Сайтқа презентация қосу

Өзін өзі тану тұлғаның өзін-өзі жүзеге асыруының шарты

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік универсиететі Жаратылыстану-математика факультеті

Математика кафедрасы

Өзін-өзі тану
Орындаған: Т-411 топ студенті Кәкенова Мәдина Тексерген: Көшкімбаева.Р.С Семей қаласы 2015 жыл

СРО №1

Ө зін ө зі тану тұ лғ аның ө зінө зі жү зеге асыруының шарты

Тақ ырыбы:

Жаңа ғасыр толқыны әкелген жаңалықтарға сәйкес қазіргі заманда адамның тұлғалық дамуына баса назар аударылып, жас жеткіншектерге берілетін білім негіздері олардың жеке даралық қабілеттерін жетілдіруге қызмет етеді. Әр баланың ішкі мүмкіндігі мен өзіндік қарымын дамытуға әсер ететін рухани адамгершілік қағидалары жеке тұлғаның өзін-өзі дамытуының, өзін-өзі жүзеге асыруының аса қажетті шарты болып табылады.



Әлеуметтік психология, жалпы психологиядағы «жеке тұлға» анықтамасына сүйене отырып, жеке тұлға бір жағынан, қандай нақты топтарда әлеуметтік әсерлерді қалай игеретіні, екінші жағынан нақты топтарда өзінің әлеуметтік мәнін қалай іске асыратынын анықтайды. Жеке тұлғаны зерттеуде әлеуметтік психологияның негізгі бағдары: жеке тұлғаның топпен қарымқатынасында, немесе жеке адамды топ мүшесі ретінде қарастыру. Әлеуметтік психологтар адамдардың кәсібі бір-бірін қалай бағалайды, бір-біріне қалай әсер етеді, әлеуметтік жағдайлардың ықпалы көптеген адамдарды адамгершіліктік немесе қатыгездік көрсетуге қалай итермелейді, қалайша адамдар келісімпаз немесе тәуелсіз болады деген сұрақтарға жауаптар іздестіреді. Егер де әлеуметтік психологияда жеке тұлғаны талдаудың түйіні- оның топпен әсерлесуі болса, онда ең алдымен қоғамның жеке тұлғаға әсері қандай топтар арқылы іске асырылатынын анықтау қажет.Ол үшін жеке адам даму барысында қандай микро, макроортада болғанын қарастыру керек. Яғни, әлеуметтік психологияның дәстүрлі тіліне жүгінсек, бұл — әлеуметтену проблемасы. Екінші жағынан, егер де жеке тұлғаны қалыптастырудағы әсер етуші жүйелерқарастырылса, онда нәтиже қандай болады, жеке тұлға басқалармен белсенді қарым-қатынасқа түскенде өзін қалай ұстайды, немесе оның әлеуметтік бағдары қандай екенін қарастыру қажет. Осы екі бағыт та әлеуметтік психология ғылымының жалпы қисынынан туындайды және де осы бағытта әлеуметтік психологтар тарапынан көптеген эксперименттік зерттеулер жүргізілген (әсіресе, шет елдік ғалымдардың жетістіктеріқомақты). Қазіргі кезде үшінші бағытжеке тұлғаның әлеуметтік-психологиялық сапаларын талдау проблемасы да туындап отыр.







Жеке тұлға белгілерінің пайда болуы мен дамуын талдау үшін жеке тұлғалардың қалыптасу процесіне әсер ететін мынадай факторларды бөліп көрсетеміз:

биологиялық тұқымқуалаушылық Физикалық орта Мәдениет Топтық тәжірибе Индивидуалды тәжірибе

Биологиялық тұқымқуалаушылық белгілері ауаға, суға, ұйқыға, қауіпсіздікке, ауырмауға қажеттілікті қамтитын адамзат тіршілігіні ң туған қажеттіліктері мен қабілеттерімен толықтырылады. Егер әлеуметтік тәжірибелерде негізінен адам иеленетін жалпы белгілермен түсіндірілетін болса, ал биологиялы қ тұқымқуалаушылық жеке тұлғаның индивидуалдығын, оның қоғамның бас қа мүшелерінің бастапқы айырмашылығын түсіндіреді. Осыған байланысты биологиялық тұқымқуалаушылық толығымен жеке тұлғаны жасай алмайды. Себебі мәдениет те әлеуметтік тәжірибе арқылы беріледі. Физикалық орта. Кейбір зерттеушілер физикалық қорша ған орта ға жеке т ұл ғаны ң дамуында үлкен роль берді. Атақты социолог П.Сорокин 1928 ж. басыл ған еңбектерінде Конфуций, Аристотель, Гиппократтан бастап, қазіргі кезе ңні ң географы Эллиот Хантингтонға дейінгі көптеген ғалымдар теорияларын ке ңейтті. М ұнда жеке тұлға тәртібіндегі топтық ерекшеліктер негізінен ауа-райында ғы географиялы қ ерекшеліктермен табиғи ресурстардағы ерекшеліктерме,н аны қталады. Ғалымдардың бұл тобына философ Г.В.Плеханов пен Л.Н.Гумилевті де жат қызамыз. Бұл зерттеушілер жасаған теориялар ұлттық сананы а қтау үшін негіз болып табылады, бірақ жеке тұлғаның дамуына физикалы қ факторларды ң шешуші әсерін ақтай алмайды, шындығында ұқсас физикалық және географиялы қ жа ғдайда жеке тұлғаның әртүрлі типтері қалыптасады және керісінше жеке т ұл ғаны ң ұқсас топты қ белгілері қоршаған ортаның әртүрлі жағдайларында дамиды. Осы ған байланысты физикалық орта әлеуметтік топтың мәдени ерекшеліктеріне әсер ете алады., біра қ тұлғаның жеке қалыптасуына әсері шамалы.

Мәдениет. Анықталған мәдени тәжірибе барлық адамзат үшін жалпы болып табылады және сол немесе басқа қоғам дамуының қандай сатысында т ұр ғанына тәуелді емес. Сонымен қатар әрбір қоғам өзінің барлық мүшелеріне бас қа қо ғам бере алмайтын кейбір ерекше тәжірибелерді, ерекше м әдени үлгілерді береді. Амеркан зерттеушісі К.Дьюбайс сол қоғамға тән жалпы белгілерді иемденетін жеке т ұл ғаны модальды деп атады. Модальды тұлға деп Дьюбайс сол қо ғамны ң м әдениетіне т ән кейбір ерекшеліктерді иемденетін жиі кездесетін жеке т ұл ғаларды ң типін т үсінді. Модальды тұлға қоғам мәдени тәжірибесіне барарда өзінің барлы қ м үшелеріне беретін жалпы мәдени құндылықтарды өзіне сіңіреді. Яғни әрбір сол қо ғамны ң мәдениетіне сай келетін бір немесе бірнеше т ұл ғалы қ типтерді дамытады. Біра қ күрделі қоғамда субмәдениеттің көп болуына байланысты жеке т ұл ғаларды ң жалпы қабылдаған типін табу өте қиын. Біздің қоғамымыз көптеген құрылымды қ бөлімдермен сипатталады: аймақ, ұлт, шұғылданатын іс, жас ерекшелік катег.ориясы, жеке тұлға болады. Бұлардың әр қайсысы өздеріні ң жеке субмәдениетін жасауға бейім. Бұл үлгілер жеке индивидтерге т ән т ұл ғалы қ үлгілермен араласады және аралас тұлғалық типтер пайда болады. Я ғни жеке тұлғалардың қалыптасуына биологиялық факторлары ж әне жеке әлеуметтік топта ғы жалпы мәдени үлгі әсер етеді. Сонымен қатар тұлғалардың қалыптасу процесін анықтайтын негізгі факторлар топтық тәжірибе ж әне индивидуалды т әжірибе болып табылады. Бұл факторлар жеке тұлғалардың әлеуметтену процесінде толы қ бейнеленеді.

Адам баласы материалдық және рухани өмірдің ортасында тіршілік етеді де, өзі өмір сүріп отырған қоғамның мүшесі ретінде өзіндік ақылпарасатымен, жеке бастың өзіне тән ақыл-ой, ерік-жігер, мінез-құлық ерекшелігімен көрінуге тырысып бағады. Қоғам мүшелерінің бәріне ортақ біркелкі мінез-құлықтық қасиеттің болуы мүмкін емес. Әр адам өзінше дараланған тұлға. Адамдар тұлға болып бірден дүниеге келмейді. Әрбір адамды қалыптастыру, тәрбиелеп жетілдіру қажет. Тұлға дегеніміз- адамның мінез-құлқындағы, іс-әрекетіндегі, көзқарасындағы ерекшелігімен даралануы. Адамдардың қоршаған табиғи ортадағы құбылыстарды қабылдап түсінуі әртүрлі. Ол әр адамның жеке басына тән физиологиялық, психологиялық, биологиялық ерекшеліктерімен тығыз байланысты. Т ұлғаны дамыту – күрделі процесс. Оның үш маңызды аспектісі бар: 1.Әлеуметтік-психологиялық аспектісі. Ол өз кезегінде екі факторға байланысты болады: а) баланың танымы мен мінез-құлқына қажетті белгілі қондырғылар, бағалы құндылықтар, түсініктер мен ұстанымдардың мақсаты, қоғамдық әсері. б) адамның өмір жағдайын, оның іс-әрекеттегі жеке стилін, тұлға аралық қарым-қатынасты анықтайтын тұлғаның дамуы.

2. Психологиялық аспектісі тұлғаның танымдық үрдістеріні ң жеке ерекшеліктерін қамтиды: есте сақтау, ойлау мен сөйлеу тағы сол сия қты мінез- құлы қтарын қарастырады. 3. Аспект тұлғаның ерекшеліктері мен қабілетінің психофизио- логиялы қ д әрежесі негізінде нақтыланады. Тұлғаның даму процесі екінші ж әне үшінші аспектілерді ң көмегімен іске асырылады. Сонымен, “тұлға” дегеніміз адамның мінез-құлқын, іс-әрекетін бір с өзбен айт қанда өз бейнесін жасаушы. Әр адамның тұлға болып қалыптасуы сыртқы к үшке, таби ғат қа және әлеуметтік жағдайға байланысты. Тұлға дамуының теориялық негізін қарастыра келе тәжірибелік тұр ғыда С.А.Назарбаеваның рухани - адамгершілік білім беру жобасы негізіндегі « Өзін- өзі тану» пәнінің оқу процесінде студент тұлғасының жетіліп өзгеруін бай қады қ. « Өзін- өзі тану» пәнін жүргізудің келесі жалпы мақсаттары ұстанылды: өзіндік рухани д үниені саналы түсінуге жақындату, өз көзқарастарын қорғауға ж әне дәлелдеуге үйрету ( өз көзқарасын логикаға сәйкес ешкімді ренжітпей ұсынуға, бас қаны ң к өз қарасын тындауға, түсінуге үйрету), әртүрлі көзқарастар орын алған жа ғдайда қарым- қатынас жасау дағдысын дамыту болып табылады. « Өзін-өзі тану» п әнін ж үргізу барысында студенттер келесі өзіндік бақылау әдістерін қолданды. Мысалы, саба қтар бойынша әр тапсырманы талдау жасалынып отырды. «Өзін- өзі тану» саба қтары студенттерді ң білімдерін, дағдыларын, құндылықтар жүйесін дамытуда өте тиімді. Жалпы барлы қ сабақтарда дискуссиялық сұхбат тәсілі қолданылды. Ұрпа қ өнегесі, оларды ң адамдық болмысы жайлы ой толғап, рухани-адамгершілік білім беруді басты идея етіп ұстанатын «Бөбек» қорының президенті С.Назарбаеваны ң « Өзін- өзі тану» авторлық бағдарламасының оқу-тәрбие үрдісіне енгізілуі жа қсы бастама десек қателеспейміз. Бұл пәннің негізгі мақсаты – адамны ң қорша ған ортаны танып, өзіні ң ішкі жан дүниесіне үңіліп, өзін-өзі тану негізінде, адамгершілік–рухани әлеуетін көтеру, баланың өзіндік «Менін» қалыптастыру.

- Қазіргі қоғам жастардың бойына адами құндылықтарды-мейірімділікті, с үйіспеншілікті, қайырымдылықты, әділтікті, қамқорлықты бойына сіңіріп т әрбиелеуді талап етеді. Рухани-адамгершілік тәрбие ерте балалық шақтан бастау ала отырып, адамны ң өміріні ң әр кезеңдерінде жүйелі дами келе, тәрбие үрдісін дұрыс ұйымдастыру н әтижесінде, рухани бай, дамыған жеке тұлғаны тәрбиелеуге өріс ашады. «Өзін-өзі тану» пәні баланы жастайынан отан сүйгіштікке, әдептілікке, досты ққа, тазалы ққа, ұқыптылыққа, мейірімділікке, табиғатты сүюге, отбасын сыйлауға, ұйымшылды ққа үйретеді. Адам бойына кішіпейілдік, сыпайылық, рақымшылық, жанашарлы қ, сыйласты қ, тілектестік сияқты қасиеттерді дарыту және өзгелерді қадірлей, сыйлай, құрметтей, ты ңдай білу, қолынан келгенше адамдарға көмектесу, кешірімді болуды үйрету де « Өзін- өзі тану» п әніні ң үлесінде. Жас ұрпаққа-адамгершілік-рухани тәрбие беру. Құнды қасиеттерге ие болу, рухани бай адамды қалыптастыру оның туған кезінен басталуы керек. Халықта «Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады, ал үлкен а ғаш болғанда оны түзете алмайсың» деп бекер айтылмаған. Сонды қтан баланы ң бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық, яғни адамгершілік құнды қасиеттерді сіңіріп, өз-өзіне сенімділікті тәрбиелеуде отбасы мен мұғалімдер шешуші роль ат қарады. Рухани -адамгершілік тәрбие екі жақты процесс. Бір жағынан ол үлкендердің, ата-аналардың, мұғалімдердің балаларға белсенді ы қпалын, екінші жағынан - тәрбиеленушілердің белсенділігін қамтитын қылы қтарынан, сезімдері мен қарым- қатынастарынан көрінеді. Сондықтан белгілі бір мазм ұнды іске асыра, адамгершілік ықпалдың әр түрлі әдістерін пайдалана отырып, мұғалім істелген жұмыстарды ң нәтижелерін, тәрбиелеушілерінің жетіктістерін зер салып талдау керек.

Тұлғаның өзін-өзі тануының негізгі құрамдас бөліктерін эксперименттік түрде анықтау мақсатымен оның төрт негізгі аумағын және олардың параметрлерін бөліп қарастырсақ, оларды төмендегідей көрсетуге болады Тұлғаның мотивациялық аумағы: мінезқұлықтың және іс-әрекеттің мотивтері, әлеуметтік қажеттіліктер

Белсенділік аумағы: интерналдылық, инициативтілік, өзіне-өзі сенімділік, өзін-өзі таныту

Тұлғаның құндылықтық-мағыналық аумағы: құндылықтық бағдарлар, өмірдің мағынасы мен мақсаттары

Тұлғаның этникалық өзіндік санасының аумағы – этникалық жаңсақ нанымдардың негізінде қалыптасатын этномәдени сәйкестілік

Басқаларға емес, өзіне демеулік, көмек көрсете алу
Гештальттерапияда өзін-өзі тану адамның тұлғалық кемелге жетудегі жетістік құралы ретінде қарастырылады. Неміс психологы Ф. Перлз тұлғалық кемел сапасындағы көрсеткішін мынандай түрге бөліп көрсетеді.

Жауапкершілікті өз мойнына алу

Қиын жағдайда өзіндік ресурсын жеделдету

Дағдарыстан шығу үшін тәуекелге бару

Эмоционалды құндылық қатынасы

Өзiн-өзi тану Өзiн-өзi реттеу Өзiн-өзi бақылау Өзiн-өзi бағалау

«Мен» субьект ретiнде әртүрлi белсендi iс-ірекеттердiң әсерiнен өзiн-өзi тану қызметiн атқарады, оның өзi эмоционалды құндылық қатынасымен тығыз бiрге жүредi. Өзiн-өзi тану қорытындысында «Мен» образы тұсiндiрiледi және кейде жаңа «Мен» образы жинақталынады. Тұлғаның талпынысы «Мен» образы б iрден пайда болмайды, ең алдымен тұлға қасиеттерi, қылық, әрекет ерекшелiктерi тағы сол сияқты өзi жайлы ойлар қалыптасады. Мұнда басты орынды өзгелермен салыстыруы, өз iн-өзi бағалауымен ерекшеленедi. Егер «Мен» образы рационалды түс iнiктi қабылданған мезетте «Мен концепциясы» жоғары деңгейде болады, ол адам өм iрiне әсерiн тигiзiп, мақсатын, жоспарын анықтауға әсерiн тигiзедi

Шәкәрім Құдайбердіұлының «Адамның жақсы өмір сүруіне үш сапа негіз бола алады, олар барлығынан басым болатын – адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жүрек», – деген нақыл сөзде айтылған адамның жақсы өмір сүруіне негіз бола алатын адами қасиеттердің мәнін ұғыну оқушылардың өз бойларындағы адамгершілік қасиеттерді дамытуына ықпал етеді. Адамның пейілі таза, көңілі кең, мейірімі мол, әр нәрсені қанағат ынсап тұта алу қасиетінің көптігі ниетке байланысты екендігін Шәкәрімнің «Мейірім, ынсап, әділет, шыдам, шыншыл харакет – түп қазығы ақ ниет», – деген нақыл сөзі дәйектей түседі. Мейірімді, қайырымды, сезімтал адам әрдайым жақсылық жасауға дайын тұрады. Ақ ниетпен жақсылық жасау адамның ішкі дүниесінің байлығын, жан сұлулығын көрсетеді.

1. Маралов В.Г. Основы самопознания и саморазвития. / В.Г. Маралов - М.: Издательский центр «Академия», 2002 г 2. Майерс Д. Социальная психология / Д. Майерс. -Спб: Питер, 1999 г 3. Джакупов С.М. Экспериментальные исследовния этнических предубеждений // Теоретические и прикладные проблемы социолизации личности: Межвузовский сборник научных трудов. Часть ІІІ. / Под.ред. С.М. Джакупов. –Алматы, 2002 г 4.Бодалев А.А. О смысле жизни человека, его акме и взаимосвязи между ними // Мир психологии, 2001. 5. Психология. Учебник. / Под редакцией А.А.Крылова. -М: ПБОЮЛ, 2001. 6. «Бала тәрбиесі» журнал №4. 2005 жыл 7. «Ұлағат» журнал №5. 2004 жыл Хрестоматия, Нұркеев С.С, Нұрбеков С.Ж, Кашкарова Л.О Алматы “Бөбек”

Пайдаланылған әдебиеттер:


Пән: Психология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь