ИНТЕЛЛЕКТТІК ДАМУ МЕН ӨЗІНДІК БАҒАЛАУДЫҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫНА ЭТНОПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСІНІКТЕРДІҢ ӘСЕРІ

ИНТЕЛЛЕКТТІК ДАМУ МЕН ӨЗІНДІК БАҒАЛАУДЫҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫНА ЭТНОПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСІНІКТЕРДІҢ ӘСЕРІ

ЗЕРТТЕУДІҢ МАҚСАТЫ- ТҰЛҒА ҚҰРЫЛЫМЫНДАҒЫ ИНТЕЛЛЕКТТІК ДАМУ МЕН ӨЗІНДІК БАҒАЛАУДЫҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСАНА ЭТНОПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСІНІКТЕРДІҢ ӘСЕРІН ТЕОРИЯЛЫҚЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ

ЗЕРТТЕУ МІНДЕТТЕРІ

   

Психология ғылымындағы интеллекттік даму және өзіндік бағалау ерекшеліктерін теориялық талдау; Өзіндік бағалау мен интеллекттік көрсеткіш арасындағы статистикалық байланысты айқындау; Тұлға құрылымындағы интеллекттік дамуға этнопсихологиялық түсініктердің әсерін анықтау; Интеллекттік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланысына этнопсихологиялық түсініктердің әсерін эксперименттік зерттеу.

ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ Тұлғаның интеллекттік дамуы мен өзіндік бағалау ерекшеліктері;  ЗЕРТТЕУ ПӘНІ Интеллекттік даму мен өзіндік бағалау деңгейінің өзара байланысына этнопсихологиялық түсініктердің әсері;  ЗЕРТТЕУ БОЛЖАМЫ Интеллекттік деңгей мен өзіндік бағалау өзара байланысты болса, тұлға дамуына этнопсихологиялық түсініктер жағымды әсер етеді.


ЗЕРТТЕУДІҢ ЖЕКЕ БОЛЖАМДАРЫ

.

Этнопсихологиялық түсініктер интеллекттік дамуға және адекватты өзіндік бағалауға оң әсер етеді.  2. Адекваттық өзіндік бағалау және қалыптасқан этнопсихологиялық түсініктер интеллекттік дамудың жоғары көрсеткішін негіздейді.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы









Қазақстан психология ғылымында алғаш рет тұлғаның интеллекттік дамуына этнопсихологиялық түсініктердің жағымды әсері анықталды; - интеллекттік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланысы тұлғаның дамуына оң әсер ететіндігі анықталды; - интеллекттік даму мен өзіндік бағалау деңгейлері арасындағы статистикалық сенімді байланыс негізделді; - қалыптасқан жоғары және адекватты өзіндік бағалау интеллекттік дамудың жоғарлауына мәнді әсер ететіндігі айқындалды.

ҚОРҒАУҒА ҰСЫНЫЛАТЫН ТҰЖЫРЫМДАР

 





Интеллекттік даму мен өзіндік бағалау адаптация процесінде дифференцияланады және ортаға тәуелді болып келеді; Қалыптасқан әртүрлі этнопсихологиялық түсініктер (этномәдени құндылықтар) тұлғаның интеллекттік дамуына жағымды әсерін тигізеді; Интеллекттік даму мен өзіндік бағалау күрделі де жүйелі құрылым бола отырып, тұлғада неғұрлым өзіне деген сенімділік жоғары болса, солғұрлым интеллекттік даму артады; Интеллекттік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланыстылығы тұлғалық дамуда маңызды мазмұндылықты қамтамасыз етеді.

Теориялық бөлім бойынша тұжырымы:

     



Интеллектіні тестпен өлшеу арқылы даму деңгейін анықтауға болады; Интеллект тұлғаның іс-әрекетке жалпы қабілеттілігінің көрсеткіші; Интеллект продуктивті ойлау; Интеллект күрделі ортада адаптациялануды және мінез-құлықтың тиімді жолдарын қамтамасыз етеді; Өзіндік бағалау тұлғаның өз бойындағы барлық қасиеттерді басқару функциясында көрінетін автономды тұлғалық қасиет; Өзіндік бағалау құрылымы: когнитивті компонент- өзін білу; эмоциялық компонент- өзіне қатынас, мінез-құлықтық компонентөзін білу мен өзіне қатынас негізінде өзін реттеу; Этностық құндылықтар мен ерекшеліктердің негізінде этнопсихологиялық түсініктер қалыптасады

ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ЖІКТЕЛУІ

Интеллекттік ерекшеліктерді зерттеуге араналған әдістемелер

Тұлғаның өзіндік бағалау ерекшеліктерін анықтау әдістемесі

Интеллекттік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланысының математикалық статистикалық көрсеткішін анықтау

Дж. Равеннің біртіндеп күрделендіру әдістемесі

Классификация әдістемесі

Кішкене баспалдақ

Өзіңді бағала

Пирсонның тетрхорикалық Коэффициент корриляциясы

Этностық-Менді анықтауға арналған М.Куннің “Мен кіммін” әдістемесі

Этностық толеранттылықты анықтауға арналған Богардустың “Біз және Олар” шкаласы

Этнопсихологиялық түсініктерді анықтау мақсатында жүргізілген анкета

Тұлғаның интеллекттік даму ерекшеліктері

Дж. Равен әдістемесі бойынша алынған нәтижелерді талдай отырып, біз төмендегідей қорытындыға келдік:
 





І. Ойлау қабілетінің логикалық қалыптасу деңгейіне қарай бірінші және үшінші сынып балаларының үш тобы анықталды: 1. Төменгі деңгей - балалардың бірдей және әртүрлі, ұқсас және ұқсамайтын фигураларды анықтау қабілетінің, сондай-ақ, қабылдау өрісіндегі фигуралардың өзіне және өзге нысандарға бағдарын анықтау қабілетінің қалыптаспағандығымен сипатталады. 2. Ойлау қабілетінің логикалық қалыптасуының орташа деңгейінде балалар көрсетілген белгілердегі аналогиялық өзгерістерді салыстырады, соның негізінде өзінің ой-пікірінің логикасын құрайды. Дегенмен, ол логика баланың тұрақты қабілетіне жатпайды, тапсырманың күрделі типтерін орындау барысында қолданылады. 3. Жоғары деңгейде алғашқы екі деңгейде кездесетін қабілеттер және іскерліктермен қоса, қабылданған тұтасты құрамдас бөлшектерге немесе символдарға бөле білу қабілетімен ерекшеленеді.

Кассификациялық ойлау қалыптасуы деңгейі бойынша бірінші және үшінші сынып балаларының бес тобы анықталды.
 



Өте төмен және төмен нәтиже көрсеткен балалар жіктеуді маңызды белгілерге емес, сыртқы пішініне немесе функциялық байланысына сүйеніп жасайды. Орташа деңгей көрсеткен бала тапсырманы орындай алады, оның бастапқы шешімі заттың маңызды белгісіне сүйеніп жасалынбайды, экспериментатордың көмегінен соң, ол тапсырманы дұрыс орындайды, жалпылаушы сөзді табады. Классификациялаудың екінші типінде бала заттың маңызды белгілерін анықтайды, қолданады, бірақ, заттардың функциялық байланысы барлық уақытта ескерілмейді Классификациялық ойлаудың жоғары және өте жоғары деңгейі карточкаларды топтарға бөлуде жіктеу принциптерін оңай және тез табумен сипатталады. Олар тапсырманы орындауда оның маңызды белгілеріне және функциялық байланысына негізделген.

Тұлғаның өзіндік бағалау ерекшеліктері

50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Адекватты өзіндік бағалау Аралас өзіндік бағалау Төмен өзіндік бағалау Бірінші сынып оқушылары Үшінші сынып оқушылары

Бастауыш сынып балаларының өзіндік, анасының және мұғалімнің орнына берген бағалауларының салыстырмалы көрсеткіштері

70% 60%

50%

40% Өзіндік бағалау 30% Анасы үшін бағалау Мұғалім үшін бағалау

20%

10% 0%
1 сынып төме н 1 сынып орташа 1 сынып жоғары 3 сынып төмен 3 сынып орташа 3 сынып жоғары

Интеллекттік даму мен өзіндік бағалаудың өзара байланысы

Зерттеу жұмысының нәтижелерін талдай келе, сапалық- математикалық өңдеуден кейін бастауыш сынып балаларының өзіндік бағалау мен интеллекттік көрсеткіш арасындағы статистикалық байланысты анықтадық.  1. Балалардың интеллекттік даму ерекшеліктерін анықтауға арналған Дж. Равеннің «Біртіндеп күрделендіру» және «Классификация» әдістемесі бойынша зерттеулерде бастауыш сынып балалары екі топқа бөлінді: - интеллекттік дамудың жоғары деңгейі- №1 топ; - интеллекттік дамудың төменгі деңгейі- №2 топ.  Интеллекттік дамуы жоғары топқа жататын балалар тапсырмаларды орындау барысында жоғары танымдық белсенділік танытып, тапсырмаларды орындау нәтижесі жетістікпен орындалды. 1 және 3 сынып балаларын осы топтарда біріктіріп, зерттеулер осы екі топ арасында салыстырулар есебінде жүргізілді. Бұл зерттеулер орыс және қазақ топтарында қатар жүргізілді.  2. «Үй. Ағаш. Адам» әдістемесі бойынша қазақ және орыс топтарының нәтижелерімен анологиялық жұмыс жүргізілді. Бұл әдістеме бойынша балалардың жүйкелік –психикалық статусы анықталды. А тобы- эмоциялық жайлы; С тобы- бұл сипаттама бойынша аралас топ; В тобы- жүйкелік психикалық статусы жайсыз.  3. «Кішкене баспалдақ», «Өзіңді бағала» әдістемесі арқылы өзіндік бағалаудың аналогиялық жұмысы жүргізілді. А тобы- адекватты, жоғары өзіндік бағалау; С тобы- бұл сипаттама бойынша аралас; В тобы- төменгі өзіндік бағалау.

Этностық -МЕН көрсеткіш

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Жоғары 35% 37%

41% 34% 29% 24% Қазақ Орыс

бейтарап

орта

Мен тұратын қалада орыстардың (қазақтардың) көп тұрғанын қалаймын

Этностық толеранттылық көрсеткіші -1
40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Бейтарап Қалаймын Қаламаймын 28% 37% 33% 30%

35%

37%

Қазақ Орыс

Мен тұратын көқабатты үйде орыс (қазақ) көп тұрғанды қалаймын

Этностық толеранттылық көрсеткіші -2
60% 50% 40% 30% 22% 20% 10% 0% Бейтарап Қалаймын Қаламаймын 38% 35% 30% 27% Қазақ Орыс 48%

Мен орыс (қазақ) балармен ойнаймын

Этностық толеранттылық көрсеткіші -3
70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Бейтарап Қалаймын Қаламаймын 15% 10% 47% 38% 32% Қазақ Орыс 58%

Менің достарымның көбі орыс (қазақ) болғанды қалаймын

Этностық толеранттылық көрсеткіші -4
50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Бейтарап Қалаймын Қаламаймын 18% 14% Қазақ Орыс 46% 40% 37%

45%

Жоғарыдағы кестеде біз төмендейгідей жағдайларды ұсына аламыз:  1. Қоршаған ортадағы этностық сан алуандылықты ұғыну деңгейі түсінудің процессуалды көрсеткіштерімен байланысты.  2. Этностық- Меннің көрінуі деңгейі түсінік қалыптасу сипатымен байланысты.  3. Этностық толеранттылықтың көрінуі этномәдени түсініктер ерекшеліктер сипатымен байланысты.

Екі топтағы этнопсихологиялық түсініктер дамуы ерекшеліктерінің сенімділігі  Этнопсихологиялық түсініктерқазақ- орыс қазақ Позитивтивті Uэмп= 58,9(p≤ 0,05  Этнопсихологиялық түсініктер орыс-қазақ Позитивтивті Uэмп= 57,9(p≤ 0,05)


Қазақ этносы зерттелушілеріне тән этностық түсініктер қалыптасу ерекшеліктерінің статистикалық мәнділігі

0,45 1,49

1,41 0,31

Өз этносына жағымды автостереотип Өз этносына жағымсыз автостереотип Басқа этностық топқа жағымды гетеростереотип Басқа этностық топқа жағымсыз гетеростереотип

Орыс этносы зерттелушілеріне тән этностық түсініктер қалыптасу ерекшеліктерінің статистикалық мәнділігі

0,18 1,51 1,37 0,22

Өз этносына жағымды автостереотип Өз этносына жағымсыз автостереотип Басқа этностық топқа жағымды гетеростереотип Басқа этностық топқа жағымсыз гетеростереотип

жоғары интеллект, адекватты өзіндік бағалау, толеранттылық және этностық Мені жоғары қалыптасқан қазақ және орыс топтарындағы зерттелушілердің пайыздық көрсеткіштері

Жоғары интеллект

Толеранттылық

Этностық Мен

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

46,6 47,4 35,7 23,8

Қазақ тобы Орыс тобы

Өзіндік бағалау


Пән: Психология


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь