Генетика және селекция

Жоспар:
1. Тұқым қуалаушылық.
2. Өзгргіштік.
3. Сұрыптау.
        
        Генетика және селекция негіздері.
Жоспар:
1. Тұқым қуалаушылық.
2. Өзгргіштік.
3. Сұрыптау.
Генетика - ағзалардың ... ... және ... ... ... ... ... - ағзалардың ұрпақтан ұрпаққа өздерінің белгілерін ... ... ... ерекшеліктерін) беру қабілеті. Өзгергіштік деп ағзалардың жаңа ... ... ... ... ... ... өзгергіштік тірі ағзалардың бір-біріне қарама-қарсы, сонымен қатар бір-бірімен тығыз байланысты қасиеттері.
1. Тұқым қуалаушылық.
Ген - тұқым қуалаушылықтың материалдық және функционалдық бірлігі. Ген ... ... - ... бір ... ... белгісін анықтайтын хромосома бөлігі. Гомологиялық хромосомалардың белгілі бөлігінде орналасып, бір белгінің қалыптасуына әсер ететін жұп гендерді аллельді деп ... ... ... ... бірінде гүлдің күлтесінің түсін белгілейтін генде ақ күлтені белгілейтін ген, ал екішісінде қызыл ... ... ген ... ... ... түсін қалыптастыратын гендер- ақ және қызыл күлте, бір-біріне аллельді гендер. Гомологиялық ... - ... ... мен ... ... ақпараттары бірдей жұп хромосомалар. Гомологиялық хромосомалар тек диплоидті жасушаларда ғана кездеседі. Олар эукариоттардың жыныс жасушаларында (гамета) және ... ... ... және ... болып келеді. Гомозигота деп аллельді гендердің екеуі де ... (АА) не ... де ... (аа) ... ... айтады. Гетерозиготалы организмнің аллельді гендері екі түрлі (Аа).
Фенотип деп ... ішкі және ... ... ... ... яғни ... түсі мен ... гүлінің реңі, сабағының ұзындығы т.б. Фенотип генотиптен және сыртқы ортаның жағдайына байланысты ... ... ... ... ... жиынтығы. Генотип фентипті анықтайды.
Доминатты (басым). Гибридтерде бірінші ұрпақта бірден ... ... ... ... ... ... белгілейді. Мысалы, А, В, С және т.с.с. доминантты ген ... да (АА), ... да (Аа) ... ... Ал ... ... ... қалған белгіні рецессивті (басылыңқы) деп атайды. Оларды кіші әрәптермен белгілейді. Мысалы, а,в,с және т.с.с. Фенотипте генотип ... ... (аа) ... ғана ... ... ... ең ... әдіс будандастыру. Гибритизация әдісінде бір немесе бірнеше белгі бойынша ажратылатын екі ағзаны ... ... ... ... ... ... қарай будандастырудың түрлері:
Монигибридті будандастыруда шағылыстырылған ата-ана бір-бірінен бір белгі бойынша ажратылады.
Дигибридті будандастыруда бір-бірінен екі белгі бойынша ажратылатын даралар шағылыстырылады.
Полигибридті будандастыруда ... ... ... бойынша ажраты-латын даралар шағылыстырылады.
Будандастыруды және оның нәтижелерін сызба нұсқа түрінде жазу үшін төменгі белгілер қолданылады:
Р - ... Parental - ... - ... ... ... ... яғни олар Р-ның ұрпағы.
Ғ²- реті бойынша екінші ұрпақ, яғни олар ... ... ... ... ... ... - шағылыстыру белгіс
: - ұрпақтардың фенотиптері немесе генотиптері бойынша ажраудың сандық арақатнасы.
Гибродологиялық әдіс ... рет ... ... Г.Мендель тарапынан қолданылды (1865). Ол тәжрибелерінде өздігінен тозаңданатын асбұршақ өсімдігін қолданды. Мендель бір-бірінен бір, екі және одан да көп ... ... ... таза іріктемелер (гомозиготаларды) будандастырды. Сөйтіп, ол бірінші, екінші және т.с.с. реттік ұрпақ типтерінің статистикалық арақатнастарын ... жол мен ... ... ... ... ... қуалаушылық заңдары ашылды.
1) Гибридті бірінші ұрпақтың біркелкілік заңы (Мендельдің бірінші
заңы)
Г.Мендель тұқымы сары асбұршақ өсімдігіне тұқымы жасыл ... ... ... де таза іріктемелер, яғни гомозиготалар еді.
Гибридті бірінші ұрпақтың біркелкілік заңы-Мендельдің бірінші заңы:. таза іріктемелер будандастырылғанда гибридті бірінші ұрпақтың барлығының фенотиптері ... ... ... ... ... ... Мендель доминатты, ал көрінбей қалған белгіні рецессивті белгі деп атады.
1) күлгін гүлден алынған аталық
2) ақ гүл ... ... ... ... гүл ... тасмалданады.
3) тозаңданған гүлден жетілген бұршаққын.
4) бұршаққыннан шыққан дәндер егілді.
5) ... ... ... күлгін гүлдер.
2) Белгілердің ажырау заңы (Мендельдің екінші заңы)
Г.Мендель зеріттеулерін жалғастырып, гибридтер болып табылатын бірінші реттік ұрпақтарды (Ғ1) өзара будандастырды. ... Ғ2 ... Ғ¹ - де ... ... ... ... көрінген. Және Ғ2 доминантты белгі мен рецессивті белгінің арасында белгілі матиматикалық арақатнас байқалған. Алынған Ғ2 ... (3/4)- і сары ... ... (1/4)-і жасыл тұқымды (рецессивті) еді. Яғни фенотип бойынша ажырау арақатнасы ... ... ... ... заңы ... ... ... бойынша: гибрид болып табылатын бірінші реттік ұрпақтарды өзара будандастырудың нәтижесінде алынған Ғ2-де ... ... 3:1 ... ... ... байқалады, рецесивті даралар ұрпақтардың жалпы санына (1/4)-ін ... ... ... ... будандастырғанда пайда болған ұрпақтың бір бөлігінің доминантты, ал бір бөлігінің рецессивті ... ... ... ... бойынша ажырау арақатнасы 3:1 (толымды доминаттылық қатнаста) немесе 1:2:1 (толымсыз доминанттылық қатнаста). Дигибридті будандастыру жағдайында фенотип бойынша ажырау- 9:3:3:1 немесе (3+1)2, ал ... ... ... (3+1)n ... ... болады.
Толымсыз доминанттылық немесе тұқым қуалаудың аралық сипаты.
Доминантты ген ... ... ... ... ... ... алмайды. Мұндай жағдай толымсыз доминанттылық деп аталады. Толымсыз доминанттылық кезінде гетерозиготалар ата-енесінің ... ... ... ... ... ... тұқым қуалауы толымсыз доминанттылыққа жатады.
Белгілердің тәуелсіз ажырау заңдылығы
Г.Мендель дигибридті будандастыру жүргізіліп екі белгі бойынша -тұқым түсі жәнетұқым бетінің тегістігі бойынша ... ... ... ... Сары ... тұқымды асбұршақ пен жасыл кедір-бұршақ тұқымды асбұршақ шағылыстырылды. Екеуі де таза іріктемелер, яғни ... еді. ... ... ұрпағын өзара шағылыстырды. Бұл зеріттеулердің нәтижесінде ол ... ... ... әр ... ... жеке ... моногибридті будандастырудағыдай ажырайды (3:1), яғни екінші белгіден тәуелсіз ажырайды.
Ұрпақтың
9/16-ы сары ... ... сары ... ... ... ... тұқымды
1/16-і жасыл кедір-бұдыр тұқымды
Екі белгіні бірге қарастырғанда фенотиптік арақатнасы 9:3:3:1.
Екі белгіні бөлек қарастырғанда түс бойынша ұрпақтың 12/16-і ... 4/16-і ... яғни ... моногибридті будандастырудағыдай 3:1. тұқымның бетінің тегістігі бойынша 12/16 - і ... ал 4/16-і ... яғни ... ... ... ... ... заңы немесе белгілердің тәуелсіз ажрауы заңдылығы бойынша ажырау кезінде әр белгі басқа белгілерден тәуелсіз ажырайды.
Белгілердің тәуелсіз комбинациясының цитологиялық негізінде ... ... ... ... ... екі ... ... тәуелсіз түрде жылжуы жатыр. Мендельдің үшінші заңы тек басқа хромосома-ларда орналасқан гендер ғана жүзеге асады. Бұл заң бір хромосомада ... ... ... ... байланысты емес.
Тіркес тұқымқуалау
Генетика ғылымы дами келе барлық белгілердің тұқымқуалауы Мендель заңына сәйкес келе бермейтіні анықталды. Мысалы, белгілердің тәуелсәз ... ... тек ... жұп ... ... ... ғана байқалады.
ХХ ғ-дың 20-шы жылдарының басында Т.Х.Морган және оның ... ... ... ... зеріттеді. Зеріттеу объектісі ретінде жеміс шыбыны дрозофила таңдалды. өйткені оның тіршілік уақыты қысқа болғандықтан бір жылдың ішінде ондаған реттік ... ... ... және кариотипте не бары 4 жұп, яғни 8 хромосома бар.
Морган заңы бойынша: бір хромосомада орналасқан гендер ... ... ... қуалайды.
Бір хромосомада орналасқан гендер тіркескен гендер деп аталады. Бір хромосомада ... ... тобы ... ... ... кроссинговер немесе хромосомалардың айқасуы деп аталатын үрдістің нәтижесінде ... ... ... ... Кроссинговер-гомологтық I- де өзара гомологтық бөліктерімен алмасуы. Кроссинговердің нәтижесінде сапа жағынан жаңа хромосомалар пайда болады, яғни генетикалық рекомбинацияға ... ... ... неғұрлым алыс орналасса раларында кроссинговер соғұрлым жиі болып тұрады. Яғни, кроссинговер жиілігі гендердің арақашықтығына тура пропорционалды. Осыған байланысты гендердің хромосомада ... ... пен ... және олардың бір-бірінен арақашықтығын есептеу арқылы генетикалық карталар құрылған.
Жыныс генетикасы
Екі жыныста да біркелкі ... ... ... ... ... деп ... Ал ... және аналық жыныста екі түрлі болып келетін және ағзаның жынысын белгілейтін хромосомаларды жыныс хромосомалары деп аталады.
Адам жасушасында барлығы 46 хромосома ... 23 жұп ... бар: 22 жұп ... ... және 1 жұп жыныс хромосомалары. Жыныс хромосомаларын Х және У ретінде белгілейді. Аналық дараларда екі Х- ... (ХХ), ал ... ... бірХ және бірУ ... (ХУ) ... жынысының хромосома бойынша анықталуының 5 типі бар:
1.ХХ, ХУ- сүтқоректілерге (соның ішінде адамға да), құрттарға, шаянтәрізділерге, бунақденелердің ... ... ... ... ... және ... ... тән. Яғни бұл ағзаларда аналық даралар жыныс хромосомалары бойынша гомогаметалы, ал аталық даралар гетерогаметалы.
2. ZW, ZZ - ... ... ... ... ... және ... кейбір бунақденелерге тән. Бұл ағзаларда керісінше аналықтары гетерогаметалы аталықтары гомогаметалы.
3. ХХ, Х0-(О ... ... ... ... ... бунақ денелерге тән. Аналықтар гомогаметалы, аталықтарының жыныс гаметасының біреуі мүлде жоқ.
4. гаплоидті тип (2n, n) ... және ... ... ... ... ... ... (n) жұмыртқа жасушасынан дамиды (партеногенез), аналық даралар ұрықтанған диплойдті (2n) жұмыртқа жасушаларынан дамиды.
5. ХО, ХХ-кейбір ... ... ... Х- және У- ... ... ... тұқымқуалауы жыныспен бірге тұқым қуалау деп аталады. Жыныс хромосомаларында жыныс белгілерінің ... ... ... жоқ ... ... мүмкін.
Жыныс хромосомасы ХУ типіне жататын ағзалардың Х - хромосомасындағы көптеген гендердің аллельді жұбы У- хромосомасында ... Сол ... У- ... ... ... ... Х- ... болмауы мүмкін. Мұндай ағзалар гемизиготалы деп аталады. Мұндай жағдайда генотиптегі дара рецессивті ген бірден фенотипте ... ... ... ... ... ауруының гені (бұл белгіні рецессивті ген қалыптастырады) Х- хромосомада орналасқан болуы мүмкін. Бұл ... ... дара ауру ... өйткені оның У- хромосомасында бұл геннің доминантты (қанның ұйыуы доминантты ... ... ... ... ... теориясы
Томас Морган және оның шәкірттері тіркес тұқым ... ... ... ... тәжрибелерінің нәтижесін қорытындылай келіп тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын ... ... ... қағидалары:
- Тұқым қуалауда негізгі ролді хромосомалар атқарады;
- Гендер хромосомалар бойымен ... ... ... орналасады;
- Әр геннің хромосомада нақты белгілі орында (локуста) орналасады; аллельді гендер гомологтық хромосомалар бірдей ... ... Бір ... ... ... тіркесу топтарын құрайды;
- Гомологтық хромосомалардың арасында гендер мен алмасуы (кроссиговер) болуы мүмкін;
- ... ... ... ... тура ... ... тұқым қуалаушылығын зеріттеу әдістері.
1. Будандастыру (гибритизация) әдісі бойынша бір немесе бірнеше белгі ... ... бар екі ... ... Будандастырудың нәтижесінде алынған ұрпақ гибридтер деп аталады.
2. Генеологиялық әдіс. Бұл әдіс негізінде адамда ... ... ... мен ... ... ... тұқым қуалауын оның шежірелік қатысын құрып, туыстарының арасында таралуын және ата-бабасынан ... - ... ... ... ... жатады. мұндай әдіспен ұрпаққа түрлі аурулардың берілу мүмкіндігін анықтауға болады.
3. Егіздерді салыстыру әдісі. Бұл әдісті бір ... ... (бір ... ... генотипі бірдей болғандықтан әр түрлі белгілердің қалыптасуна сыртқы ортаның әсерін зеріттелінеді.
4. Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдісте кариотип, яғни хромосомалардың саны, ... және ... ... ... ... ... хромосомдық және геномдық мутацияларды байқауға мүмкіндік туғызады. Мұндай өзгерістер түрлі аурулардың тууына ... ... ... ... ... ... ... мақсатта қолданады.
5. Биохимиялық әдіс. Адамда болатын зат алмасудың бұзылуы түрлі тұқым қуалайтын өзгерістермен тікелей байланысты. Бұл әдіспен гендік мутацияны ... ... ... ... ... та үлкен маңызы бар. Мысалы, ДНҚ-ға талдау жасау арқылы баланың ата-анасын дәл анықтап ... ... ... ... Бұл әдіспен гендердің және генотиптердің популяцияда кездесу жиілігін зеріттейді. әдіс арқылы популяция генофондында түрлі аурулардың қаншасы гетерозиготалық және ... ... ... ... ... ... Өзгергіштік.
Өзгергіштік деп ағзаларда жаңа белгілердің пайда болуы үрдісін айтамыз. Фенотиптің өзгеруінің ... ... ... ... ... ... ... генетикалық затта болған өзгерітер болуы мүмкін. Осыған байланысты тұқым қуаламайтын ... ... және ... ... ... ... ажратады.
Модификациялық өзгергіштік
Модификациялық өзгергіштік:
- Тек фенотипке әсер етеді, генотиппен байланысы жоқ
- Тұқым қуаламайды
- Ағзаның сыртқы ... ... үшін ... ... өзгергіштіктің негізінде белгінің өзі емес, белгінің қалыптасуы шегінің тұқым қуалауы жатыр. Сыртқы ортаның жағдайына байланысты белгі әр түрлі дәрежеде ... ... ... шегі ... мөлшері деп аталады.
Белгінің өзгергіштігін анықтау үшін көптеген дараларды зеріттеу қажет. Бұл үшін ... ... ... белгінің орташа көрсеткіші анықталады. Белгі орташа дәреже қалыптасқан даралардың саны ең көп ... ... ... ... ... ... ... оны таситын даралар саны да аз болады.
Тұқым қуалайтын өзгергіштік
Тұқым қуалайтын өзгергіштік:
- Генотипке әсер етеді
- Тұқым ... ... ... ... тірі ... ... ... негізі болып табылады. Тұқым қуалайтын өзгергіштіктің екі типін ажратады: ... және ... ... ... ... көбею нәтижесінде генотиптері сан алун организмдер түзіледі. Организм генотиптерінің әр түрлі болуы олардағы гендердің түрлі комбинациялар немесе үйлесімдер ... ... ... ... ... бөліну кезінде гамологтық хромосомалардың бір-біріне тәуелсіз ажырауы;
ә) гамета қарама-қарсы ... ... ... белгілі тәртіппен емес, кездейсоқ ұрықтанады.
б) кроссинговер (хромосома бөліктерінің өзара ауысуы) кезінде гендердің рекомбинациясы (екі үзіндінің ... ... ... ... (ген) бұл ... ... тек өзара жаңа үйлесімдер пайда болып, ол организмнің жаңа фенотипінің пайда болуына әкеп соғады.
2. ... ... ... ... пайда болады.
Мутация дегеніміз ағзаның генотипінің, яғни хромосомалар мен олардың гендерінің өзгеруі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты мутациялар гендік,хромосомдық және геном-дық деп бөлінеді.
1. Геномдық мутация хромосомалар санының өзгеруіне байланысты болатын өзгергіштік. Геномдық ... ... ... ... ... ... гаплоидты жиынтыққа еселеніп көбеюі (3n- триплоидия, 4n - тетраплоидия және т.с.с.). Полиполидияның себептері әр ... ... ... ... ... саны екі есе ... ... түзілуі; сомалық жасушалардың немесе олардың ядроларының қосылуы; хромосомалардың екі еселеніп,бірақ ... ... ... ... жиі, ... аз ... ... санының гаплоидті жиынтыққа еселеніп артуы емес, белгілі хромосомалар санының артуын ... ... ... (2n +1,2,3 ... 2 n -1,2,3 және ... (2n+1) ... - Даун ... Мұндай ауру адамда 21-жұп хромосомадан үш, яғни тағы бір хромосома артық болады. Оларда ... ... ... 47 ... ... ... адамда ақыл кемістігі, дене мүшелерінде түрлі кемістіктер байқалады. Клайнфельтера синдромымен ауыратын адамда бір жыныс хромосомасы артық (ХХҮ).
2. Хромосомалық мутацияда ... ... ... ұшырайды. Ондай өзгерістер бір хромосоманың ішінде немесе хромосомааралық болып келеді. Бір хромосома ішінде болатын мутацияға мыналар ... ... ... - ... бір бөлігінің үзіліп, түсіп қалуы; хромосоманың үлкен бөлігінің жетіспеушілігі ағза үшін өте ... ... - ... бөлігінің 180°-қа бұрылуына байланысты гендердің орналасу ретінің өзгеруі;
- ... - ... бір ... екі еселенуі;
- Транслокация- хромосомалық өзгерістерге жатады. хромосоманың оған гомологиялық емес басқабір хромосомамен хромосома бөлігімен алмасуы. Сол ... ... ... ... ... ... ... да жатқызуға болады.
3. Гендік мутация. Мутацияның мұндай түрі жекелеген гендерде болады және жиі ... ... ... ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтердің орналасуы ретінің өзгеруіне байланысты болады. Мысалы, ДНҚ құрамындағы қатар тұрған екі ... орын ... ... бір ... ... ... ... мутацияны селекцияда, өсімдіктердің жаңа сорттарын, жануарлардың тұқымдарын және микроорганизмдердің жаңа түрлерін алу үшін қажетті материял ретінде ... ... ... тірі ... тән ... Ол ... да, зиянды да болуы мүмкін. Бірақ көбінесе жануарлар мен адамдар үшін зиянды ... ... ... ... ... ... бұзылады. Мутация сыртқы орта факторларының әсерінен пайда болады, оларды мутогендер деп атайды. Мутагендер табиғи және жасанды болады. Табиғи мутациялар ДНҚ-ның ... ... ... ... ... ... қателіктердің нәтижесінде пайда болады. Жасанды мутагендер сыртқы мутагендердің әсерінен пайда болады. Олардың үш түрі ... ... ... және ... мутагендер.
Физикалық мутагендер радиоактивті сәулелер, ультракүлгін сәулелер, лазер сәулелер, гамма сәулелер,жоғары немесе төмен температура және т.б. жатады.
Химиялық мутагендерге колхицин, этиленамин, никотин ... т.б. ... ... ... өте ... ... кейбір гербицидтер мен пестицидтер де мутация тудыра алады.
Биологиялық мутогендерге геномда мутация тудыратын вирустар мен қарапайымдар жатады.
Мутацияның ... ... өте ... яғни түрлі ауруға және өлімге шалықтырады.
3. Сұрыптау.
Сұрыптау (селекция) дегеніміз өсімдіктердің жаңа іріктемелері мен жануарлардың тұқымдарын және ... ... ... ... алу. Селекцияның теориялық негізі болып генетика табылады.
Селекцияның негізгі әдістері
Селекцияның негізгі әдістеріне сұрыптау, будандастыру, полиплоидия, мутагенез, жасушалық және гендік инженерия ... ... ... және ... ... ... ... бөлінеді. Қолдан сұрыптау мақсатқа сай және мақсатсыз болады. Адамның белгілі мақсатсыз ең жақсы дараларды көбеюге қалдырып, ... ... ... ... бағалы іріктемелер және тұқымдарды дамытуын мақсатсыз сұрыптау дейміз. ... мен ... ... бір ... бірнеше белгілерін барынша дамытуға мақсатқа сай сұрыптау деп аталады. Сұрыптау ... ... ... мен ... ағзалардың қоршаған орта жағдайларына бейімділігін арттыратын табиғи сұрыптаудың да әсері бар.
Сұрыптау жаппай және жеке болып екіге бөлінеді. Жаппай ... ... ... ... ... пайдалы, тиімді белгілері бар даралар топтарын бөліп алу. Жеке сұрыптау ... ... ... белгілері бар және олардан ұрпақ алуға болатын жекелеген дараларды бөліп алуға негізделген.
Будандастыру (гибритизация). Сұрыптау әдістерімен жаңа генотиптер түзілмейді. Жаңа ... ... ... ... үшін гибритизация жүргізіледі. Гибритизацияны түріші және түраралық деп бөледі.
Түріші гибритизациясы кезінде бір түрге жататын дараларды будандастыра-ды. Туыстас ағзаларды және туыс емес ... ... ... болады.
Туыс ағзаларды будандастыру инбридинг деп аталады. Мысалы, өсімдіктердің өздігінен тозаңдануын ... ... ... емес ... ... ... деп ... Аутбридингтің нәтижесінде гетеозисті гибридтерді шығаруға болады. Бірінші ұрпақ гибридтердің ата-енелік ағзалармен салыстырғанда тіршілік қабілетінің жоғары болып, түсімділігінің артуы гетерозис деп ... ... бұл ... зиянды рецесивті мутациялар гетерозиготалы күйге көшеді. Бірақ екінші ұрпақта гетерозис қабілеті бірден жоғалады.
Түрарасы гибритизация (әріден будандастыру) кезінде басқа түрге ... ... ... Мұндай будандар көп жағдайда тұқым бермейді, өйткені олардың ата-енесінің хромосома санындағы айырмашылығы соншалықты оларда мейоз ... ... деп ... ... толық жиынтығының еселеніп көбею-ін айтамыз. Полиплоидия негізінен үш себептен туындауы мүмкін: бөлінбейтін жасушадағы хромосома санының екі еселенуі, ... ... ... ... ядроларының қосылуы, дұрыс жүрмеген мейоз барысында хромосомалар саны екі есеге азаймаған гаметалардың түзілуі.
Мутагенез. Табиғи орта жағдайында ... ... болу ... ... ... аз ... ... селекцияда жасанды мутагенез қолданыла-ды. Жасанды мутагенез дегеніміз тәжрибеде ағзада мутацияны тудыру үшін мутагендік фактормен ... және оның ... ... Биотехнология-тірі ағзалар мен олардың биологиялық әрекеттері адам өз пайдасына өндірісте пайдалану. Биотехнология сұрыптауда жаңа мүмкіндіктер береді. Оның ... ... ... ... ... және ... инженерия.
Микробиологиялық синтез дегеніміз микроағзалардың ақуыз, ферменттер, органикалық қышқылдар, дәрілік препараттар алу мақсатында өндірісте пайдаланылуы. Микроағзалардан жануарлардың ағзасында түзілетін лизин амин ... ... ... ... ... сүт ... витаминдер, антибиотиктер алынады.
Жасушалық инженерия арқылы жасушаларды ағзадан тыс, арнайы жасанды ортада өсіріп, ұлпа культурасын алады. Жануарлар жасушаларынан бүтін ағзаны өсіріп ... ... ... ... өсімдік жасушуларынан болады. Жасушалық инженерияның арқасында жыныс жасушаларының, сонымен қатар сомалық жасу-шаларының гибритизациясын жасауға болады. ... ... ... ... ... жағдайларға төзімді өсімдік іріктемелерін алу мүмкін.
Гендік инженерия ... ... ... ... ... Бұл әдіспен бір ағзаның геномына басқа түрге жататын ағзаның ... ... ... Осы ... ішек ... ... ... адам генін енгізіп, инсулин гормоны алынады.
Өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдер селекциясы
Өсімдіктерді сұрыптау.
Сұрыптаушы үшін ... ... ... материялдың қасиеттерін бөлу өте маңызды. Осы алаңда орыс генетигі Н.И.Вавиловтың (1887-1943) ... екі ... өте ... ... ... ... өзгергіштегі гомологиялық қатарлар заңы.: бір- біріне генетикалық тұрғыдан жақын (шығу тегі бір) түрлер және туыстардың ... ... ... ... ... Түрлермен туыстар бір-біріне неғұр-лым жақын болса белшілерінің өзгергіштігід есоғұрлым жақын болады. Бұл заңды Н.И.Вавилов өсімдіктерге байланысты тұжырымдады, кейін жануарлар мен ... үшін де ... ... өсімдіктердің шығу орталықтарын анықтауға Н.И.Вавилов зор еңбек сіңірді. Ол дүние жүзі бойынша ... ... ... ... ... ... мен ... географиялық таралу аймақтарын зеріт-теді. Н.И.Вавилов мәдени өсімдіктердің барлық ... ... ... ... және әр ... ... шығу орталығы болатынын анықтады.
1. Оңтүстік азиялық орталықтан (Тропиктік Үндістан, ... Оңт. ... ... Азия ... күріш, қант қамыс, цитрусты жемістер шыққан.
2. Шығыс Азия орталығы (Орталық және Шығыс Қытай, Жапония, Корея) күріш, ... соя ... ... - Батыс Азия орталығы (Кіші Азия, Орта Азия, Иран, Ауған-ыстан, Солт.-Батыс Үндістан) бидай, қарабидай, бұршақтұқымдастар және жүзім-нің отаны.
4. ... ... ... ... ағашы,орманжапырақ, көптеген көкөністер мен мал азықтық дақылдарының ... ... ... орталығы (Мексика) жүгері, мақта, темекі, үрмебұршақ, какао, бірқатар асқабақ тұқымдастарының отаны.
7. Анд (Оңтүстік Америка) орталығы картоп, ... ... хина ... ... ... анасан отаны.
Өсімдік селексиясында жаппай сұрыптау, инбридинг, аутбридинг, әріден будандастыру, полиплоидия кеңінен қолданылады.
Жануарларды сұрыптау.
Жануарларды сұрыптауда жеке сұрыптау, түріші ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Жеке будандастыру жануарлардың жынысты көбеюімен байланысты қолданады, ... ... ... ... ұрпақ алу қиын.
Инбридингті сүрыптауда тұқым гендерінің көбін гомозиготалы күйге көшіру үшін қолданылады, сөйтіп құнды белгілерді ... ... ... ... ... ... гомозиготалыққа тиімсіз белгілерді де әкеліп, жануар-лардың сыртқы ортаның жағымсыз жағдайларына ... ... ... ... ... Осындай тиімсіз фенотиптерді депрессия деп атайды.
Жануарларды әріден будандастырудың нәтижесінде ұрпақ бермейтін жануарлар пайда болады. Мұндай будандар тұқым бермегенімен ... ... зор. ... ... - бие мен ... буданы, ана енесінен де күшті, қолайсыз жағдайларға төзімді, ұзақ өмір сүреді, біпақ ұрпақ бермейді.
Микроорганизмдерді ... ... ... ... ... ал ... ... микраскопиялық балдырлар, қарапайымдылар жатады. микроорганизмдерді сұрыптауда жасанды мутагенез және оның артынша генетиклық тұрғыдан бірдей ... ... ... ... және ... ... әдістері кеңінен қолданылады.
Микроорганизмдердің көмегімен амин қышқылдары, ақуыздар, ферменттер, спирт, полисохариттер, антибиотиктер, дәрумендер, гормондар, ... ... ... өндірістердің қалдықтарын ыдырататын бактерия штамдары шығарылып, қошаған ортаны тазалау мақсатында қолданылады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Генетика және селекция негіздері лекциялар60 бет
Генетика және селекция негіздері.10 бет
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет
Қарақұмық селекциясы13 бет
Өсімдіктердің биотехнологиясы6 бет
Адам генетикасы4 бет
Атопиялық дерматит –терінің генетикалық, созылмалы, рецедивті ауруы4 бет
Генетика15 бет
Генетика7 бет
Генетика ғылымының даму тарихы19 бет

Пәндер

Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами
Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: +7 777 614 50 20
Жабу / Закрыть
Көмек / Помощь