Сайтқа презентация қосу

Гүлзар

Гүлзар
Орындаған: АГ-213 Аққазынова Ж. Тексерген: Джаманова Г.Е.

Гүлзар – бұл бау-бақша, саябақ, мекеме және тұрғын үй маңын, жол бойын көгалдандыру үшін әсем гүлдер өсірілетін алаң. Гүлзарда бір, екі не көп жылдық және кілем тәрізді өң беретін өсімдіктер өсіріледі. Ол үшін өсімдік түрлерінің биологиялық ерекшеліктері, гүлінің әсемдігі ғана емес, гүлдің түсі, пішіні, жапырақтарының үлкен-кішілігі, сабағының ұзындығы, гүлдеу мерзімі, ұзақтығы, өсімдіктердің бірбірімен үйлесімділігі ескеріледі. Гүл жарып, солған өсімдік орнына жаңасы отырғызылады. Гүлзарлар түрліше болуы мүмкін: клумбалар, рабаткалар, ландшафтық Гүлзарлар – миксбордерлер, партерлер, Қазақстанда Гүлзар өсіруде, көбінесе геометриялы және көркем сызықты-өрнектеу әдістері қолданылады. Әсіресе, қазақ халқының түс киіз, текемет оюларының нақышын келтіретін ұлттық ою-өрнектер (қошқар мүйіз, жас бұта, гүл, жапырақ, т.б.) қызғалдақ, сарғалдақ, қалампыр, боз кілем, т.б. гүлдердің түрлерімен беріледі. .

Гү лзар тү рлері
 Жүйелі гүлзар - оның негізгі ерекшелігі, геометриялық өрнектер тек гүлден жасалады, пішіні симметриялы болып келеді. Негізгі белгілері: а. Барлық гүлдер бір мезгілде гүлдеуі қажет. б. Көшеттер арасындағы шекараның сақталуы. Жүйесіз гүлзар – гүлдерді топтармен отырғызады. Мұндай гүлзарлар табиғи гүлге ұқсас келеді де, арасындағы шекараларды өсімдіктер жауып тұрады. Гүлзарды гүл топтары бірінен соң бірі гүлдейтіндей етіп отырғызады. Бұл гүлзардың ұзақ сақталуына негіз болады.





Гүлзарлардың пішіні әртүрлі (төртбұрышты, сопақ, дөңгелек) болуы мүмкін. Шеттері 10см, ал ортасы 30-40см биіктікте болады. Гүлзардың шетіне газоннан шағын (10-20см) жиек жасалуы тиіс. Гүлзар жасау үшін алдымен оның шекарасын сызып алып, топырақты бір күрек бойы қазып, құнарлы топырақ төсеу керек.10-15 күннен кейін (топырақ нығыздалған соң) ортасынан бастап өсімдіктерді отырғыза бастауға болады. Бедерінің тым кішкентай және күрделі болмағаны дұрыс және клумбаны тым үлкен жасаудың керегі жоқ. Өсімдіктерді таңдап алғанда оның түстерінің үйлесімділігіне қойылатын талаптарды, сондай-ақ жекелеген өсімдіктердің өсу сипаты мен биіктігін ескеру қажет. Өсімдік неғұрлым биік болған сайын ол ортасына таман орналасуы тиіс. Аласа өсетін өсімдіктерді тығыз отырғызып Гүлзар жасаудың қажеті жоқ.

Гү лзар ө сімдіктері
Гүлзарландыру жұмыстарын жүргізгенде міндетті түрде көгалдандырылатын алқаптың ауа райы, топырақ құрамы, жер бедері сияқты ерекшеліктері ескеріледі, суаруға қажетгі су көздері қарастырылады. Осы факторлар бойынша отырғызылатын өсімдіктер құрамы да анықталады. Орман ағаштары мен бұталар көшеттері, шөптесін өсімдіктердің жас өркендері мен тұқымдары әр аймақта орналасқан питомниктерден алынады. Осы себептен біз мына келесі өсімдіктерге тоқталайық.

Гү лзар ө сімдіктерінің жіктелуі
 Жылу сүйгіш бір жылыдықтар (арыстанауыз, цинния және т.б)  Суыққа төзімді біржылдықтар (қызғалдақ)  Суыққа төзімді көпжылдықтар (эрика, дельфиниум т.б.)  Жылу сүйгіш көпжылдықтар (фиалка, пеларгония, фуксия)  Экзотикалық жылу сүйгіш көп жылдықтар (пальма, канна, дурман, клещевина)  Суыққа төзімді бір жылдықтар (бурачок, кларкия, годеция)

Есінек (Antirrhinum majus L.)
Тұқымдасы: сабынкөк Отаны: Негізгі шыққан отаны – Оңтүстік Еуропа. Қазақстанда баубақшаларда арамшөп ретінде өсетін 1 түрі – ірі Есінек (А. majus) бар. Биіктігі 30 – 70 см. Сабағы бұтақталған, жапырақтары ұзынша немесе қандауыр тәрізді, жоғарылаған сайын ұсақтала береді. Гүлшоғыры шашақ пішінді. Маусым – қазан айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – қорапша, тұқымы ұсақ. Биологиясы: жарықсүйгіш, суыққа төзімді, суды жақсы көреді. Көбеюі: ашық грунтта немесе көшетке отырғызу ретінде. Қолданылуы: қалалық гүлзарларды әсемдеуде қолданылады.

Қ ашқ аргү л - Сallistephus chinensis (L.) Nees
 Тұқымдасы: Күрделі гүлділер (Астровые)  Отаны: Қиыр Шығыс, Қытай, Монғолия, Корея.  көптеген түрлері бар біржылдық немесе көпжылдық, шөптесін және жартылай бұтақты өсімдік. Халық арасында «қырқүйекгүл» деген атпен танымал. Гүлі кішкентай, түсі әр алуан ақ, күлгін, көк, сиякөк, қызғылт болып келеді. Көгалдандыруда 80-ге жуық түрі қолданылады. Бұл гүлдің биіктігі сұрпына қарай 15 см-ден 1 метрге дейінгі аралықта. Қашқаргүлдің барлық түрі қыркүйекқазан айларында гүлдейді. .  Биологиясы: жарықсүйгіш, суыққа төзімді.  Аурулары және зиянкестері: көбінде фузариоз, тат, (фитофтороз, ризоктониоз, склеротиниоз) ауруларына шалдығады. Көбелек, кене зиянкестері.  Көбеюі: тұқымдарымен.  Қолданылуы: көгалдандыруда қашқаргүлді түріне қарай альпі шоқысына, гүлзарларға және жол жиегіне шарбақ ретінде өсіреді.

Шырайгүл (Petunia L.)
 Тұқымдасы: Алқа тұқымдастары (Solanaceae)  Отаны: Оңтүстік Америкадан әкелінген. Оларды балкондарда, террасаларда, горшоктарда, жол жағалауында өсіруге пайдаланады. Бұл өсімдіктер жылу және жарық сүйгіш өсімдіктер, сондықтан оларды ашық топыраққа отырғызуға асығудың қажеті жоқ. 15 маусым айынан кейін отырғызған жөн. Қыржай аймақтарда маусым айынан қазан айына дейін гүлдейді. Сорттарын топтарға гүлінің мөлшеріне және өсімдіктің биіктігіне қарай бөледі.  Биологиясы: Топырақ ылғалын қажет етеді. Үлкен жапырақты түрлері жылу сүйгіш, қоректік заттарды көп қажет етеді.  Көбеюі: тұқымдарымен.  Қолданылуы: бағбандардың өмірінде петуния үлкен рөл атқарады. Қазақстанда үлкен, түрлі-түсті әдемі гүлшанағы бар шырайгүлді қала көшелерін, саябақтарды, үйдің ауласы мен қылтималарды безендіру мақсатында отырғызады.

Бархытгүл (Tagetes . erecta L.)
 Тұқымдасы: Күрделігүлділер (Астровые)  Отаны: Оның 35 түрі белгілі. Барқытшөп табиғи жағдайда тек Мексикада өседі. Қазақстанда ұсақ барқытшөп, тік арқытшөп, ауытқы арқытшөп деген түрлері қолдан өсіріледі. Биіктігі 10 – 150 см-дей. Сабағы тік, оған қауырсынды, тілімденген жапырақтары қарама-қарсы орналасады. Сары, қызғылт сары, қоңыр түсті гүлдері себет гүлшоғырына топтасқан. Қорғаныш қызметін атқаратын 5 орамжапырағы жұмыр білікше тәрізді бірігіп өседі. Оның сыртында майлы зат (эфир майы) бөлетін бездері болады. Қос жынысты, тұқымынан көбейеді. Шілдеден қазан айына дейін гүлдеп тұрады. Жемісі – қара түсті, ұзынша келген тұқымша. Барқытшөп жарық сүйгіш, шөл мен суыққа төзімді өсімдік болғандықтан алаңдарды, гүлзарларды, саябақтарды, көшелерді көгалдандыру мақсатында өсіріледі.

Қырмызыгүл (Календула) (Calendula)
 Тұқымдасы; Күрделігүлділер  Отаны: Шығыс Азия  Бір жылдық, кейде көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 50 см-дей. Сабағы бұтақтанып өседі. Жапырақтары ұзынша қондырма, қандауыр пішіндес, жиектері тегіс. Гүл шоғы ұзын гүл сидамына орналасқан себетгүл, оның шетін 1 — 2 қатар жапырақ қоршап тұрады. Гүлі көбіне сары, сарғыш түсті, сондай-ақ қос жынысты, хош иісті. Тұқымы таға пішінді. Мамыр айының аяқ шенінен бастап, суық түскенге дейін гүлдейді. Жемісі — дәнек. Қазақстанның барлық аймағында егілетін 1 ғана түрі бар, ол — дәрілік қырмызыгүл (С. offіcіnalіs). Оның құрамында календен атты ащы зат, шайыр, әр түрлі қышқылдар, шырышты заттар және каротиноидтар, алкалоидтар, эфир майы бар. қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ежелгі Грекияда белгілі болған. Халықтық медицинада қырмызыгүл жара, безеу, шиқан, ұшық және көз ауруларын емдеуге қолданылады. Себеті тамаққа пайдаланылады. Саябақтар мен гүлзарларда әсемдік үшін қолдан егіледі.

Жалбыз (Шалфей) (Salvia spiendes)
 Тұқымдасы: ерінгүлділер  Отаны: Бразилия. Ол - хош иісті, көп жылдық шөптесін өсімдік. Солтүстік қоӊыржай ендікте көп тараған. КСРО-да 20-дан астам түрі өседі. Қазақстанда жалбыздыӊ 9- түрі өседі. Сабағы тік, жапырақтары қарама қарсы орналасқан болады. Оныӊ дала жалбыз, су жалбызы, бұйра жалбыз, кермек немесе бұрыш жалбыз секілді маӊызды түрлері бар. Дала жалбызы суармалы жерлерде, өзен, көл, бұлақ маӊында, шалғындықтар мен тоғайларда, арық бойында өседі.

Үлбірек (Хатьма) (Lavatera L.)
Тұқымдас: Құлқайыр Отаны:Солтүстік Америка, Европа, Жерорта теңізі. Бір не көп жылдық шөптесін өсімдіктер, бұталар, кейде ағаштар. Қазақстанның барлық аймақтарындағы далалы, шалғынды жерлерде, бұталар арасында, өзен, көл жағалауларында және жол бойында өсетін 1 түрі — тюринген Үлбірегі (L. thurіngіaca) бар. Биікігі 25 — 200 см. Бірнеше жай тармақталған немесе жоғ. жағы бұтақталған сабақтары болады. Жүрек тәрізді жапырақтары бес қалақты. Гүлдері қос жынысты, ірі, олар бір-бірден жапырақ қолтығында орналасады. Күлтесі қызғылт түсті, аталық түтікшелері бүйрек тәрізді тозаңқаптан, түйіні (жатыны) 6 — 40 жеміс жапырақтарынан құралады. Аналық аузы үшкір, ішкі жағы түкті болады. Маусым — қыркүйекте гүлдеп, жеміс береді. Жемісі екі жағынан қысыңқы, ашылмайды, бүйрек тәрізді, піскен кезде шашылады. Тұқымы қара қоңыр түсті, жылтыр. Үлбіректен кендір, арқан жасайтын талшық алынады; гүлі әдемі болғандықтан сәндік үшін өсіріледі, жақсы мал азығы және шірнелі өсімдік. Халық медицинасында тамырынан алынған тұнбаны тыныс жолдарын емдегенде ішеді.

Цинния (Zinnia elegans L.)
 Тұқымдасы: Күрделігүлділер (Астровое)  : Оңтүстік Мексика таны  Биологиясы: жылусүйгіш, аздаған суыққа төзімсіз. Күн көзі жақсы түсетін алаңдарда жақсы өседі. .  көбеюі: тұқым арқылы  Қолданылуы: Гүлдері жарқырап тұратыны үшін бағаланады. Балкондарда, гүлзарларда өсіруге тиімді.

Георгина (Dahlia Cav.)
 Тұқымдасы: Күрделігүлділер(Астровые)  Отаны: Орталық Америка. Сабағының биіктігі 35 – 200 см., іші қуыс. Жапырағы тілімденіп, қарама-қарсы орналасқан. Гүл шоғыры – түтікше және тілше немесе тек тілше гүлдерден құралған, түсі алуан түрлі. Оңтүстік және орталық Америкаға тараған 15-ке жуық жабайы түрі белгілі. Қолдан өсірілген 8000-нан астам сорты бар. Бақта өсірілетін Георгинаны күлтесіз, жартылай күлтелі және күлтелі деп үш топқа бөледі. Георгинаны жеке не топтастырып отырғызады және оны ұластыру үшін де пайдаланылады. Оны қаламшадан, тұқымынан және түйнектерін бөлу арқылы көбейтеді. Мұны тыңайтқыш шашалған, қолдан жарық берілетін жерге отырғызады. Ірі гүл шоғырын алу үшін бір түпте үш сабақтан артық қалдыруға болмайды.

Назарларың ызғ а рахмет!


Пән: Биология



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь