Сайтқа презентация қосу

Көкөніс және бақша дақылдарының зиянкестері

Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

СӨЖ
Тақырыбы:Көкөніс және бақша дақылдарының зиянкестері
Орындаған: Болатова Г. Тобы: АГ-413 Тексерген:Мухаметжанова О.
Семей,2015жыл

Жоспар:
Көкөніс және бақша дақылдарының зиянкестері және олармен күресі шаралары Сәбіз шыбыны Пияз шыбыны Пияздың ызылдақ шыбыны Бақша бітесі Кәдімгі өрмекші кене Жылыжай аққанаты Темекі трипсі Қорытынды Пайдаланылған әдебиеттер

Көкөніс және бақша дақылдары зиянкестерінің түрлік құрамы сан алуан. Олардың аса қауіптілеріне көп қоректі зиянкестер жатады: шыртылдақ қоңыз бен қара қоңыздың дернәсілдері, бұзаубас, кеміргіш көбелектердің жұлдызқұрттары, шырыштар (ұлулар). Көкөніс дақылдарының бейімделген зиянкестеріне қатты қанаттылар, қабыршақ қанаттылар, тең қанаттылар, жартылай қатты қанаттылар, қос қанаттылар мен трипстердің түрлері жатады. Жабық жерлерде көкөніс өсімдіктеріне сорғыш зиянкестердің бірнеше түрлері зиян келтіреді.

Сәбіз шыбыны-Psila roase L. Шыбынның түсі қара, жылтыр, басы қоңырқай қызыл, төбесінде қара үшбұрышты дағы бар, мұртшалары мен аяқтары күрең қара түсті. Қанаттары түссіз, жасыл реңді болып келеді. Денесінің ұзындығы 4-5 мм.

Дернәсілдері жұқа, жылтыр, қоңыр-сары түсті. Денесінің ұзындығы 7 мм. Дернәсілдер топырақтың жоғарғы қабатында пупарийлерде, кейде көкөніс қоймаларында, тамыр – жемістерде қыстайды. Шыбындардың ұшу мерзімі шетен мен алма ағашының гүлдеуімен сәйкес келеді. Ересек шыбындар гүлдеп келе жатқан шатыргүлдер тұқымдасына жататын өсімдіктердің шырынымен қоректенеді. Аналық шыбын ұшып шыққан соң көп кешікпей жұмыртқа салуға кіріседі. Жұмыртқаларын 10данадан және одан да көп қоректік өсімдіктердің мөлшерде топыраққа қоректік өсімдіктердің түбіне жақын жерге салады. Арада 4-17 күн өткен соң дернәсілдер жұмыртқадан шығып тамыр-жемістің ішкі етті бөлігімен қоректенеді. Зақымданған өсімдіктердің жапырақтары қызғылт түске боялады, ал дернәсілдер көп болғанда жапырақтар тез сарғайып қурап қалады. Дернәсілдердің өсіп-жетілу мерзімі 20-25 күн. Бұдан кейін дернәсілдер топырақта қуыршақтанады да, 15-20күннен кейін шыбынның екінші ұрпағы ұшып шығады. Олармен зақымдалған сәбіз ащы, пайдалануға жарамсыз болып қалады. Сақтау кезінде тез бұзылады. Сәбіз шыбыны 1жылда 1-2 ұрпақ береді.

Күресу шаралары Ауыспалы егісті пайдалану, арамшөптерді уақытылы отау және сәбіз өскіндерін сирету. Топыраққа сапалы түрде жүргізілген өңдеу жұмыстары көктемде шыбындардың ұшып шығуын қиындатады. Сәбіз жер бетіне көктеп шыққаннан кейін 2-3 апта өткен соң әр қайсысы 10 өсімдіктен құрайтын 10-12 үлгі алынды. Бір өсімдікте 3-4 тен көп жұмыртқа табылған жағдайжа химиялық күресу шараларын қолданады.

Пияз шыбынының ұзындығы 5-7мм, түсі сұрғылт, арқа жағы жасыл реңді. Ересек шыбын құрсағында қара түсті, ұзынша келген жолағы болады. Дернәсілдерінің ұзындығы 10мм шамасында, түсі ақ, пішіні цилиндр тәріздес, бас жағы жіңішкерген. Топырақта 10-20см тереңдікте қуыршақтары қыстайды. Ұшып шыққаннан кейін аналықтары жұмыртқаларын жапырақтарға, бадананың қабықшасының астына және пияз бен сарымсақтың айналасындағы топырақ түйірлерінің астына салады. Жұмыртқадан 5-7 күннен кейін дернәсілдер шығып, баданаға түпше жағынан енеді. Дернәсілдер 15-25күн қоректенгеннен кейін топырақта қуыршақтанады. Зақымданған баданалар тез шіриді, олардың жапырақтары сарғайып қурап қалады. Пияз шыбыны 1-3 ұрпақ береді.

Кү ресу шаралары
Дақылдарды кезек орналастыру , өсімдік қалдықтарын жою. Өткен жылы пияз егілген жерлермен арақашықтықты сақтау. Пиязды ерте отырғызу. Пияз бен сәбізді қатар егу. Егер пияз жуасының өсуі кезінде зиянкестер саны ЭЗШ-тен (1 өсімдікте 3 жұмыртқадан болса және пияз егістігінің 25% қоныстанса немесе аулағышты 100рет сілтегенде 50-80данадан астам шыбын түссе) асып кетсе, онда химиялық өңдеу жүргізу қажет.

Пияздың ызылдақ шыбыны жасыл-қола түстес. Құрсағының екі жағында үшүштен ашық жартылай ай тәрізді дақтары болады. Оның ұзындығы 5-9мм. Құрттары сұрғылт-сары, ұзындығы 7-11мм. Денесінің артқы жағында қоңырқай түтік тәріздес өскіні бар, екі жағында бір-бірден ірі терісі болады. Құрттар егістік танаптағы жуашықта немесе сақтау қоймаларында қыстайды. Шыбындардың ұшуы мамырдың ортасында байқалады. Аналықтары жұмыртқаларын жуашықтың үстіне, қабыршақтың астына, жуашық мойнына немесе жуашық маңындағы топыраққа салады. Құрттар жуашық мойны мен мен жуашықтың өзіне кіріп, ішкі бөліктерін түгел жеп қояды. Зақымдану салдарынан түтік тәрізді жапырақтар сарғаяды да, ал пияз мойны шіріп кетеді. Одан кейін жуашық түгелдей шіриді де, едәуір шіріген нәтижесінде қара шіріген массаға айналады. 18-25 күннен кейін екінші ұрпақ ұшып шығады. Көбінесе 2 ұрпақ дамиды.

Кү ресу шаралары
Дақылдарды кезек орналастыру , өсімдік қалдықтарын жою. Өткен жылы пияз егілген жерлермен ара-қашықтықты сақтау. Пиязды ерте отырғызу. Пияз бен сәбізді қатар егу. Егер пияз жуасының өсуі кезінде зиянкестер саны ЭЗШ-тен (1 өсімдікте 3 жұмыртқадан болса және пияз егістігінің 25% қоныстанса немесе аулағышты 100рет сілтегенде 50-80данадан астам шыбын түссе) асып кетсе, онда химиялық өңдеу жүргізу қажет.

Бақша бітесі қиярды, асқабақты, патиссонды, кәдіні зақымдайды. Бақша бітенің ұзындығы 1,2-2мм, түсі сарыдан бастап қара-жасыл, тіпті қара болып келеді. дернәсілдері сары және жасыл. Ересек бітелер немесе дернәсілдері арамшөптерде қыстайды. Көктемде 12°С температурада бітелер ұрықтанбаған күйінде көбейе бастайды, бастапқыда арамшөптермен қоректенеді, одан кейін екпе өсімдіктеріне көшеді. Ашық алаңда біте қиярда шілде-тамыз айларында, ал жабық алаңда көктемде пайда болады. Бітелер тобы жапырақтың төменгі бетінде, өскіндерінде, гүлдері мен түйіндерінде орнығады да, олардың бүрісуіне, қатпарлануына және кеуіп қалуына әкеп соқтырады. Кейде жапырақтар бетінде, бітелердің тәтті шырынына күйе саңырауқұлақтары орнығады.

Кү ресу шаралары Арамшөптерді жүйелі түрде жойып отыру, себебі біте екпе дақылдарына тек арамшөптерден ғана көшеді. Түскен жапырақтардың астындағы қыстап жатқан қанқызын жинап, оларды жылыжайға жіберу; сілті (10л суға 200г күл мен 50г сабын араластырып) бүрку. Инсектицидтерді пайдалану.

Кәдімгі өрмекші кене өте ұсақ, ұзындығы 0,4-0,6мм. Кененің денесі сопақша келген, оның түсі бозғылт сарыдан янтарь түске дейін немесе қызғылт реңкті жасыл түске айналады. Ересек дарақтарында 4 жұп аяқ, ал баланқұрттарда – 3 жұп аяқ болады. Ұрықтанған аналық кенелер өсімдік қалдықтарының астында, топырақ кесектерінің астында немесе құрылыс саңылауларында қыстайды. Ашық алаңда олар жыртылған жерлерде өліп қалады және кенелер жолдың жиегінде, сондай-ақ ағаштар мен бұташықтар түбінде сақталады. Кене бәрінен де жаздың ыстық уақытында қарқынды түрде дамиды. Өрмекші кененің аналықтары өрмек астына жұмыртқа(140-600дана) салады. Жұмыртқалары дөңгелек шыны тәріздес мөлдір, анықтап қарамаса, көрінбейді. Ұрықтың дамуына қарай жұмыртқалар көмескіленеді және құрттар шығар алдында інжу тәрізді түске енеді. Кенелер жапырақтың төменгі бетіне орнығады және өсімдіктің клетка шырынымен қоректенеді. Зақымданған жапырақтар түссізденеді де, қурап, түсіп қалады. Орныққан жері мен температуралық жағдайда байланысты зиянкес 6-дан 18-күнге дейін ұрпақ бере алады, ал кененің бір ұрпағының дамуы 7-ден 20- күнге дейін уақыт алады.

Күресу шаралары

Кенемен аса зақымдалатын дақылдарды, аз зақымдалатын және зақымданбайтын араластырып тыру керек. Жабық алаңда қорғау шараларын бірлі-жарым дарақтар байқала бастағанда жүргізеді. иянкестің алғашқы ошағы біліне бастағанда, өсімдікке жыртқыш кенені – фитосейулюсті, яғни ыртқыштың 15-60дарағын бір өсімдікке шаққанда жібереді, бірақ жыртқыш пен оның құрбаны расында 1:80кем болмауы тиіс. Өрмекші кене өсімдіктерді жаппай басып кетсе, фитосейулюсті еппен 50-100дарығын 1м² алаңға жібереді. Ашық алаңда өндірістік себу үшін өткен жылғы істерден, жылыжайлардан, асқабақ дақылдарынан 1000м аса ара қашықтықты сақтау керек. Егін рағынан кейінгі егістіктерді арамшөптер мен өсімдік қалдықтарын жою. Ашық алаң үшін ЭЗШ саны 0% отырғызылған өсімдіктер өрмекші кенесімен қоныстанса және кененің даму дәрежесі 1 баллдан оғары болса(кенелер тобы жапырақ бетін 25 % -ға дейін алып жатады).

Жылыжай аққанаты - қиярды,қызанакты,бұрышты,салат жапырақтарын,бүлдіргенді және баска өсімдіктерді зақымдайды. Ересек аққанаттың сары денесінің ұзындығы 1,5мм дейін жетеди және көлемі жағынан бірдей болып келетін екі жұп аппақ қанаттары болады.Бір жастағы дернәсілдері мөлдір болып келеді және дамудың жалғыз-ақ жылжымалы сатысы болып табылады.Ересек дернәсілдері ұзындығы 0,8-0,9ммге дейін жетеді, ол ақшыл жасыл жане кызыл көздері бар,үстін қысқа түктер баскан,денесінің шетінде 2 жіпшесі болады. Аналықтары ақшыл жасыл кішкене жұмыртқаларын тобымен салады, жас жапырақтардың төменгі бетіне көбінесе дөңгелек түрінде 10-20 данадан салады. Жұмыртқалары жапырақ бетіне сабақшалар арқылы орнығады және бастапқы кезде өсімдіктен оларды көру мүмкін емес. 1-2 күннен соң жұмыртқалар қоңыр түске енеді. Ұрықтық даму 7-13 күн ішіндегі температураға байланысты жалғасады. Жұмыртқадан шыққан дернәсілдері,одан кейін ересек дарақтар өсімдік шырынымен қоректеніп,олардың өсуін қатты әлсіретеді.Кою шырынды (қанаттанған) сұйыктықта күйе саңырауқұлақтар дамиды, олар жапырақтың фотосинтетикалык кызметін әлсіретеді. Сондай-ак саңылаулары толықтай немесе жартылай балауызды сұйықтықпен жабылады. 7-15 тәуліктен кейін кұрттар қозғалыссыз нимфаларға, 10-16 күннен кейін ересек зиянкеске айналады. Жылыжайларда акқанат жыл бойы 10-15 ұрпак беріп дами алады.

Күресу шаралары
Өткен жылғы егін орағынан кейін қалған барлық өсімдік қалдықтарын жою. Өсіп келе жаткан арамшөптерді жүйелі түрде жойып отыру. Аз закымданатын дақылдарды (қызанақ) өсіру. Жылыжайлардың желдеткіштері мен есіктерін бір қабат дәкемен жабады, желімди торлар кұрады.Ол ушін фанер кесіндісін алып,оны сары немесе ақ түске бояйды, бұлар бунакденелілерді тартады жане оларды вазелинмен,бал қосылған канифольмен немесе кастормен майлайды. Зиянкестер оған қонады да,жабысып калады. Көшетте аққанат байкалған жағдайда 1:10 аракатынасында энкарзиялар жібереді. Тіршілік кезінде <Тізімге....> сәйкес инсектицидтермен өңдеу құрғақ қабықшаларының астында, сондайақ топырактың жоғарғы бетінде кыстайды. Бір ұрпактың дамуына 15-30 күн жүргізеді.

Темекі трипсі- темекі өсімдіктерін, қозаны, қытай бұршағын, қиярды,асқабақты,пиязды,картопты, сарымсақты, гүлді және басқа дақылдарды зақымдайды. Ұсақ зиянкес (ұзындығы 1мм шамасында) ақшыл сары немесе қарақоныр түстес. Дернәсілдері қанатсыз, ақшыл немесе жасыл-сары түсти болып келеді. Ұрғашылары ұсақ қонырқай жұмыртқалар салады, оларды бір-бірден жапырақ ұлпасы қабықшаларының астына орналастырады. 3-5 куннен дернәсілдері шығып, жапырақтар мен гүлдердің шырынын сорып алады. Осының нәтижесінде өсімдік өспей қалады, жапырақтары солып қалады. Бітелер өсімдік қалдықтарында, пияздың құрғақ қабықшаларының астында, сондай-ақ топырақтың жоғарғы бетінде қыстайды. Бір ұрпақтың дамуына 15-30 күн қажет. Темекі бітесі вирустық ауруларды таратушы болып табылады.

Күресу шаралары
Дақылдарды кезектестіріп отырғызу және барлық өсімдік қалдықтарын жинау. Терең сүдігер жырту қажет. Пиязды егу алдында ыстық (45°С) суда 10 минут бойы залалсыздандыру, кейін салқын суда суыту. Өскіндер айналасындағы топырақты жиi қопсытып отыру. Инсектицидтерді <Тiзiмге...> сәйкес қолдану. Егін орағынан кейін жылыжайларды өсімдік қалдықтарынан мұқият тазарту. Дезинсекциялау үшин 50г/м² есеппен күкіртті 1-2 тәулік бойы 18°С ауа температурасында жағу арқылы қолдануға болады.

Көкөніс шаруашылығы – ауыл шаруашылығының маңызды саласы. Қазіргі уақытта халықтың нақты кірісінің өсуі олардың жаз-күз маусымдарында ғана емес, қыс маусымында да көкөніске сұранысын үнемі көтеріп отыр. Осыған қарамастан, соңғы жылдары облыс шаруашылықтарында көкөніс және бақшалық дақылдар егістігінің аумағы қысқарып бара жатқаны байқалады. Көкөніс-бақшалық дақылдардың 82,0% ашық топырақта өсірілетін көкөніс, 18,0% - бақшалық дақылдар. Бақшалық дақылдар шаруа қожалықтарында және тұрғындар шаруашылықтарында бірдей көлемде өндіріледі. Көкөніс арнайы сақтауды, болмаса тез арада қайта өңдеуді немесе сатуды қажет ететін ерекше өнім болып табылады. Облыс халқын өзімізде өндірілетін картоп және көкөніспен жыл бойы қамтамасыз ету үшін көкөністі жаппай өндіруге қабілетті және көп номенклатуралы тауарлы түріндегі сала қалыптастыру қажет. Әсіресе ерте пісетін және жабық тәсілмен өндірілетін көкөніс өндірісін жақсарту ерекше маңызды.

Пайдаланылған әдебиеттер
Агибаев А. Ж. ,Тулеева А.К., Сулейменова З.Ш « Ауылшаруашылық дақылдарын зиянкестер мен аурулардан қорғау»


Пән: Биология



Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь