... ... ... іске асырып, жағымсыз
әдеттерден арылуға көмектесу.
Әлеуметтік педагогтың үйлестіру-ұйымдастырушылық қызметі:
- ашық микроорталықта бала мен жасөспірімдердің маңызды, мәнді ... ... ...... ... ... отырып оқушыларды
алуан түрлі микроорталықтың қызметтеріне қатыстыру;
- ересектерді қатыстыра отырып оқушылардың ұжымдық шығармашылығын
ұйымдастыру;
- әлеуметтік тәрбиенің ... ... ... ... ... ... және көмек беру ұйымдарымен бірлесе отырып қызмет
жасау.
Әлеуметтік педагогтың әлеуметтік-педагогикалық қолдау және ... ... ... ... ... ұйымдастыру, дамыту, іске
асыру бойынша оқушыларға (тәрбиеленушілерге) білікті психологиялық
– педагогикалық көмек беру;
- оқушылармен сенімді қарым-қатынас орнату.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен құқын қорғауға
бағытталған нормалардың түгел кешенін пайдалану;
- оқушыларға заңға қарсы әсер еткен ... және ... ... ... заң аясында жауапкершілікке тартуға жәрдем беру;
- әлеуметтік қолдау және көмек ұйымдарымен өзара бірлесіп жұмыс
атқару[24].
Әлеуметтік ... ... ... әлеуметтік және педагогикалық
жағдайларды талдау негізінде тәрбиелеу ... мен ... ... ... ... өзін-өзі дамытуы мен тәрбиелеуіне көмектеседі,
әлеуметтену үрдісі кезінде дамуының ... ... ... талдау негізінде өзінің әлеуметтік – педагогикалық ... ... ... ... ... субъектілерін – қоғамның қосымша білім беру ұйымдарының
мемлекеттік және ... емес ... т.б. ... ... ... ... мен демалысына қатыстыруға себебін тигізу, олардың
қарым-қатынасын ізгілендіруді қалыптастыруға жағдай жасайды және жасөспірім
мен ересектер, бала арасындағы ... ... әсер ... ... |
Ескертпе: О.М.Крапивин «Социальная педагогика» Учебное пособие Москва,
1994
2-сурет – ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік, ізгілікке,
қамқор болуға үйрету және тұлғаның өз мүддесін, талабын ... ... ... ... ояту ... көздейді. Әлеуметтік
педагогтың диагностикалық қызметі: білім беру мекемелерінің әлеуметтік
микроорталықтарының ... ... және ... ... әсер ету ... болжайды, оқушының тұлғалық ерекшеліктері мен
қасиетін, оның проблемаларын анықтайды, баланың, жасөспірімнің тәртібіндегі
ауытқушылығының себебін, отбасының ... ... ... ... ... ... жәрдем береді, эмоционалдық және
интеллектуалдық ... ... бар ... ... ... қорытындылай келе, әлеуметтік педагогтың жүзеге
асыратын басты міндеті көп қырлы ... ... іс ... жүрген құралдары да сан алуан. Ол педагогтың жеке ... ... мен ... ... ... Әлеуметтік-педагогикалық іс-
әрекеттің негізгі бағыттары, әлеуметтік бейімделуге жылдам көмектесу және
бейімделмей қалудың алдын алу, қоғамдық нормалардан ... ... ... ... ... ... ересектермен не жастармен тікелей
немесе жеке жұмыс істеу, күйзеліске ұшыраған балалар ... ... ... көмек беретін тиісті мекемелерге өз уақытында кайырылу,
оларды орналастыру, жәрдем беруін өтіну, көмек сұрау болып табылады.
Әлеуметтік педагогтың ... бұл ... иесі ... биік рухани
және жалпы мәдениетті педогог болуы тиіс, психолог және әлеуметтік
қызметкер бола білуі, баланың білім ... ... ... ... ... ... ... рол атқаратын түсіне алуы тиіс, тұрақты
адамгершілік қағидасы, ұстамды болуы тиіс.
Қазақстанда әлеуметтік педагогикалық жұмысты дамыту үшін:
- заман талабына сай ... және ... ... ... ... ... ... қызметкердің жұмысқа деген
қабілеті ашылады;
- мемлекеттен бөлінген қаржыны дұрыс бағыттау;
- делдалдық жұмыстарды жүргізу;
- ... озық ... ... ... ... ... өмірде өз орнын табуға көмектесу;
- проблемаларды шешуде дұрыс стратегиялық бағыт таңдау;
- жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... жиі және дұрыс
қолдану;
- шетелдің тәжірибелерін үйрену, ұғыну және пайдалану;
- жеке ... мен ... ... ... ... отырып,
жұмыс жасау;
- басқа елдердің жұмыс жүргізу модельдерін салыстырып, талдап,
тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ... саясат пен әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасын сапалы
түрде құру және жүзеге асыру;
- әлеуметтік институттардың білім беру деңгейін ... ... ... құрылымдарды мемлекет қолдау керек;
- психикалық, медициналық, экономикалық бағыттарға мемлекет тарапынан
жеткілікті қаражат бөлу және оған қатаң бақылау ... ... бала мен ... қоршаған орта өзінің әр бір даму
кезеңдерінде жаңа әлеуметтік сапа жағдайы мен бұрынғы қалыптасып ... ... ... ... ... тез сезініп отырады.
Баланы қорғау үшін әлеуметтік педагогтың мұндай ... ... ... отыпуы,қоғамдық ықпал көсету немесе белсенді араласу қажет.
Әлеуметтік педагог пен ата –ананың бірлескен ... ... ... ... ... өзара әрекет мақсатты формада жүргізетін
болса,тұлғаны ... ... қуат – күші ... пен ата –ана ... ... ... ... Әлеуметтік
педагогтың әлеуметтік педагогикалық қызметінің нәтижесі негізінен ... ... ... ... ... ... анықталады.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ КӘСІБИ АДАМГЕРШІЛІК САПАЛАРЫ,
ҰСТАНЫМДАРЫ МЕН ... ... ... ... әлеуметтік педагогтың кәсіби
шеберлігі, адамгершілік сапалары
Әлеуметтік педагогтың тұлғалық және кәсіптік сапалары мен ... ... ... ... жеке ... ... Әлеуметтік іс-
әрекеттің субъектісі – жоғары дәрежелі кәсіп ... ... - ... ... ол ... ... ... түсінетін, баланың
өмірлік мүддесін білетін, оған жәрдем бере алатын, жалпы теориялық және
практикалық ... ... ... ... бар, ... адам болу ... келген маман иесі сияқты әлеуметтік педагог да өз ... бір ... ... ... ... ... көмегімен өз қызметін
жетілдіріп, кәсіби және адамгершілік сапаларын арттырады [25].
Ескертпе: әлеуметтік педагогтардың ресми сайты: ...... - ... ... ... – бұл ... ... оның жағдайы мен
болашақ даму қарқынын ... ... ... ... ... ... ... кешенді зерттеу процесі.
Әлеуметтік ақтау – адамның әлеуметтік ортада өмір сүру мүмкіншіліктерін
қалпына келтіруге ... ... ... ... ролдік,
тұлғалық деңгейде және қоғам көзінде ақталуын қарастырады.
Әлеуметтік қамтамасыз ету – бұл әлеуметтік көмекті қажет ... ... ету және ... көрсетудің мемлекеттік жүйе
шеңберінде әлеуметтік қызмет көрсету жүйесі.
Әлеуметтік терапия – бұл нақты әлеуметтік қатынас түрлеріне ... ... ... ... әсер етудің бағытталған процесі.
Әлеуметтік кеңес беру – бұл адамға оның ... ... ... ... әсер ету ... ... көмек көрсетудің
технологиясы.
Әлеуметтік бейімделу – бұл адамдарға ... ... ... жаңа ... ... немесе бейімделу процесі кезінде,
сондай – ақ бейімделмеген тұлғаларға қолдау ... ... ... ... ... – ұйымдасқан тәрбиелік сипаттағы процесс жиынтығы
реттелетін механизм. Әлеуметтік ... ол ... бір ... ... ... ... бағытталған [26].
Әлеуметтік алдын алу – бұл даму мен тәртіптегі теріс ықпалды туғызатын
себептердің алдын алуға, жоюға ... ... ... қорғау – келеңсіз тұлғалардың құқықтары мен ... ... ... ... ... өз ... ... жетілдіруге, кәсіби
шеберлікті жоғары деңгейге ... ... ... Осы ... ... ... ... тәсілдер мен түрлер арасында әлеуметтік
педагог қажеттілік пен жеткіліктік көзқарасынан жақындайды. ... ... ... ... ... мәселесімен, тұлғалық
ерекшеліктерімен, тәрбиелік микроәлеумет, әлеуметтік бейімделу деңгейі мен
маманның өз ... ... ... әлеуметтік педагогтардың жеке ерекшеліктеріне оларға:
байғампаздық, алдын ала сезе білуі немесе интиуциясының ... ... ... ... сезімтал, әр түрлі шарттар мен
жағдайлардан шығудың жолдарын шұғыл және дұрыс таба алу ... ... ... ... ... ... түсіне алатын, және
өзін-өзі басқару мүмкіндігі мол болуы керек.
Бұлардан басқа ... ... ... ... тиіс: адамдармен
қарым-қатынас орната білу; жылдам және ... ... кету ... ... пен ... мейірімді, басқалар үшін
жанашыр бола алатындай кең пейілді; болашаққа сенімді; адамдармен ... ... ... ... ... өз ойын ... алатын; белсенді
де жігерлі, өз пікірі мен көзқарасын дәлелдей алатын; тосын және тұтқиыл
жағдайлардан ұтымды жол таба ... ... және ... ... ... ... үрдістерін басқара алатындай маман болуы керек[27].
Әлеуметтік педагогқа қойылатын талаптар атты ... ... ... ата – ... ... өкілдері мен педагогтардың өздері
қатысқан сараптауларда, мінсіз әлеуметтік ... ... үш ... ... топ - ... ... түскен және оның кәсіби даярлығына
аз байланысты тұлға қасиеті;
Екінші топ – шеберлікалды деңгейде ... ... ... ... және ... әрекет шеңберінде айтарлықтай дамитын тұлға
қасиеттері;
Үшінші топ – әлеуметтік педагогтың таза ... ... ... сапалары. Әлеуметтік педагог әрекетін сараптау, оның
сипатын талдау әлеуметтік педагог қызметіне кандидат белгілі ... ... ... туралы қорытынды шығады, олардың бастамасы тұлғаның ... ... ... осы ... ... адам гуманист болуы керек, сөйлеу
қабілетіне және нақты адамгершілік қағидаларға ие болуы ... Ол ... ... болуы керек. Екіншіден, бұл ... ... ... ... ... ... өмір сүру
салаларына араласу керек, оны халыққа, яғни ... мен ата ... ... ... ... ... ... Ол өндірісте қызмет
ететіндер, қоғамдық ұйымдар өкілдерімен байланыс орнату ... ... ... ... ... (балалармен де, ересектермен де)
байланысқанда ол олармен тікелей де, ... ... ... ... да ... ... ... сау қызығушылық сәйкес болу керек, ... ... ... ... ... ... саласындағы білімін арттыру, өзінің
өмірлік тәжірибесін адами ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік белсенділік өте ерте, жеткеншектікте ... ... ... ... ... деуші өзінің белсенділігін
танытып, мұны тіркеуге мүмкіндік болса, ол туралы ... ... ... педагог болам дейтин кандидатқа тағы бір маңызды сапа ол сөз
шеберлігі. Педагогикалық қарым қатынас ... ... ... ... ... ... қарым қатынастың негізгі компоненттері,
коммуникабельділік – ... ... ... алу мүмкіншілігі,
әлеуметтік туыстық – қоғамда, басқа адамдар арасында болу ... ... ... ... ... емес адам әлеуметтік
тәрбие берумен тіптен айналыса алмайтындығы айдай анық, себебі оның негізі
адамдарды ... ... қосу ... ... ... ... етуге қызығушылық білдіретін тұлғалар ... ... ... болу ... ... ... ... келетін болсақ, олар
айтарлықтай жас кезде тәрбиеленетін болса да, әлеуметтік – ... ... ... олар не ... (және мұндай адам ... ... ... істей алмайды), не сәтті қызметтің негізі болып
табылады.
Сонымен, әлеуметтік педагог ... ... ... бұл ... ... ... уайымдауына байланысты уайымдай алу қасиеті.
Эмпатиялылық жеке тұлға қасиеті ... ... ... ... ... ... ... және төмен эмпатиялы өкілдер кездеседі. Эмпатиялылықтың
баспалдақтары ... Ең ... ... адам ... ... ... одан жоғары уайымдау, әсіресе қуану – ... ... ... ... қуана білу. Эмпатиялылықтың жоғары дәрежесі қолдау көрсету - өз
іс - әрекетімен басқа адамға көмек ... ... ... ... ... ... екені түсінікті.
Әлеуметтік педагогтың дамитын сапалары. Бұл топқа мамандық алдындағы
әрекетте көрінген және кәсіби ... ... мен ... өзінің
барысында дамитын әлеуметтік педагогтың сапалары жатады. Олардың маңыздысы
кәсіби – педагогикалық бағытталу. Бұл педагогикалық қызметке ... ... ... ... тұлғалық қасиеттерін
дамытуға ұмтылыс. Тұрмыстық ... ... ... – бұл
балаларға деген махаббат. Ол ... ... ... ... ... ... барысында дамиды және педагогикалық жетілдірудің басты
қозғаушы ... ... ... ... ... алдын – ала
бекітілген мақсаттармен шектелмеген, бұл мақсаттарды ол тәрбие ... ... ... ... ... ... ... етуінің басты қозғаушы күші, жұмыс сапасының негізгі
критерийі болып табылады ... ... ... ... ... асыратын
педагогикалық қатынастардың адамгершілігі байланысты. Ата – аналар оған,
өздерін ауыстыратын тұлға ретінде өз балаларын ... ... және ... ... ... қатынастарға бейім адам болатындығына
сенімді. ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық байқаулықта,
тәрбиеленуші тұлғаға деген құрметте және педагогтың басқа сапаларында
көрінеді. ... ең ... ... ... ... ... болып табылады, және тек осы қатынастар әлеуметтік
педагогтың қызметіндегі маңызды құралы болуы керек.
Әлеуметтік педагогтың қажетті сапасы – ... ... ... ... ... бір ... ... терең білімнің бар
болуы.
Сонымен, әлеуметтік педагог үшін маңызды кең ... пен ... ... болып табылады. Ол тәрбиеленушілермен және олардың ата – анасымен
өмірдің түрлі жағдайларында қатынас жасайды, оған ... ... ... ... ... жатқан өмірлік оқиғаларда шешімді табуға көмектесу қажет,
сондықтан кең танымалды ... да ... және ... салаларда
оқудың да қажеттігі туындайды, мысалға экономикада, ... ... ... және т.б. ... ... ... педагогтың
эстетикалық мәдениеті, оның нақты өмірге эстетикалық көзқарасы, әсемділікті
бұзықтан ажырата білу, әдемілікке басқа адамдарды баулу қасиеті ойнайды.
Әлеуметтік ... ... ... Бұл ... ... ... педагогтың кәсіби өзін жетілдірудің нәтижесі. Әлеуметтік педагог
бұл қызмет ететін маман, және ол басқа ... ... ... ... ... ... – шеберліктің жоғары деңгейінде әрекеттер жиынтығын
жүзеге асыру, өз қолымен шығармашылық шеберлікті істейтін ... ... ... дайындау қазіргі педагогтарды дайындаудың білетін адам
ретінде жүргізіледі. Кәсіби дайындықтың негізіне педагогикалық қызметтерді
қалыптастыруға бағытталған пәндер жатқызылуы ... ... ... ... сараптай алу қасиеті – бастапқы қасиет. Әлеуметтік
педагогтың ... ... ол өз ... ... ... ... ... анықталады. Сәйкесінше, әлеуметтік педагог бұл
қажеттіліктерді анықтауға, ... ... ... алдыңдағы қызметті
саралап, одан өзіне және әріптестері үшін сабақтар ... ... ... ол ... ... ... ... да, ағымдағы әлеуметтік
– педагогикалық қызметтің жағдайын да диагностикалауы қажет. ... оның ... ... ене алу ... ие, отбасылық тәрбие беру
барысында туындайтын мүмкіншіліктер мен қиыншылықтарды анықтай алу ... әрі ... ... өзі өз қызметін жоспарлап, ... ... ... ... ... ... Бұл ... осы қызметтің барлық компоненттерін шығармашылық қосуды, ағымдағы
нәтижелер, өзгерген жағдайларға байланысты және т.б. ... ... ... ... ... қиын сапа ... Бұл сапасы
әлеуметтік педагогтың кәсіби дайындықтың негізін құрауы ... ... Дж. ... ... ... ... ... еңбегінде адамдардың 6 сипаттағы ... ... ... ... актерлық, әлеуметтік, іскерлік және діндік.
Осылардың ... ... ... ... ... деп аталатын
кәсіпті таңдап алғандар да кіреді. Оның негізгі ... ... ... ... тазалық және басқа адамдарды түсіне алатын
сезімтал, кез келген адамның адамдық қасиетін ... ... ... ... ... ... құштар, жолдастыққа
адал болып табылады.
Әлеуметтік педагог Климов жіктеуіндегі «Адам-адам» санатындағы кәсіптің
иесі екенін және оны жеке сипаттамаларының құрамына ... де ... ... ... жалпы, жалпы мәдени дайындықта негізделеді
және тұлғаның жалпы және кәсіби дамуымен ... ... ... ... ... ... жүргізілетін
жұмысының ұйымдастырылуын бағалау
Елімізде қазіргі таңда білім беру саласындағы орналған ... ... 2009 жылы ... ... ... 7811 ... ... орта мектептер, 480 колледждер, 306 кәсіби мектептер, 1692
мектепалды білім беру ... яғни ... ... ... ... педагогтардың санына тоқталып кетсек, 2009 – 2010 оқу ... ... 282254, ... 33096, кәсіби мектептерде 7110,
балабақшаларда 27277 мұғалімдер ... ... ... ... ... нақтылайтын болсақ, онда оның
жұмысының келесі бағыттары мен түрлерін ерекшелеуге болады [31]:
1. Оқушылар арасындағы бұзақылықтың алдын алу. Ол ... ... ісі ... ... (КЖИ) ... тұрған жасөспірімдерді
анықтау, осы жұмысқа кәмелетке толмаған жастар ісі жөніндегі ... ... ... ... МАИ ... толмаған жастар ісі жөніндегі комиссия мамандарын, прокуратура,
наркологиялық диспансер жұмыскерлерін мүмкін болатын бұзақылықтың алдын ... ... ... ... ... ... «Құқықтық білім»
күндерін де өткізуге болады, мұнда Қазақстан Республикасы Конституциясын,
Азаматтық және Қылмыстық ... ... ... ... ... жылғы 20 қарашада БҰҰ Бас Ассамблеясымен қабылданған балалар құқықтары
жөніндегі Конвенциямен таныстыруға болады.
Әлеуметтік педагогтың қызметіндегі мұндай ... ... ... ол ... ... ... та, ... алушылық та
функцияларын жүзеге асыруға септігін тигізетінін көруге болады.
2. Девиантты тәртібі бар балалар мен ... ... ... бейімделуі. Бұл бағыт келесі қызмет түрлерімен байланысты:
- олардың істерінің жағдайын есепке алу және бақылау ... ... және ... ... ... ... және ... мәселелерін анықтау
мақсатымен тестілеу және сұхбаттасу, және нәтижесі ретінде – ... ... ... немесе анықталған мәселелерді шешу;
- балаға күйзелістен кейін босату, сөйлеп алу, оны моральды ... ... ... жеке ... ... бұл үшін
псхологпен, қажет болған жағдайда психиатрмен, невропатологпен,
және әрине, ата – анамен байланыс орнату қажет;
- кеңес ... ... ... ... топтарында қызмет ету, оның
мақсаты балаға өзінде деген ... ... оны ... оны ... ... ... ... себептерін іздеуге және
т.б.;
- бұл мәселелі жұмысқа сынып жетекшілерін бір ойлы және ерекше,
қақтығыстық ... ... ... ... ... ... жағымсыз әрекеттің себепкері болып табылатын
баланың ... ... ... ... ... ... ... қарастыру;
- осы баланың отбасымен байланыс, ата – анасымен мейірімді жұмыс,
қажет ... ... бала ... ... – кіші ... бас тартқаны үшін ата – анасын жауапкершілікке тарту
және қатал ... бала ... ... ... мен ... ... мақсатында
отбасыларға барып тұру;
- жеткіншекке моральды демалуға, психологиялық ашылуға мүмкіндік
беретін демалыстарды ұйымдастыру;
- мектеп ... ... ... ... ... ... тарту.
3. Ата – анасын ауыстыратын адамдармен тұратын, ... ... ... ... туысқандарымен және олардың қамқоршыларымен
байланыс.
ә) Құжаттарды рәсімдеуге көмек.
б) Материалды көмек көрсету: ... ... ... ... ... және ... ... инспекторларымен байланыс; оқыту қорын
пайдалану.
в) Баламен сұхбаттасу, оның мәселелерін шешуге көмектесу ... ... Осы ... ... ... ... ... сынып жетекшісімен, мектеп әкімшілігімен, қорғау және
қарау бойынша инспектормен ... ... ... ... ... ... мен жеке ... беруді өткізу.
ғ) Бала тұрып жатқан жағдайларды зерттеу мақсатында отбасыларға барып
тұру.
4. Ата – ... ... Оны ... формаларда өткізуге болады, соның
ішінде:
1) Ата – аналардың келесілер арқылы құқықтық тәрбиесі:
- КЖИ, МАИ, қала прокуратурасы, ... ... ... ісі ... инспекторларының белсенді қатысуы;
- ата – ананың бала құқықтары жөніндегі Конвенциямен танысуы;
- әлеуметтік ... ... ... мақсатында оларға бару, бала
құқығын қорғау мақсатында (КЖИ, кәмелетке ... ... ісі ... мамандарымен, сынып жетекшісімен);
- ата – анамен жеке жұмыс;
- мәселелерді және қатынастардың ... ... ... мақсатында
іскер ойындар өткізу: мектеп – отбасы, мұғалім – ата – ана, ата – ана ... ... ... ... жұмыстың бастапқы нүктесі болып табылатын бала
қызығушылықтары тұрады;
- отбасыға оның мүшелерінің ... ... ... қиын ... ... ... ... жұмыс, оның мақсаты ата – аналарда өз балаларына
құрметтеуді туғызу, олардың тәрбиесі үшін жауапкершілік ... ... ... ... ересек өмірге дайындау үшін ата – ... ... ... ... кездесу арқылы жүзеге асырылады:
секспатолог, тері венеритикалық ... ... ... ... ... беру ... ... орталығы, «Сенімділік» орталығы
мамандарымен.
3) Ата – аналарды мектеп мекемесінің ... ... ... ... педагог, мектеп директорының тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары,
сынып жетекшісімен ... ... ... ... ... шараларда белсенді қатыса алады.
4) Мұғалімдермен жұмыс. Мұғалімдер оқушылармен және оның отбасысымен
тікелей байланыста болғандықтан ... ... пен ... қатынас
орнату қажет. Осында басты мақсат бала қызығушылықтарын қорғау, қолдау мен
көмекті қажет ететін балаларды, өз ... ... ата – ... ... ... ... ... түрлері келесі болуы
мүмкін:
- сынып жетекшісімен сұхбат;
- мәселесі бар сұрақтар бойынша кеңес беру;
- іскер ойындар өткізу, ... ... де, ... да ... ... мәселесі анықталады, сонымен қатар мұнда ... ... ... ата – аналармен» жұмыс істеу жолдары беріледі,
оларды сыныппен, балалар тобымен және т.б. ... ... жаңа ... осы ... ... ... алмасу;
- мұғалімдер үшін тренинг.
Осылайша, оқу ... ... ...... негізгі бағыттары өзіне келесілерді қосады:
• оқушылардың қозғалысына бақылау;
• оқу мекемесінен оқушылардың шығарылуын болдырмау;
• оқушылардың әлеуметтік ... ... ... болу ... және ... беру мекемесінің мүмкіншілігіне сәйкес оларды
шешу;
• көп балалы, толық емес және аз қамтамасыз ... ... ата – ана ... ... балаларды әлеуметтік
қорғау бойынша шараларды жүргізу;
• оқушылардың оқу қауіпсіздігін, олардың өмірі мен денсаулығын
қорғау, эстремалды және ... ... ... көмек
көрсетуге жағдай жасау;
• оқитындардың еңбекке орналасуын жүзеге асыру және аудан мен қала
еңбекке орналастыру қызмет мамандарымен ... ... және ... жағымсыз отбасыларды есепке
тұрғызу;
• әлеуметтік қорғалмаған оқушыларға және ... ... ... ... ... ... ... мекемелер,
әлеуметтік қызметтер, қоғамдық ұйымдар және жеке тұлғалар
ұмтылыстарын біріктіру [33].
Сондай – ақ ... ... ... ... мектептегі бар мәселелер
бойынша әлеуметтік педагог өзінің қызметін қажетті бағыттарда, оларды
қажетті ... ... ... ... дамытады. Төменде келтірілген
кестеде әлеуметтік педагогтың қызметі мен оның мазмұндары көрсетілген.
4 – кесте. ... ... ... ... бағыттары
|Іс - әрекет бағыттары|Мазмұны ... ... ... оқу ... ... ... ... әлеуметтік|әлеуметтік төлқұжатталуын жүргізу; ... ... | ... ... ... ... ... – тұрмыстық қатынастарды|
|мақсатымен әлеуметтік|зерттеу және сараптау; ... ... | ... |Оқу ... ...... ... |
| ... ... әсер етуін анықтау мақсатында зерттеу|
| |мен ... және оны ... ... ... |
| ... |
| | |
| ... шағын ауданындағы оқушыларға әлеуметтік – |
| ... ... ... алатын орталықтарын олардың |
| ... ... ... зерттеу мақсатында |
| ... және ... ... ... |
| | |
| ... ... және т.б. ... мәселелерін|
| ... ... ...... |
| ... ... құқықтарын |Әлеуметтік қорғалуды, қорғауды, қамқорлықты қажет |
|әлеуметтік – ... ... ... және ... ... ... ... |балалар, дарынды балалар); |
| | |
| ... ... мен ... ... аса |
| ... жағдайына түскендерге ерекше назар аудару) түрлі|
| ... ... ... ... ... |
| |алу ... ... Кәмелетке толмаған жастар ісі |
| ... ... сот, ... және т.б.) |
| ... |
| | |
| ... ... ... ұшырап жатқан |
| ... ... және ... жеке ... ... ... ... отбасыларды ерте анықтау; ... | ... ... ... емес ... психофизикалық даму ... ... ... бар отбасылар, қамқоршы |
|қолдауын ... ... ... ... ... ... ... |және т.б. туралы ... ... ... |
| | |
| ... мен ... ... әлеуметтенудің |
| ... ... ... ... өмір ... |
| ... |
| | |
| ...... ... |
| |Ата – ... оқу – ... іске араластыру; |
| | |
| ...... ... ... |
| ... үстеледер», семинарлар, ата – аналар, |
| ... ... үшін ... ... ... – |Өмірдің қиын жағдайына тап болған оқушыларға арналған|
|педагогикалық кеңес |жеке кеңес ... ... мен ... ... | |
| ... ... оқушыларға кеңес беру және |
| ... ... |
| | |
| ... – педагогикалық мәселелерді шешу бойынша |
| |ата – ... ... ... ... |
| ... ... ... ...... ... ... тәртібі фактілерін ерте |
|педагогикалық алдын |анықтау және алдын алу; ... ... және | ... ... ... ... ... мен |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ету («тәуекел тобы», мектеп ішілік|
| ... ... ... ... ісі ... |
| ... |
| | |
| ... ... ... превентивті – алдын |
| ... ... ... |
| | |
| ... өмір салтын қалыптастыруға септігін тигізу;|
| | |
| ... ... ... алу ... оқушылар мен|
| ... ата – ... ... ... арттыру; |
| | |
| ... ... ... ... қобалжу |
| ... т.б.) ... ... ... ... |
| ... ... қамтамасыз ету, және сонымен қатар |
| ... ... ... ... ... |
| ... келген жеткіншектерге. ... ... ... беру ... ... назарын оқу |
|тиімді дамуы үшін ... ... ...... |
|педагогикалық |қызметті ұйымдастырғанда және ... ... ... ... ата – ... ... мен ... |мәселелеріне аудару; ... ... | |
| ... ... және ата – ... ... |
| ... түсінушілік пен өзара әрекеттесуді дамыту. |
|Балалар мен ... ... ... және ... ... |
|жеткіншектердің | ... ... ... мен қарт ... үшін ... ... ... |шаралары; ... ... | ... ... ... ... ... жұмыс; ... | |
| ... ... ... безендіру; табиғат пен мәдениет |
| ... ... |
| | |
| ... тұлғалық және кәсіби анықталуына |
| ... ... және оны ... ... ... ... басқаның барлығы. ... - ...... ... ... ... ... |сараптау және жинақтау; |
| | |
| ... ...... ... бойынша |
| ... ... ... |
| ... конференцияларға қатысу; |
| | |
| ... ... ... ... педагогика |
| ... ... ... ... мен ... |
| ... ... қатар жүргізілген әлеуметтік – |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... В.И., ... М.П., ... Г.Н., ... О.А., ... Ю.П.  ... социальной педагогики. –М., 2002 ... ... ... шаралары: отбасы тәрбиесінің рөлін
нығайту, отбасында ... ... ... шарт ... ... ... ... балада нық құлықтық ... ... ... қалыптастыру, баланы қорлау, жәбірлеуге жол
бермеу; құмар ойын, масайту ішімдігі, шылым шегу, ... ... ... жол ашу, ... ... тәлім-тәрбиелік рөлін
арттыру; отбасы мен мектептің тәрбиедегі ... ... ... ... ықпалын арттыру, мектептен тас мекемелердің
девиантты ... бар ... ... дамыту, осындай балаларды
тәрбиелейтін мекемелердің рөлін ... ... ... ... т.б. ... ... әр ... қабілеттері мен мүмкіндіктерін
дамытып, іске асыруға шарт ... ... ... ... беру ... Әлеуметтік көмекті қажет ететіндермен әлеуметтік педагогтың
жұмысының түрлері
Педагогиканың басты назары ... ... ... ... ... маскүнемдер, жезөкшелер, бас бостандығын ... ... ... ... мен ... ... діни секта
арбауына түскендер және т.б.) ... ... ... ... жәрдемге өте мұқтаж келеді.
Әлеуметтік педагогтың «Тәуекел тобы» оқушылармен жүргізілетін мақсаты
– проблемалық қауіпті өмір жағдайындағы баланың әлеуметтік тұрақтануы ...... жеңу және оған ... ... немесе проблеманы
шешу, сонымен қатар әлеуметтік ортаның ... ... ... ... ... мен әлеуметтік қоршаған орта өзінің әр бір даму ... ... сапа ... мен бұрынғы қалыптасып қалған өлшемдер, талаптар
аралығында ... ... тез ... ... Егер бағалау
нормасы дер кезінде өзгермесе, субьект ретіндегі баланың ... ... ... ... жағдайда жасалмаса, өмірлік маңызы шешімге
келу кезеңінде кедергілер, яғни ... ... ... ... ... отбасы мен әлеуметтік орта балаға бұл кедергілерді жоюға көмектесе
алмаса, онда ол « Тәуекелдік ... ... Ал, егер бұл ... ... ... ... ... көбейе түседі де, бала «әлуметтік ... ... ... «Тәуекелші тобына» амалсыз тап болады.
Баланың әлеуметтік өмірінің проблемалық кеңістіктегі жіктелуі:
- ... ... және ... ... ... ... – қалыптасқан әлеуметтік
өмір нормаларындағы балалардың сұранысы мен ... ... ... ... өз ... ... өз қарым –қатнасын көрсетуі; өзінің
жаңа статусын орнату, әлеуметтік ортаға ... ... ... жаңа ... ... әлеуметтік бейімделу және бейімделе алмау проблемалары
ағымындағы әлеуметтік өмір нормаларына үйрену және меңгеру
кезіндегі ... ... ... мен ... ... қауіпті нормаларды бұзу кезінде
туындайтын қиындықтар;
- әлеуметтік бірігу және ... ... - ... мен қажеттілігі, отбасының ... ... ... ... ... ... негізгі қиындықтар;
- қажетсіз байланыстар мен қарым қатнастар, ... ... ... ... шығу кезіндегі
даму қиындықтары. [35].
Әлеуметтік педагогтың «Тәуекелшілер тобы» оқушылар мен ... ... ... құралдарының көмегімен тәлімгер ретінде баланың таңдау
бостандығы мен әлеуметтік шығармашылығы проблемаларын шешеді;
- қорғаныс ... ... ... көмегімен үйлестіруші
ретінде оқушының бейімделу немесе бейімделе алмау проблемаларын
шешуге көмектеседі;
- жұмылдыру ... ... ... ... ... ... ... проблемаларын шешеді. [36].
Білім мекемелеріндегі ... ... ... ... ... ... ... тобы» балалармен істелген
әлеуметтік – педагогикалық жұмыстардың негізгі бағыттарын белгілейді.Олар:
- Ата – ана ... тыс ... ... Мүгедек балалар;
- Физиологиялық немесе психологиялық ауытқушылығы
бар балалар;
- Экологиялық, техногендік апараттардың құрбаны
болғандар;
- Босқындар мен жер аударған отбасының балалары;
- Төтенше ... ... ... айырылып, жазасын өтеуге тәрбие
калонияларына жіберілген балалар;
- Арнайы оқу – ... ... ... ... ... ... отбасылардың
балалары;
- Мінез – құлқының ақауы бар балалар,
- Айрықша ... ... өмір ... ... ... ... оны ... немесе отбасы көмегімен жөндей
алмайтын балалар. [37].
Қазіргі уақытта әлемдегі ... ... ... ... ... келіп тіреледі. Бұл ретте, экономикалық жақтан
гүлденіп, ... ... келе ... және даму ... ... не болмаса
артта қалған мемлекеттердің қай-қайсысында болмасын ... мән ... ... жеке адамдар мен топтар кездеседі. Олардың қатарына ... ... дене ... ... мүгедек адамдармен қоса, мемлекет
тарапынан әлеуметтік қолдауды қажет ететін адамдар да бар. ... ... пен ... әр ... әр елде әр ... ... ... Спарта қоғамында әлсіз не ауру туған балаларды «өзіне ... да ... ... ... жоқ» - деп ... ... ... жіберген.
Батыс еуропа мемлекеттерінде және АҚШ-та ерекше ... ... бір ... ... ... ... не ... шектеулі адамдар» деген мәртебемен барлығына бірдей өмір
сүру шарттарын түзіп, кемістіктері мен ауытқуларына ... әр ... ... ... Көп ... бұл ... жеке ... бағытталады.
Онда барлық қамқорлықты мемлекет өз қолына алып, қызметкерлерге ... ... ... де ... алып ... [38].
Әлеуметтік көмекке мұқтаж адамдардың саны жылдан-жылға көбеймсе,
кемімейді екен. Белгілі бір ... не ... туа ... ... ... ... ... мәселелер кез келген қоғамда болып тұрады
және оған ... ... ... әлеуметтік көмек пен құқығын қорғау, бас
амандығына пана болу секілді жұмыстар атқарылып отырады. ... ... ... ... адамдармен қатар, одан ауытқыған адамдардың
болуы заңдылық ретінде қарастырылады. Ә р түрлі теріс ... ... ... ... ... ұрлық, қарақшылық, маскүнемдік, зорлық,
нашақорлыққа салынған. Сонымен қатар, туа ... ... ... ... ... адамдарды «қалыптан» «нормадан) тыс, теріс
(негативті) ауытқыған адамдар ... ... ... іскер, ғылым
және техникада зор игіліктер мен табысқа жеткен адамдарды «қалыптан» тыс,
оң (позитивті) ... ... ... ... ... Бұлардың әр қайсысы
мемлекет тарапынан әлеуметтік қамқорлық пен қолдауға ие [39].
Әлеуметтік проблемалардың туындауына өмір сүру ... ... ... теріс әсері, жүріс-тұрыс ережелерін бұзылуынан қоғамда және
табиғатта болып тұратын теріс көріністер мен ... ... ... Олардың дене кемістігі немесе мүгедек, психикасына зиян
келгендер немесе психикалық ауытқулары барлар, ... ... ... деп мына ... ... болады:
5 кесте - Қалыптан ауытқудың типтерін топтастыру
|Дене кемістігі |Психикалық ... ... |
| ... ... ... ... не туа ... – эмоциясы |Оқуға қызықпау, |Жетімдік, |
|біткен аурулар, ... ... ... ... |маскүнемдік, |
|көруі нашар, естуі|ауытқыған, |кәсіпке ие ... ... аяғы ... |не ... |қараусыз қалу, |
|не мүгедектер, ... ... ... ... ... істемейтіндер|санасының |кемшіліктер т.б. ... ... ... ... | ... заң және |
| ... ... ... ... т.б. ... ... ... «Педагогика» 2 басылым Алматы, 2002 |
Кестеде көрсетілгендей, дене ... ... ... ... ... немесе психикалық ауытқулары ... ... ... ... бар адамдар топтастырылып көрсетілген. Ақылы кем
балалар. 1 ... ... ... бұл кемтарлық сипатына да байланысты.
Кемтарлықтың құрылымы, дәрежесі және даму жылдамдығы мен сипаты ... ... ... Алғашқы күннен-ақ олар дамуы артта қалуы,
ұзаққа дейін мойны ... ... ... ... ... ... ... бағытын ауыстыру, позасын, қимылын ауыстыру қиынға соғады.
Қимылы салғырт, жай, икемсіз. Қатты ... ... ... ... ... ... бірізділік жоқ. Өзіне қызмет ете алмайды. Ондай
балалардың бармағы, қолы ... ... ... бауын байлай, түймелей
алмайды, заттармен қимылын мөлшерлей алмайды, жұлып, ... ... не ... Дене ... және ЛФК арқылы оларды аздап жақсартуға ... ... ... ... ... ... ... ес, сөйлеуі,
ойлауы, ырқыты-эмоциясы бұзылады. Оларды қатарға қосудың ұстанымдары:
- ... ... және ... ... ... Осындай баласы бар отбасымен әдеп сақтау;
- Әке-шешесіне баланың жетістігін бастауға кеңес беру;
- Отбасы тәрбиесін ... ... ... ... ... төзімділік, түсіністік пен педагогикалық.
Ақылы кем балаларды реттеу мақсаты: оларды өмірге, қоғамға әлеуметтік
бейімдеу.
Міндеттері:
1. психикалық қызметін бірізділікпен реттеу.
2. дұрыс мінез-құлық қалыптастыру.
3. ... ... және ... ... әлеуметтік бейімдеу.
5.маманданған және әлеуметтік-педагогикалық іс-әрекеттер бойынша кәсіби
білім беру [40].
Әлеуметтік педагогиканың ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ауқымы жалпы педагогикалық білімнен әлде-
қайда кең және біліктілік ... ... ... ғана ... онда ... іс-әрекеттің аса маңызды құрамды бөлігі
екенін, ... ... ... ... де ... дәрежеде
қалыптасқанын қамтуы керек екенін ескеру қажет.
Әсіресе қазіргідей өтпелі кезеңде ... ... ... қолдауға
мұқтаж адамдар мен жұмыс істейтін педагогтардың, психолог мамандардың және
басқа да қызметкерлердің жетіспеуіне байланысты оларда жақын арада ... ... осы жаңа ... ие ... көмектесу осы күннің педагогтарының
алдына қойып отырған аса шұғыл талабы.
Әлеуметтендіру – жеке ... ... ... ... және мінез
құлқын дамыту, «шикі, піспеген» өсіп жетілмеген адамды әлеуметтік ... ... мұны ... ... - дейді. Осыған орай екі түрлі жуықтау
бар:
- әлеуметтендіру үрдісіндегі ... ... мен ... ... ... сыртқы ықпалының
қуаттылығы-мұны субъект-объект дейді;
- әлеуметтендіру үдісінде адам өзі белсенділік ... ... ... өмір жағдайларына, өзіне-өзі белсенді ықпал етеді- бұл
субъект-субъект делінеді;
Әлеуметтендірудің маңызы (суть-сушность) – ... бір ... ... ... мен ... ... ... болады.
Өзгешелену (обособление) – адамның қоғамда жекеленуі болып бұны ... ... ... болады: біріншісі, өзгелерден үздік шығып жеке тұлғаға
айналуы – Бұл белгілі бір қоғам аясында ... ... ... ... ... Олар - ... көзқарасының болуы – құндылық өзгешелену-автономия;
өзіндік таңдап алған қажеттенулері бар-эмоционалды өзгешелік; өзін қоғамда
орнықтыру-самоопределение, өз ... өзі ... ... ... ... ... ұмтылысы, өзін өзгертуге құлшынысы т.б. мінез-
құлықтық өзгешелену; екіншісі, қоғамдық ортадан бөлініп, тұйықтануы немесе
қарым-қатынастан оқшаулануы – психикалық ... мен ... ... ... ... ондағы тең салмақтың бұзылуы.
Бейімделу мен өзгешелену арасында тең салмақтылық болуына шарт түзу -
әлеуметтендіру ісінің мәні болып табылады.
Әлеуметтендіру ... ... ... бөлінеді.
Әлеуметтендіру факторлары: мегафактор-өте кең ауқымды космос, планета,
әлемнің барлық жер беті тұрғындарына ықпалы;
Макрофактор – үлкен, кең ... ... ұлт, ... ... не ... ... ... – орта, аралық-тұрған жері, мекендеген орта, ... ... ... ... ... агенттері – жеке бас, тірі жан, дара ... ... ... ... дейді. Бұған жалпы адамдар қауымы, белгілі бір
топ, отбасы мүшелері, құрбылары, туысқандар, жеке адамдар, ... ... ... ... - ... ... ... жағынан белгілі бір қоғам, қауым, жас және қарттарға байланысты әр
түрлі және өте кең. Оған ... ... ... ... және күту;
тұрмыстық, гигиеналық шарттар; қоршаған адамдар мәдени ... ... ... рухани құралдар – бесік жыры, ертегі, ән, күй, ... ... ... мен ... ... ... ойын,
қарым-қатынас, танымдық жұмыстар, рухани-практикалық іс-әрекет; ... ... ... т.б. ... Әр ... өзі таңдап алған жолдарды
қолданады: ... ... ... салу, жазалау-ұру, қинау, құрмет,
марапат, үздік, сыйлықтар т.б. қолданады. ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Олар: еліктету, ... ... ... бейімдеу, тұлғаландыру, ұқсастыру. Осылардың барлығын
топтастыра келіп мыналарды белгілеуге болады:
Импринтинг (запечатление) – ... ... ... ... т.б.
жолдармен. Адамның рецепторлары мен түпкі санасына өмірлік маңызды нәрселер
арқылы әсер ... ... ... ... ... санасыз қалыптастыру жолдары- ұйу (гипноз), иландыру арқылы, не
болмаса тіл, сөз арқылы қалыптастыру.
Еліктету –белгілі бір үлгі не ... ...... теңестіру немесе ұқсастыру, адамның өзін
басқалармен санасыз түрде салыстырмалап теңестіруге ұмтылысы.
Рефлексия – ішкі ... ... ...... ... ... бір ... болған пікірі – ... ... ... ... ... ... шығаруы. Мысалы, адамның өзіндік
«мені» және ойдағы не өмірдегі адаммен пікірлесуі. ... ... ... ... ... - көршілері. Құрбылары, таныстары,
топ не қоғам, қауымдағы белгілі бір мінез-құлық, көзқарас ... ... ... ... екен ғой» деп ... ... ... Оның жолдары
да түрлері де өте көп.
Әлеуметтендірудің институттанған түрі – қоғамдағы әр түрлі ... ... ... ... ... жолдарын қамтиды.
Әлеуметтендірудің стилді (нұқтанған) түрі. Белгілі бір субмәдениет
ауқымында ықпал ету. Белгілі ... ... ... ... ... ... ... өмір салтын, мінез-құлық нұғын қалыптастыру.
Әлеуметтендіру тұлғааралық тетіктері – адамның өзі үшін ... бар ... ... ... іске ... ... ... жақсы
көру, сыйлау, құрметтеу, өзінен жоғары санау т.б. болып табылады.
Әлеуметтендіру құрамы:
- стихиалы әлеуметтендіру - өмірдің нақты ... ... ... ... шындығы
әсерімен мінез-құлық т.б. мазмұны, нәтижелері сипаты қалыптасуы.
- мемлекет ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қадағалау арқылы – (тәрбиелеу) мемлекет, қоғам тарапынан
жоспарлы түрде заңнамалық, ұйымдастырушылық, материалдық, рухани
шарттардың ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруі [43].
Әлеуметтендірудің аса маңызды бір түрі тәрбиелеу ... ... ... – адамды саналы, бағытты, бірізділікпен бейімдеу.
Қоғам дамып, заман өзгерген сайын оның ықпалы да әр түрлі. Жеткіншек
жастағы ... ... ... ... жақтарымен қоса теріс әсері
болатындықтан қылмыстың ... ... ... ... ... үдей түсуіне байланысты ... ... ... мен әлеуметтік педагогтардың ... ... ... -олармен жұмыс формалары, әдістері мен тәсілдері,
технологиясының жаңа, ұрымтал түрлерін ... ... ... ... түзеуге
және қалпына келтіру, бейімдеуге, қатарға қосуға көмектесу. [44].
Қазіргі ғылыми зерттеулер мен ... ең көп ... ... ... әдістерді айтуға болады: алдын алу және қалпына келтіру немесе
бейімдеу.
Әлеуметтік педагогикада кең қолданып келе ... ... ... Олар ... ... мен жасөспірімдер, балалардың денсаулығы, психикасын,
әлеуметтік, мәдени ахуалын әр түрлі қауіптен сақтауға арналған іс-
шаралар;
- денсаулығын сақтауға, ... ... ... өмір ... ... ... ... жеке тұлғаның мақсатына жетуіне, ішкі жан дүниесін түсініп, жеке
қабілеттерін іс ... ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік педагогтардан олар қалыптан тыс,
әр түрлі ауытқулары бар ... ... ... ... ... қайрат, тапқырлық пен әрекетшілдікті, әр қандай педагогикалық ... ... өте ... ... ... ... қоғамның,
мектептің ереже, қағидаларын бұзған, тәрбиесі нашар балалар. Оларды бірнеше
санаттарға ... ... ... ... және ... ... ... келген
бала;
- уақытша босатылғандар мен жасы жетпегендіктен кейінгі мерзімге
қалдырылған бала;
- ... және ... ... бойынша босатылғандар;
- арнайы оқу-тәрбие мекемелерінен келгендер;
- ішімдік ішкен және бәңгі заттарды қолданғандар;
- бұрын сотталмаған, бірақ құқық қорғау ... ... көп ... ... ... ... шыққандар;
- қоғамға, адамға қарсы істерге барып, құмар ойындарға барғандар.
Бұлайша топтастырудың басты ... ... ... осы ... ... мыналар:
- психикалық ерекшеліктерді-көңіл қою, қабылдау, ес, зейін, ойлау,
сөйлеу;
- жек қабілеттерін ескеру-мінезі, тұрақты ... ... ... ... мен ... ... босағаннан кейінгі қал жағдайы, тұрмыс жағдайы, көзқарасы,
адамдармен қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... ... орыны, ондағы қарым-қатынас, қиыншылықтар мен ондағы
жағдайларды ескеру керек. ... 16-17 ... ... ... түрлі қылмыстық оқиғалардың кейіпкері болып жатады. Осы
мәселе бүгінде әр ата- ... ... ... айналды. Дәл
осындай қоғамдық проблема әлеуметтік тәрбие жүйесіне ... ... Осы ... ... ... іс- ... ... жастағы қылмыскер балалармен әлеуметтік –педагогикалық іс-
әрекетте күтілетін нәтижелер:
1. Тәрбие жұмысындағы шеберліктің дамытуға мүмкіндік беретін формалар мен
тәсілдерді педагог ... ... алу ... ... Жеткіншектің өзін жек тұлға ретінде танып білуіне жағдай туады.
3. Ата- анлармен тығыз байланыс орнату негізінде ... ... ... үрдісі жетіледі.
4. Педагог мамандарының жұмыс нәтижесін рейтингілеу ... ... ... ... ... ... ... артады.
Жеткіншек жастағы балалардағы тәрбие саласының даму сатысы-тәрбие
жұмысының мақсат- ... ... үшін ... ... ... ... ... анықтау.
Педагог тәрбиешінің практикалық ... ... ... ... тәрбиешінің кәсіби шеберлігінің шыңдалуына ықпал жасау.
Жеткіншек жастағы балалар көбінесе ... ... ... ... ... ... ... сол кезеңде өтпелі жастары жүріп
жатады. Міне соның салдарынан олар түрлі ... кино ... ... ... ... оқыс ... тап ... жатады.
Мұндай тәрбие жүйесіндегі кемшіліктерде ... ... іс- ... практикалық тәжірибесі көрініп қалады.
Біздің елімізде осы ... ... ... та, ... те ... ... ... соңғы 5 жыл ішінде жеткіншек жастағы
қылмыскер балалар саны кемуде. Біз бұдан ... ... ... ... келе ... көре ... ... балаларға арналған әлеуметтік қамқорлық. Әлеуметтік педагогикада
және сәйкес ғылыми зерттеу жұмыстарында «табиғи ... және ... ... екі ұғым ... ... ... жетімдерге әр түрлі
себептермен әкесі не шешесі қайтыс болуы салдарынан ... ... ... балалар жатады. Бұдан басқа, тағы да сол ... ... мен ... ... ... ... «тұл жетім» деп
те атайды. ... не ... ... ... немесе заң жолымен ата-ана
құқығынан ажыратылғаннан қараусыз ... ... ... ... баланы «әлеуметтік жетім» дейді. Оларды былайша топтастыруға
болады:
- әке-шешесі қайтыс болған;
- ата-аналық құқығынан ... ... не ... ... ... бірдей) хабарсыз жоғалып кеткен;
- ата-анасы еңбекке жарамсыз болғандықтан бағып-қағуға шамасы келмейтін;
- әкесі не шешесі абақтыға жабылған;
- балаларын бағудан бас ... ... не ... ... ... ... ... алмай кеткен.
Бұндай жағдайда жетім балалар кәмелетке толғанша қамқорлықты мемлекет
не бір ұйым өз мойнына алады. Бұлардан ... ... ... әр ... ... тұқым қуалайтын ауруларға ұшыраған балаларды кәмелетке
жеткенше ... оның жеке ... ... ... ... жұмыстарымен
шұғылдануды «қамқорлыққа алу» (опека) деп ... Ал ... ... оқу мен ... ... ... толғанша қарау
«бақылауға алу» (попечительство) деп ... Заң ... ... ... ... 14 ... ... ал бақылауға алу 14 жастан
18 жасқа дейінгі аралықты қамтиды. Жалпы, жоғарыда көрсетілген себептермен
ата-анасының қамқорлығы мен бақылауынан тыс ... ... ... ... деген бір сөзбен белгілеуге болады. Өйткені, табиғи ма, жоқ әлде
әлеуметтік себептерден бе, бәрі бір ... ... ... ... ... ... ғасырда 90 жылдары Кеңес Одағының ыдырауына байланысты ... ... жаңа ... өтуі мен онда нарық
экономикасының мықтап орнауы нәтижесінде ... ... ... әр ... ашылып, дүниеге келе сала жетімдік тағдырын арқалаған бөбектерге,
мектеп жасындағы ... ... ... ... ... бірі ... қоры» ұйымдастырған балалар үйі мен басқа да отбасылық ... ... ... әр ... жеке ... сай ... орта, балаға жеткіліксіз болып тұрған ең қымбат ата-ана мейірімі,
отбасылық жылулықты орнату ... ... ... ... ... кез ... ... кездеседі,
мысалы, АҚШ-та ауруханалар мен перзентханалар және арнайы ... ... ... Оларды «тастанды балалар», «керексіз» не болмаса
«қаламаған балалар», «жетімектер» деп ... ... ... ... ... Ұйымының (БҰҰ) халықаралық эксперттерінің ... ... және ... ... ... дамыған елдерде өараусыз
қалған балалар саны көбеюде. Ресейде және Қазақстан, ... ... да орта Азия ... ... ... ... төңкерісінен кейін,
азаматтық және екінші дүние жүзілік соғысынан кейін 90 жылдардағы қайта
жаңғыру ... ... ... Жетімдер мәселесі тек осылармен ... ... ... ... ... да ... түрткі болады. Сол себепті
олармен жүргізілетін жұмыс та көп ... және ... ... әрекетін талап етеді. Атап айтсақ, олардың проблемаларын шешуде
мемлекеттік мекемелер материалдық ... ... ... ... және қараусыз қалған балалардың әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... жыныстық жолмен,
темекі мен алкаголь ішімдігін пайдаланудан, нашақорлықтан болатын ... ... ... ... ... мен ... мен ... педагогтар да жұмыс істейді.
Жоғарыда көрсетілген жетімдік түрлерінің жалпы себептерін мынадай үш
топқа қарастыруға болады:
- шешесінің жаңа ... ... ... ... басқа
жерлерге, мысалы, біреудің есігінің алдына, ол ... ... ... ... алынады, үш ай мерзімінде баланы
ата-анасы қайтарып алуына болады. Осындай сәбилерді бөбектер
үйіне ... ... кез ... ... бір отбасы бағып алуына
мүмкіндік бар.
- Ата-анасы маскүнем, нашақор, еңбекке жарамсыз, баланы бағу
мүмкіндігі болмаса, ... ... ... ... ... және денсаулығына нұқсан келтірмеу үшін ата-анасын
заң ... ... ... және ... ... тапсыру қарастырылған.
- Табиғат апаттары: су тасқыны, жер ... сел ... ... ... ... ... ... қатар,
мұндай жағдайда балалар түрлі техногендік ... да ... ... ... Онда ... ... алынады немесе жақын ағайын, туысқандарының бақылауы
мен қамқорлығына беріледі [50].
Мемлекет пен арнайы қоғамдық ұйымдарың мақсаты – баланың ... ... ... тәрбиелеу секілді әлеуметтендіру шаралары арқылы қатарға қосу.
Мүмкін болған ... ... ... ... өмір сүруіне ықпал
жасауға арналуы тиіс. Егерде ондай жағдай жасау мүмкіндігі болмаса, балаға
лайықты отбасын ... ... ... ... мүмкіндік туғызу.
Бүкіл әлемдегі балалар құқығын қорғау мақсатында БҰҰ-ның 1995 жылғы
Конвенциясында белгіленген: «Бала отбасында ... ... ... ... өзін-өзі қорғауға, өзінің және әкесінің атын
атауға, ата-тегін танып білуге құқылы», - деп көрсетілген. ... ... ... ... ... Отбасына оралуы;
- Басқа отбасының бағып алуына;
- Шетел азаматтырның да ... ... ... отбасына тәрбиелеуге беру;
- Арнайы ұйымдастырылған мекемелерге орналасу ... ... ... ... ... қосу қызметі екі бағытта іске асады:
1. бағып алу – баланың қорғаудың арнайы және аса маңызды ... Сот ... ... ... ... ... бағып алғысы ... не жеке ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бағып алған отбасы баланың бұдан ... ... және ... ... отбасы баланың барлық жағдайын
үнемі қадағалап отыру міндетін мойнына алады.
2. ... ...... ... ... ... жасайтын
арнайы балалар үйіне, бас амандығын ... ... ... бағып-күтетін мекемелерге, мектеп-интернаттарға орналастыру.
Бұлардың әр қайсысында әлеуметтік педагог ... ... ... ... бір ... ... оларға деген жауапкершілікті
мойнына алады; уақытша қамқорлық көрсетеді; бөбектер үйі – оқыту,
тәрбиелеу, қатарға қосу ... ... ... ... ... ... ... түрлері. Ата-анасыз баланы
бағып алған ... ... әр ... ... ... отбасының
психологиялық климаты, материалдық ахуалы, бала тәрбиесіне деген көзқарасы,
оны бағып алудағы мақсаты т.б. Ал баланы бағып ... оның ... ... ... жоқ ... ... ... Бағып алушылар баланың өсіп-
жетілуіне, дұрыс тәрбиеленіп, білім алуына, құқығының сақталуына жауапты.
Сонымен қатар, егер бала ... ... ... олардан белгілі
бір дүние-мүлік, ақша қалған болса, соларды сақтап ... де ... ... Ал егер ... ... ата-ана ретінде бағып алса, онда
оған өз атын, тегін беру, бүкіл болашағын ... ... ... ... ... ... ... мысалы, ер жеткенше не болмаса бір мекемеге
қабылдағанша, не бір қолайсыздыққа ұшыраған отбасының ... бағу ... ... онда ... ... ... ... сақтау, оқуы мен
тәрбиесіне нұқсан келмеуін қадағалау ... ... ... ... бұл түрі ... шетелдерде кеңінен қолданыс тапқан.
Тұрмыс деңгейі жоғары, ... ... ... отбасылар әр түрлі
жағдайларда ... ... ... ... ... ... шаралар
біздің елімізде жоқтың қасы. Шетелдерде баланың болашақ тағдыры шешілгенше
бағып алған отбасына мемлекет тарапынан көмек беріліп тұрады және осы ... ... ... ... ... өтіліне кіретіні заңмен бекітілген.
Сонымен қатар, баланы бағып алушы отбасында педагог, психолог мамандардың
болуы да ... ... ... ... ... ... ... емханадан сауығып
шыққанша, материалдық ахуалын түзеткенше немесе қалыбына ... ... ... ... күн ... ... жағадайы,
психикалық көңіл күйі көтеріңкі болуын қадағалау, өзін еркін сезінуіне
жағдай жасалады. ... ... ... ... ... педагогтың
жұмыс ауқымына кіреді. Осыған орай оның ... ... ... ... ... ... ... ата-анасы қалдырып кеткен баланы уақытша не ... ... ... мүдделі отбасын іздестіру. Бала бағып алғысы келген
жұбайлар не ... ... ... аты ... ... ... ... бала не ұл бала алғысы келетінін және неше жастағы, қандай ... ... ... ... ... ... ... өтінішін
жазып қалдырады. Әлеуметтік педагог өтініш иелерімен әңгімелесіп, отбасының
ахуалы, үйдегі жағдайымен танысып, баланы бағу мақсаты мен ... ... ... ... ... бала ... ... ниет білдірген отбасы мүшелері
сауалнама және ... да ... ... ... сауалдарға жауап
береді. Алынған мәліметтер компютерге ендіріліп, талданып болған ... қай ... ... ... ... кезеңде, баланы бағып алуға ниет білдірген отбасына ... ... ... ... ... ... ... танысуға және
әңгімелер өткізуге мүмкіндік жасайды. Сөйтіп, баланы алатын ... мен ... ... ... ... ... ... кезеңде, әлеуметтік педагог отбасы ... ... ... үлкен-кіші адамдармен танысып, олардың көзқарасы,
талаптары мен мүддесін зерделеп, көршілері, бірге істейтін әріптестері ... ... ... ... ... ... кезеңде, балаларды алатын ата-аналарды мекемеге шақырып,
балалармен таныстырып, олар ... ... ... ... тәрбиелеу
туралы кеңес береді. Ата-ананың сұрақтарына ... беру ... ... және ... ... ... ... күнге дейін баламен танысу,
өзара қарым-қатынас орнату, үйренісу мен шүйіркелесу, бірге ... ... да ... жұмыстары жүргізіледі.
Алтыншы кезеңде, баланы бағып алушы ата-аналарға асырап алу ... ... ... құқық қорғау орындары, қамқорлық және ... ... ... қызметкерлері тарапынан жүзеге асырылады.
Баланы белгілі бір отбасыға берген соң, ... ... оның ... ... ... ... Мұндай жағдайда бала мен оны ... ... ... ... бауыр басып, үйренісу көптегенфакторларға
байланысты. Мәселен баланы алған отбасында басқа балалары бар ма, ... ма, жоқ әлде ... ... ба, жас ... ма, әлде ... ... әке-шешесінің екеуі де бар ма, жоқ әлде олардың бірі ғана бар ма ... ... бала ... не үшін ... ... баланың жас ерекшелігі, не
себептен қараусыз баланы алды деген секілді сұрақтардың барлығына да жауап
алу да аса маңызды.
Бұдан ... ... ... жаңа ... ... не ... ... алғандардың ойындағыдай болды ма, не болмаса бала ауруға
шалдығып қалды ма деген ... ... да ... ... ... ... асырауға, тәрбиелеуге бала беру туралы елдегі қоғамдық пікір
әртүрлі. Қала халқының жартысы ... ... ... ... отыр.
Ауыл- село халқының басым көпшілігі шетелге бала ... ... ... ... дені дін ... мұсылмандар, ұлты жағынан қазақтар.
Әрине, бұл түсінікті жағдай.
Мемлекет тарапынана ата- ... ... ... ... ... жағдай жасалған, жатын орны, киім- кешек, оқу ... ... бәрі ... шешілген. Тек оларға ата- ана мейірімі, тәрбиесі, аялы
алақаны жетіспейді.
Бала тәрбиесі мен бақыты – ... ... да ... ... бірі ... қала ... ... жетім және ата-
анасының қамқорлығынсыз қалған, мүгедек, балалар үйінде тәрбиеленіп ... ... аз ... ... балалардың уақыттарын
көңілді, қызықт, уайымсыз, ақ жарқын, бақытты өткізуіне жағдай жасау болып
табылады.Алған жағдаяттарды ... үшін ... ... сауықтыру кештерін
ұйымдастыру өте лайықты шешім болар ... ... ... ... ... ... ... – туу туралы куәлік, төлқұжат алу, ... ... ... ... ... ... алу, ... үйінен
шыққан соң жұмысқа орналастыру, баспанамен қамтамасыз ету секілді басқа ... ... да ... ... және ... ... жұмыстарды ұйымдастырудың жолдары, әдістері мен тәсілдері, мазмұны,
мақсаты, ... ... ... балалардың жеке жай күйі мен ахуалын
ескерудің өзіндік маңызы бар. Төмендегі кестеде ... ... ... ... ... ... кесте - Балалар үйіндегі әлеуметтік-педагогикалық жұмыс
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... мен ... беріледі.
. у және баланы
|Әлеуметтік педагогикалық |Іс-әрекет қызметі |Ұйымдастыру түрлері мен ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... сұхбат, баланың |
|анықтау | ... ... ... |
| | |т.б. ... ... ... |Болжамды пайымдау ... ... жеке | ... ... түзу | ... ... |
| | |мен ... ... |
|3. Баланы бейімдеу, |Әлеуметтендіру, қатарға |Бақылау, байқау, әңгіме, |
|түзету, қолдау ... ... ... |
| | ... ... жеке |
| | ... ... түзу және |
| | ... ... ... ... құқығы, |Араға түсіп делдалдық |Сендіру, иландыру, ... ... және |ету, ... ... ... ... |
|басқару органдарымен ... | ... ... ... | | ... “Методика и технология работы социального педагога” П.А. ... ... ... ... ... ... ... мәртебесін анықтаудан басталады. Ол үшін егер бала ... ... ... ... ... ... құжаттарымен танысу
арқылы оның жеке ... ... ... ақыл-ой
мүмкіндіктерін, тәрбиелеуге көнуін, қасиеттері мен ... ... мен ... ... ... ... ... мен
жинақтаған тәжірибесін, оқуын т.б. анықтайды. Бала ... ... ... ... ... ортаны танып –білу жұмыстарын жүргізеді
[54].
Әке-шешесінен айырылған балаларды басқа отбасы бағып алмаса, онда ... ... ... ... ... ... Бұл ... бөбектер үйі атқарып, онда бала 3 ... ... өмір ... Одан ... де ... асырап алатын отбасылар болмаса
жетімдерге арналған балалар үйіне, ал ... ... ... мектеп-
интернаттарға бөлінеді. Балалар үйінде қалғандары оған жақын ... ... не ... кейбір интернаттардың қарамағындағы мектептерде
оқиды.
Балалар үйі мектепке ... ... ... ... және әр ... ... үшін ... Қазіргі кезде елімізде балалар үйінің
жаңа формасы «отбасылық балалар үйі» кеңінен таралуда. Олар сипаты ... ... ... орындарға да ұқсап кеткенімен, оларға
қойылатын басты талап – онда ... ... шарт ... әр ... өз
қабілеттері мен мүмкіндіктерін жүзеге асыруына, ... ... ... ... ... ... үйі тұл ... мен басқа да қараусыз
қалған ... ... ... ... ... ... ... тарапынан қолдау көрсетіледі. Мұндағы тәрбиешілер ... әке мен шеше ... ... ... ... ... ұмтылады.
Осыған орай бұл жұмысқа арнайы білімі бар ... ... ... ... ... ... ... үйіндегідей болғанымен кейбір
тұстарында отбасына жақындау талабы ... Олар ... ... ... ... жасау және өмір салтын ... ... ... ... сақтау;
- материалдық жағынан қамтамасыз ету;
- тәрбиеленушілердің құқығын, мүддесін қорғау;
- білім алуына жағдай жасау;
- мәдениетін қалыптастыру және нығайту;
- өзін-өзі ... және өзін ... ... қалыптастыру;
- өз мүмкінігі мен қабілеттеріне қарай кәсіп таңдауына және ... ... ... ... ... орындары да мемлекет тарапынан қамқорлыққа
алады. Мұндай балаларды басқа бір отбасы бағып алғанша, не болмаса ... ... ... не ... өз ... ... ... ғана
бағып-қағады.
Балалар үйіндегі жұмыстарды ұйымдастыру ерекшеліктерін В.С. ... ... Е.О. ... Т.Б. зерттеген. ... ... ... ... – мектепке дейінгі ... ... ... ... мен мейіріміне, ізгілікті
қарымқатынасына мұқтаж. Сол себепті топпен ... ... ... және ... да ... әр ... жеке көңіл бөлуге, олардың
әр қайсысының рухани қажеттілігін ... ... ... ... ішкі жан дүние мұқтаждығын өтеуге ұмтылуы тиіс.
Сонымен, қазақта “жетім көрсең жебей жүр” деген нақыл сөз бар. ... ... ... ... ... туған жатынбай өз тәрбиесіне
алып отырған. Ертеректе ”балалар үйі”, “жетімдер үйі” деген ұғым жоқ ... ... күні ... ... тәрбиеленушілердің басым бөлігі ата-
анасынана тірідей айырылғандар, яғни ата- ... өз ... өзі ... ... ... адам ... ақпарат тасқыны улаған мына заманда
ондай ... ... да қала ... ... ... жүргізілетін
әлеуметтік-педагогикалық жұмыстың басты мақсаты – ондағы тәрбиеленушілердің
әлеуметтендіру мен қатарға қосу болып ... ... бұл ... ... ... әлеуметтік жұмыстарды (кәсіби музыкант),
дене ... мен ... ... ... ... ... ... істеуі тиіс. Балалар үйінде әр түрлі
жастағы балалар бірге өмір сүретіндіктен педагог және ... да ... ... ... ... ... өмір сүретіндіктен педагог және басқа ... әр ... ... ... жалпы тәрбиелеуде осы жас
ерекшеліктерін білуі және соған сай жұмыс ұйымдастыруы тиіс.
3 ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГТЫҢ ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жұмыс жүргізу тәсілдерін
жетілдіру жолдары
Әлеуметтік педагогтің жұмысының маңызды бір бөлігі - ... яғни ... досы ... ... ... ... үшін
балаға мейірімділік аса қажет, ата-анасының көңіліне қонымды атмосфера
орнату - әлеуметтік педагогтан ерекше ... ... ... ... ... бала, ата-ана, жақын-туыстар тарапынан үлкен көңіл
бөлуді талап етеді. ... ... бар ... ... ... ... ... қобалжулы болады, осының арқасында ... ... ... ... ... ... бар ойы тек балаға бағытталады.
Мұндай баланың ата-анасы педагог-дефектологтарға және дәрігерлерге, үміт
арта отырып ... емес ... ... етуі де ... ... жан дүниесі қатты өзгеруі мүмкін, бұл жанұяда ауыр қарым-
қатынас ... ... ... ... жағдайды дәрігер мен ... есте ... ... ... ... мен туыстарымен
әңгімелескенде олар ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайы туралы ата-ананың көңіліне тиетін сөздер айтудан
аулақ болған жөн. Дегенмен бұл ... ... ... ... ісін ... ... ... ата-анасымен туыстарымен әңгімелескенде бұрыннан келе
жатқан «кімге не ауту керек және сені қалай түсінетіндігін есте ұста» деген
мәтелді ұмытпау ... ... ... әкеліп соқтыратын жағдайын дұрыс түсіндірмеу
ата-ананың өз-өздерін күналауға әкеліп соғуы мүмкін. Ата-ана бірін-бірі
кіналауы да ... ... ... ... мен ... ... мектеп интернатқа өткізуге үгіт жұмыстарын жүргізген жөн. ... ... ... ... ... ... ... бір
қалыпқа түседі. Ата-ана басқа балаларға дұрыс көңіл бөлуіне, қалыпты ... ... ... ... ... әрдайым ерекелетіп, аялап отыру,
баланың науқас екендігін үнемі еске салып отырады, оны ... ... жеке ... ... қалуға, жалғыз қыдыруға мүмкіндік бермейді, бұл
әрине баланың өзімшіл, менмен болып өсуіне ... ... көп ... ... ... беки түседі. Бұл жағдайда педагог-де фектолг
ата-ананың балаға қарым-қатынасының дұрыс еместігін түсіндіру тиіс, науқас
бала және ... ... өте ... бұл ... дұрыс шешім табуы ата-
ананың материалдық жағдайына, мәдениет деңгейіне, жан дүниесіне және
дәрігер-невропатолог, ... ... ... ... жұмыс істеуі өте күрделі мәселе. Ауру баланың
ата-анасы мен туыстары дәрігер мен педагог-дефектологтарға ... ... ... ... деген оймен үлкен үміт артады. Кейде баланың
дұрыс болып кететіне мекемелерде ... ... ... де ... Кей ... ... ... дәрігерге және педагог-
дефектологтарға барлық күтіп емдеу, келешектегі дамуын балаға ... ... ... деп ... ... ... ... үйде жасалатын жұмыстарды күшімен түсіндіруі тиіс. Үйде ... дене ... ... ... жасауға болатынын түсіндіру
керек. Стационарлық ... ... ... ... ... ... ... мектебін ұйымдастырған дұрыс[56].
Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жүргізетін жұмысы аса ... ... Ол ... жағдайлары туралы толық мәлімет ала отырып,
бала тәрбиесіне байланысты ата –аналармен ынтымақтаса, ... ... ... көрсетеді.
Педагог пен ата- ананың үнемі ынтымықтаса отырып әр кезде атқаратын
міндеттің бірі ата –ананың педагогикалық ... ... ... ... ... жұмыс жабық (құпия) үйрету сипатына ие болды.
Әлеуметтіік педагог ... ... ... оңды тәжірибесіне сүйенеді;
оның жан-жақты зерттеп, жинақтап, таратады; оңды ой - пікірлерді күшейтіп,
терісін реттеп тәрбие процесінде ... ... ... мен ата- ... ... ... қарым – қатынастары
оңды бағытталған, бірігіп ықпал етудің шешуші және алғашқы ... ... Ата – ... тәрбиеге көзқарасын жандандырып,
табысқа жетуге қажеттілік және өз ... ... ... үшін
дұрыс байланыс орнатудың маңызы зор.
2. Әлеуметтік педагогтың неғұрлым маңызды міндеттердің бірі ... ... ... мен ... оның ... ... ... менгеруіне, әсіресе тәрбиені ұйымдастыру
шеберлігіне ... ... ... ... педагогикалық әрекет
етудің мұндай нәтижесі ата-аналардың өз балаларына ғана емес,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтың отбасымен бірлесе әрекет етуін
ұйымдастыруы мына мүмкіндіктерді тудырады:
- өз балалары мен ... ... ... ... анықтау мақсатында отбасымен туысқандарын зерттеу;
- өз балалары мен сынып оқушыларын тәрбиелеуге қажет ата ... ... ... принципіне қарай
отбасыларын топтарға бөлу;
- халықтық педагогик ... ... ... ... пен ата ... ... әрекет ету бағдарламасын жасау;
- өзара тәрбие қызметіндегі ... және ... ... ... ... ... өмір сүру ... көп
құрылымдығын,әдетғұрпын,салт-дәстүрін, рухани ... ... ... ата ... ...... түсіну - әлеуметтік педагогтың отбасынаетене жақындау.
Мұнымен қатар, әлеуметтік педагог кешенді ... әдіс ... ...... ... бақылау, байқау,
пікірлесу, тілдесу, анкета жүргізу, іскерлік ... ... ... ... т.б. ... алады [57].
Әлеуметтік педагог төмендегі ережелерді сақтау тиіс:
- ата – аналар мен балалар өзін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... және системалы жүргізілу тиіс;
- зерттеу әдістері халықтық дәстүрлі ... ... ... ... ...... әдістер әр түрлі, санқилы және
кешенді пайдалануы тиіс.
Отбасына әлеуметтік-педагогикалық диагностика негізінен өз ... ... ... тәрбиелеуге бағытталған адамгершілік ... ... ... ... отбасыларының шартты топтарда
жүргізіледі. Осыған байланысты отбасыларын бес ... ... ... ... ... қарым – қатынастағы отбасылар.
Салауатты өмір салты, ...... ... ... балалар өз қабілеттерін дамытуға толық мүмкіндік
ала алатын отбасылар. Мұнда әлеуметтік ... ... ... жоқ, ... ... жас ерекшелігіне
байланысты қиындықтарына сәйкес кейбір кеңестер ... ... ... Ата – ... қалыптасқан ережеге сәйкес қарым – қатынаста
болумен сипатталатын отбасылар. ... олар ... ... ... ете ... балалары ата –аналардың
«ерекше» қамқорлығына алынған, соған байланысты балада эгоизм,
нигилизм, ата ... ... ... ... ... бастауы,т.б. байланысты педагогтың
көңіл аударуына мәжбүр ... Дау – ... өз ... ... ... алмайтын,
балаларына көңіл аудармайтын отбасылар. Мұндай отбасыларына
педагогикалық белсенді ықпал қажет, отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... дау – жанжалды отбасының көп уақытқа созылған,отбасы ... ... ауыр ...... ... ... ... балаға агрессиялық көзқарасы, ата –
ананың баланы бір біріне айдап ... ... ... ... ... ... отбасын
тастап шығуға мәжбүр етеді;
- педагогикалық қалыптаспаған отбасы. Мұндай отбасыларында балаға
қарым-қатынас ... ... ... ... Бұл баланың намысына тиіп, ар-ожданын таптайтын, сезімін
өшіріп, өзіне өзі баға бере алмайтын ... ... ... ... ата ... ықпалынан босап шығу ниетінен ауып,
ауладағы ... ... ... ... ... әлеуметсізденген отбасы- отбасылық ұстанымдар мен қамқорлықтың
жойылуы, бала ... ... ... сексуальдық
арсыздық, мастардың сотқарлығы т.б.
- басты «тәрбие әдісі» - ұғып – ... Бұл ... ... ... ... ... сабақтан қашады, оқуы-
үлгерімі нашар ... ... ... сау ... ... ... ... рухани азғындық
жайлаған, шынайы адамгершілік ... жоқ, ... ... бұзылған. Бұл отбасыларынан шыққан кейбір
жасөспірімдер өз отбасыларынан шыққан кейбір жасөспірімдер өз
отбасының ... ... ... көрсете білетіндіктен, мұндай
балалармен тәрбие жұмыстың жүргізу аса ... ... ... ... ... отбасылар – дау – жанжалды,
бейморальді мінез – құлақты, сотқарлық, ... ... ... үшін ... ... ... отбасына үнемі көңіл
аударып отыруы, қоғамдық ықпал көрсету немесе белсенді араласу қажет.
Әлеуметтік педагог пен ата ... ... ... ... ауаның едәуір байытады: егер өзара әрекет мақсатты формада
жүргізетін болса, тұлғаны қалыптастырудың ... қуат – күші ... ... пен ата ... қызметінің мазмұны мұратқа жетеді.
Отбасы- өскелең ұрпақты әлеуметтендірудегі өте маңызды институт болып
табылады. Отбасы- ... жеке ... мен өмір сүру ... ... ... ... өлшемі- ата-аналарының білім деңгейі мен қоғамдық
өмірге араласу белсенділігіне байланысты;
Әлеуметтік-экономикалық өлшемі-ата-аналарының ... ... ... ... ... ... ... жағдайының деңгейіне,үйінің
жабдықталуына, өмір салты ерекшеліктеріне байланысты;
Демографиялық өлшемі- отбасы құрылымына ... ... ... ... ... ... оңды тәжірибесіне
сүйенеді; оны жан-жақты зерттеп, ... ... оңды ... ... ... ... ... [59].
Әлеуметтік педагог пен ата-ана арасында өзара әрекеті ... ... ... ... ... ... педагогтың отбасымен бірлесе әрекет етуін ұйымдастыруы:
- өз балалары мен сынып ... ... ... ... ... ... отбасын
зерттеу;
- бала тәрбиесіне байланысты отбасының адамгершілік мүмкіндіктеріне
қарай отбасыларын топтарға бөлу;
- әлеуметтік ... пен ... ... ... ... ... ... қызметіндегі ағымдағы және ақырғы нәтижелерді
талдау;
- оқушының отбасын зерттеу әлеуметтік педагогқа ... өмір ... оның ... дәстүрін, рухани құндылықтарын,
тәрбиелеу мүмкіндігін, ата-ана мен ... ... ... көмектеседі.
Әлеуметтік педагог отбасымен жұмыс барысында психологиялық-
педагогикалық диагностика ... ... ... бақылау, байқау,
пікірлесу, тесттеу, анкета жүргізу, іскерлік ойындар ... ... ... т.б ... ... ... жұмыс жүргізу барысында төмендегі
ережелерді ... ... бала мен оның ... ... ... ... ретінде сезінбеуі
тиіс;
2. зерттеу мақсатты, жоспарлы, үздіксіз және ... ... ... зерттеу әдістері тәрбиелеу әдістерімен байланыста болуы тиіс;
4. психологиялық-педагогикалық әдістер ... ... ... ... зерттеудің психологиялық – педагогикалық диагностика түрлері:
Тәжірибеде қолданып жүрген отбасын зерттеу мен ... ... ... ... ... ең ... ... қолдана отырып, отбасын мұқият зерттеуден бастау керек:
бақылау, баланың үйіне бару, ... ... ... ... ... жұмысы, т.б. Бұл әдістер бір-бірін толықтырып отырады.
Қазіргі таңда өмірбаянды талдау (анализдеу) әдісі кеңінен ... мәні ... мына ... ... ... ... шақтағы, бүгінгі
және ертеңгі, Мен және ... ... ... «Менің шежірем», «Менің
жанұямның портреті» бұл ... ... ... ... ... талқылауға болмайды. Бұл әдіс ... ... ... ізгі ... ... ... бала ... қай жағын қарастырсақ та, барлық жағдайда, жас
ерекшелігінің қай кезеңінде де отбасының беріктігі тиімді және ... ... ... ішкі ... білу, оның проблемаларына ортақтасу немесе
керісінше елеп-ескермеу ... ... ... ... ... ... қалыптастырып, баланың әлеуметтенуінде шешуші рөл
атқарады.
3.2 Әлеуметтік ... ... ... ... дамыту
Бұл мамандықты таңдаған адамның ерекше ... ... ... ... педагог қызметі - адамдар арасындағы сенімділік зонасы, олардың
өзара түсінушілік, өзара көмек, ... ... ... Әлеуметтік
педагогтың кәсіптік жарамдылығын анықтайтын сапасы - ол ... ... ... ... ... нақтылық, «осы
жерде және қазір» жағдайында сөйлей алуы, комммуникативтік қабілеті ... ... ... ... ... ... көре алу, дүниені олар
секілді түсіну, іс-әрекетін олардың тұрғысымен түсіне отырып, сонымен бірге
оларға өзінің түсінігін айту, ... бұл ... ... ... ... беру.
Адамгершілік- өзінің түсінушілігін, оң көзқарасын, басқа адамды
қолдай алатындығын көрсете ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста шынайы болу, ортамен
байланыста өзімен-өзі ... ... ... ішкі ... аша ... адал болу, өзінің
сезімі мен ойын айта алу.
Нақтылық- жалпылама пікірайтудан бас ... ... ... ... ... ... және ... жағдайында сөйле алу- және әрекет ете алуы,
адам ... ... ... ... нақты білу және оны көрсете білуі.
Комммуникативтік қабілеті жоғары- басқа адмға деген қызығушылық, ол
адаммен тез тіл ... ... ... ... міндеттері мен қызмет мазмұны
Әлеуметтік педагог өз қызметін үш бағытта жүргізеді:
- Балалар мен отбасының мүшелеріне ... ... ... ... ... сараптайды және
өңдейді;
- Социумдағы (қоғамдағы) ... ... ... және оған ... ... ... мен ... әлеуметттік-педагогикалық нақты
көмек формаларын және түрлерін ұсынады;
Баланың жан-жақты психологиялық дамуына жағдай жасау, оқу мен ... ... жою, ... өмір ... оңды ... қалыптастыру,
бала тұлғасы дамуының бұзылу ... ... ... сақтандыру
шараларын жүргізу, үгіт-насихат жұмыстары арқылы педагогтар мен балалардың
психологиялық, құқықтық біліктілігінің жоғары болуымен анықталады [61].
Әлеуметтік педагогтың тұлғалық сапаларын ... айта ... ... ... ...... мол, ... жеке басының мүддесінен
бұрын басқаларға жақсылық ойлауы, өзгеге қамқорлық жасауы;
- психологиялық сипаты – ... ... ... ... мен ырықтылығы, эмоциясының тұрақтылығы;
- психикалық талдау жүргізе білуі, өзіндік қасиеттерін анық пайымдауы
- өзін бағалауы, өзін бақылай алуы, салыстыра ... және өз ... ... ... - қарым-қатынас орната білуі, эмпатясы,
бетпе – бет сөйлесуден тайынбауы, сыртқы көрінісінің ... ... ... ... мен сөз өнерін ... ... ... қабілеттерін талдай келе кез келген жанның
әлеуметтік педагог бола алмайтынын, әлеуметтік педагог ... ... пен ... талап ететінін көруге болады. әлеуметтік педагогтың
негізгі ерекшелігі – альтруистік қасиетінде, яғни, басқаларға жақсылық
істер ... ... ... тайсалмауы мен мәрттігі. Өзінің
қажеттіліктері мен талаптарынан артып, жәрдемге мұқтаж адамдарға қайырымды
болу - әлеуметтік педагогтың ең ... ... ... ... ету кезеңдер:і
1-кезең - оқушылардың әлеуметтік өмірінің шынайы болмысын зерттеу.
2-кезең - зерттеу материалдарының қорытынды құжаттарына сәйкес мақсат-
міндеттерді анықтайды; ... ... тап ... ... өмірінің мүмкіндіктерін есепке алады және жұмысты жоспарлайды.
3-кезең - әрбір іс пен әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... мен ... іске ... барысында жеткен
жетістіктерді конструкциялау жұмысын жүзеге асырады.
Әлеуметтік педагогтың, психологтың, педагогтың, дәрігерлердің ... ... ... ... ... ... Балаларға әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету;
3. Отбасы мен балаларға дәрігерлік, психологиялық, педагогикалық
кеңес беру;
4. Балаларды ... ... ... ... ... ... ... бар балаларға диагностика және
психологиялық коррекция жасау;
6. ... ... ... ... ... ... ... қояды.
Мектеп және отбасы ” бағдарламасы бойынша әлеуметтік
педагог пен психологтың бірлесіп атқаратын жұмыстары:
1. Әлеуметтік ... ... айда 1 ... ... ... айда 1 рет)
3. Отбасы тәрбиесінің ерекшеліктері мен кемшіліктерін талдау ... ... ... бар баланың ... жеке ... ... ... нашар отбасын анықтау және бару(әлеуметтік педагог)
6. “Отбасы өміріндегі әлеуметтік ... ... ... ... ... жағдайы нашар отбасына материалдық қолдау ... ... ... ... ... тегін билет әперу.(әлеуметтік педагог)
8. Қолайсыз отбасына рейд(әлеуметтік педагог,психолог,ЖТИ инспекторы)
9. “Баланың қиын жағдай кезіндегі ... ... ... ... ... ... Тұрмыс жағдайы нашар отбасы балаларының ... ... ... ... педагог пен психологтың ата-ана мен олардың балаларына
арналған бірлескен кеңестері.
12. Ата-ана қамқорлығынсыз қалған ... қиын ... ... ... ... болуы),кенеттен науқастанып қалған
оқушыларға психологиялық, әлеуметтік көмек көрсету.(психолог,әлеуметтік
педагог) [62].
Білім беру ... ... ... ... ... педагог қызметін реттейтін негізгі ... Бала ... ... бала ... ... ... актілер.
2. Жеке қолдану папкасы.
3. Сыныптың әлеуметтік паспорты
4. Әлеуметтік педагогтың картотекасы.
5. Оқушының әлеуметтік паспорты.
6. Оқушының тұрмыстық жағдайын тексеру ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтың есеп беру журналы
10. Әлеуметтік педагогикалық қабырға газеті.
11. ... беру ... ... бірлескен жұмыс жоспары.
12. Әдістемелік нұсқаулар, ата-аналар үшін жадынамалар.
13. Сынып жетекшілерге баланың өміріндегі ... ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар.
14. Ата-аналар мен балаларға арналған олардың проблемасын шешуге
құзырлы қалалық және ... ... мен ... ... ... Кіріс және шығыс құжаттарды тіркеу журналы.
16. Атқарылған жұмыстың есебі [63].
Жеке қолдану папкасы:
Әлеуметтік педагог ... ... үшін жеке ... папкасын
жүргізіп отыру керек.
Жеке қолдану папкасында төмендегі құжаттар енгізіледі:
- Мектептің негізгі құжаттары (жарғы көшірмесі, лицензия ... ... ... қызметтік және лауызымдық міндеттері;
- Мектептің жұмыс жоспары мектептің өңдірістік жоспары немесе бөлігі,
даму бағдарламасы, тәрбие жұмыс жоспары, ... және ... ... ... ... ... (сынып жетекшілер, пән мұғалімі және
әкімшілік, үйінің телефоны көрсетілген).
- Әлеуметтік педагогтың кәсіптік қызметімен ... ... ... және қорғаушылық бөлімі), ішкі істер органдары,
емханалар, әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс).
Әлеуметтік педагогтың лауазымдық міндеттері:
1. ... жеке ... және ... ... ... ... ортаға бейімдеу, жеке тұлға ретінде дамыту.
3. Оқушының микроорталығын, өмір сүру ... ... ... ... мен ... ... жеке және
әлеуметтік қиыншылығын анықтау және өз құзырлығы бойынша шешу.
5. Оқушының ... мен ... , ... ... тез ... ... көмек және қолдау көрсетеді,
құқық бұзушылығы бойынша алдын-алу жұмыстарын жүргізеді.
6. Әлеуметтік-педагогикалық диагностика, әдістемесін анықтайды.
7. Патронат бойынша тұрғын үй, ... ақы ... ... ... ... ... қалған баланың мүліктік және мүліктік
емес құқы ... ... ... ... тыс уақытта оқушының физикалық және дарындылық талантын
дамытуға жағдайлар жасайды.
9. Баланың ... ... және ... байланысын ұйымдастыру.
10. Мұғалімдермен, ата-аналармен ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайды.
11. Білім беру ұйымдарының ... ... ... оны ... ... ... және ... құзіреттілігі
бойынша олардың орындалуына жауап береді [64].
Сонымен, әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... ... кету немесе үйірсектік, бауырмалдық пен
адамгершілікті, мейірімді, басқалар үшін ... бола ... ... ... ... ... жұмыс істеуге, қызметтес ... ... өз ойын ... ... ... де жігерлі, өз пікірі мен
көзқарасын дәлелдей алатын, тосын және тұтқиыл жағдайлардан ұтымды жол таба
білетін, ... және ... ... ... мен ... ... ... маман болуы керек.
3.3 Әлеуметтік педогогтың кәсіби шеберлігін жүзеге асыруда шетелдік
тәжірибені қолдану мүмкіндіктері
Әлеуметтік мамандарды дайындайтын алғашқы оқу ... XIX ... XX ... ... АҚШ пен ... ... ... елдерінде,
оның ішінде Германияда да пайда бола ... XIX ... ... ... ... ғасыры болып саналады. Әлеуметтік қызметтің
дамуы мен қалыптасуына елдің индустриялануы әсер етті. Соған ... ... ... ... ... ... салдарынан адамдардың
көпшілігі әлеуметтік қамтамасыз етуді қажет етіп, қоғам тарапынан қамқорлық
көре ... ... ... ... ... ... ... ашылуына әкеп соқты. 1905 жылы алғашқы христиандық
әлеуметтік ... ... ... ... Одан ... төрт жылдың ішінде
басқа 13 әлеуметтік мектеп өз ... ... ... ... - 1896 ... ... ... 1903 жылы -
Англияда пайда бола ... ... ... ... ... ... жоқ.
Өйткені оларға қажеттілік шамалы болды. Әлеуметтік жұмыс XX ғасырда ... ... ... ... жылдам дамыды. Бұл ... ... үшін ... ... және ... ... ... байланысты болды [65].
1928-1929 ж. Парижде құрылған әлеуметтік жұмыстың халықаралық
қауымдастығының ... ... ... ... қозғалыстың көшбасшысы
Алиса Саломон өз қолына алды. Кейіннен әлеуметтік ... ... ... ... Түркияда, Германияда, Югославияда, Дания,
Англия, Швеция, Финляндия Голландияда, ... ... ... Греция,
Венгрия, Норвегия, Португалия, Финляндия, Чехословакия, ... ... өте ... дамыды.
Әлеуметтік педагогика жайлы қатып қалған теория жоқ, оның ... әр ... ... ... келтірілген. Әлеуметтік
жұмыстың ғылым және жалпы ғылым ретіндегі негізін ... ... ... – К. ... Э. ... М. ... Т.
Парсонс, З. Фрейд, К. Роджерс, Ж.П. Сартра және т.б.
Мемлекеттік әлеуметтік жұмыс – бұл ... ... ... бір ... ... есептелген қаржылық ресурстар мен ұйымдық –
насихаттаушы ... ... ...... ... мен ... ... болып табылады. Мемлекеттің әлеуметтік жұмысында
негізгі орынды халықтың табысын ... ... ... Табыс ұғымы
экономикалық қызмет нәтижесінің ... ... ... ... жұмысының стратегиялық мақсаты болып әлеуметтік ... ... ... табылады.
Әлеуметтік заңдылықтарды нақтыланған бағыттарын жоспарлаумен,
қаржыландырумен, оған бақылау ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
әкімшіліктен, үкіметтен басталса,ол кез ... ... ... және ... ... ... ... Бұл ең басты жетістік болып саналады.
ТМД елдерінде әлеуметтік педагогтардың қажеттілігі оларды ... ... ... болуынан бұрынырақ туындады. Әлеуметтік-педагогикалық
қозғалыстар КСРО-да ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында ... ... ... ... ... ... бұл қозғалыс ұмыт болғаннан кейін тек
ХХ ғасырдың 60 жылдарында ғана анықталды. Бұл емпириялық тәжірибе жинақтау
кезеңі ... Осы ... ... ... ... арнайы бағытталған
жұмыскерлерді (сыныптан тыс, мектептен тыс мекемелердің жұмыскерлерін,
ұйымдастырушы педагогты және т.б.) ... ... ... ... 70-80 ... практикада қол жеткізген нәтижелер мен
қоғамдық қажетті әлеуметтік-педагогикалық ... ... жаңа ... Сол ... ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық
кешендерді атауға болады. Олар Мәскеу, ... ... және ... ... Онда ... мен ... мен ... әлеуметтік-
педагогикалық жұмыс идеясы орнықты [66]. ... бұл ... ... ... ... ... ... олардың мүлдем
жоқтығының салдарынан тежелді. 1990 жылы әлеуметтік ... ... ... ... ... жылдары ВНИК «мектеп-шағын аудан» деген
бірқатар тәжірибелер өткізілді. Сөйтіп ... 50 ... ... оқу
орындары жаңа бағыттағы мамандарды даярлауға кірісті.
Қазақстанда мұндай мамандарды даярлау Қарағанды ... ... ... ... университетінің әлеуметтік факультетінде 1992
жылдан басталды.
Әлеуметтік педагогика жайлы қатып қалған теория жоқ, оның ... әр ... ... ... ... ... ... және жалпы ғылым ретіндегі негізін ... ... ... – К. ... Э. Дюркгейм, М. Вебер, Т.
Парсонс, З. ... К. ... Ж.П. ... және ... Ағылшын елінде, АҚШ-та, Францияда ... ... ... оқу уақытының үштен бірінен 65% дейін ... ... Ал, ... әлеуметтік қызметкердің тәжірибесі-оқу
орындарында-20% құрайды, ал әлеуметтік ... ... ... ... Ресей тәжірибесімен оқытуда. АҚШ-та соңғы 2-ші
онжылдықта қолданылып келе ... ... ... ... бағыттарының негізі болса да, негізгі акцент жасалатын жеке
тұлғалық ... ... ... ... кең ... ... бірнеше теоретикалық үлгілердің
қолданылуын көрсетеді: психодинамикалық, дағдарыстың килігу ... ... және ... әлеуметтік- психологиялық және
коммуникативтік, гуманистік және экзистенциалдық, когнитивтік , құқық
қорғау ... ... ... ... ... кейбір негізгі теоретикалық
үлгілерді қарастырып көрейік.
Ең алдымен қарастыратынымыз – ... ... Бұл - ... ... ... ... ... Таза түрдегі
психоанализді қолдану өте сирек кездеседі, ал ол ... жеке ... ... ... ... («case work») негізі болды.
Психодинамикалық үлгілердің классикалық талдаудан ерекшелігі – ол ... ... ... және ... ... жағдайлардан алған қабылдауын
талдау.
Әлеуметтік жұмыста көбінесе бихевиористік, когнитивтік және гуманистік
үлгілер қолданылады. Олар: өздеріндей адамдар арасындағы ... ... мен адам және ... ... ... ... жұмыстың негізі болатын психобағытталған философия
экзистенциализмінің гуманистік үлгілері еркіндік ... мен кез ... ... ... ... ... ... бойынша, адамның өмірлік жолына ешкім де,
ештеңе де әсер ете ... ... ... ... ... логикалық принциптерін келесідей ... ... мен ... ... – субъектік қатынастар; әсер етудің директивалық
еместігі; клиентке орталықтандырылған ... ... өсу ... ... Осындай көптеген гуманистік психология ... К. ... ... Ол ... пен маман арасындағы қарым-
қатынас конструктивті ... ... ... ... деп ... ... концепциясындағы идеалды тұлға А. Маслоудың
адамдарды зерттеу нәтижесіндегі өзіндік маңыздылық ... ... үлгі ... ... ... ... ... пайда болады.
Осыған қарамастан, экзистенциалды гуманистік үлгі жұмыс технологияларын
жинақтауды қарастырмайды. Сондықтан ... ... ... емес ... ... үлгі ... ... бақылаудағы негізгі акцентті сыртқы
стимулдерге реакция деп ... ... ... ... жұмыстағы эмпирикалық зерттеулердің қажетті түрде жүргізілуі.
Бихевиоризм тұлғаны зерттеу барысында қолданылатын механикалық
бағытынан көп ... ... ол ... емес бағытында дамыған. Ол
американдық әлеуметтік пихолог Альберт Бондураның әлеуметтік оқытуына сай
емес. Оның ... ... ... ... тәртіптің стереотиптерін
қабылдауда осы үлгілерді қайталануы және бекітілуі ... ... ... үлгі – ... ... өзінің
тәртібінің рационалды логикалық басқаруына қажеттілік. Бұл үлгінің негізін
субъектінің өзі жасайтын жалыз шындығын ... ... ... ... ... когнитивті үлгіні қабылдамады. Бірақ 80
– жылдардан бастап, әлеуметтік жұмыстың әлемдік ... ... ... ... ... үлгінің басқа тағы да 20
шақты әр ... ... ... олар – ... ... және
марксистік, феминистік, активизация үлгілері, тағы басқа. ... ең ... ол ... түрі ... ... Осы ... негізін салушылар – американдық мамандар А. ... және ... Олар ... ... ең ... ... 3 типін бөліп берді:
формальді емес жүйелер (отбасы, достары, көршілері және тағы ... ... ... ... ... негізгі әлеуметтік
институттарды таныстыратын социеталбді жүйелер ... ... ... ... тағы басқалар кіреді) [68].
Адам өміріндегі проблемдің жағдайлар ортасы мен оның ... ... ... ... ... бір тобының жоқтығы;
2. адам өзіне көмектесетін ... бар ... ... ... ... ... ... басқа жүйеге қосуда пайда болатын жаңа мәселелер;
4. әр түрлі жүйелердің өзара келіспеушіліктері.
Әлеуметтік қызметкер дің ...... пен жүйе ... ... оның ... жолдарын көрсету.
Соңғы онжылдықта әлеуметтік ... ... ... ... ... тән емес үлгі қолданыла бастады. Бұл үлгі ... ... ... – бұл ... ... ... жүйесі, адам тәртібіне
тұлғааралық қатынастар арқылы әсер ету. ... ... ... қызығушылық тудыратын НЛП-дың элементтері: клиент пен қарым-қатынас
партнеры арасындағы ... және ... емес ... ... тұлғааралық қатынастарды орнату және сақтау.
Еуропа қауымдастығында әлеуметтік жұмыс үш бағыт бойынша ...... ... ... тән ... ... ... жүзеге асыру партияның кеңесімен жүргізіледі.
Олар ұсақ фермерлердің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. В. Хамеш бұл моделді
«скандинавиялық» деп ... ... ... ... Жалпы айтқанда
әлеуметтік қамтамасыз ету дәрежесі жоғары деңгейде, ол ... ... ... ... ... ... Франция және Германия елдері).
Бұл модель бойынша әлеуметтік сақтандыру жүйесін ... және ... ... ... В. ... бұл моделді «континентальді» деп
атады. Мұның негізінде әлеуметтік сақтандыру жүзеге асады. Әлеуметтік
сақтандыру ... ... ... қатарына кіруіне байланысты
анықталады.
Либералды модель. Бұл модель әлеуметтік төмен топтарға ... ... ... ... Бұл моделді негізінен ағылшын –
саксандық елдер қолданылады. В. Хамеш бұл моделді «Англосаксандық» ... Бұл ... ... және ... ... ... ... құрамына әлеуметтік сақтандыру кіреді. Бірақ төмен деңгейде дамыған,
ал ... ... ... ... рөл ... Бұл ... ... бар. Ұлыбританияның мемлекеттік жүйесі ... ... ... ... ... ақысыз түрде медициналық қызмет
көрсетеді, ал Ирландияда ақысыз медициналық қызметті тек ... ... ғана ... ... ... ... мен ... тұлғаның дамуына және
германиялық қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... құруға мүмкіндік туды. 1970 жылы скандинав жүйесі толық құрылып
бітті. «Скандинав моделі» Солтүстік Еуропада жақсы дамыса, ... да ... жылы ... қарай Батыс Еуропа мен АҚШ-та құрылымдық кризистің
салдары көріне бастады. Сол ... ... ... ... ... ... болған скандинав елдеріне назар аударды.
Ең бірінші жұмыстардың бірі – ол ... ... ... оқытушысы
Дороти Уилсонның «Швециядағы тұрмыс жағдайлы мемлекет» атты кітабы жарық
көріп, ло ... ... ... 10 ... қорытындылады.
Д.Уилсон швед қоғамындағы әлеуметтік кепілдіктер жүйесін қарастыра
отырып, ол ... ... ... ... қызметіне, еңбек
қатынастары мен жұмыссыздық саласындағы мемлекеттік саясатқа ... ... ... ... ... ...... қиын
мәселе емес, алайда «өмір ... ... ... ... ... денсаулығын, білімін, тұрмыс жағдайын саяси белсенділік деңгейі
немесе демалуды көрсеткіш ... ... ... Ол Швециядағы әлеуметтік
көмек Британиядағы адресті әлеуметтік көмектен әлдеқайда көп болатынын
айтқан.
Швецияда зейнеткерлердің өмір сүру ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді. Онда еңбекақының 70% адамды ... ... ... ... ... ... бірақ оның бәрін мемлекет
төлемейді. Ол үшін Швед ... екі ... ... ... ... ... егер ... 1978 жылға дейін зейнетке шықса, ол еңбекақының 70% ... - егер ол ... ... ... ... еңбекақысы аз адамдар
зейнеткерлікке шыққан соң, олардың тұрмыс жағдайлары жақсарды.
Д.Уилсонның ойынша, ... ... ... ... ... ... адам ... тұруына байланысты болады.
Швецияда жұмыссыздық деңгейі 1,5% ... оған аса ... ... моделі» 1980 жылы терең зерттелді. Бұл модель ... ... ... С.Кюнле, Е.Эспинг-Андерсон, В.Корпи,
Н.Рогофф-Рамсей, т.б. үлес ... Үш ... ... ... ... және ... ... зерттеу» кітабы скандинав
әлеуметтік ... ... мен ... ... ... осы ... мен ... статьялар, жұмыстар, оның ... ... ... ... ... саясатты ұсынады [70].
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен практикасындағы қазіргі ... ... ... педагогтар жұмыс істейтін халық топтарының
қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Әлеуметтік педагогтың қызмет саласында терминда алғаш
жалпы ресейлік әлеуметтік ... мен ... ... В.Г. Бочарова Мәскеу қаласында енгізді. Осы аспектіге ... ... ... ... ... ... ... Қосымша білім
беруді енгізу арқылы оқушылардың сабақтан тыс уақытын ұйымдастыру; ... ... ... ... түрлері – мерекелер, отбасылық кітап оқу,
қонақ шақыру және т.б. ... ... ... мен ... ... алу ... жөніндегі шағын ауданның қоғамдық институттарының күшін
үйлестіру; мектеп пен ата-аналарды отбасылық тәрбиеге ... ... ... ... тәрбие институттарының өзара әрекет үлгісін жүзеге
асыру.
Мамандарды даярлайтын мектептер, институттар, университеттер қай ... ... ... ... мен ... ... ... жүйесінің өзіндік ерекшеліктері мен проблемалары болды;
ФРГ-да, Испанияда, Югославияда, мамандандырумен ... ... ... ... жаңа оқулықтарды ендіру арқылы
мамандарды іріктеу, даярлау және қайта даярлау мәселелері ... ... ... пайдалану АҚШ-та өткізілді. Италиядағы әлеуметтік педагогика
мен әлеуметтік ... ... мен ... ... ... ... ... болды.
Әлеуметтік жұмыс» және «әлеуметтік педагогика» терминдерін ... ... ... ... айта ... жөн. Негізінен, шетелде осы
қызмет саласының әлеуметтік педагогикалық және әлеуметтік ... ... емес деп ... ... бұл ... ... мен ... байланысып жатыр [71].
Сонымен, Қазақстанда әлеуметтік педагогикалық жұмыстың дамуы үшін басқа
шетелдердің тәжірибесін үйренудің, ұғынудың және пайдаланудың үлкен маңызы
бар. ... ... ... ... түрлерін топтастыру көптеген
елдерде өзінің біршама артықшылықтарымен ерекшеленеді. Сол артықшылықтардың
өзімізге керегін алып, оны әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... асыруымыз керек. Ең алдымен әлеуметтік педагогикалық жұмысты
отбасынан бастаған дұрыс. Өйткені ... ... ... мемлекет
қалыптасады. Отбасының жағдайы ... ... ... дұрыс басқара
алғандығының нәтижесі деуге болады. Мемлекеттің жүргізіп отырған әлеуметтік
саясатын дұрыс жолға қоюымыз ... ... ... пен ... ... ... ресми құрылымдар арқылы қолдап
отырса, басталған іс нәтижесіз қалмайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диплом жұмысында қарастырылған әлеуметтік педагогтың ... ... ... әлеуметтік жұмысты жетілдіру мақсатында
қолдануға әбден болатындығы, ары қарай жетілдіру бағыттарын ... ... өте ... ... ... ... ... тұлғаны қайта
қалпына келтіру сияқты күрделі мәселелерді шешу олардың іс-әрекеттерінің
қиыншылықтарының ... ... ... жаңа ... ... бірі ... педагогтың іс-әрекеті болып табылады.
Әлеуметтік ... ... ... ... оқу және ... ... интериоризациялау және экстериоризациялау
кіреді. Әлеуметтік педагогикалық ... ... ... ... ... ... Оның пайда болуы мен дамуы іс-әрекет сияқты ... ... ... ... ... ... және құрастыруды жүзеге асырады, ал оның ... ... ... ... ... ... өз тағдырын шешу, яғни
жеке тұлға болмысы, адам ... ... және ... ... ... педагогикалық іс-әрекет ұзақ процесс болып
саналады, сондықтан оның ... ... ... бермейді. Қоғамда отбасы –
болашақ азаматтың әлеуметтену жолындағы ... ... ... адым, ол балаға моралдық қалпы туралы алғашқы түсініктер береді,
оны еңбекке баулып, өз-өзіне ... ету ... ... ... ... мен ... өмір сүру ... арқылы балаға
дүниетанымдық, адамгершілік, әлеуметтік-саяси құндылықтар беріледі. Қазіргі
отбасындағы бала ... ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты. ... ... ... отбасының тәрбие мүмкіндіктерінде
жатыр. Қоғамдық отбасының тәрбие өмір ... оның ... ... ... ... ... ... олардың мақсат-міндеттері
ортақ іс-әрекеттерінің жалпы тәсілдері, ... және ... ... ... субъектілері – ата-ана мен бала, әлеуметтік мақсат,
міндет, әлеуметтік педагогикалық тәсілдер, әдістер. Осы ... ...... ... ... ... асыруда іс-
әрекет болмаса, тәрбие де болмайды. ... ... ... ... басшылығымен, бақылауымен әртүрлі іске балаларды араластыру. ... ... ... ... және бағыттаушы ролін; ата-ана ... ... ... ... ... бала ... әсер ... мақсатты адамгершілік бағыттарын; баланың отбасындағы араласатын
іс-әрекетінің алуан түрлілігін; ата-ананың тәрбие құралдарын, ... ... алу ... баланың белсенділігінің дәрежесін
көруге болады.
Қазіргі кезде еліміздің рухани адамгершілік байлығын, мәдени мұрасын
зерттеп, оны ... ... ... ... етіп ... сол арқылы
ізгі жүректі, қайырымды, іскер азамат тәрбиелеп шығару- жалпы әлеуметтік
проблема болып табылады. Ол ... ... ... жаңарту, оның
құрылымдық жүйесіне ұлттық және ... ... ... ... игерту бағытында іске ... ... ... дамыту
мәселесі тек педагогикалық категория тұрғысында ғана қаралатын мәселе емес,
ол барлық ... ... ... ... ... этика, демография,т.б) әр түрлі қырынан қарастыруды қажет
етеді. Қоғамымыздың әлеуметтік жағдайына қазір қатты ... ... ... ... ... ... педагогтың қазіргі
кездегі әлеуметтену мен қоғамдық тәрбие мәселелері қарастырылды. ... ... ... мәні, маңызы, анықтамасы және ерекшелігі
проблемалық жағдай ретінде анықталады. Әлеуметтік педагогтың ... ... ... пен ... ... қызметі, әлеуметтік
педагогтың оқушылар арасында ... өмір ... ... ... ақылы кем және жетім балалармен ... ... ... ұйымдастыру, бейімделмеген балалар немесе жас өспірімдер мен
девиантты адамдар арасындару,тты өмір ... ... ... әлеуметтік педагогикалық жұмыс үрдістері, жеткіншек жастағы
қылмыскер балалармен ... ... ... ... ... және
қараусыз қалған балалар әлеуметтік-педагогикалық жұмыс нысаны ретінде және
оны ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру, әлеуметтік педагогтың ... ... ... ... әлеуметтік педагогтың кәсіптік
(профессионалдық) сапасын дамыту, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндіктері және оларды
жетілдіру жолдары қарастырылған.
Сонымен, әлеуметтік педагогика ... іс- ... ... асыруға
мүмкіндік береді, диагнозын анықтау, әлеуметтік қиындықтың ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдағы
көмекке мұқтаж жандарға яғни, жетім балаларға, үй- күйі жоқ ... ... ... балаларға, түрлі себептерден ауруға шалдығып, мүгедек болып
қалған балаларға тәрбиені қалай, қандай жолдармен береміз деген сауал ... ... ... ... ... Ендігі болашағымызды
кемел де нұрлы елестетейік десек, әрқайсысымыз ұрпақ тәрбиесіне жауапты
қарайық! ... ғана ... ... ... ... ... Сәбет Балтабайұлы «Педагогика: жалпы негіздері және тәрбие
теориясы» 2008
2 І.Х. ... ... ... ... ... ... 2006
3 І.Х. Халитова «Әлеуметтік педогогика» Алматы «Білім» 2007
4 С.Ғаббасов «Халық педагогикасының негіздері» Алматы, 1995
5 Беличева С.А. ... ... ... М., ... ... ... «Педагогика» 2 басылым Алматы, 2002
7 “ Рабочая книга социального педагога.” Овчарова.М.1999г.
8 Ж.Әбішев, С.Бабаев, А.Құдярова «Педагогика» Алматы, ... ... ... «Социальная педагогика» Учебное пособие для студентов вузов
Москва: Владос, 2000
10 В.Мардахаева «Социальная педагогика» Москва,2004
11 О.М.Крапивин ... ... ... ... ... 1994
12 В.А.Никитин «Начало социальной педагогики» Москва, 1996
13 Халитова І.Р. Болашақ әлеуметтік педагогтарды ... ... 2002,71 ... Ю.В. ... «Методика и опыт работы социального педагога» 2-е
издание «Академия», 2001
15 Б.Н. ... М.А. ... Н.Н. ... и др. ... и ... социального педогога» 2-е издание «Академия» 2002
16 Қазақстан Республикасының білім беру туралы Заңы 2007
17 Халитова І.Р. «Әлеуметтік педагогика»Алматы «Білім» ... ... В.И. ... и методика социально-педагогического
исследования. М.,1995.
19 “Методика и технология социального педагога” Галагузова М. А. М.2002г
20 А.В.Мудрик ... в ... ... Пенза, 1994
21 Методика и технология работы социального педагога П.А. Шептенко М.2002
22 Ю.В.Василькова, ... ... ... Курс ... ... ... ... бағдарламасы ОПКБА және ҚДИның авторлық ... ... ... ҚДИ, «мектептегі әлеуметтік педагог маманының ... ... ... ... ... и ... социального педагога” Галагузова М. А. М.2002г
26 Е.И. Холостова « ... и ... ... ... работника» Москва,1993
27 “Білім-образование” журнал 2008 ж N2
28 “Биология және ... ... ... ... N1 ...... ... воспитание, спорт” республикалық журнал N2
2006
30 “ Рабочая ... ... ... ... Багажникова И.М. Психология уственно отсталого ... М., ... ... Н.Л. ... личности учащихся в вспомогательной школе.
Киев, 1988
33 ... Ж. ... ... ... Алмазов Б.Н. “Психическая, ... ... ... ... Б.Г. “О ... как ... и субъекте воспитания” М., 1980;
36 Ю.В.Василькова, Т.А.Василькова ... ... Курс ... ... І.Х. Халитова «Әлеуметтік педогогика» Алматы «Білім» 2007
38 І.Х. ... ... ... ... ... Алматы.
2006
39 І.Х. Халитова «Әлеуметтендіру тарихында ата-ананың тәлім-тәрбиелік
орны» 2007
40 ... В.Н. ... ... педагогики М., 1995
41 Куликов В.В. «Педагогический антропология» Свердловск,1988
42 Н.Ф.Басов и др. ... ... ... пособие для
студентов вузов Москва Академкнига, 2005
43 ... и др. ... ... ... ... и студентов» Москва-Владос,2003
44 В.А.Никитина «Социальная педагогика» Учебное ... для ... ... ... ... ... ... педагогика» Учебное пособие Москва, 1994
46 ... ... ... ... ... ... работа» Учебное пособие
48 М.А.Гулина «Словарь – справочник по социальной работе» Россия,2008
49 В.Г.Бочарова «Педагогика социальной ... ... ... ... в социальную педагогику» Пенза, 1994
51 Социальная педагогика: теория, ... опыт ... ... ... ... и ... работы социального педагога” М.А.Галагузова,
Х.В.Мардахаев. М.Академия 2004г.
53 ... и ... ... ... ... П.А. ... Е.И. Холостова «Профессиональный и духовно –нравственный портрет
социального работника» Москва,1993
55 Әбуов Ә ... ... ... ... ... 1962
56 Жұмабаев М. «Педагогика» Алматы Ана тілі 1992
57 Ильина Т.А. «Педагогика: Педагогтың ... ... оқу ... ... К.Ә. ... ... ... Герасимов В.Н. «Основы превентивной педагогики М., 1995
60 В.Мардахаева ... ... ... ... С.Бабаев, А.Құдярова «Педагогика» Алматы, Дарын 2004
62 “Оқушы салауаттылығы” бағдарламасы ОПКБА және ҚДИның авторлық ұжымы.
Ш.2006 ... ... Г.Н. ... ... ... ... и ее проблемы».
Алматы. Экономика 1998
64 Мамыров Н.Қ. «Қазақстандағы адам дамуы». Алматы, 2004.
65 Жуйриков К. ... ... ... ... ... ... 384 ... Агентство Республики Казахстан по статистике «Уровень жизни населения в
Казахстане» Алматы 2009
67 ... Г.А. ... ... ... ... ... ... Загвязинский В.И., Зайцев М.П., Кудашов Г.Н., Селиванова О.А., Строков
Ю.П.  ... ... ... –М., ... ... Ю.В. ... по социальной педагогике, - М., 1998
70 Нагавкина Л.С., Крокинская О.К., Косабуцкая С.А. Социальный педагог, -
СПб.: КАРО, 2000
71 ... М.В. ... ... работы, М., 2000
-----------------------
АДАМ – МИКРОСОЦИУМ - ҚОҒАМ
АШЫҚ СОЦИУМДАҒЫ МАМАНДЫҚ ТИПОЛОГИЯСЫ:
• Отбасылық әлеуметті педагог
• Оқушының бос уақытын ұйымдастырушы
• Жалпы ... ... ... ... Әлеуметтік қызметкер
ӘЛЕУМЕТТІК РӨЛДЕР:
• Қарым-қатынасты байланыстырушы
• Бірлескен іс-әрекетті ұйымдастырушы
• Рухани жетекші
• Әлеуметтік оңалдырушы
• Қоғамдық ... ... ... Болжамдаушылық
• Алдын-алу және сауықтырушылық
• Ұйымдастырушылық- коммуникативтік
• Қорғаушылық
МАҚСАТЫ:
Әлеуметтік ортаны жүйелі мақсатқа, ... ... ... ... ... ізгілендіру.
ӘЛЕУМЕТТІК ПЕДАГОГ
Техноло
гиялар
Әлеумет
тік диагностика
Әлеумет
тік бейімделу
Әлеумет
тік алдын алу
Әлеумет
тік бақылау
Әлеумет
тік қорғау (патро
наж)
Әлеумет
тік ақтау
Әлеумет
тік қамтама
сыз ету
Әлеумет
тік кеңес беру
Формалары
Әдістері, тәсілдері
Құралдары
Міндеттері
Мақсаты
Нысаны

Пәндер тізімі

2008-2014 © Stud.kz
Создание сайта - студия Riskk | Time 0.2605
^