Сайтқа презентация қосу

Оқыту әдістері және құрал жабдықтары

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы университеті Информатика кафедрасы

СӨЖ №1
Тақырыбы: Оқыту әдістері және құрал жабдықтары
Орындаған: Қосымғалина Арайлым Тексерген: Тұрғанбаева Б.Ш. Топ: Т-441

2015 жыл

Педагогикалық оқыту әдістері
Білімдену процесінің табысты болуы көбіне қолданылатын оқу əдістеріне тəуелді. Оқу әдісі – білім игеру мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған оқытушы мен оқушының бірлікті іс -əрекеттік қимыл - тəсілдері. Оқу мақсаты жолындағы ұстаздың оқыту жұмысы мен шəкірттің оқып- үйрену əрекеттерінің өзара байланыстылығы жəне анайылығы осы оқу əдісінен көрінеді. Дидактикада кең қолданым тауып жүрген жəне бір түсініктер легі –бұл “оқу тəсілі” жəне “оқу ережелері”. Оқу тәсілдері- оқу əдісінің құрамды бөлігі немесе бір қыры, яғни жалпы “əдіс” түсінігіне байланысты жалқы ұғым. Бұл екі ұғымды өз алдына шектеп болмайды, олардың ара қатынасы ауыспалы, өзгермелі. Кей жағдайларда əдіс педагогикалық міндетті шешудің дербес жолы есептелсе жəне бір ықшам оқу-тəрбие мəселесіне орай- тəсіл болуы мүмкін. Мысалы, егер мұғалім жаңа білімдерді сөздік, ауызша əдіспен (түсіндіру, əңгімелеу, сұхбат) ұсыну барысында көрнекі құралдарды пайдаланса, онда бұл көрнекілік –тəсіл ретінде қабылданады. Егер де көрнекіліктер білім игертудің негізгі құралы болып, солар негізінде оқушылар жаңа білім ақпараттарын қабылдаса, онда көрнекілік - əдіс, ал мұғалімнің қалған оқу ісəрекеттерінің бəрі тəсіл болып есептеледі.

Сонымен тəсілдер оқыту əдістерінің құрамына кіреді, əдістің жүзеге асуына көмектеседі. Оқыту əдістерінің басты қызметі - оқыту, ынталандыру, дамыту, тəрбиелеу, ұйымдастыру. Оқыту құралдары - білім алу, іскерлікті жасау көзі. Олар: көрнекі құралдар, оқулықтар, дидактикалық материалдар, техникалық оқыту құралдары, станоктар, оқу кабинеттері, зертханалар, ЭЕМ жəне ТВ, нақты объектілер, өндіріс, құрылыс.

о й , з е й ін , е с , қ а бы лдау, қиялды ж а қ с а р т у т ə с іл д е р і;

ж еке оқуш ы лар арасы н дағы қары м қаты насты басқару т ə с іл д е р і.

О қ ы т у т ə с іл д е р і

м əселелі ж ағдаят туды руға к ө м е к т е с е т ін т ə с іл д е р ;

оқуш ы ларды ң сез ім д е р ін е ə с е р е т е т ін т ə с іл д е р ;

2. Оқыту әдістері және оларды жіктеу мәселесі. Әдістер белгілі бір негіз бойынша топтарға бөлінеді. XIX ғасырдың 20-30 жылдарында Б.Е.Райков, К.П.Ягодовский түсіндіру, тəжірибелік, зерттеу, зертханалық əдістерін жетілдірді. Оқушылар сөзден, кітаптан, көрнекіліктен, тəжірибелік жұмыстардан білім алады. Осыны ескеріп 20-30 жылдарда Н.М.Верзилин, Е.Я. Голант сөздік, тəжірибелік, көрнекілік əдістерін ұсынады. Қазір компьютерлік жүйелер арқылы білім алу мүмкіндігі бар. М.А.Данилов (1899-1973), Б.П.Есипов (1899-1967) дидактикалық мақсатқа жету үшін қолданылатын əдістерді топтастырды. Олар: білім алу, іскерлік жəне дағдыларды қалыптастыру, білімді қолдану, шығармашылық іс-əрекет, бекіту, білім, іскерлік, дағдыларды тексеру. Аталған авторлардың пікірлері бойынша оқыту əдісі дидактикалық мақсатқа жету үшін оқушылардың іс-əрекетін реттеп, ұйымдастыру тəсілдері. Бұл саралауда əдістер оқытудың алдында тұрған міндеттермен сəйкестендірілген. И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин оқыту əдістерін оқушылардың танымдық жұмыстарының түріне қарай топтастырған. Авторлар балаларға ақыл-ой жұмысының, өз бетімен білім алудың жолдарын көрсетеді.

Оқыту әдістерін тандау әдетте сабаққа оқу материалының мазмұнын таңдаған кезде жүреді. Ол дидактикалық мақсатқа, оқушылардың білім деңгейіне мұғалімнің өзінің дайындық деңгейіне байланысты. Әңгіме – оқу материалын ауызша баяндау. А. Байтұрсынов "Сөзден әдемілеп әңгіме шығару өнері үй салу өнеріне ұқсас" дейді. Сөз өнерінің айшықты болуы сөздің дұрыстығына, тілдің анықтығына, дәлдігіне, көркемділігіне, тіл тазалығына байланысты екенін дәлелдеп, алмастыру, кейіптеу, бейнелеу (ұқсату), әсірелеу тәсілдерінің мәнін ашады. Міржақып Дулатов Оқытудың баяндау, әңгіме, түсіндіру әдістеріне ерекше мән беріп, тұрмыс-салтқа, әдет-ғұрыпқа байланысты тақырыптарды әсерлі баяндаудың тәсілдерін көрсетіп берді. Ол "баланы толық жауап беруге әдеттендіру керек", - дейді. Сөйтіп, оқытушы көркемдеп оқытудың жаңаша жолдарын ұсынып, мұғалімдерден соны іс-әрекеттерді талап етеді. "Балалар дұрыс оқи алмай, қиналған жерде мұғалім өзі оқып, көрсету лайық", - дейді. Сөздік әдісі мектептің барлық сатыларында қолданылып, әңгіменің сипаты, көлемі, ұзақтығы өзгереді.

. Ә ң г ім е арқы лы ж а ң а б іл ім д і хабарлау ү ш ін о ғ а н к е й б ір талаптар қойы лады . О лар:

ə ң г ім е н ің о қ у ш ы л а р д ы ң а д а м г е р ш іл іг ін е ə с е р е т у і; ə ң г ім е д е д ə л е л д і ж ə н е ғ ы л ы м и ф а к т іл е р д ің б о л у ы ; о й п ік ір д ің д ұ р ы с т ы ғ ы н д ə л е л д е й т ін ж а р қ ы н ж ə н е н а н ы м д ы м ы с а л д а р д ы ң , ф а к т іл е р д ің ж е т к іл ік т іл іг і; ə ң г ім е н ің ж ү й е л іл іг і б о л у ы к е р е к ; ə ң г ім е н ің ə с е р л іл іг і; т іл ін ің қ а р а п а й ы м д ы л ы ғ ы ж ə н е т ү с ін ік т іл іг і; м ұ ғ а л ім н ің ф а к т іл е р , о қ и ғ а л а р ғ а б е р г е н б а ғ а с ы н ы ң болуы .

Түсіндіру – жеке ұғым, құбылыстарды, құралдар, көрнекі құралдардың жұмыс істеу әдістәсілдерін ауызша баяндау. Мысалы, шет тілі сабағында жаңа мәтінді өтер алдында оқушыларға жаңа сөздердің мағынасы түсіндіріледі. Мұғалім оқушыларға таныс емес құралдарды немесе басқа көрнекі құралдарды сабаққа алып келіп, жаңа материалды түсіндірмес бұрын оларды оқушыларға түсіндіреді. Түсіндіру әдісі жаңа тақырыпты түсіндіргенде жиі қолданылады, бірақ бекіту кезінде оқушылар білімді дұрыс меңгермегенде де қолданылады. Химиялық, физикалық, математикалық есептерді шығарғанда теоремаларды оқығанда, табиғат және қоғам құбылыстарының түбірлі себептерін және салдарын ашу кезінде түсіндіру әдісі жиі қолданылады. Түсіндіру – оқыту әдісі ретінде әр жастағы балалар тобымен жұмыста кең қолданылады. Бірақ орта және жоғары сатыларда оқу материалының күрделеніп, оқушылардың ақыл-ой жұмысының мүмкіндіктері өскенде бұл әдіс кіші жастағы оқушылармен жұмысқа қарағанда көбірек қолданылады.
Т ү с ін д ір у ə д іс ін е қ о й ы л а т ы н талаптар:

сұрақтарды дəл ж əне аңы қ тұж ы ры м дау;

салы сты ру, қатар қою , ұқсату, ж арқы н м ы салдар қолдану;

с е б е п -с а л д а р б а й ланы сы н аш ы п, д ə л е л д е р к е л т ір у ;

Оқушылардың таным-белсенділігі деңгейіне қарай топтастырылған әдістер (И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин) Түсіндірмелі-иллюстративтік əдіс. Бұл əдіс арқылы оқушылар ақпараттарды меңгереді. Оны басқаша ақпараттық-рецепция (қабылдау) əдісі деп атайды. Осы əдіс арқылы мұғалім дайын ақпараттарды оқушыларға түрлі құралдармен түсіндіреді, ал оқушылар ақпараттарды түсініп, естерінде сақтайды. Түсіндірмелі-иллюстративтік əдіс арқылы адамзат жинақтаған тəжірибені аз уақыт ішінде беруге болады. Оның пайдасы ғасырлар бойы тексерілген жəне көп елдерде қолданылады. Көп ғасырлар бойы білім беру үшін мұғалімнің сөзі, оқу кітаптары, жұтаңдау көрнекі құралдар қолданылады. Қазір ақпараттар техникалық құралдар арқылы да берілуде. Олар арқылы ғалымдармен, жазушылармен, суретшілермен, əртістермен, конструкторлармен, т.б. кездесу өткізуге болады. Оқу кинолары, телехабарлары зат жəне құбылысты жақсы қабылдап, түсінуге көмектеседі. Олар арқылы өсімдіктің қалай өсетінін, ғарыштағы микроағзалардағы құбылыстарды көреді. Жұмыс істеп тұрған үлгілерді, табиғи объектілерді демонстрациялауды кең қолдану керек. Түсіндермелі-иллюстративтік əдіс бастауыш мектептерде кең тараған. Ол арқылы білім "дайын" күйінде беріледі. Мұғалім материалды қабылдауға көмектеседі, оны оқушылар түсініп, естерінде қалдырады. Бұл əдісті шектен тыс қолдануға болмайды.

Оқушылардың таным-белсенділігі деңгейіне қарай топтастырылған әдістер (И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин) Репродуктивтік әдіс. Бұл əдіс арқылы мұғалім оқушының іскерлігін жəне дағдыларын қалыптастырып, тапсырмалар беріп, өзі меңгерткен білімді, үйреткен іскерлік дағдыларын оқушыларға қайталатады. Оқушылар мұғалімнің есебіне ұқсас есептер шығарып, тіл сабақтарында үлгі бойынша жіктейді, септейді, жоспар құрып, мұғалімнің нұсқауымен станоктармен жұмыс істеп, химиядан, физикадан тəжірибе жасайды. Репродуктивтік əдіс мұғалімнен ұйымдастырушылық қабілетті талап етеді. Мұғалім сөздік, көрнекілік, тəжірибелік əдістер арқыл ы жаңа оқу материалын түсіндіреді, ал оқушыл ар оларды тапсырмаларды орындау үшін қолданады. Оқушыларға берілетін нұсқаулар жетілдіріліп, жауаптары бар бағдарламаланған оқулықтар жасалуда. Оларға ауызша түсіндіру, қалай жұмыс істеуді айтумен қатар, жұмыс істеуге керек сызбалар, кинодан үзінділер көрсетіледі. Білімнің көлемі көп болғанда репродуктивтік əдіс түсіндірмелі-иллюстративтік əдіспен бірге қолданылады. Репродуктивтік əдіс бағдарламалық оқытумен тығыз байланысты. Ол арқылы тəжірибелік жұмыстар атқарылады. Оқушылар өз бетімен меңгере алмайтынын, олар үшін мүлдем жаңа тақырыптарды репродуктивтік əдіспен беру керек. Аталған əдісті шектен тыс қолдану жаттандылыққа əкеліп, оқушының шығармашылығын, ақыл-ойын дамытпайды. Себебі репродуктивтік əдісті қолданғанда оқушылар үлгі, нұсқау бойынша жұмыс істейді.

Оқушылардың таным-белсенділігі деңгейіне қарай топтастырылған әдістер (И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин) Ішінара ізденіс немесе эвристикалық әдіс. Оқушыға мəселені өз бетімен шешуге үйрету үшін, оған шағын зерттеу жұмыстарын беру керек. Мұғалім картиналар, құжаттар көрсетіп, оларға сұрақ қоюды ұсынады, фактілерден қорытынды шығартады, ұсыныстар айтқызады. Эвристикалық əдіс арқылы сабақ өткізетін мұғалім алдын ала мəселені шешуге алып келетін, оқушылардың білімдерін еске түсіртетін сұрақтар əзірлейді. Эвристикалық əңгіме үшін құрастырылған сұрақтар мəселелік сипатта болады. Оқушылар ізденеді, шығармашылықтарын көрсетеді. Оқушылар жеке мəселелік сұрақтарды шешсе, онда ішінара – ізденіс əдісінің қолданылғаны. Мұғалім тапсырма əзірлеп, оның қай жерлерін оқушылар зерттеу арқылы орындайтынын белгілейді. Зерттеу əдісі шығармашылық жұмыс тəжірибесін жақсы үйрену үшін қолданылады. Зерттеу əдісі арқылы оқушы білімін қолданып, ғылыми таным əдістерімен жұмыс істеп үйреніп, жаңа мəселелерді шешу тəжірибесін жинақтайды.

Оқу-танымдық іс-əрекетті ұйымдастыру əдісі
Дедуктивтік әдіс арқылы мұғалім ережелерді, формулаларды, заңдарды түсіндіріп, оны оқушы меңгереді. Аталған əдіс оқу материалын тез меңгеруге көмектесіп, абстрактылы ойлауды дамытады. Оны теориялық материалдарды оқуға, есептер шығаруда қолданған дұрыс.Эвклидтің элементарлық геометриясы дедуктивтік əдіспен оқытылады. Бірақ оқушылардың дайындығын қатаң түрде ескеру керек. Егер олар кейбір ұғымдарды, теорияларды білсе, онда мұғалім оларды жеке зат жəне құбылыстарды меңгерту үшін қолданады.Дедукция əдісі арқылы оқушы өзі білетін қорытындыларды, ережелерді, ғылыми заңдарды бақылау жүргізгенде, тəжірибе жасағанда, жаттығу жазғанда қолданады. Мысалы, теңіз кемелерінің қанша тонна жүк көтеретінін білу үшін Архимед заңы қолданылады. Жазбаша жаттығу жазғанда белгілі грамматикалық ережелер қолданылады. Индуктивтік әдіс. Индукция - латын сөзі. Оқушыларды белгілі бір қорытындыларға əкелу. Алдымен оқушыларға жеке заттар, құбылыстар түсіндіріледі, фактілерден қорытындылар шығартады. Индукция əдісі дедукциямен бірге қолданылады. Осы екі əдіс арқылы ой-тұжырымдарын жасау - оқытудың логикалық негізі болып табылады. Оқу пəнінің мазмұны, логикасы бағдарламасы индукция əдісін қолдануды талап етеді. Индукция əдісі бастауыш сыныптарда жиі қолданылады. Себебі Бұл жастағы балалар нақты жеке құбылыстарға қызығады. Олардың кейбір белгілерін анықтап, талдап, қорытындылар жасайды. Осылайша жасалған ұғымдарын сөз арқылы айтады. Осы кезден бастап дедукция əдісі қолданыла бастайды.

Оқу-танымдық іс-əрекетті ұйымдастыру əдісі
Импрессивтік әдістер. Импрессия (латын сөзі, əсер, толғаныс, сезім) əдісі арқылы балалар мен жастар немесе ересектер шығарма жəне оның авторы туралы ақпарат алып, оны талдап, шығарманық негізгі идеясын айтады. Оқушы шығарманық негізгі идеяларын оның кейіпкерлерінің мінез-құлқымен, жүрістұрысымен салыстырады, өзінің сөзі мен ісіне ойлана қарай бастайды. Осы əдісті əдеби шығармаларды, сахналық қойылымдарды, кинофильмдерді, сəулет өнері, саз өнері шығармаларын жəне адамның мінез-құлқын талдау үшін қолдануға болады. Бұл əдісің тиімділігі ең алдымен шығармаларды іріктеуге, мұғалімнің оқушыларды əсерлендіре білуіне, оқушылардың өз ойын басқалармен бөлісе алуына байланысты. Экспрессивтік әдістер. Экспрессия (латын сөзі, бейнелеу) əдісі арқылы жасалған жағдайда оқушылар нақты құндылықтар жасап, өздерін танытады. Оның жақсы мысалы оқушылардың сахналық қойылымдарда түрлі рөлдерде ойнауы, сценарий жазулары, режиссер, ұйымдастырушы болулары, қарапайым шығарманы сахнаға лайықтап қоюы. Мұғалім экспрессивтік əдіс арқылы топқа жəне жеке оқушыларға сурет салдырып, мүсін жасатады, қысқа метражды фильм шығартады. Оқушылар жұмысының көрмесі, тарихи оқиғаларды сахнаға лайықтап қою да экспрессивтік əдіс арқылы жасалады. Адамдардың қарым-қатынасын əнмен айтылатын қысқа комедиялы пьеса немесе психологиялық драма түрінде көрсету оқушыны жақсы болуға тəрбиелейді. Бала тебірене, толғана отырып рухани құндылықтарға баға береді. Бұл баға өзгермейді. Экспрессивтік əдіс оқушылардың шығармашылық белсенділігін туғызады, фотоаппарат, ұнтаспа, радио, теледидар, ұлғайтқыш аппараттар, кинокамера, күйтабақ, бейнемагнитафондар адамдар жасап шығарған рухани мəдениетті көруге, үйренуге көмектеседі, тəрбиеленушілердің біліктілігін арттырады.

Ынталандыру əдісі
Оқыту процесінде баланың оқу іс-əрекетіне оң көзқарасын туғызу керек. Оқылып отырған материалдың оқушыны тебірентуі, қуанышқа бөлеуі, таң қалдыруы, аяушылық сезімін тудыруы сабақтың мақсатына жетуді тездетеді. Педагог ақын М.Жұмабаев ақыл көріністері əсерленуден пайда болады, əсерленудің күшті болуы, жалғасып дамуы ұғымның дұрыс болуының кепілі деп көрсетеді. Жаңашыл мұғалім Е.Н.Ильин əдеби шығармалардың адамгершілік туралы жазған жерлерін оқушыларға талдатады. Қызықты мысалдар, тəжірибе жүргізу, бір-біріне кереғар келетін айғақтар оқушының түрлі сезімдерін туғызып, оны оқуға ынталандырады. "Тұрмыстағы физика", "Ертегілердегі физика" деген тақырыпқа мысалдар жинату да пайдалы жұмыс. Атақты ғалымдардың жəне қоғам қайраткерлерінің өмірі мен қызметі туралы кештер, көркем əдебиеттен үзінділер оқу танымдық қызығушылықты арттырады. Мұғалімнің сөйлеу мəдениеті де оқушы сезіміне əсер етеді. Оқулық тақырыптарының мазмұны - оқу іс-əрекетіне қызықтыратын негізгі құрал. Оқуға қызықтырудың өте жақсы əдісі - танымдық ойындар. Пікірсайыстар да оқушыны оқуға қызықтырады. Үлгерімі төмен оқушыларды жеткен жетістігіне қуанту да олардың оқуға ықыласын арттырады.

Қ ы з ы ғ у ш ы л ы қ т ы ң ү ш т ү р і:

таны м ны ң баланы ж ақсы с е з ім г е б ө л е у і;

іс -ə р е к е т к е деген оң көзқарасты ң болуы ;

іс -ə р е к е т т ің баланы ы нталанды руы .

Оқыту әдісін таңдауға ықпал ететін шарттар:
1 . О қ ы т у ə д іс т е р ін о н ы ң м а қ с а т -м ін д е т т е р ін е , о қ у ш ы л а р д ы ң ж а с ж ə н е т а н ы м ə р е к е т ін ің е р е к ш е л ік т е р ін е с а й қ о л д а н у ;

М е к т е п т ің м а т е р и а л д ы қ - т е х н и к а л ы қ н е г із ін е с к е р у ;
3 . М е к т е п т ің о р н а л а с қ а н ж е р ін е с к е р у . М ы с а л ы , қ а л а м е к т е п т е р ін д е о қ у ш ы л а р д ы ө н д ір іс о р ы н д а р ы н а э к с к у р с и я ғ а , а у ы л м е к т е п т е р ін д е м е к т е п ж а н ы н д а ғ ы у ч а с к е л е р г е , т а б и ғ а т қ а , а у ы л ш а р у а ш ы л ы қ ө н д ір іс ін е а п а р у ;
4 . М ұ ғ а л ім н ің ш ы ғ а р м а ш ш е б е р л іг і. О қ ы т у д ы ң н ə т и ж е л і ө т с а б а қ м а қ с а т ы н ы ң а й қ ы н д ы ғ ы м а т е р и а л ы н б а я н д а у д а н е г із г і о қ у ш ы л а р д ы ң іс -ə р е к е т ін а н ы қ м а қ с а т ы н а ж е т у м ү м к ін е м е с . ы л ы ғ ы ж ə н е у ін е н е г із б о л а т ы н . С е б е б і о қ у и д е я с ы н н е м е с е т а п а л м а й , о қ ы т у

Пайданылған əдебиеттер










  

Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педогогикалық университеті, «Педогогика» ,Алматы 2003ж Әбенбаев С.Ш. «Тəрбие теориясы мен əдістемесі», Алматы 2004ж Әбенбаев С.Ш, Құдиярова А.М, Әбиева Ж.Ә «Педогогика», Астана 2003ж Әбиев Ж., Бабаев С., Құдияров А., «Педогогика» Алматы 2004ж Дүйсембекова Ш. «Педогогика»( дәрістер курсы) Семей 2011ж Қоянбаев Ж.Б. «Педогогика», Алматы 1992ж «Педогогика оқулық», Алматы 2005ж http://referattar.kazaksha.info/


Пән: Информатика



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь