Б. Майлин «Шұғаның белгісі»

Сабақтың мақсаты:
Білімділігі – оқушыларды қазақ әдебиетінің ірі тұлғасы Бейімбет
Майлиннің шығармаларымен таныстыра отырып, білімдерін кеңейту, шығарманың мазмұнын толық білу, идеясын ашу:

Дамытушылығы – жазушының жанр шеберлігінде жеткен
жетістіктерін таныту, шығарманы оқыта отырып іздендіру:

Тәрбиелігі – адамгершілікке, сыйластыққа, мейірімділікке
тәрбиелеу.

Әрбір адам Туысым, досым, жұрағат Әрбір сабақ Үйрену, ұғу, ұлағат Әрбір ісім Тірлік, тірек, адамдық Әрбір сөзім Шындық, бірлік, адамдық
-

(1894-1938) Болашақ қаламгер 1894 жылы бұрынғы Торғай облысы, Қостанай уезі, Дамбар болысындағы Ақтөбе деген жерде (қазіргі Қостанай облысы, Тобыл ауданы, Майлин кеңшары) туған. Екі жасында әкесі қайтыс болып, күн көріс үшін шешесі бір байға сауыншылыққа жалданады. Жетілерге келгенде Бейімбеттің өзі де әлгі байдың қозылағын бағьп, соңынан ат-арбасына делбеші болады. Сөйтіп, ол жоқшылық зардабын өзі де әбден біліп-танып, кәрі әжесі мен анасының зарлы кейістіктерінен, құдайға шағынуларынан тітіркене тұшынып өседі. Алуан түрлі аңыздар мен ел іші әңгімесін мол білетін, өмір тауқыметін әсерлі етіп өлеңге айналдыратын әжесі немересінің жасынан қисынды, қызық сөзге, әдебиетке зауықты больш өсуіне әсер етсе керек.

Жиырмасыншы ғасырдағы қазақ әдебиетінің іргелі жанрларын Бейімбет Майлин айтарлықтай үлес қосып,Таран ауд., - 1937 ж.) қалыптастыруға (1896 ж. Қостанай обл. , биік белеске жазушы, қазақ әдебиетінің негізін салушылардың бірі. қаламгер. Бейімбет – он беске тарта повесть, бұған қоса «Азамат Азаматович» атты роман жазған Әкесі шығарысқан аса көрнекті суреткер жазушы, ақын әрі драматург Жармағамбет те, атасы Майлы дааяқталмайадамдар болған. Жастай кедей қалған. Мұның сыртында Оның «Қызыл жалау», «Қоңсылар» атты романдарысөз өнерінің алтын қорына ол – Бейімбет Майлин хикаятында оқиғалық өрілімдер, кейіпкерлердің — «Шұғаның пьеса, либретто,өндірешешесі Құлғизар мен әжесі Бойдастың белгісі»Бейімбет жазып, ірілі-ұсақты 25 қалған сценарийлердің авторы. Майлин аз өмірінде аса өнімді еңбек жетім жататын туындылар берген сезім, көңіл күйлері Қасым деген етіп, елуге тарта кітабын шығарды. Оның бірегей дарын. Замандастары: мінездемелері, диалогтер, шығармаларында қазақ кедейінің мінез-құлқы, тәрбиесінде өседі. Әжесі Бойдас кезі келгенде өлең де шығарып "Маңдайына түскен шашын сұқ саусағына орай ширата отырып, тұрмыс-тіршілігі, арман-мүддесі бұрын болмаған деңгейде жан!жақты да терең суреттеліп, адамның әңгімесі болыпжан болған. Бұл үйде ақындар, жыршылар жиі мәнері халық жіберетін сөзге ділмар беріледі. Мұндай әңгімелеуда жазылған қміршең типтік бейнелер жасалды. Майлиннің ақындық қызметі 1912ж. кемел жазудан бас алмайтын еді", тәсіліне жақын. Бірақ қаһармандар деседі. Сондықтан прозасының қалыпты баяндау—дастандар көп өлеңдерінде («Мұқтаждық», «Мұсылмандық белгісінен басталады». Төңкеріске дейін жазғанжырланып, суырып салма қонақ болып, ұзақ таңғажаста — қырықтың төртіне жетернебір қаламгердің қыршын мінезі мен болып, өлеңдер айтылып тұрған. Оның үстіне шығыстың шығарманың реалистік «Мал», «Байлыққа») ауылдың ауыр тұрмысы, әлеуметтік теңсіздік жырланады. 1916ж. ұлтайтыстар әлеуметтік жағдайды талдауатағы да зор, артына жетпесте — дүние салғанына қарамай, көрсетеді. азаттық қозғалысы Майлин шығармашылығындағы халықтық сыйпатты күшейте айтқан түсті. Осы жазба әдебиет дәстүріндеәжесі жасалғанын қиссаларын«Қанды тұман» өлеңіндеаса кейіннен БейімбетШұға- молдасынан жақсы көретінда қараңғыға қамалған қалың елдің, аянышты халі ауыл де, кезден жазылғанәдеби мұрасы қалдырған көлемді сертіне берік, соң оған ұзақ таңға бай. Бейімбеттіңдемократтық сарындар сезімі мөлдір, пәк махаббатты қастер тұтатын жан. хат таныған жыр-дастандар суреттеледі. Ақынның шығармашылығында ұлт-азаттық, ағартушылық, оқытып, тыңдайтын көркем тұңғыш туындысы, қазақ ауыл арасынан шыққан көзі Әбдірахман бейнесі де ескі қазақы прозасының тартымды «Құтты түпкілікті қалыптасып, жаңа биіктергк бет алды. «Кедей», «Жауыз кім », «Кедейге», әдебиет болған. Осының барлығы жас Бейімбеттің сөз өнерін сүйіп, үлгілерінің «Бүгін», жастардың гүлденеміз танытады. «Шұғаның болсын», «Мейрамың», бірі- «Шұғаның белгісі». Повесте ескі қазақ жырын ашық, көңілі сәулелі «Гүлденсе ауыл -келбетін бәріміз», «Коллективтің жолынаөлеңдерінде жаңа заман әкелген ауылдағыауыл молдасынан сауат ашқан түсуіне ықпал жасады. Әуелі теңсіздігі сөз болған. айт» қоғамындағы ең өткір теңдік- еркіндікті аңсаған, әлеуметтік сияқты өзгерістерді, ондағы елдін тұрмысбелгісі»- жастардың мәселе- әйел медресесінде екі жылдай дәріс Бейімбет кейінненбірін- бірі сүйген екі жастың- Мырқымбай бейнесі тіршілігін зор шабытпен Арғынбай Майлин поэзиясындағы Шұға мен Шығармада жырға қосты. қажының әділетсіздіктерге қарсы үн көтере бастағанын шынайы бейнелеген жиырмасыншы1913 ж. Троицкідегі «Уазифа» мектебінде, оны бітірген соң бейнесін жасау жолындағы үлкен табысы. алады. жылдардағы қазақ кедейінің типікалмаған трагедиялық жай Әбдірахманның арманына жете шығарма. Мырқымбай - тұтас бір қтпелі дәуірдегі ауыл кедейінің қмірінде болған қзгерістерді оның санаУфадағы «Ғалия» медресесінде оқиды.жігіті Әбдірахманға Медреседе оқып айтылады. Шұғаның әкесі қызынарқалы шынайы суреттелген типтікжүргенде сезімі, мінез-құлқы, іс-әрекеті, тұрмыс-тіршілігі кедей бейне. татардың Ғалымжан Ибрагимов, Мәжит Ғафурикүні бүгінге дейін сияқты белгілі Мырқымбай сияқты типтік дәрежеге көтерілген бейне қазақ әдебиетінде бергісі келмей, түрлі жаламен Әбдірахманды жер аудартады. жасалына жоқ. Ол ақынның жиырма шақты өлеңінде, шығып тұрған «Садақ» атты жазушылармен танысады. Осында екі қайғыдан, күйіктен Осындай зорлыққа душар болған Шұға поэмасында бірде басты, бірде қосымша кейіпкер ретінде көрінеді. Майлиннің біраз өлеңдері әйелалғашқы прозалық қолжазба журналға белсене араласып, өзінің теңдігі тақырыбына қайтыс болады. Жазушының негізгі мақсаты- жастардың бас арналған. «Қыздың сәлемі», «Қашқын келіншек», «Ақсуаттың жанында» сияқты өлеңдерінде туындысы, «Шұғаның белгісі» әңгімесін жариялайды. Өлеңдері бостандығына ерік бермей, қасіретке ұшыратқан ескі ескі салтқа негізделген қазақ қыздарының аянышты тағдырлары суреттеледі. «Азат әйел», «Айқап» қыз», «Ажар» сияқты өлеңдерінде жаңа заманда көксеу, бастайды. «Ғазиза», Шал мен журналында басқа да басылымдарда шыға бұған дәстүрлерді сынау. Жастардың бас азаттығын теңдікке жетіп, бақытты өмір сүре бастаған жастарды жырға қосты. кедергі келтіретін әдеттерді батыл таңбалау ХХ ғасыр басындағы демократиялық қазақ әдебиетіндегі басты

Үй тапсырмасын бекіту
Бейімбет Майлин әңгімелерінде терең шыншылдық бар, адам бейнесі, қарымқатынастары әрдайым нанымды болып шығады. Және бұл шығармалардың түр үлгісінде дөңгелек келген тұтастық айқын аңғарылады.
М. Әуезов

“Шұғамыз”- театрдың үлкен бір ойыны. Бұл – драма күйінде үлкен шығарманың бірі. Бұл – бір дәуірдегі бай мен бұқараның тұғасын көрсетеді.

І. Жансүгіров

Уфадағы “Ғалия” медресесі

Тарандағы Б. Майлин атындағы мектеп

... Не мұңдық, бұл дүниеде қыздар мұңдық, Атадан болып мұңдық неге тудық. Атадан мұңдық болып тумас едік, Бұрынғы ата-баба жолын қудық...

Шұғаның әнінен

Жаңа сабақ
1. Проза дегеніміз не 2. Хикаят дегеніміз не 3. Шығарма кімнің атынан баяндалған

Тақырыпты аша білу:
“Шұғаның белгісі” хикаятының әр бөліміне ат қою, негізгі оқиғаларға түсінік беру. 1. Қос жолаушы. 2. Сұлу қыз Шұға. 3. Кездесу. 4. Учитель Әбдірахман. 5. Ғашық жүректер. 6. Хат. 7. Жабылған жала. 8. Қоштасу. 9. Айықпас дерт. 10. Соңғы хат. 11. Шұғаның белгісі.

Топтық жұмыс

 Шығарма

мазмұнын білгеннен кейін сюжеттік композициялық жоспар құру.

Шұғаның хаты

... Әуре боп неге біткен ажар-көрік, Ішіңе от түсірдің қалқам көріп. Гүлдену жас өмірде мақсұт боп ед, Серттесіп, қол алысып, уәде беріп. Жолыңа құрбан қып ем жан мен тәнді, Дариға, айтылған серт болмай қалды. Көре алмай ақтық минут дидарыңды, Арманда жан тапсырған мен бір зарлы! Хаты деп ақтық жазған ғашық жардың, Есіңе ал дұғаңа мен ынтызармын. Қош сау бол ойнап-күліп жолығармыз, Астында ақ туының пайғамбардың.

Көрініс

Көріністен оқиғаның өрбуіне тірек болған сөзді тап.

Жап-жас жігіт екен ғой, - деп бірер қарайды да, Шұға отауға кіріп кетеді.

Жұптық жұмыс
Сөздік жұмыстар жүргізу төмендегі сөздердің мағынасын ашу:
Обашық Тастан, топырақтан үйіп жасалған белгі Өлген адамдардың сүйегі қойылған қалың бейіт Бозбалалар мен бойжеткендердің Бас қосып өкізетін ойын-сауық кеші Кеудеге киетін астарлы жеңіл сырт киім Жеңіл бас киім

Қорым

Қызойнақ

Бешпет

Желпен

Белес Сықырлауық Киіз үйдің есігі

Әдебиет теориясы
 Шығарма

мәтінінен троптың түрлерін, тұрақты тіркестерді, мақал-мәтелдерді, көнерген сөздерді, одағайларды тауып, дәптерге жазу

Кім жылдам
              

Жүрегім тас төбеме шықты Төбесі көкке тигендей Көпке топырақ шашу Тілім байланды Олжамнан қақты Шаңымды аспанға шығарды Бағын байлады Ат жетер жер Серт байласқан Тілін алар Көңіл қостым Аузына қарады Аузынан тастамайды Айызы қанған Инедей қиянаты жоқ

Әбдірахман

Шұға

Айнабай

Оқыған

Бұзық Нәзік

Арандатушы Кедей Ақылды Қызыл көзді бәле Ел қамқоры

Өнерлі

Жалақор

Сұлу

Ақын Паң Айлакер

Кіршіксіз адал махаббаттың иесі

Аққұба Талдырмаш

Үріп ауызға салғандай

Жасы он алтылар шамасында Көзі қап-қара

Сөйлеген сөзі, жүрген жүрісі біртүрлі паң еді-ау, шіркін

Жеңілдік не екенін білген бала емес

Ажары қандай болса, ақылы да сондай

Түнімен ұйықы көрмеді

Қуанышты

Күлдірумен болды Ән салды Елге асықты

Әбдірахманның хаты
Сіз бір айсыз нұрландырған аспанды, Буландырған, уландырған жас жанды. Біз бір ғаріп паналаған саяңда, Жас жүректе мықты жара басталды.

Онегиннің хаты
Он сегіз мың ғаламның, бар тынысы күнде тұр, Мен сықылды сорлының ықтияры сенде тұр.

Бір көргенде сиқырланып ақыл-ой, Бал сөзіңе қалды ынтам бір қанбай.

Жанып, сөніп суынып қалған көңілім, Қобалжиды хатыңды көрген сайын.

Проблемалық сұрақтар

Сабақты бекіту
Тақырыпқа байланысты мақал – мәтелдер айту.

Қорыту

Азаттық

Еркіндік

Бостандық

Тәуелсіздік

Сөз бостандығы

Теңдік

Ар-ождан бостандығы

Үй тапсырмасы

“Арманда кеткен асыл-ай” эссе жазу

Бағалау


Пән: Әдебиет


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь