Сайтқа презентация қосу

Ауыспалы егіс

Ауыспалы егіс
Орындаған: Мусанова Арай

Мақсаты: І Кіріспе ІІ Негізгі бөлім 2.1.Ауыспалы егiстерде дақылдарды алмастырудың тиiмдiлiгiнiң себептерi 2.2.Ауыспалы егiстердi жіктеу 2.3.Қазақстанның əртүрлі аймақтарындағы егіншілігінде қолданылатын ауыспалы егістердің нобайлары ІІІ Қорытынды

Ауыспалы егiс деп – ауыл шаруашылығы дақылдарының, керек жағдайда сүрi жердiң, танаптарда жəне уақыт кезеңiндегi, немесе тек уақыт кезеңiндегi ғылыми негiзделiп алмасуын атайды.

Тарихы
Дақылдарды алмастыру туралы жазбаша деректер
римдiк жазушы – аграрилердiң еңбектерi арқылы бiзге жеттi. Осыдан екi мың жыл бұрын ертедегi агрономдар өсiрiлетiн дақылдарды алмастырудың тиiмдi екенiн атап көрсеткен. Дақылдарды кезектестiрудiң пайдасы туралы Вергилий (б.э.д. 70-19 ж.) бұдан да нақты жазды: «2»Жемiс алмастыру арқылы танаптар дем алады».Ауыспалы егiстер туралы жарытымсыз мəлiметтер ұзақ уақыт бойы толықтырылмады. XIII ғасырда Петр Кресценияның (шамамен 1233-1321 жж.) «Ауыл шаруашылығының пайдалылығы туралы» кiтабы көпшiлiкке кеңiнен мəлiм болды, бiрақ ол өз еңбегiнде тек жоғарыда аталған римдiк қаламгерлердiң мəлiметтерiне сүйенді.

Соңғы он жылдықтарда кейбiр ғалымдардың ауыспалы егiс iлiмi мен тəжiрибесi туралы пiкiрлерi бiршама өзгерiстерге ұшырады. Академик М.Қ.Сүлейменов (1988, 1992, 1996) ауыспалы егiс iлiмi туралы жаңа қағиданы ұсынып, Қазақстан астықты алқаптарында алғы егiс (танап) ретiнде таза сүрi танапты (пар) азайтуға, тiптi толық жоюға болатынын айтады.

Алғы егіс деп өткен жылы осы танапта өсірілген ауылшаруашылық дақылын немесе парды айтамыз. Алғы егістер дақылдардың өніміне, мөлшеріне жəне сапасына күшті əсер етеді. Осыған байланысты алғы егістер өте жақсы (парлар), жақсы (күздік дақылдар, көпжылдық шөптер, отамалы жəне бұршақ тұқымдас көпжылдық, біржылдық дақылдар), қанағаттанарлық (дəнді масақты дақылдар) жəне қанағаттанарлықсыз деп төрт топқа бөлінеді.

2.1 Ауыспалы егiстерде дақылдарды алмастырудың тиiмдiлiгiнiң себептерi Дақылдарды ауыспалы егiсте ауыстырып отырудың тиiмдiлiгiнiң көптеген себептерi бар. Оларды академик Д.Н.Прянишников төрт топқа бөледі: 1) химиялық себептер; 2) физикалық себептер; 3) биологиялық себептер; 4) экономикалық себептер. Химиялық себептерге негiзiнен өсімдіктердің азотпен жəне күлдiк элементтермен қоректенуiнiң ерекшелiктерi жатады. Ең көп алшақтық азот көздерiне байланысты болады.

Өте жақсы алға егістерге парлардың барлық түрлері жатады. Олар таза (ерте жəне қара), ықтырмалы, екпелі (жаппай жəне отамалы) жəне жасыл парларға бөлінеді. Таза пар өсімдік өсіруден бос, ылғал жинау, арамшөптерді, зиянкес жəндіктер мен ауруларды жою үшін жаз бойы өңделетін танап.

Профессор Роктанэн Л.С. және Томилов В.П. ауыспалы егiстердiң төмендегi белгiлерi бойынша бұрыннан белгiлi жiктеулердiң жаңа редакциясын ұсынды 1)дақылдардың кұрамы немесе негiзгi дақылы бойынша; 2) буындарының аталуы бойынша; 3) танаптарының санына қарай; 4) қосымша (арнайы) белгiсi бойынша. Дақылдарының құрамы бойынша ауыспалы егiстер дәндi, мал азықтық, көкөністiк, күрiштiк, мақталық т. б. немесе дәндi мал азықтық т.б. болуы мүмкiн. Танаптарының саны бойынша - үш, төрт, бес, алты т. с. танапты болып бұлiнедi. Төртiншi белгiсi бойынша ауыспалы егiстiң аталуы толықтандырылуы мүмкiн. Мысалы, топырақ қорғайтын, мал фермаларының маңайына орналасқан, көп жылдық шөптерден

Ықтырмалы пар дегеніміз

ылғалды мол жинау мақсатымен қыста қар тоқтату үшін биік өсетін өсімдіктерде (қыша, күнбағыс) ықтырма себілген пар танабы. Ол таза пардың бір түрі болып есептеледі. Таза пар қара және ерте таза пар болып екіге бөлінеді. Парға қалдырған танапты жазкүз айларынан өңдей бастасақ, ондай пар қара пар деп аталады. Қара пар республикамыздың оңтүстік, оңтүстік-шығыс облысының тəлімі егіншілігінде қолданылады. Қара парға күздік дəнді масақты дақылдар себіледі. Парға қалдырылған танап ерте көктемнен бастап күзге дейін өңделсе оны ерте таза пар деп атайды. Ерте таза пар солтүстік облыстарда жиі қолданылады.

Қорытынды:

Ауыспалы егіс қолданғанда ешқандай қосымша шығынсыз – ақ өнімнің мөлшерін көбейтуге, өндірілген өнімнің өзіндік құнын кемітуге болады, яғни дақылдарды өсіру жұмысының рентабельдігі жоғарылайды. Шаруашылыққа түсетін таза табыс артады.

Назарларыңызға рахмеееееееееееет)


Пән: Ауыл шаруашылығы



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь