Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі

Тема: Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі

Орындаған: Болатов Ш.Ж. ВС 505 Тексерген: Билялов Е.Е.

Семей қ. 2015 жыл



I. Кіріспе Фармацевтикалық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі II. Қорытынды. III. Қолданылған әдебиеттер.







Фармацевтикалық терминология (гр. pharmakeia - дәрідәрмектің жасалуы және колданылуы)медицина терминологиясының негізгі бір саласы болып есептелінеді. Фармацевтикалық деген сөз гректің “pharmacon” (дәрі) сөзінен шыққан. Ал фармакология дегеніміз - бұл дәрі-дәрмектердің ағзадағы әсерін тигізу жөніндегі ғылым. Фармация – бұл өсімдіктен, мал өнімдерінен, минералдан және синтез әдісімен алынған дәрі дәрмектердің өндірісі мен қолданылуы. Көп ғасырлар бойы дәрілік заттар атауларында латын тілі қолданылады. Фарматевтикалық терминологияда қамтылған терминосистема фармацевтикалық терминология мен рецептураны игеру үшін грамматикалық бөлімдер мен дағдылар қажет. Сонымен қатар рецептурамен байланысты кейбір қосымша грамматикалық тақырыптарды білу керек. Жаттығу материалдары өзінің мазмұны бойынша арнайы лексиканы қамтиды. Онымен емдеуші және операция жасаушы дәрігерлер дәрілерді тағайындағанда, рецептуралық анықтамаларды, препараттардың аннотациясын оқығанда жұмыс жасайды.

Фармацевтикалық терминология — белгілі бір жүйемен байланысты терминдер жиынтығы. Терминдердің қалыптасуы фармацияның қоғамдық және ғылыми -техникалық дамуымен байланысты, дәрітану саласында жаңа түсініктердің пайда болуына байланысты сәйкес терминдермен белгіленеді. Терминологиялық жүйе заманауи фармацевтикалық саланың даму сатыларына сәйкестендірілген

Кейбір фармацевтикалық терминдердің  түсініктемесі  Дәрі-дәрмек.   Дәрі-дәрмек дегеніміз - бұл өсімдіктен, мал өнімдерінен, адам тіндерінен, минералдан және синтез әдісімен алынған зат.   Дәрілік зат – биологиялық зат немесе химиялық қосылыстардан тұратын дәрі. Дәрілік өсімдік шикізаты – медицинада қолданылатын өсімдік шикізаттары (шөп, тамыр, жапырақ, гүл, тамырсабақ және т.б).   Дәрінің түрі - өсімдіктің шикізатқа немесе дәрілік затқа айналған қолайлы қалпы (ерітінді, таблетка, экстракт, жағатын май, балауыз дәрі, пилюля, ұнтақ т.б.).   Дәрілік препарат – арнайы дәрілік түрлерінен тұратын дәрі-дәрмек.   Ықпалды зат - терапевтік, профилактикалық және диагностикалық ықпал ететін дәрі бөлігі. Белгіленген мөлшерде бір немесе бірнеше ықпалды заттың бір дәрілік түрінде кіретін дәрідәрмектерді құрастырылған дәрі-дәрмектер  деп атайды.

 Негізгі фармацевтикалық түсініктер Дәрілік шикізат - өсімдіктердің, жануарлар мүшесінің бір бөліктері және минералдардан, бактериялардан, саңырауқұлақтардан алынатын өнімдер. Дәрілік заттар – дәрілік заттар ретінде қолданылатын химиялық қосылыстар. Дәрілік заттарды химиялық синтез жолымен дәрілік шикізаттардан арнайы әдіспен алады.  Дәрі – ауруды емдеу және алдын алу мақсатында қолданылатын химиялық немесе табиғи жолмен алынатын заттар  Дәрілік заттар пішіні – дәрілік затқа қолдануға ыңғайлы болу үшін берілетін пішін. Олар төмендегідей болып бөлінеді: Сұйық (ерітінділер, тұнбалар, қайнатпалар, сұйық экстрактілер, суспензиялар, микстуралар, эмульсиялар...) Жұмсақ (сүртпе майлар, линименттер, пасталар, суппозиторилер, таяқшалар, пластырлер..) Қатты (ұнтақтар, капсулалар, таблеткалар, жиынтық дәрілік заттар, пилюлдер, болюстер, брикеттер ...) Дәрілік препарат –дәрілік пішіндегі дәрілік зат (қатты, сұйық, жұмсақ)

ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ТЕРМИНДЕР ҚҰРУДЫҢ НЕГІЗГІ ƏДІСТЕРІ МЕН  ЕРЕЖЕЛЕРІ 1. Көп дәрілік заттардың латын атаулары - –um-ға аяқталаын n тектік түріндегі екінші жіктеудің зат есімдері: Ampicillinum. Бұл зат есімдер ілік септігінде –i-ге аяқталады: Ampicillini. Екпін бұл терминдерде соңғы буынның алдындағы буынға түседі және қазақ тіліне um жалғауынсыз аударылады - ампициллин.. 2. n тектік түріндегі екінші жіктеудің зат есімдерінің біразы –ium жалғауына аяқталады. Олар –ий, -форм жалғауымен сай келеді: натрий – Natrium, хлороформ – Chloroformium. Мұндай зат есім ілік септігінде –ii-ға аяқталады: Chloroformii (бірінші і- түбірдің соңғы дауыстысы). Екпін соңынан санағанда үшінші буынға түседі. 3. -а -ға аяқталатын шет елдік препараттар I жіктеу бойынша жіктеледі: Levodopa, Methyldopa Қазақ тілінде -за-ға аяқталатын дәрілік заттар атаулары латын тіліне n тектік түрінде аударылады: глюкоза – Glucosum, лидаза – Lydasum (бірақ: Asperasa, Gelatosa өзгермей қалады).

4. Дәрілік заттардың тауарлық атаулары қандай түрде патенттелген болса, солай жазылуы керек. Бірақ рецепт жазғанда ілік септігіндегі –і жалғауы арқылы жазылады: Magurol – Maguroli, Taktivine – Taktivini.  5. Дәрілік заттарды жазғанда бірінші орында дәрілік зат формасы жазылады: solutĭo, unguentum, tinctūra...  6. Екінші орында ілік септігіндегі дәрі атауы бас әріппен жазылады: Solutĭo Lidocaīni – лидокаин ерітіндісі, Unguentum Tetracyclīni – тетрациклин  7. Фармацевтикалық термин құрамындағы сын есімдер терминнің соңында жазылады: Solutĭo Hexoestrōli oleōsa – майлы гексэстрол ерітіндісі (бірақ, мынадай дәрілік зат формаларынан кейін - membranulae – шілтер (плёнка), mixtura - микстура, suppositorium –балауыз, сын есімдер дәрілік зат формасының атынан кейін жазылады, мысалы: Suppositorium rectale “Anusolum”).  8. Тұнбалардың, тұндырмалардың, экстрактылардың, қайнатпалардың атауларында дәрілік зат формасы мен өсімдік атының ортасында ілік септігіндегі өсімдік бөлшектерінің атаулары жазылады (жапырақ, тамыр, шөп және с.с.) Infūsum foliōrum Digitālis – оймақгүл жапырақтарының тұнбасы.


9. Күрделі құрамдағы дәрілік заттардың компоненттерін тізбектеп жазып жатпау үшін оларға коммерциялық ат беріледі. Алдымен дәрілік зат формасы, соңынан тырнақшаның ішінде атау септігінде коммерциялық аты жазылады: Suppositorĭa «Anaesthesōlum» - балауыз «Анестезол». Көп кездесетін құрам (жиілік кесінділер) – белгілі бір мағынасы мен жазылуы бар фармацевтикалық терминнің құрылымдық компоненті. Фармацевтикалық терминдердің құрамындағы бұл құрамдар орфографиялық дұрыс жазуға және көп терминдерің мағынасын түсінуге себеп болады.


Фармацевтикалық терминология - фармацияда қолданылатын терминология (грек тілінен ”pharmacon“ – «дәрі»). Балау, алдын алу, емдеу үшін қолданылатын дәрілік заттарды дайындауға, стандарттауға, зерттеуге, сақтауға, жіберуге арналған ғылым саласы. Көп ғасырлар бойы дәрілік заттар атауларында латын тілі қолданылады. Фарматевтикалық терминологияда қамтылған терминосистема фармацевтикалық терминология мен рецептураны игеру үшін грамматикалық бөлімдер мен дағдылар қажет. Сонымен қатар рецептурамен байланысты кейбір қосымша грамматикалық тақырыптарды білу керек. Фармацевтикалық терминология дәрі-дәрмектің жасалуы және колданылуы- медицина терминологиясының негізгі бір саласы болып есептелінеді. Фармацевтикалық деген сөз гректің “pharmacon” (дәрі) сөзінен шыққан. Ал фармакология дегеніміз - бұл дәрі-дәрмектердің ағзадағы әсерін тигізу жөніндегі ғылым. Фармация – бұл өсімдіктен, мал өнімдерінен, минералдан және синтез әдісімен алынған дәрі-дәрмектердің өндірісі мен қолданылуы.







1) Керимбеков Е.Б. Физиология терминдерінің орысшақазақша түсіндірме сӛздігі. – Алма-Ата: Казахстан, 1991 2) Жантасова С.У. Латын тілі жаттығулар жинағы – Алматы, 2002 3) Сауранбаев Н.Т., Мусабаева Г.Г, Ш.Ш.Сарыбаеваның жалпы редакциясымен Орысша-қазақша сӛздік, Алматы Дайк-пресс, 2005.


Пән: Медицина


Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь